इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते पूर्वभागे द्वितीये ऽनुषङ्गपादे अमावस्याश्राद्धे पितृविचयोनामाष्टाविंशति तमो ऽध्यायः ऋषिरुवाच चतुर्युगानि यान्यासन्पूर्वं स्वायंभुवे ऽन्तरे । तेषां निसर्गं तत्त्वं च श्रोतुमिच्छामि विस्तरात्
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte pūrvabhāge dvitīye 'nuṣaṅgapāde amāvasyāśrāddhe pitṛvicayonāmāṣṭāviṃśati tamo 'dhyāyaḥ ṛṣiruvāca caturyugāni yānyāsanpūrvaṃ svāyaṃbhuve 'ntare / teṣāṃ nisargaṃ tattvaṃ ca śrotumicchāmi vistarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूत उवाच पृथिव्यादिप्रसंगेन यन्मया प्रागुदीरितम् । तेषां चतुर्युगं ह्येतत्तद्वक्ष्यामि निबोधत
sūta uvāca pṛthivyādiprasaṃgena yanmayā prāgudīritam / teṣāṃ caturyugaṃ hyetattadvakṣyāmi nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संख्ययेह प्रसंख्याय विस्तराच्चैव सर्वशः । युगं च युगभेदश्च युगधर्मस्तथैव च
saṃkhyayeha prasaṃkhyāya vistarāccaiva sarvaśaḥ / yugaṃ ca yugabhedaśca yugadharmastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगसंध्यांशकश्चैव युगसंधानमेव च । षट्प्रकाशयुगाख्यैषा ता प्रवक्ष्यामि तत्त्वतः
yugasaṃdhyāṃśakaścaiva yugasaṃdhānameva ca / ṣaṭprakāśayugākhyaiṣā tā pravakṣyāmi tattvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लौकिकेन प्रमाणेन निष्पाद्याब्दं तु मानुषम् । तेनाब्देन प्रसंख्यायै वक्ष्यामीह वतुर्युगम् । निमेषकाल तुल्यं हि विद्याल्लघ्वक्षरं च यत्
laukikena pramāṇena niṣpādyābdaṃ tu mānuṣam / tenābdena prasaṃkhyāyai vakṣyāmīha vaturyugam / nimeṣakāla tulyaṃ hi vidyāllaghvakṣaraṃ ca yat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काष्ठा निमेषा दश पञ्च चैव त्रिशच्च काष्ठा गणयेत्कलां तु । त्रिंशत्कलाश्चापि भवेन्मुहूर्त्तस्तै स्त्रिंशता रात्र्यहनी समे ते
kāṣṭhā nimeṣā daśa pañca caiva triśacca kāṣṭhā gaṇayetkalāṃ tu / triṃśatkalāścāpi bhavenmuhūrttastai striṃśatā rātryahanī same te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहोरात्रौ विभजते सूर्यो मानुषलौकिकौ
ahorātrau vibhajate sūryo mānuṣalaukikau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्राहः कर्मचेष्टायां रात्रिः स्वप्नाय कल्पते । पित्र्ये रात्र्यहनी मासः प्रविभागस्तयोः पुनः
tatrāhaḥ karmaceṣṭāyāṃ rātriḥ svapnāya kalpate / pitrye rātryahanī māsaḥ pravibhāgastayoḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णपक्षस्त्वहस्तेषां शुक्लः स्वप्नाय शर्वरी । त्रिंशद्ये मानुषा मासाः पित्र्यो मासस्तु सः स्मृतः
kṛṣṇapakṣastvahasteṣāṃ śuklaḥ svapnāya śarvarī / triṃśadye mānuṣā māsāḥ pitryo māsastu saḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शतानि त्रीणि मासानां षष्ट्या चाप्यधिकानि वै । पित्र्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण विभाव्यते
