Library·Brahmāṇḍa Purāṇa·1·1.23
इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे देवग्रहानुकीर्तनं नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः सूत उवाच सरथो ऽधिष्ठितो देवैरादित्यैर्मुनिभिस्तथा । गन्धर्वैरप्सरोभिश्च ग्रामणीसर्पराक्षसैः
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde devagrahānukīrtanaṃ nāma dvāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca saratho 'dhiṣṭhito devairādityairmunibhistathā / gandharvairapsarobhiśca grāmaṇīsarparākṣasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते वसंति वै सूर्ये द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु । धातार्ऽयमा पुलस्त्यश्च पुलहश्च प्रजापतिः
ete vasaṃti vai sūrye dvau dvau māsau krameṇa tu / dhātār'yamā pulastyaśca pulahaśca prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एरावतो वासुकिश्च कंसो भीमश्च तावुभौ । रथकृच्च रथौजाश्च यक्षावेतावुदा त्दृतौ
erāvato vāsukiśca kaṃso bhīmaśca tāvubhau / rathakṛcca rathaujāśca yakṣāvetāvudā tdṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुंबुरुर्नारदश्चैव सुस्थला पुञ्जिकस्थला । रक्षो हेतिः प्रहेतिश्च यातुधानावुदाहृतौ
tuṃbururnāradaścaiva susthalā puñjikasthalā / rakṣo hetiḥ prahetiśca yātudhānāvudāhṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते वसंति वै सूर्य्ये मधुमाधवयोः सदा । मित्रश्च वरुणश्चैव मुनिरत्रिरुदाहृतः
ete vasaṃti vai sūryye madhumādhavayoḥ sadā / mitraśca varuṇaścaiva muniratrirudāhṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा वसिष्ठो विख्यातः सहजन्या च मेनका । राक्षसौ च समाख्यातौ पौरुषेयो वधस्तथा
tathā vasiṣṭho vikhyātaḥ sahajanyā ca menakā / rākṣasau ca samākhyātau pauruṣeyo vadhastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाहा हूहूश्च गन्धर्वौं यज्ञश्चापि रथस्वनः । रथचित्रस्तथैवान्यो नागसाक्षकसंज्ञेतः
hāhā hūhūśca gandharvauṃ yajñaścāpi rathasvanaḥ / rathacitrastathaivānyo nāgasākṣakasaṃjñetaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रंभकश्च वसन्त्येते मासयोः शुचिशुक्रयोः । ततः सूर्ये पुनस्त्वन्या निवसंतीह देवताः
raṃbhakaśca vasantyete māsayoḥ śuciśukrayoḥ / tataḥ sūrye punastvanyā nivasaṃtīha devatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इद्रश्चैव विवस्वांश्च अङ्गिरा भृगुरेव च । एलापत्रस्तथा सर्पः शङ्खपालाश्च तावुभौ
idraścaiva vivasvāṃśca aṅgirā bhṛgureva ca / elāpatrastathā sarpaḥ śaṅkhapālāśca tāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वावसूग्रसेनौ च श्वेतश्चैवारुणस्तथा । प्रम्लोचा इति विख्यातानुम्लोचेति च ते उभे
viśvāvasūgrasenau ca śvetaścaivāruṇastathā / pramlocā iti vikhyātānumloceti ca te ubhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यातुधानस्तदा सर्पो व्याघ्रश्चव तु तावुभौ । नभोनभस्ययोरेष गाणो वसति भास्करे
yātudhānastadā sarpo vyāghraścava tu tāvubhau / nabhonabhasyayoreṣa gāṇo vasati bhāskare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरद्यन्याः पुनः शुभ्रा वसंति मुनिदेवताः पर्जन्यश्चैव पूषा च भारद्वाजः सगौतमः
śaradyanyāḥ punaḥ śubhrā vasaṃti munidevatāḥ parjanyaścaiva pūṣā ca bhāradvājaḥ sagautamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परावसुश्च गन्धर्वस्तथैव सुरुचिश्च यः । विश्वाची च घृताची च उभे ते शुभलक्षणे
parāvasuśca gandharvastathaiva suruciśca yaḥ / viśvācī ca ghṛtācī ca ubhe te śubhalakṣaṇe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नाग एरावतश्चैव विश्रुतश्च धनञ्जयः । श्चेनजिच्च सुषेणश्च सेनीर्ग्राम णीश्च तौ
