Brahmāṇḍa Purāṇa 1.2

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे प्रथमे प्रक्रियापादे कृत्यसमुद्देशो नाम प्रथमो ऽध्यायः प्रत्यवोचन्पुनः सूतमृषयस्ते तपोधनाः । कुत्र सत्रं समभत्तेवषामद्भुतकर्मणाम्

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge prathame prakriyāpāde kṛtyasamuddeśo nāma prathamo 'dhyāyaḥ pratyavocanpunaḥ sūtamṛṣayaste tapodhanāḥ / kutra satraṃ samabhattevaṣāmadbhutakarmaṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कियन्तं चैव तत्कालं कथं च समवर्त्तत । आचचक्षे पुराणं च कथं तत्सप्रभञ्जनः

kiyantaṃ caiva tatkālaṃ kathaṃ ca samavarttata / ācacakṣe purāṇaṃ ca kathaṃ tatsaprabhañjanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आचख्यौ विस्तरेणैव पर कौतूहलं हि नः । इति संचोदितः सूतः प्रत्युवाच शुभं वचः

ācakhyau vistareṇaiva para kautūhalaṃ hi naḥ / iti saṃcoditaḥ sūtaḥ pratyuvāca śubhaṃ vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शृणुध्वं यत्र ते धीरा मेनिरे मन्त्रमुत्तमम् । यावन्तं चाभवत्कालं यथा च समवर्तत

śṛṇudhvaṃ yatra te dhīrā menire mantramuttamam / yāvantaṃ cābhavatkālaṃ yathā ca samavartata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिसृक्षमाणो विश्वं हि यजते विसृजत्पुरा । सत्रं हि ते ऽतिपुण्यं च सहस्रपरिवत्सरान्

sisṛkṣamāṇo viśvaṃ hi yajate visṛjatpurā / satraṃ hi te 'tipuṇyaṃ ca sahasraparivatsarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपोगृहपतेर्यत्र ब्रह्मा चैवाभवत्स्वयम् । इडाया यत्र पत्नीत्वं शामित्रं यत्र बुद्धिमान्

tapogṛhapateryatra brahmā caivābhavatsvayam / iḍāyā yatra patnītvaṃ śāmitraṃ yatra buddhimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृत्युश्चके महातेजास्तस्मिन्सत्रे महात्मनाम् । विबुधाश्चोषिरे तत्र सहस्रपरिवत्सरान्

mṛtyuścake mahātejāstasminsatre mahātmanām / vibudhāścoṣire tatra sahasraparivatsarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रमतो धर्मचक्रस्य यत्र नेमिरशीर्यत । कर्मणा तेन विख्यातं नैमिषं मुनिपूजितम्

bhramato dharmacakrasya yatra nemiraśīryata / karmaṇā tena vikhyātaṃ naimiṣaṃ munipūjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र सा गोमती पुण्या सिद्धचारणसेविता । रोहिणी स सुता तत्र गोमती साभवत् क्षणात्

yatra sā gomatī puṇyā siddhacāraṇasevitā / rohiṇī sa sutā tatra gomatī sābhavat kṣaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिर्ज्येष्ठा समभवद्वसिष्ठस्य महात्मनः । रुन्धत्याः सुतायात्रादानमुत्तमतेजसः

śaktirjyeṣṭhā samabhavadvasiṣṭhasya mahātmanaḥ / rundhatyāḥ sutāyātrādānamuttamatejasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्माषपादो नृपतिर्यत्र शक्रश्च शक्तिना । यत्र वैरं समभवद्विश्वामित्रवसिष्ठयोः

kalmāṣapādo nṛpatiryatra śakraśca śaktinā / yatra vairaṃ samabhavadviśvāmitravasiṣṭhayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अदृश्यन्त्यां समभवन्मुनिर्यत्र पराशरः । पराभवो वसिष्ठस्य यस्य ज्ञाने ह्यवर्त्तयत्