śatāni trīṇi māsānāṃ ṣaṣṭyā cāpyadhikāni vai / pitryaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa vibhāvyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मानुषे णैव मानेन वर्षाणां यच्छतं भवेत् । पितॄणां त्रीणि वर्षाणि संख्यातानीह तानि वै
mānuṣe ṇaiva mānena varṣāṇāṃ yacchataṃ bhavet / pitṝṇāṃ trīṇi varṣāṇi saṃkhyātānīha tāni vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश चैवाधिका मासाः पितृसंख्येह संज्ञिताः । लौकिकेनैव मानेन हृब्दो यो मानुषः स्मृतः
daśa caivādhikā māsāḥ pitṛsaṃkhyeha saṃjñitāḥ / laukikenaiva mānena hṛbdo yo mānuṣaḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्दिव्यमहोरात्रं शास्त्रे स्यान्निश्चयो गतः । दिव्ये रात्र्यहनी वर्ष प्रविभागस्तयोः पुनः
etaddivyamahorātraṃ śāstre syānniścayo gataḥ / divye rātryahanī varṣa pravibhāgastayoḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहस्तत्रोदगयनं रात्रिः स्याद्दक्षिणायनम् । ये ते रात्र्यहनी दिव्ये प्रसंख्यानं तयोः पुनः
ahastatrodagayanaṃ rātriḥ syāddakṣiṇāyanam / ye te rātryahanī divye prasaṃkhyānaṃ tayoḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिंशद्यानि तु वर्षाणि दिप्यो मासस्तु स स्मृतः । यन्मानुषं शतं विद्धि दिव्या मासास्त्रयस्तु ते
triṃśadyāni tu varṣāṇi dipyo māsastu sa smṛtaḥ / yanmānuṣaṃ śataṃ viddhi divyā māsāstrayastu te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दश चैव तथाहानि दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः । त्रीणि वर्षशतान्येव षष्टिवर्षाणि यानि तु । दिव्यः संवत्सरो ह्येष मानुषेण प्रकीर्त्तितः
daśa caiva tathāhāni divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ / trīṇi varṣaśatānyeva ṣaṣṭivarṣāṇi yāni tu / divyaḥ saṃvatsaro hyeṣa mānuṣeṇa prakīrttitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि वर्ष सहस्राणि मानुषाणि प्रमाणतः । त्रिंशदन्यानि वर्षाणि मतः सप्तर्षिवत्सरः
trīṇi varṣa sahasrāṇi mānuṣāṇi pramāṇataḥ / triṃśadanyāni varṣāṇi mataḥ saptarṣivatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नव यानि सहस्राणि वर्षाणां मानुषाणि तु । अन्यानि नवतिश्चैव ध्रुवः संवत्सरः स्मृतः
nava yāni sahasrāṇi varṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu / anyāni navatiścaiva dhruvaḥ saṃvatsaraḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षड्विंशतिसहस्राणि वर्षाणि मानुषाणि तु । वर्षाणां तु शतं ज्ञेयं दिव्यो ह्येष विधिः स्मृतः
ṣaḍviṃśatisahasrāṇi varṣāṇi mānuṣāṇi tu / varṣāṇāṃ tu śataṃ jñeyaṃ divyo hyeṣa vidhiḥ smṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीण्येव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषाणि तु
trīṇyeva niyutānyāhurvarṣāṇāṃ mānuṣāṇi tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिश्चैव सहस्राणि संख्यातानि तु संख्याया । दिव्यवर्षसहस्र तु प्राहुः संख्याविदो जनाः
ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi saṃkhyātāni tu saṃkhyāyā / divyavarṣasahasra tu prāhuḥ saṃkhyāvido janāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवमृषिभिर्गीतं दिव्यया संख्याया त्विह । दिव्येनैव प्रमाणेन युगसंख्याप्रकल्पनम्