nāga erāvataścaiva viśrutaśca dhanañjayaḥ / ścenajicca suṣeṇaśca senīrgrāma ṇīśca tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपो वातश्च द्वावेतौ यातुधानावुदाहृतौ । वसंत्येते तु वै सूर्ये सदैवाश्विनकर्तिके
āpo vātaśca dvāvetau yātudhānāvudāhṛtau / vasaṃtyete tu vai sūrye sadaivāśvinakartike
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हैमन्तिकौ तु द्वौ मासौ वसंति च दिवाकरे । अंशो भगश्च द्वावैतौ कश्यपश्य क्रतुश्च ह
haimantikau tu dvau māsau vasaṃti ca divākare / aṃśo bhagaśca dvāvaitau kaśyapaśya kratuśca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भुजङ्गश्च महापद्मः सर्वः कर्केटक स्तथा । चित्रसेनश्च गन्धर्व ऊर्णायुश्चैव तावुभौ
bhujaṅgaśca mahāpadmaḥ sarvaḥ karkeṭaka stathā / citrasenaśca gandharva ūrṇāyuścaiva tāvubhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उर्वशी पूर्वचित्तिश्च तथैवाप्सरसा उभे । तार्क्षश्चारिष्टनेमिश्च सेनानीर् ग्रामणीश्च तौ
urvaśī pūrvacittiśca tathaivāpsarasā ubhe / tārkṣaścāriṣṭanemiśca senānīr grāmaṇīśca tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विद्युत्स्फूर्जः शतायुश्च यातुधानावुदात्दृतौ । सहे चैव सहस्ये च वसंत्येते दिवाकरे
vidyutsphūrjaḥ śatāyuśca yātudhānāvudātdṛtau / sahe caiva sahasye ca vasaṃtyete divākare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शैशिर योश्चापि मासयोर्निवसंति वै । त्वष्टा विष्णुर्जामदग्न्यो विश्वामित्रस्तथैव च
tataḥ śaiśira yoścāpi māsayornivasaṃti vai / tvaṣṭā viṣṇurjāmadagnyo viśvāmitrastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काद्रवेयौ तथा नागौ कंबलाश्वतरावुभौ । गन्धर्वो धृतराष्ट्रश्च सूर्यवर्चास्तथैव च
kādraveyau tathā nāgau kaṃbalāśvatarāvubhau / gandharvo dhṛtarāṣṭraśca sūryavarcāstathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलोत्तमा तथा रंभा ब्रह्मापेतश्च राक्षसः । यज्ञापेतम्तथैवान्यो विश्यातो राक्षसो त्तमः
tilottamā tathā raṃbhā brahmāpetaśca rākṣasaḥ / yajñāpetamtathaivānyo viśyāto rākṣaso ttamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋतजित्सत्यजिच्चैव गन्धर्वौं समुदाहृतौ । तपस्तपस्ययोः सूर्ये वसंति मुनिसत्तमाः
ṛtajitsatyajiccaiva gandharvauṃ samudāhṛtau / tapastapasyayoḥ sūrye vasaṃti munisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृदेवमनुष्यादीन्स सदाप्याययन्प्रभुः । परिवर्त्तत्यहोरात्रकारणं सविता द्विजाः
pitṛdevamanuṣyādīnsa sadāpyāyayanprabhuḥ / parivarttatyahorātrakāraṇaṃ savitā dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते देवा वसंत्यर्के द्वौ द्वौ मासौ क्रमेण तु । स्थानाभिमानिनो ह्येते गाणा द्वादशसप्तकाः
ete devā vasaṃtyarke dvau dvau māsau krameṇa tu / sthānābhimānino hyete gāṇā dvādaśasaptakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुर्यस्याप्याययन्त्येते तेजसा तेज उत्तममा । ग्रथितैः स्वैर्वचोभिश्च स्तुवन्ति ह्यृषयो रविम्
suryasyāpyāyayantyete tejasā teja uttamamā / grathitaiḥ svairvacobhiśca stuvanti hyṛṣayo ravim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धर्वाप्सरसश्चैव गीतनृत्यैरुपासते । ग्रामणीयक्षभूतानि कुर्वते ऽभीषुसंग्रहम्
gandharvāpsarasaścaiva gītanṛtyairupāsate / grāmaṇīyakṣabhūtāni kurvate 'bhīṣusaṃgraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पा वहन्ति वै सूर्यं यातुधानास्तु यान्ति च । वालखिल्या नंयत्यस्तं परिवार्योदयाद्रविम्
