Brahmāṇḍa Purāṇa 2.2

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे ऋषिसर्गवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः सूत उवाच विनिवृत्ते प्रजासर्गे षष्ठे वै चाक्षुषस्य ह । प्रजाः सृजेति व्यदिष्टः स्वयं दक्षः स्वयंभुवा

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde ṛṣisargavarṇanaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ sūta uvāca vinivṛtte prajāsarge ṣaṣṭhe vai cākṣuṣasya ha / prajāḥ sṛjeti vyadiṣṭaḥ svayaṃ dakṣaḥ svayaṃbhuvā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ससर्ज सर्वभूतानि गतिमन्ति ध्रुवाणि च । मानसानि च भूतानि स पूर्वमसृजत्प्रभुः

sasarja sarvabhūtāni gatimanti dhruvāṇi ca / mānasāni ca bhūtāni sa pūrvamasṛjatprabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋषीन्देवांश्च गन्धर्वान्मनुष्योरगराक्षसान् । यक्षभूतपिशाचांश्च वयः पशुमृगांस्तथा

ṛṣīndevāṃśca gandharvānmanuṣyoragarākṣasān / yakṣabhūtapiśācāṃśca vayaḥ paśumṛgāṃstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदास्य मनसा सृष्टा न व्यवर्द्धन्त ताः प्रजाः । अपध्याता भगवता महादेवेन धीमता

yadāsya manasā sṛṣṭā na vyavarddhanta tāḥ prajāḥ / apadhyātā bhagavatā mahādevena dhīmatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स मैथुनेन भावेन सिसृक्षुर्विविधाः प्रजाः । असिक्रीमावहद्भार्यां वीरणस्य प्रजापतेः

sa maithunena bhāvena sisṛkṣurvividhāḥ prajāḥ / asikrīmāvahadbhāryāṃ vīraṇasya prajāpateḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुतां सुमहता युक्तां तपसा लोक धारिणीम् । यया धृतमिदं सर्वं जगत्स्थावरजङ्गमम्

sutāṃ sumahatā yuktāṃ tapasā loka dhāriṇīm / yayā dhṛtamidaṃ sarvaṃ jagatsthāvarajaṅgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्राप्युदाहरन्तीमौ श्लोकौ प्राचेतसां प्रति । दक्षस्योद्वहतो भार्यांमसिक्रीं वैरणीं पुरा

atrāpyudāharantīmau ślokau prācetasāṃ prati / dakṣasyodvahato bhāryāṃmasikrīṃ vairaṇīṃ purā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृपानां नियुतं दक्षं सर्पिणां साभिमानिनाम् । नदीगिरिष्बसज्जन्तं पृष्ठतो ऽनुययौ प्रभुम्

kṛpānāṃ niyutaṃ dakṣaṃ sarpiṇāṃ sābhimāninām / nadīgiriṣbasajjantaṃ pṛṣṭhato 'nuyayau prabhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा ऋषिभिः प्रोक्तं प्रतिष्ठास्यति वै प्रजाः । प्रथमो ऽत्र द्वितीयस्तु दक्षः स हि प्रजापतिः

taṃ dṛṣṭvā ṛṣibhiḥ proktaṃ pratiṣṭhāsyati vai prajāḥ / prathamo 'tra dvitīyastu dakṣaḥ sa hi prajāpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथागच्छद्यथाकालं प्रहीनां नियुतं तु यत् । असिक्रीं वैरणीं तत्र दक्षः प्राचेतसो ऽवहत्

athāgacchadyathākālaṃ prahīnāṃ niyutaṃ tu yat / asikrīṃ vairaṇīṃ tatra dakṣaḥ prācetaso 'vahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ पुत्रसहस्रं स वैरण्याममितौजसम् । असिक्न्यां जनयामास दक्षः प्राचे तसः प्रभुः

atha putrasahasraṃ sa vairaṇyāmamitaujasam / asiknyāṃ janayāmāsa dakṣaḥ prāce tasaḥ prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तांस्तु दृष्ट्वा महातेजाः स विवर्द्धयिषुः प्रजाः । देवर्षिप्रियसंवादो नारदो ब्रह्मणः सुतः

tāṃstu dṛṣṭvā mahātejāḥ sa vivarddhayiṣuḥ prajāḥ / devarṣipriyasaṃvādo nārado brahmaṇaḥ sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाशाय वचनं तेषां शापयैवात्मनो ऽब्रवीत् । यः कश्यपसुतस्याथ परमेष्ठी व्यजायत

nāśāya vacanaṃ teṣāṃ śāpayaivātmano 'bravīt / yaḥ kaśyapasutasyātha parameṣṭhī vyajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानसः कश्यपस्यासीद्दक्षशापवशात्पुनः । तस्मात्स काश्यपस्याथ द्वितीयो मानसो ऽभवत्

mānasaḥ kaśyapasyāsīddakṣaśāpavaśātpunaḥ / tasmātsa kāśyapasyātha dvitīyo mānaso 'bhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स हि पूर्वं समुत्पन्नो नारदः परमेष्ठिनः । तेन वृक्षस्य पुत्रा वै हर्यश्वा इति विश्रुताः

sa hi pūrvaṃ samutpanno nāradaḥ parameṣṭhinaḥ / tena vṛkṣasya putrā vai haryaśvā iti viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थं नाशिताः सर्वे विधिना च न संशयः । तस्योद्यतस्तदा दक्षः क्रुद्धः शापाय वै प्रभुः