ityevamṛṣibhirgītaṃ divyayā saṃkhyāyā tviha / divyenaiva pramāṇena yugasaṃkhyāprakalpanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारि भारते वर्षे युगानि कवयो ऽबुवन् । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुष्टयम्
catvāri bhārate varṣe yugāni kavayo 'buvan / kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliśceti catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्व कृतयुकं नाम ततस्त्रेती विधीयते । द्वापरं च कलिश्चैव युगान्येतानि कल्पयेत्
pūrva kṛtayukaṃ nāma tatastretī vidhīyate / dvāparaṃ ca kaliścaiva yugānyetāni kalpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वार्याहुः सहस्राणि वर्षाणां च कृत युगम् । तस्य तावच्छती संध्या संध्यांशः संध्याया समः
catvāryāhuḥ sahasrāṇi varṣāṇāṃ ca kṛta yugam / tasya tāvacchatī saṃdhyā saṃdhyāṃśaḥ saṃdhyāyā samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इतरेषु ससंध्येषु ससंध्यांशेषु च त्रिषु । एकन्यायेन वर्तन्ते सहस्राणि शतानि च
itareṣu sasaṃdhyeṣu sasaṃdhyāṃśeṣu ca triṣu / ekanyāyena vartante sahasrāṇi śatāni ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि द्वे च सहस्राणि त्रेताद्वापरयोः क्रमात् । त्रिशती द्विशती संध्ये संध्यांशौ चापि तत्समौ
trīṇi dve ca sahasrāṇi tretādvāparayoḥ kramāt / triśatī dviśatī saṃdhye saṃdhyāṃśau cāpi tatsamau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलिं वर्षसरस्रं तु युगमाहुर्द्विजोत्तमाः । तस्यैकशतिका संध्या संध्यांशः संध्यया समः
kaliṃ varṣasarasraṃ tu yugamāhurdvijottamāḥ / tasyaikaśatikā saṃdhyā saṃdhyāṃśaḥ saṃdhyayā samaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां द्वादशसाहस्री युगसंख्या प्रकीर्त्तिता । कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चैव चतुष्टयम्
teṣāṃ dvādaśasāhasrī yugasaṃkhyā prakīrttitā / kṛtaṃ tretā dvāparaṃ ca kaliścaiva catuṣṭayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्र संवत्सरा दृष्टा मानुषेण प्रमाणतः । कृतस्य तावद्वक्ष्यामि वर्षाणि च निबोधत
atra saṃvatsarā dṛṣṭā mānuṣeṇa pramāṇataḥ / kṛtasya tāvadvakṣyāmi varṣāṇi ca nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्राणां शतान्याहुश्चतुर्दश हि संख्याया । चत्वारिंशत्सहस्राणि तथान्यानि कृतं युगम्
sahasrāṇāṃ śatānyāhuścaturdaśa hi saṃkhyāyā / catvāriṃśatsahasrāṇi tathānyāni kṛtaṃ yugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा शतसहस्राणि वर्षाणि दशसंख्याया । अशीतिश्च सहस्राणि कालस्त्रेतायुगस्य सः
tathā śatasahasrāṇi varṣāṇi daśasaṃkhyāyā / aśītiśca sahasrāṇi kālastretāyugasya saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तैव नियुतान्याहुर्वर्षाणां मानुषेण तु । विंशतिश्च सहस्रामि कालः स द्वापरस्य च