sarpā vahanti vai sūryaṃ yātudhānāstu yānti ca / vālakhilyā naṃyatyastaṃ parivāryodayādravim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषामेव देवानां यथावीर्यं यथातपः । यथाधर्मं यथायोगं यथासत्यं यथाबलम्
eteṣāmeva devānāṃ yathāvīryaṃ yathātapaḥ / yathādharmaṃ yathāyogaṃ yathāsatyaṃ yathābalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपत्यसौ तश्रा सूर्य एषामिन्द्रस्तु तेजसा । इत्येते निवसंतीह द्वौ द्वौ मासौ दिवाकरे
tapatyasau taśrā sūrya eṣāmindrastu tejasā / ityete nivasaṃtīha dvau dvau māsau divākare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयो देवगन्धर्वाः पन्नगाप्सरसां गणाः । ग्रामण्यश्च तथा यक्षा यातुधानाश्च मुख्यशः
ṛṣayo devagandharvāḥ pannagāpsarasāṃ gaṇāḥ / grāmaṇyaśca tathā yakṣā yātudhānāśca mukhyaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते तपन्ति वर्षन्ति भान्ति वान्ति सृजन्ति च । भूतानां चशुभं कर्म व्यपोहन्ति प्रकीर्त्तिताः
ete tapanti varṣanti bhānti vānti sṛjanti ca / bhūtānāṃ caśubhaṃ karma vyapohanti prakīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानवानां शुभं ह्येते हरन्ते दुरितात्मनाम् । दुरितं सुप्रचाराणां व्यपोहन्ति क्वचि त्क्वचित्
mānavānāṃ śubhaṃ hyete harante duritātmanām / duritaṃ supracārāṇāṃ vyapohanti kvaci tkvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते सहैव सूर्येण भ्रमन्ति दिवासानुगाः । वर्षन्तश्च तपन्तश्च ह्लादयन्तश्च वै प्रजाः
ete sahaiva sūryeṇa bhramanti divāsānugāḥ / varṣantaśca tapantaśca hlādayantaśca vai prajāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोपायन्ति च भूतानि सर्वाणीहामनुक्षयात् । स्थानाभिमानिनामेतत्स्थानं मन्वन्तरेषु वै
gopāyanti ca bhūtāni sarvāṇīhāmanukṣayāt / sthānābhimānināmetatsthānaṃ manvantareṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतीतानागतानां च वर्त्तन्ते सांप्रतं च ये । एवं वसंति वै सूर्ये सप्तकास्ते चतुर्दश । चतुर्दशसु सर्वेषु गणा मन्वन्तरेष्विह
atītānāgatānāṃ ca varttante sāṃprataṃ ca ye / evaṃ vasaṃti vai sūrye saptakāste caturdaśa / caturdaśasu sarveṣu gaṇā manvantareṣviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्रीष्मे च वर्षासु च मुञ्चमानो घर्मं हिमं वर्ष दिनं निशां च । गच्छत्यसावृतुवशात्परिवृत्तरश्मिर्देवान् पितॄ#ंश्च मनुजांश्च हि तर्पयन्वै
grīṣme ca varṣāsu ca muñcamāno gharmaṃ himaṃ varṣa dinaṃ niśāṃ ca / gacchatyasāvṛtuvaśātparivṛttaraśmirdevān pitṝ#ṃśca manujāṃśca hi tarpayanvai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रीणाति देवानमृतेन सूर्यः सोमं सुषुम्णेन च वर्द्धयित्वा । शुक्ले तु पूर्णं दिवसक्रमेण तं कृष्णपक्षे विबुधाः पिबन्ति
prīṇāti devānamṛtena sūryaḥ somaṃ suṣumṇena ca varddhayitvā / śukle tu pūrṇaṃ divasakrameṇa taṃ kṛṣṇapakṣe vibudhāḥ pibanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतं च सोमं हि कलावशिष्टं कृष्णक्षये रश्मिभिरक्षरन्तम् । सुधामृतं तत्पितरः पिबन्ति देवाश्च सौम्याश्च तथैव काव्याः
pītaṃ ca somaṃ hi kalāvaśiṣṭaṃ kṛṣṇakṣaye raśmibhirakṣarantam / sudhāmṛtaṃ tatpitaraḥ pibanti devāśca saumyāśca tathaiva kāvyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्येण गोभिश्च समुज्झिताभिरद्भिः पुनश्चैव समुद्धृताभिः । वृष्ट्याभिवृद्धाभिरथौषधीभिर्मर्त्याः क्षुधं त्वन्नपानैर्जयन्ति