adṛśyantyāṃ samabhavanmuniryatra parāśaraḥ / parābhavo vasiṣṭhasya yasya jñāne hyavarttayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र ते मेनिरे शैलं नैमिषे ब्रह्मवादिनः । नैमिषं जज्ञिरे यस्मान्नैमिषीयास्ततः स्मृताः

tatra te menire śailaṃ naimiṣe brahmavādinaḥ / naimiṣaṃ jajñire yasmānnaimiṣīyāstataḥ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्सत्रमभवत्तेषां समा द्वादश धीमताम् । पुरूरवसि विक्रान्ते प्रशासति वसुंधराम्

tatsatramabhavatteṣāṃ samā dvādaśa dhīmatām / purūravasi vikrānte praśāsati vasuṃdharām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टादश समुद्रस्य द्वीपानश्रन् पुरूरवाः । तुतोष नैव रत्नानां लोभादिति हि नः श्रुतम्

aṣṭādaśa samudrasya dvīpānaśran purūravāḥ / tutoṣa naiva ratnānāṃ lobhāditi hi naḥ śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उर्वशी चकमे तं च देवदूतप्रचोदिता । आजहार च तत्सत्रमुर्वश्या सह संगतः

urvaśī cakame taṃ ca devadūtapracoditā / ājahāra ca tatsatramurvaśyā saha saṃgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन्नरपतौ सत्रे नैमिषीयाः प्रचक्रिरे । यं गर्भं सुषुवे गङ्गा पावकाद्दीप्ततेजसम्

tasminnarapatau satre naimiṣīyāḥ pracakrire / yaṃ garbhaṃ suṣuve gaṅgā pāvakāddīptatejasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्तुल्यं पर्वते न्यस्तं हिरण्यं समपद्यत । हिरण्मयं ततश्चके यज्ञवाटं महात्मनाम्

tattulyaṃ parvate nyastaṃ hiraṇyaṃ samapadyata / hiraṇmayaṃ tataścake yajñavāṭaṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वकर्मा स्वयन्देवो भावनो लोकभावनः । स प्रविश्य ततः सत्रे तेषाममिततेजसाम्

viśvakarmā svayandevo bhāvano lokabhāvanaḥ / sa praviśya tataḥ satre teṣāmamitatejasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऐडः पुरूरवा भेजे तं देशं मृगयां चरन् । तं दृष्ट्वा महादाश्वर्यं यज्ञवाटं हिरण्मयम्

aiḍaḥ purūravā bheje taṃ deśaṃ mṛgayāṃ caran / taṃ dṛṣṭvā mahādāśvaryaṃ yajñavāṭaṃ hiraṇmayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोभेन हतविज्ञानस्तदादातुमुपाक्रमत् । नैमिषेयास्ततस्तस्य चुक्रुधुर्नृपतिं भृशम्

lobhena hatavijñānastadādātumupākramat / naimiṣeyāstatastasya cukrudhurnṛpatiṃ bhṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निजघ्नुश्चापि तं क्रुद्धाः कुशवज्रैर्मनीषिणः । तपोनिष्ठाश्च राजानं मुनयो देवचोदिताः

nijaghnuścāpi taṃ kruddhāḥ kuśavajrairmanīṣiṇaḥ / taponiṣṭhāśca rājānaṃ munayo devacoditāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुशवज्रौर्विनिष्पिष्टः स राजा व्यजहात्तनुम् । और्वशेयैस्ततस्तस्य युद्धं चक्रे नृपो भुवि

kuśavajraurviniṣpiṣṭaḥ sa rājā vyajahāttanum / aurvaśeyaistatastasya yuddhaṃ cakre nṛpo bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहुषस्य महात्मानं पितरं यं प्रचक्षते । स तेष्ववभृथेष्वेव धर्म्मशीलो महीपतिः

nahuṣasya mahātmānaṃ pitaraṃ yaṃ pracakṣate / sa teṣvavabhṛtheṣveva dharmmaśīlo mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुरायभवायाग्र्यमस्मिन् सत्रे नरोत्तमः । शान्तयित्वा तु राजानं तदा ब्रह्मविदस्तथा