saptaiva niyutānyāhurvarṣāṇāṃ mānuṣeṇa tu / viṃśatiśca sahasrāmi kālaḥ sa dvāparasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा शतसहस्राणि वर्षाणां त्रीणि संख्यया । षष्टिश्चैव सहस्राणि कालः कलियुगस्य तु
tathā śatasahasrāṇi varṣāṇāṃ trīṇi saṃkhyayā / ṣaṣṭiścaiva sahasrāṇi kālaḥ kaliyugasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चतुर्युगे काल ऋतैः संध्यांशकैः स्मृतः । नियुतान्येव षडिंशान्निरसानि युगानि वै
evaṃ caturyuge kāla ṛtaiḥ saṃdhyāṃśakaiḥ smṛtaḥ / niyutānyeva ṣaḍiṃśānnirasāni yugāni vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चत्वारिंशत्तथा त्रीणि नियुता नीह संख्यया । विंशतिश्च सहस्राणि स संध्यांशश्चतुर्युगः
catvāriṃśattathā trīṇi niyutā nīha saṃkhyayā / viṃśatiśca sahasrāṇi sa saṃdhyāṃśaścaturyugaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चतुर्युगाख्यानां साधिका ह्येकसप्ततिः । कृतत्रेतादियुक्तानां मनोरन्तरमुच्यते
evaṃ caturyugākhyānāṃ sādhikā hyekasaptatiḥ / kṛtatretādiyuktānāṃ manorantaramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरस्य संख्यां तु वर्षाग्रेण निबोधत । त्रिंशत्कोट्यस्तु वर्षाणां मानुषेण प्रकीर्त्तिताः
manvantarasya saṃkhyāṃ tu varṣāgreṇa nibodhata / triṃśatkoṭyastu varṣāṇāṃ mānuṣeṇa prakīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्त षष्टिस्तथान्यानि नियुतान्यधिकानि तु । विशतिश्च सहस्राणि कालो ऽयं साधिकं विना
sapta ṣaṣṭistathānyāni niyutānyadhikāni tu / viśatiśca sahasrāṇi kālo 'yaṃ sādhikaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मन्वन्तरस्य संख्यैषा संख्या विद्भिर्द्विजैः स्मृता । मन्वन्तरस्य कालो ऽयं युगैः सार्द्धं च कीर्त्तितः
manvantarasya saṃkhyaiṣā saṃkhyā vidbhirdvijaiḥ smṛtā / manvantarasya kālo 'yaṃ yugaiḥ sārddhaṃ ca kīrttitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुः साहस्रयुक्तं वै प्राकृतं तत्कृतं युगम् । त्रेताशिष्टं प्रवक्ष्यामि द्वापरं कलिमेव च
catuḥ sāhasrayuktaṃ vai prākṛtaṃ tatkṛtaṃ yugam / tretāśiṣṭaṃ pravakṣyāmi dvāparaṃ kalimeva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युगपत्समयेनार्थो द्विधा वक्तुं न शक्यते । क्रमागतं मया ह्येतत्तुभ्यं नोक्त युग द्वयम्
yugapatsamayenārtho dvidhā vaktuṃ na śakyate / kramāgataṃ mayā hyetattubhyaṃ nokta yuga dvayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषिवंशप्रसंगेन व्याकुलत्वात्तथैव च । अत्र त्रेतायुगस्यादौ मनुः सप्तर्षयश्च ये
ṛṣivaṃśaprasaṃgena vyākulatvāttathaiva ca / atra tretāyugasyādau manuḥ saptarṣayaśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रौत स्मार्त्त च ते धर्म ब्रह्मणानुप्रचौदितम् । दाराग्निहोत्रसंबन्धमृग्यजुः सामसंहितम्
śrauta smārtta ca te dharma brahmaṇānupracauditam / dārāgnihotrasaṃbandhamṛgyajuḥ sāmasaṃhitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्यादिलक्षणं श्रौतं धर्म सप्तर्षयो ऽब्रुवन् । परंपरागतं धर्म स्मार्त्तं चाचारलक्षणम्