sūryeṇa gobhiśca samujjhitābhiradbhiḥ punaścaiva samuddhṛtābhiḥ / vṛṣṭyābhivṛddhābhirathauṣadhībhirmartyāḥ kṣudhaṃ tvannapānairjayanti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृप्तिश्च शुक्ले सुधया सुराणां पक्षे च कृष्णे सुधया पितणाम् । अन्नेन शश्वच्च दधाति मर्त्यान्सुर्यस्तपंस्तान्सुबिभर्त्ति गोभिः
tṛptiśca śukle sudhayā surāṇāṃ pakṣe ca kṛṣṇe sudhayā pitaṇām / annena śaśvacca dadhāti martyānsuryastapaṃstānsubibhartti gobhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ह्रियन्हरिस्तैर्हरिभिस्तुरङ्गमैर्हरत्यथापः किरणैर्हरिद्भिः । विसर्गकाले विसृजंश्च ताः पुनर्बिभर्त्ति शश्वत्सविता चराचरम्
hriyanharistairharibhisturaṅgamairharatyathāpaḥ kiraṇairharidbhiḥ / visargakāle visṛjaṃśca tāḥ punarbibhartti śaśvatsavitā carācaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिर्हरिद्भिर्ह्रि यते तुरङ्गमैः पिबत्यथापो हरिभिः सहस्रधा । ततः प्रमुञ्चत्यपि तास्त्वसौ हरिः समूह्यमानो हरिभिस्तुरङ्गमैः
harirharidbhirhri yate turaṅgamaiḥ pibatyathāpo haribhiḥ sahasradhā / tataḥ pramuñcatyapi tāstvasau hariḥ samūhyamāno haribhisturaṅgamaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येष एकचक्रेण सूर्यस्तूर्णरथेन तु । भद्रैस्तैरक्रमैरश्वैः स्पन्दने वैदिकक्षयः
ityeṣa ekacakreṇa sūryastūrṇarathena tu / bhadraistairakramairaśvaiḥ spandane vaidikakṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्राद्रथेनासावेकचक्रेण वै भ्रमन् । सप्तद्वीपसमुद्रान्तां सप्तभिः सप्तभिर्हयैः
ahorātrādrathenāsāvekacakreṇa vai bhraman / saptadvīpasamudrāntāṃ saptabhiḥ saptabhirhayaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छन्दोभिरश्वरूपैस्तैर्यतश्चक्रं ततः स्थितैः । कामरूपैः सकृद्युक्तैर्वामतस्तैर्मनोजवैः
chandobhiraśvarūpaistairyataścakraṃ tataḥ sthitaiḥ / kāmarūpaiḥ sakṛdyuktairvāmatastairmanojavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरितैख्ययैः पिङ्गैरीश्वरैर्ब्रह्मवादिभिः । त्र्यशीतिमण्डलशतं भ्रमन्त्यब्देन ते हयाः
haritaikhyayaiḥ piṅgairīśvarairbrahmavādibhiḥ / tryaśītimaṇḍalaśataṃ bhramantyabdena te hayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाह्यमाभ्यन्तरं चैव मण्डलं दिवसक्रमात् । कल्पादौ संप्र युक्तास्ते वहन्त्याभूतसंप्लवात्
bāhyamābhyantaraṃ caiva maṇḍalaṃ divasakramāt / kalpādau saṃpra yuktāste vahantyābhūtasaṃplavāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आवृत्ता वालखिल्यैस्ते भ्रमन्ते रात्र्यहानि तु । वचोभिरग्र्यैर्ग्रथितैः स्तूयमानो महर्षिभिः
āvṛttā vālakhilyaiste bhramante rātryahāni tu / vacobhiragryairgrathitaiḥ stūyamāno maharṣibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेव्यते गीतनृत्यैश्च गन्धर्वैश्चाप्सरोगणैः । पतङ्गैः पतगैरश्वैर्भ्रममाणो दिवस्पतिः
sevyate gītanṛtyaiśca gandharvaiścāpsarogaṇaiḥ / pataṅgaiḥ patagairaśvairbhramamāṇo divaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथास्त्रचक्रःसोमस्य कुदाभास्तस्य वाजिनः । वामदक्षिणतो युक्ता दश तेन चरन्त्यसौ
rathāstracakraḥsomasya kudābhāstasya vājinaḥ / vāmadakṣiṇato yuktā daśa tena carantyasau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीथ्याश्रयाणि ऋक्षाणि ध्रुवाधारेण वेगिताः । ह्रासवृद्धी तथैवास्य रश्मीनां सूर्यवत्स्मृते
vīthyāśrayāṇi ṛkṣāṇi dhruvādhāreṇa vegitāḥ / hrāsavṛddhī tathaivāsya raśmīnāṃ sūryavatsmṛte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिचक्रोभयतो ऽश्वश्च विज्ञेयः शशिनो रथः । अपां गर्णात्समुत्पन्नो रथः साश्वः ससारथिः