āyurāyabhavāyāgryamasmin satre narottamaḥ / śāntayitvā tu rājānaṃ tadā brahmavidastathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्रमारेभिरे कर्त्तुं पृथ्वीवत्सा त्ममूर्तयः । बभूव सत्रे तेषां तु ब्रह्मचर्यं महात्मनाम्

satramārebhire karttuṃ pṛthvīvatsā tmamūrtayaḥ / babhūva satre teṣāṃ tu brahmacaryaṃ mahātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वं सिसृक्षमाणानां पुरा विस्वसृजामिव । वैखानसैः प्रियसखैर्वाल खिल्यैर्मरीचिभिः

viśvaṃ sisṛkṣamāṇānāṃ purā visvasṛjāmiva / vaikhānasaiḥ priyasakhairvāla khilyairmarīcibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजैश्च मुनिभिर्जातं सूर्यवैश्वानरप्रभः । वितृदेवाप्सरःसिद्धैर्गन्धर्वोरगचारणैः

ajaiśca munibhirjātaṃ sūryavaiśvānaraprabhaḥ / vitṛdevāpsaraḥsiddhairgandharvoragacāraṇaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भारतैः शुशुभे राजा देवैरिन्द्रसमो यथा । स्तोत्रशस्त्रैर्गृहैर्देवान्पितॄन्पित्र्यैश्च कर्मभिः

bhārataiḥ śuśubhe rājā devairindrasamo yathā / stotraśastrairgṛhairdevānpitṝnpitryaiśca karmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनर्चुःस्म यथाजाति गन्धर्वादीन् यथाविधि । आराधने स सस्मार ततः कर्मान्तरेषु च

ānarcuḥsma yathājāti gandharvādīn yathāvidhi / ārādhane sa sasmāra tataḥ karmāntareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगुः सामानि गन्धर्वा ननृतुश्चाप्सरोगणाः । व्याजह्रुर्मुनयो वाचं चित्राक्षरपदां शुभाम्

jaguḥ sāmāni gandharvā nanṛtuścāpsarogaṇāḥ / vyājahrurmunayo vācaṃ citrākṣarapadāṃ śubhām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्त्रादि तत्र विद्वांसो जजपुश्च परस्परम् । वितण्डावचनैश्चैव निजघ्नुः प्रतिवादिनः

mantrādi tatra vidvāṃso jajapuśca parasparam / vitaṇḍāvacanaiścaiva nijaghnuḥ prativādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषयश्चैव विद्वांसः शब्दार्थन्यायकोविदाः । न तत्र हारितं किञ्चिद्विविशुर्ब्रह्मराक्षसाः

ṛṣayaścaiva vidvāṃsaḥ śabdārthanyāyakovidāḥ / na tatra hāritaṃ kiñcidviviśurbrahmarākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैव यज्ञहरा दैत्या नैव वाजमुखास्त्रिणः । प्रायश्चित्तं दरिद्रं च न तत्र समजायत

naiva yajñaharā daityā naiva vājamukhāstriṇaḥ / prāyaścittaṃ daridraṃ ca na tatra samajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्तिप्रज्ञाक्रियायेगैर्विधिराशीष्वनुष्टितः । एवं च ववृधे सत्रं द्वादशाब्दं मनीषिणाम्

śaktiprajñākriyāyegairvidhirāśīṣvanuṣṭitaḥ / evaṃ ca vavṛdhe satraṃ dvādaśābdaṃ manīṣiṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषीणां नैमिषीयाणां तदभूदिव वज्रिणः । वृद्धाद्या ऋत्विजो वीरा ज्योतिष्टोमान् पृथक्पृथक्