ityādilakṣaṇaṃ śrautaṃ dharma saptarṣayo 'bruvan / paraṃparāgataṃ dharma smārttaṃ cācāralakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वर्णाश्रमाचारयुतं मनुः स्वायंभुवो ऽब्रवीत् । सत्येन ब्रह्मचर्येण श्रुतेन तपसा च वै
varṇāśramācārayutaṃ manuḥ svāyaṃbhuvo 'bravīt / satyena brahmacaryeṇa śrutena tapasā ca vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां तु तप्ततपसा आर्षेणोपक्रमेण तु । सप्तर्षीणां मनोश्चैव ह्याद्ये त्रेतायुगे तथा
teṣāṃ tu taptatapasā ārṣeṇopakrameṇa tu / saptarṣīṇāṃ manoścaiva hyādye tretāyuge tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अबुद्धिपूर्वकं तेषामक्रियापूर्वमेव च । अभिव्यक्तास्तु ते मन्त्रास्तारकाद्यैर्निदर्शनैः
abuddhipūrvakaṃ teṣāmakriyāpūrvameva ca / abhivyaktāstu te mantrāstārakādyairnidarśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदिकल्पे तु देवानां प्रादुर्भूतास्तु याः स्वयम् । प्राणाशेष्वथ सिद्धीनामन्यासां च प्रवर्त्तनम्
ādikalpe tu devānāṃ prādurbhūtāstu yāḥ svayam / prāṇāśeṣvatha siddhīnāmanyāsāṃ ca pravarttanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आसन्मन्त्रा व्यतीतेषु ये कल्पेषु सहस्रशः । ते मन्त्रा वै पुनस्तेषां प्रतिभायामुपस्थिताः
āsanmantrā vyatīteṣu ye kalpeṣu sahasraśaḥ / te mantrā vai punasteṣāṃ pratibhāyāmupasthitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋचो यजूंषि सामानि मन्त्रश्चाथर्वणानि तु । सप्तर्षिभिस्तु ते प्रोक्ताः स्मार्त्तं धर्मं मनुर्जगौ
ṛco yajūṃṣi sāmāni mantraścātharvaṇāni tu / saptarṣibhistu te proktāḥ smārttaṃ dharmaṃ manurjagau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेतादौ संहिता वेदाः केवला धर्मसेतवः । संरोधादायुषश्चैव वर्त्स्यन्ते द्वापरेषु वै
tretādau saṃhitā vedāḥ kevalā dharmasetavaḥ / saṃrodhādāyuṣaścaiva vartsyante dvāpareṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऋषयस्तपसा वेदान्द्वापरादिष्वधीयते । अनादिनिधिना दिव्याः पूर्वं सृष्टाः स्वयंभुवा
ṛṣayastapasā vedāndvāparādiṣvadhīyate / anādinidhinā divyāḥ pūrvaṃ sṛṣṭāḥ svayaṃbhuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सधर्माः सव्रताः सांगा यथाधर्मं युगेयुगे । विक्रियन्ते समानार्था वेदवादा यथायुगम्
sadharmāḥ savratāḥ sāṃgā yathādharmaṃ yugeyuge / vikriyante samānārthā vedavādā yathāyugam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आरंभयज्ञाः क्षत्राश्च हविर्यज्ञा विशस्तथा । परिचारयज्ञाः शूद्रास्तु जपयज्ञा द्विजोत्तमाः
āraṃbhayajñāḥ kṣatrāśca haviryajñā viśastathā / paricārayajñāḥ śūdrāstu japayajñā dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा प्रमुदिता वर्णास्त्रेतायां धर्मपालिताः । क्रियावन्तः प्रजावन्तः समृद्धाः सुखिनस्तथा
tadā pramuditā varṇāstretāyāṃ dharmapālitāḥ / kriyāvantaḥ prajāvantaḥ samṛddhāḥ sukhinastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाननुर्त्तन्ते क्षत्रियाः क्षत्रियान्विशः । वैश्यानुवर्त्तिनः शुद्राः परस्परमनुव्रताः