tricakrobhayato 'śvaśca vijñeyaḥ śaśino rathaḥ / apāṃ garṇātsamutpanno rathaḥ sāśvaḥ sasārathiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतारैश्च त्रिभिश्चक्रैर्युक्तः शुक्लैर्हयोत्तमैः । दशभिस्तु कृशैर्दिव्यैरसंगैस्तैर्मनोजवैः
śatāraiśca tribhiścakrairyuktaḥ śuklairhayottamaiḥ / daśabhistu kṛśairdivyairasaṃgaistairmanojavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकृद्युक्ते रथे तास्मिन्वहन्ते चायुगक्षयात् । संगृहीतरथे तस्मिञ्श्वेतश्चक्षुःश्रवाश्च वै
sakṛdyukte rathe tāsminvahante cāyugakṣayāt / saṃgṛhītarathe tasmiñśvetaścakṣuḥśravāśca vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वास्तमेकवर्णस्ते वहन्ते शङ्खवर्चसः । यजुश्चण्डमनाश्चैव वृषो वाजी नरो हयः
aśvāstamekavarṇaste vahante śaṅkhavarcasaḥ / yajuścaṇḍamanāścaiva vṛṣo vājī naro hayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्वो गविष्णुर्विख्यातो हंसो व्योमो मृगस्तथा । इत्येते नामभिः सर्वे दश चन्द्रमसो हयाः
aśvo gaviṣṇurvikhyāto haṃso vyomo mṛgastathā / ityete nāmabhiḥ sarve daśa candramaso hayāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एते चन्द्रमसं देवं वहन्ति सह दीक्षया । देवैः परिवृतः सोमः पितृभिश्चैव गच्छति
ete candramasaṃ devaṃ vahanti saha dīkṣayā / devaiḥ parivṛtaḥ somaḥ pitṛbhiścaiva gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस्य शुक्लपक्षादौ भास्करे परतः स्थिरे । आपूर्यते परस्यान्ते सततं दिवसक्रमात्
somasya śuklapakṣādau bhāskare parataḥ sthire / āpūryate parasyānte satataṃ divasakramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवैः पीततनुं सोममाप्याययति नित्यदा । क्षीणं पञ्चदशाहं तु रश्मिनैकेन भास्करः
devaiḥ pītatanuṃ somamāpyāyayati nityadā / kṣīṇaṃ pañcadaśāhaṃ tu raśminaikena bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आपूरयन्सुषुम्णेन भागं भागमहःक्रमात् । सुषुम्णाप्यायमानस्य शुक्ला वर्द्धन्ति वै कलाः
āpūrayansuṣumṇena bhāgaṃ bhāgamahaḥkramāt / suṣumṇāpyāyamānasya śuklā varddhanti vai kalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्ध्रसंति वै कृष्णे शुक्ले स्वाप्याययन्ति तम् । इत्येवं सूर्यवीर्येण चन्द्रश्चाप्यायितस्ततः
tasmāddhrasaṃti vai kṛṣṇe śukle svāpyāyayanti tam / ityevaṃ sūryavīryeṇa candraścāpyāyitastataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पौर्णमास्यां स दृश्येत शुक्लः संपूर्णमण्डलः । एवमाप्यायितः सोमः शुक्ल पक्षे दिनक्रमात्
paurṇamāsyāṃ sa dṛśyeta śuklaḥ saṃpūrṇamaṇḍalaḥ / evamāpyāyitaḥ somaḥ śukla pakṣe dinakramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो द्वितीयाप्रभृति बहुलस्य चतुर्द्दशीम् । अपां सारमयस्येन्दो रसमात्रात्मकस्य तु
tato dvitīyāprabhṛti bahulasya caturddaśīm / apāṃ sāramayasyendo rasamātrātmakasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिबत्यंबुमयं देवा हृष्टाः सौम्यं स्वधामृतम् । संभृतं त्वर्द्धमासेन ह्यमृतं सूर्यतेजसा
pibatyaṃbumayaṃ devā hṛṣṭāḥ saumyaṃ svadhāmṛtam / saṃbhṛtaṃ tvarddhamāsena hyamṛtaṃ sūryatejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्षार्थममृतं सोमः पौर्णमास्यामुपासते । एकां रात्रिं सुरैः सर्वैः पितृभिः सर्षिभिः सह
bhakṣārthamamṛtaṃ somaḥ paurṇamāsyāmupāsate / ekāṃ rātriṃ suraiḥ sarvaiḥ pitṛbhiḥ sarṣibhiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस्य कृष्णपक्षादौ भास्कराभिमुखस्य तु । प्रक्षीयन्ते पिदृदेवैः पीयमानाः कलाः क्रमात्