ṛṣīṇāṃ naimiṣīyāṇāṃ tadabhūdiva vajriṇaḥ / vṛddhādyā ṛtvijo vīrā jyotiṣṭomān pṛthakpṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चक्रिरे पृष्ठगमनाः सर्वानयुतदक्षिणान् । समाप्तयज्ञो यत्रास्ते वासुदेवं महाधिपम्

cakrire pṛṣṭhagamanāḥ sarvānayutadakṣiṇān / samāptayajño yatrāste vāsudevaṃ mahādhipam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पप्रच्छुरमितात्मानं भवद्भिर्यदहं द्विजः । प्रचोदितः स्ववंशार्थं स च तानब्रवीत्प्रभुः

papracchuramitātmānaṃ bhavadbhiryadahaṃ dvijaḥ / pracoditaḥ svavaṃśārthaṃ sa ca tānabravītprabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिष्यःस्वयंभुवो देवः सर्वं प्रत्यक्षदृग्वशी । अणिमादिभिरष्टाभिः सूक्ष्मैरङ्गैः समन्वितः

śiṣyaḥsvayaṃbhuvo devaḥ sarvaṃ pratyakṣadṛgvaśī / aṇimādibhiraṣṭābhiḥ sūkṣmairaṅgaiḥ samanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिर्यग्वातादिभिर्वर्षैः सर्वां ल्लोकान्बिभर्ति यः । सप्तस्कन्धा भृताः शाखाः सर्वतोयाजराजरान्

tiryagvātādibhirvarṣaiḥ sarvāṃ llokānbibharti yaḥ / saptaskandhā bhṛtāḥ śākhāḥ sarvatoyājarājarān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषयैर् मरुतो यस्य संस्थिताः सप्तसप्तकाः । व्यूहत्रयाणां सूतानां कुर्वन् सत्रं महाबलः

viṣayair maruto yasya saṃsthitāḥ saptasaptakāḥ / vyūhatrayāṇāṃ sūtānāṃ kurvan satraṃ mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेजसश्वाप्युपायानां दधातीह शरीरिणः । प्राणाद्या वृत्तयः पञ्च धारणानां स्ववृत्तिभिः

tejasaśvāpyupāyānāṃ dadhātīha śarīriṇaḥ / prāṇādyā vṛttayaḥ pañca dhāraṇānāṃ svavṛttibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्यमामः शरीराणां धारणं यस्य कुर्वते । आकाशयोनिर्द्विगुणः शाब्दस्पर्शसमन्वितः

pūryamāmaḥ śarīrāṇāṃ dhāraṇaṃ yasya kurvate / ākāśayonirdviguṇaḥ śābdasparśasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाचोरणिः समाख्याता शब्दशास्त्रविचक्षणैः । भारत्यार्ः श्लक्ष्णया सर्वान्मुनीन्प्रह्लादयन्निव

vācoraṇiḥ samākhyātā śabdaśāstravicakṣaṇaiḥ / bhāratyārḥ ślakṣṇayā sarvānmunīnprahlādayanniva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणज्ञाः सुमनसः पुराणाश्रययुक्तया । पुराम नियता विप्राः कथामकथयद्विभुः

purāṇajñāḥ sumanasaḥ purāṇāśrayayuktayā / purāma niyatā viprāḥ kathāmakathayadvibhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्सर्वं यथावृत्तमाख्यानं द्विजसत्तमाः । ऋषीणां च परं चैतल्लोकतत्त्वमनुत्तमम्

etatsarvaṃ yathāvṛttamākhyānaṃ dvijasattamāḥ / ṛṣīṇāṃ ca paraṃ caitallokatattvamanuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मणा यत्पुरा प्रोक्तं पुराणं ज्ञानमुत्तमम् । देवतानामृषीणां च सर्वपापप्रमोचनम्

brahmaṇā yatpurā proktaṃ purāṇaṃ jñānamuttamam / devatānāmṛṣīṇāṃ ca sarvapāpapramocanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विस्तरेणानुपूर्व्या च तस्य वक्ष्याम्यनुक्रमम्

vistareṇānupūrvyā ca tasya vakṣyāmyanukramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.