brāhmaṇānanurttante kṣatriyāḥ kṣatriyānviśaḥ / vaiśyānuvarttinaḥ śudrāḥ parasparamanuvratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाः प्रवृत्तयस्तेषां धर्मा वर्णाश्रमास्तथा । संकल्पितेन मनसा वाचोक्तेन स्वकर्मणा
śubhāḥ pravṛttayasteṣāṃ dharmā varṇāśramāstathā / saṃkalpitena manasā vācoktena svakarmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रेतायुगे च विफलः कर्मारंभः प्रसिद्ध्यति । आयुर्मेधा बलं रूपमारोग्यं धर्मशीलता
tretāyuge ca viphalaḥ karmāraṃbhaḥ prasiddhyati / āyurmedhā balaṃ rūpamārogyaṃ dharmaśīlatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वसाधारणा ह्येते त्रेतायां वै भवं त्युत । वर्णाश्रमव्यवस्थानं तेषां ब्रह्मा तदाकरोत्
sarvasādhāraṇā hyete tretāyāṃ vai bhavaṃ tyuta / varṇāśramavyavasthānaṃ teṣāṃ brahmā tadākarot
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः प्रजास्तु ता मोहाद्धर्मा स्तानप्यपालयन् । परस्परविरोधेन मनुं ताः पुनरभ्ययुः
punaḥ prajāstu tā mohāddharmā stānapyapālayan / parasparavirodhena manuṃ tāḥ punarabhyayuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनः स्वायंभुवो दृष्ट्वा याथातथ्यं प्रजापतिः । ध्यात्वा तु शतरूपायां पुत्रौ स उदपादयत्
punaḥ svāyaṃbhuvo dṛṣṭvā yāthātathyaṃ prajāpatiḥ / dhyātvā tu śatarūpāyāṃ putrau sa udapādayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियव्रतो त्तानपादौ प्रथमौ तौ मोहीक्षितौ । ततः प्रभृति राजान उत्पन्ना दण्डधारिणः
priyavrato ttānapādau prathamau tau mohīkṣitau / tataḥ prabhṛti rājāna utpannā daṇḍadhāriṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजानां रञ्जनाच्चैव राजानस्ते ऽभवन्नृपाः । प्रच्छन्न पापास्तैर्ये च न शक्यास्तु नराधिपैः
prajānāṃ rañjanāccaiva rājānaste 'bhavannṛpāḥ / pracchanna pāpāstairye ca na śakyāstu narādhipaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मराजः स्मृतस्तेषां शास्ता वैवस्वतो यमः । वर्णानां प्रविभागाश्च त्रेतायां संप्रकीर्त्तिताः
dharmarājaḥ smṛtasteṣāṃ śāstā vaivasvato yamaḥ / varṇānāṃ pravibhāgāśca tretāyāṃ saṃprakīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभृताच्च तदा मन्त्रा ऋषिभिर्ब्रह्मणः सुतैः । यज्ञाः प्रवर्त्तिताश्चैव तदा ह्येव तु दैवतैः
saṃbhṛtācca tadā mantrā ṛṣibhirbrahmaṇaḥ sutaiḥ / yajñāḥ pravarttitāścaiva tadā hyeva tu daivataiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यामशुक्रार्जितैश्चैव सर्वसाधन संभृतैः । सार्द्धं विश्वभुजा चैव देवेन्द्रेण महौजसा
yāmaśukrārjitaiścaiva sarvasādhana saṃbhṛtaiḥ / sārddhaṃ viśvabhujā caiva devendreṇa mahaujasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वायंभुवेंऽतरे देवैर्यज्ञस्तैः प्राक्प्रवर्त्तितः । सत्यं जपस्तपो दानं त्रेताया धर्म उच्यते
svāyaṃbhuveṃ'tare devairyajñastaiḥ prākpravarttitaḥ / satyaṃ japastapo dānaṃ tretāyā dharma ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा धर्म्मसहस्रान्ते ऽहिंसाधर्मः प्रवर्त्तते । जायन्ते च तदा शूरा आयुष्मन्तो महाबलाः