somasya kṛṣṇapakṣādau bhāskarābhimukhasya tu / prakṣīyante pidṛdevaiḥ pīyamānāḥ kalāḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयश्च त्रिंशतश्चैव त्रयस्त्रिंशत्तथैव च । त्रयश्च त्रिसहस्राश्च देवाः सोमं पिबन्ति वै
trayaśca triṃśataścaiva trayastriṃśattathaiva ca / trayaśca trisahasrāśca devāḥ somaṃ pibanti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतैः पीयमानस्य कृष्णा वर्द्धति वै कलाः । क्षीयन्ति तस्माच्छुक्लाश्च कृष्णा आप्याययन्ति च
ityetaiḥ pīyamānasya kṛṣṇā varddhati vai kalāḥ / kṣīyanti tasmācchuklāśca kṛṣṇā āpyāyayanti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं दिनक्रमात्पीते विबुधैस्तु निशाकरे । पीत्वार्द्ध मासं गच्छन्ति चामावास्यां सुरोत्तमाः
evaṃ dinakramātpīte vibudhaistu niśākare / pītvārddha māsaṃ gacchanti cāmāvāsyāṃ surottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरश्चोपतिष्ठन्ति ह्यमावास्यां निशाकरम् । ततः पञ्चदशेकाले किञ्चिच्छिष्टे कलात्मके
pitaraścopatiṣṭhanti hyamāvāsyāṃ niśākaram / tataḥ pañcadaśekāle kiñcicchiṣṭe kalātmake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अपराह्णे पितृगणा जघन्यं पयुपासते । पिबन्ति द्विलवं कालं शिष्टास्तस्य कलास्तु याः
aparāhṇe pitṛgaṇā jaghanyaṃ payupāsate / pibanti dvilavaṃ kālaṃ śiṣṭāstasya kalāstu yāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निःसृतं तदमावास्यां गभस्तिभ्यः स्वधामृतम् । तां स्वधां मासतृप्त्यै च पीत्वा गच्छन्ति ते ऽमृतम्
niḥsṛtaṃ tadamāvāsyāṃ gabhastibhyaḥ svadhāmṛtam / tāṃ svadhāṃ māsatṛptyai ca pītvā gacchanti te 'mṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूर्यस्तस्मिन्सुषुम्णे यस्तापितस्तेन चन्द्रमाः । कृष्णपक्षे सुरैस्तद्वत्पीयते वै सुधामयः
sūryastasminsuṣumṇe yastāpitastena candramāḥ / kṛṣṇapakṣe suraistadvatpīyate vai sudhāmayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौम्या बर्हिषदश्चैव अग्निष्वात्ताश्च ते त्रिधा । काव्यश्चैव तु ये प्रोक्ताः पितरः सर्व एव ते
saumyā barhiṣadaścaiva agniṣvāttāśca te tridhā / kāvyaścaiva tu ye proktāḥ pitaraḥ sarva eva te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संवत्सरास्तु वै काव्याः पञ्चाब्दा ये द्विचैः स्मृताः । सौम्यास्तु ऋतुवो ज्ञेया मासा बर्हिषदः स्मृताः
saṃvatsarāstu vai kāvyāḥ pañcābdā ye dvicaiḥ smṛtāḥ / saumyāstu ṛtuvo jñeyā māsā barhiṣadaḥ smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अग्निष्वात्तार्त्तवाश्चैव पितृसर्गा हि वै द्विजाः । पितृभिः पीयमानस्य पञ्चदश्यां कला तु वै
agniṣvāttārttavāścaiva pitṛsargā hi vai dvijāḥ / pitṛbhiḥ pīyamānasya pañcadaśyāṃ kalā tu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्प्रक्षीयते तस्य भागः पञ्चदशस्तु यः । अमावास्यां तदा तस्य तत आपूर्यते परः
yāvatprakṣīyate tasya bhāgaḥ pañcadaśastu yaḥ / amāvāsyāṃ tadā tasya tata āpūryate paraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृद्धक्षयौ वै पक्षादौ षोडश्यां शशिनः स्मृता । एवं सूर्यनिमित्तैष क्षयोवृद्धिर्निशाकरे
vṛddhakṣayau vai pakṣādau ṣoḍaśyāṃ śaśinaḥ smṛtā / evaṃ sūryanimittaiṣa kṣayovṛddhirniśākare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताराग्रहाणां वक्ष्यामि स्वर्भानोश्च रथान्पुनः । तेयतेजोमयः शुभ्रः सोमपुत्रस्य वै रथः
tārāgrahāṇāṃ vakṣyāmi svarbhānośca rathānpunaḥ / teyatejomayaḥ śubhraḥ somaputrasya vai rathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोपासंगप ताकस्तु सध्वजो मेघनिस्वनः । भार्गवस्य रथः श्रीमांस्तेजसा सूर्यसन्निभः