tadā dharmmasahasrānte 'hiṃsādharmaḥ pravarttate / jāyante ca tadā śūrā āyuṣmanto mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यस्तदण्डा महाभागा धर्मिष्ठा ब्रह्मवादिनः । पद्मपत्रायताक्षाश्च पृथूरस्काः सुसंहताः
vyastadaṇḍā mahābhāgā dharmiṣṭhā brahmavādinaḥ / padmapatrāyatākṣāśca pṛthūraskāḥ susaṃhatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सिंहातङ्का महासत्त्वा मत्तमातङ्गगमिनः । महाधनुर्द्धराश्चैव त्रेतायां चक्रवर्त्तिनः
siṃhātaṅkā mahāsattvā mattamātaṅgagaminaḥ / mahādhanurddharāścaiva tretāyāṃ cakravarttinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वलक्षणसम्पूर्मा न्यग्रोधपरिमण्डलाः । न्यग्रोधौ तु स्मृतौ बाहू व्यामो न्यग्रोध उच्यते
sarvalakṣaṇasampūrmā nyagrodhaparimaṇḍalāḥ / nyagrodhau tu smṛtau bāhū vyāmo nyagrodha ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यामे नैवोछ्रयो यस्य सम ऊर्द्धं तु देहिनः । समोछ्रयपरीणाहो ज्ञेयो न्यग्रोधमण्डलः
vyāme naivochrayo yasya sama ūrddhaṃ tu dehinaḥ / samochrayaparīṇāho jñeyo nyagrodhamaṇḍalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रं रथो मणिर्भार्या निधिरश्वो गजस्तथा । सप्तैतानि च रत्नानि सर्वेषां चक्रवर्तिनाम
cakraṃ ratho maṇirbhāryā nidhiraśvo gajastathā / saptaitāni ca ratnāni sarveṣāṃ cakravartināma
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चक्रं रथो मणिः खड्गश्चर्मरत्नं च पञ्चमम् । केतुर्निधिश्च सप्तैव प्राणहीनानि चक्षते
cakraṃ ratho maṇiḥ khaḍgaścarmaratnaṃ ca pañcamam / keturnidhiśca saptaiva prāṇahīnāni cakṣate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भार्या पुरोहितश्चैव सेनानी रथकृच्च यः । मन्त्र्यश्वः कलभश्चैव प्राणिनः सप्त कीर्त्तिताः
bhāryā purohitaścaiva senānī rathakṛcca yaḥ / mantryaśvaḥ kalabhaścaiva prāṇinaḥ sapta kīrttitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रत्नान्येतानि दिव्यानि संसिद्धानि महात्मनाम् । चतुर्दश विधेयानि सर्वेषां चक्रवर्त्तिनाम्
ratnānyetāni divyāni saṃsiddhāni mahātmanām / caturdaśa vidheyāni sarveṣāṃ cakravarttinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णोरंशेन जायन्ते पृथिव्यां चक्रवर्त्तिनः । मन्वन्तरेषु सर्वेषु अतीतानागतेष्विह
viṣṇoraṃśena jāyante pṛthivyāṃ cakravarttinaḥ / manvantareṣu sarveṣu atītānāgateṣviha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतभव्यानि यानीह वर्त्तमानानि यानि च । त्रेतायुगे च तान्यत्र जायन्ते चक्रवर्त्तिनः
bhūtabhavyāni yānīha varttamānāni yāni ca / tretāyuge ca tānyatra jāyante cakravarttinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भद्राणीमानि तेषां वै भवन्तीह महीक्षिताम् । अत्यद्भुतानि चत्वारि बलं धर्मः सुखं धनम्
bhadrāṇīmāni teṣāṃ vai bhavantīha mahīkṣitām / atyadbhutāni catvāri balaṃ dharmaḥ sukhaṃ dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्योन्यस्याविरोधेन प्राप्यन्ते तु नृपैः समम् । अर्थो धर्मश्च कामश्च यशो विजय एव च
anyonyasyāvirodhena prāpyante tu nṛpaiḥ samam / artho dharmaśca kāmaśca yaśo vijaya eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऐश्वर्येणाणिमाद्येन प्रभुशक्त्या तथैव च । श्रुतेन तपसा चैव मुनीनभिभवन्ति वै
aiśvaryeṇāṇimādyena prabhuśaktyā tathaiva ca / śrutena tapasā caiva munīnabhibhavanti vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेन तपसा चैव देवदानवमानवान् । लक्षणैश्चैव जायन्ते शरीरस्थैरमानुषैः
balena tapasā caiva devadānavamānavān / lakṣaṇaiścaiva jāyante śarīrasthairamānuṣaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
केशाःस्निग्धा ललाटोच्चा जिह्वा चास्य प्रमार्जिनी । ताम्रप्रभोष्टनेत्राश्च श्रीवत्साश्चैद्ध्वरोमशाः
keśāḥsnigdhā lalāṭoccā jihvā cāsya pramārjinī / tāmraprabhoṣṭanetrāśca śrīvatsāścaiddhvaromaśāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजानुबाहवस्छैव तदाम्रहस्ताः कटौ कृशाः । न्यग्रोधपरिणाहाश्च सिंहस्कन्धास्तु मेहनाः
ājānubāhavaschaiva tadāmrahastāḥ kaṭau kṛśāḥ / nyagrodhapariṇāhāśca siṃhaskandhāstu mehanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गजेद्रगतयश्चैव महाहनव एव च । पादयोश्चक्रमत्स्योन्तु शङ्खपद्मौ तुहस्तयोः
gajedragatayaścaiva mahāhanava eva ca / pādayoścakramatsyontu śaṅkhapadmau tuhastayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पञ्चाशीतिसहस्राणि ते राजन्त्यजरा नृपाः । असंगगतयस्तेषां चतस्रश्चक्रवर्त्तिनाम्
pañcāśītisahasrāṇi te rājantyajarā nṛpāḥ / asaṃgagatayasteṣāṃ catasraścakravarttinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तरिक्षे समुद्रि च पाताले पर्वतेषु च । इज्या दानं तपः सत्यं त्रेतायां धर्म उच्यते
antarikṣe samudri ca pātāle parvateṣu ca / ijyā dānaṃ tapaḥ satyaṃ tretāyāṃ dharma ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा प्रवर्त्तते धर्मो वर्णाश्रमविभागशः । मर्यादास्थापनार्थं च दण्डनीतिः प्रवर्त्तते
tadā pravarttate dharmo varṇāśramavibhāgaśaḥ / maryādāsthāpanārthaṃ ca daṇḍanītiḥ pravarttate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्दृष्टपुष्टाः प्रजाः सर्वा अरोगाः पूर्णमानसाः । एको वेदश्चतुष्पादस्त्रेतायुगविधौस्मृतः
tdṛṣṭapuṣṭāḥ prajāḥ sarvā arogāḥ pūrṇamānasāḥ / eko vedaścatuṣpādastretāyugavidhausmṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीणि वर्षसहस्राणि तदा जीवन्ति मानवाः । पुत्रपौत्रसमाकीर्णा म्रियन्ते च क्रमेण तु
trīṇi varṣasahasrāṇi tadā jīvanti mānavāḥ / putrapautrasamākīrṇā mriyante ca krameṇa tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एष त्रेतायुगे धर्मस्त्रेतासंध्यां निबोधत । त्रेतायुगस्वभावानां संध्या पादेन वर्त्तते । संध्यापादः स्वभावस्तु स्ॐऽशपदेन तिष्ठति
eṣa tretāyuge dharmastretāsaṃdhyāṃ nibodhata / tretāyugasvabhāvānāṃ saṃdhyā pādena varttate / saṃdhyāpādaḥ svabhāvastu soṃ'śapadena tiṣṭhati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.