sopāsaṃgapa tākastu sadhvajo meghanisvanaḥ / bhārgavasya rathaḥ śrīmāṃstejasā sūryasannibhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पृथिवीसंभवैर्युक्तो नानावर्णैर्हयोत्तमैः । श्वेतः पिशङ्गः सारङ्गो नीलः पीतो विलोहितः
pṛthivīsaṃbhavairyukto nānāvarṇairhayottamaiḥ / śvetaḥ piśaṅgaḥ sāraṅgo nīlaḥ pīto vilohitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णश्च हरितश्चैव पृषतः पृश्रिरेव च । दशभिस्तैर्महाभागैरकृशैर्वातरंहसैः
kṛṣṇaśca haritaścaiva pṛṣataḥ pṛśrireva ca / daśabhistairmahābhāgairakṛśairvātaraṃhasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अष्टाश्वः काञ्चनः श्रीमान्भौमस्यापि रथोत्तमः । असंगैर्लोहितैरश्वैः सर्वगैरग्निसंभवैः
aṣṭāśvaḥ kāñcanaḥ śrīmānbhaumasyāpi rathottamaḥ / asaṃgairlohitairaśvaiḥ sarvagairagnisaṃbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसर्पति कुमारो वै ऋजुवक्रानुव क्रगैः । ततश्चाङ्गिरसो विद्वान्देवाचार्यो बृहस्पतिः
prasarpati kumāro vai ṛjuvakrānuva kragaiḥ / tataścāṅgiraso vidvāndevācāryo bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौरैरश्वैः काञ्चनेन स्यन्दनेन प्रसर्पति । अब्जैस्तु वाजिभिर्दिव्यैरष्टभिर्वातरंहसैः
gaurairaśvaiḥ kāñcanena syandanena prasarpati / abjaistu vājibhirdivyairaṣṭabhirvātaraṃhasaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नक्षत्रे ऽब्दं स तिष्ठन्वै संवेधास्तेन गच्छति । ततः शनैश्चरो ऽप्यश्वैः सबलैर्व्योमसंभवैः
nakṣatre 'bdaṃ sa tiṣṭhanvai saṃvedhāstena gacchati / tataḥ śanaiścaro 'pyaśvaiḥ sabalairvyomasaṃbhavaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्ष्णायसं समारुह्य स्यन्दनं याति वै शनैः । स्वर्भानोश्च तथैवाश्वाः कृष्णा ह्यष्टौ मनोजवाः
kārṣṇāyasaṃ samāruhya syandanaṃ yāti vai śanaiḥ / svarbhānośca tathaivāśvāḥ kṛṣṇā hyaṣṭau manojavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रथं तमोमयं तस्य सकृद्युक्ता वहं त्युत । आदित्यान्निःसृतो राहुः सोमं गच्छति पर्वसु
rathaṃ tamomayaṃ tasya sakṛdyuktā vahaṃ tyuta / ādityānniḥsṛto rāhuḥ somaṃ gacchati parvasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यमेति सोमश्च पुनः सौरेषु पर्वसु । अथ केतुरथस्याश्वा अष्टौ वै वातरंहसः
ādityameti somaśca punaḥ saureṣu parvasu / atha keturathasyāśvā aṣṭau vai vātaraṃhasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पलालधूमवर्णाभा सबला रासभारुणाः । एते वाहा ग्रहाणां च ह्युपाख्याता रथैः सह
palāladhūmavarṇābhā sabalā rāsabhāruṇāḥ / ete vāhā grahāṇāṃ ca hyupākhyātā rathaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे ध्रुवनिब द्धास्ते प्रवृद्धा वातरश्मिभिः । तपन्ते ब्राम्यमाणास्तु यथायोगं भ्रमन्ति वै
sarve dhruvaniba ddhāste pravṛddhā vātaraśmibhiḥ / tapante brāmyamāṇāstu yathāyogaṃ bhramanti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वायव्याभिरदृश्याभिः प्रवृद्धा वातरश्मिभिः । परिभ्रमन्ति तद्ब्रद्धांश्चन्द्रसुर्यग्रहा दिवि
vāyavyābhiradṛśyābhiḥ pravṛddhā vātaraśmibhiḥ / paribhramanti tadbraddhāṃścandrasuryagrahā divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्रमन्तमनुगछन्ति ध्रुवं ते ज्योतिषां गणाः । यथा नह्युदके नौस्तु सलिलेन सहो ह्यते
bhramantamanugachanti dhruvaṃ te jyotiṣāṃ gaṇāḥ / yathā nahyudake naustu salilena saho hyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा देवालया ह्येते ऊह्यन्ते वातरश्मिभिः । सर्प्पमाणा न दृश्यन्ते व्योम्नि देवगणास्तु ते
tathā devālayā hyete ūhyante vātaraśmibhiḥ / sarppamāṇā na dṛśyante vyomni devagaṇāstu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्यश्चैव ताराश्च तावन्तो वातरश्मयः । सर्वा ध्रुवे निबद्धाश्च भ्रमन्त्यो भ्रामयन्ति ताः
yāvatyaścaiva tārāśca tāvanto vātaraśmayaḥ / sarvā dhruve nibaddhāśca bhramantyo bhrāmayanti tāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलपीडा यथा चक्रं भ्रमन्तो भ्रामयन्ति ह । तथा भ्रमन्ति ज्योतींषि वातबद्धानि सर्वशः
tailapīḍā yathā cakraṃ bhramanto bhrāmayanti ha / tathā bhramanti jyotīṃṣi vātabaddhāni sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलातचक्रवद्यान्ति वातचक्रेरितानि तु । यतो ज्योतींषि वहते प्रवहस्तेन स स्मृतः
alātacakravadyānti vātacakreritāni tu / yato jyotīṃṣi vahate pravahastena sa smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं ध्रुवनिबद्धो ऽसौ सर्पते ज्योतिषां गणः । सैष तारामयो ज्ञेयः शिशुमारो ध्रुवो दिवि
evaṃ dhruvanibaddho 'sau sarpate jyotiṣāṃ gaṇaḥ / saiṣa tārāmayo jñeyaḥ śiśumāro dhruvo divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदह्ना कुरुते पापं दृष्ट्वा तन्निशिमुञ्चते । यावत्यश्चैव तारास्ताः शिशुमाराश्रिता दिवि
yadahnā kurute pāpaṃ dṛṣṭvā tanniśimuñcate / yāvatyaścaiva tārāstāḥ śiśumārāśritā divi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तावन्त्येव तु वर्षाणि जीवताभ्यधिकानि तु । साकारः शिशुमारश्च विज्ञेयः प्रविभागशः
tāvantyeva tu varṣāṇi jīvatābhyadhikāni tu / sākāraḥ śiśumāraśca vijñeyaḥ pravibhāgaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
औत्तानपादस्तस्याथ विज्ञेयो ह्यत्तरो हनुः । यज्ञः परस्तु विज्ञेयो धर्मो मर्द्धानमाश्रितः
auttānapādastasyātha vijñeyo hyattaro hanuḥ / yajñaḥ parastu vijñeyo dharmo marddhānamāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदि नारायणः साध्यो ह्यश्विनौ पूर्वपादयोः । वरुणश्चार्यमा चैव पश्चिमे तस्य सक्थिनी
hṛdi nārāyaṇaḥ sādhyo hyaśvinau pūrvapādayoḥ / varuṇaścāryamā caiva paścime tasya sakthinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिश्रं संवत्सरस्तस्य मित्रो ऽपानं समाश्रितः । पुच्छे ऽग्निश्च महेन्द्रश्च मारीचः कश्यपो ध्रुवः
śiśraṃ saṃvatsarastasya mitro 'pānaṃ samāśritaḥ / pucche 'gniśca mahendraśca mārīcaḥ kaśyapo dhruvaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तारकाः शिशुमारस्य नास्तं याति चतुष्टयम् । नक्षत्रचन्द्रमूर्याश्च ग्रहास्तारागणैः सह
tārakāḥ śiśumārasya nāstaṃ yāti catuṣṭayam / nakṣatracandramūryāśca grahāstārāgaṇaiḥ saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उन्मुखा विमुखाः सर्वे वक्रीभूताः श्रिता दिवि । ध्रुवेणाधिष्ठिताश्चैव ध्रुवमेव प्रदक्षिणम्
unmukhā vimukhāḥ sarve vakrībhūtāḥ śritā divi / dhruveṇādhiṣṭhitāścaiva dhruvameva pradakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परियान्तीश्वरश्रेष्ठं मेढीभूतं द्रुवं दिवि । अग्नीन्द्रकश्यपानां तु चरमो ऽसौ ध्रुवः स्मृतः
pariyāntīśvaraśreṣṭhaṃ meḍhībhūtaṃ druvaṃ divi / agnīndrakaśyapānāṃ tu caramo 'sau dhruvaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एक एव भ्रमत्येष मेरुपर्वतमूर्द्धनि । ज्योतिषां चक्रमेतद्धि गदा कर्षन्नवाङ्मुखः । मेरुमालोकयत्येष पर्यन्ते हि प्रदक्षिणम्
eka eva bhramatyeṣa meruparvatamūrddhani / jyotiṣāṃ cakrametaddhi gadā karṣannavāṅmukhaḥ / merumālokayatyeṣa paryante hi pradakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.