dharmārthaṃ nāśitāḥ sarve vidhinā ca na saṃśayaḥ / tasyodyatastadā dakṣaḥ kruddhaḥ śāpāya vai prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मर्षीन्वै पुरस्कृत्य याचितः परमेष्ठिना । ततो ऽभिसंधिं चक्रे वै दक्षश्च परमेष्ठिना

brahmarṣīnvai puraskṛtya yācitaḥ parameṣṭhinā / tato 'bhisaṃdhiṃ cakre vai dakṣaśca parameṣṭhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्यायां नारदो मह्यं तव पुत्रो भवेदिति । ततो दक्षः सुतां प्रदात् प्रियां वै परमेष्ठिने । तस्मात्स नारदो जज्ञे भूयः शापभयदृषिः

kanyāyāṃ nārado mahyaṃ tava putro bhavediti / tato dakṣaḥ sutāṃ pradāt priyāṃ vai parameṣṭhine / tasmātsa nārado jajñe bhūyaḥ śāpabhayadṛṣiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शांशपायन उवाच कथं वै नाशिताः पूर्वं नारदेन सुरर्षिणा । प्रजापतिसुतास्ते वै श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः

śāṃśapāyana uvāca kathaṃ vai nāśitāḥ pūrvaṃ nāradena surarṣiṇā / prajāpatisutāste vai śrotumicchāmi tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच दक्षपुत्राश्च हर्यश्वा विवर्धयिषवः प्रजाः । समागता महावीर्या नारदस्तानुवाच ह

sūta uvāca dakṣaputrāśca haryaśvā vivardhayiṣavaḥ prajāḥ / samāgatā mahāvīryā nāradastānuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालिशा बत यूयं वै न प्रजानीथ भूतलम् । अन्तरूर्ध्वमधश्चैव कथं स्रक्ष्यथ वै प्रजाः

bāliśā bata yūyaṃ vai na prajānītha bhūtalam / antarūrdhvamadhaścaiva kathaṃ srakṣyatha vai prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते तु तद्वचन श्रुत्वा प्याताः सर्वतो दिशम् । अधापि म निवर्त्तन्ते समुद्रस्था इवापगाः

te tu tadvacana śrutvā pyātāḥ sarvato diśam / adhāpi ma nivarttante samudrasthā ivāpagāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तेषु प्रणष्टेषु दक्षः प्राचे तसः पुनः । वैरण्यामेव पुत्राणां सहस्रमसृजत्प्रभुः

atha teṣu praṇaṣṭeṣu dakṣaḥ prāce tasaḥ punaḥ / vairaṇyāmeva putrāṇāṃ sahasramasṛjatprabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजा विवर्द्धयिषवः शबलाश्वाः पुनस्तु ते । पूर्वमुक्तं वचस्तद्वै श्राविता नारदेन ह

prajā vivarddhayiṣavaḥ śabalāśvāḥ punastu te / pūrvamuktaṃ vacastadvai śrāvitā nāradena ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्योन्यमूचुस्ते सर्वे सम्यगाह ऋषिः स्वयम् । भ्रातॄणां पदवीं चैव गन्तव्या नात्र संशयः

anyonyamūcuste sarve samyagāha ṛṣiḥ svayam / bhrātṝṇāṃ padavīṃ caiva gantavyā nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञात्वा प्रमाणं पृथ्व्या वै सुखं स्रक्ष्यामहे प्रजाः । प्रकाशाः स्वस्थमनसा यथावदनुशासिताः

jñātvā pramāṇaṃ pṛthvyā vai sukhaṃ srakṣyāmahe prajāḥ / prakāśāḥ svasthamanasā yathāvadanuśāsitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽपि तेनैव मार्गेण प्रयाताः सर्वतो दिशम् । अद्यापि न निवर्त्तन्ते विस्तारायमलिप्सवः

te 'pi tenaiva mārgeṇa prayātāḥ sarvato diśam / adyāpi na nivarttante vistārāyamalipsavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति वै भ्राता भ्रातुरन्वेषणे रतः । प्रयतो नश्यति क्षिप्रं तन्न कार्यं विजानता

tataḥ prabhṛti vai bhrātā bhrāturanveṣaṇe rataḥ / prayato naśyati kṣipraṃ tanna kāryaṃ vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नष्टेषु शबलाश्वेषु दक्षः क्रुद्धो ऽशपद्विभुः । नारदं नाशमेहीति गर्भवासं वसेति च

naṣṭeṣu śabalāśveṣu dakṣaḥ kruddho 'śapadvibhuḥ / nāradaṃ nāśamehīti garbhavāsaṃ vaseti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तदा तेष्वपि नष्टेषु महात्मा स प्रभुः किल । षष्टिं दक्षो ऽसृजत्कन्या वैरण्यामेव विश्रुताः

tadā teṣvapi naṣṭeṣu mahātmā sa prabhuḥ kila / ṣaṣṭiṃ dakṣo 'sṛjatkanyā vairaṇyāmeva viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तास्तदा प्रतिजग्राह पत्न्यर्थं कश्यपः सुताः । धर्मः सोमश्च भगवांस्तथा चान्ये महर्षयः

tāstadā pratijagrāha patnyarthaṃ kaśyapaḥ sutāḥ / dharmaḥ somaśca bhagavāṃstathā cānye maharṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इमां विसृष्टिं दक्षस्य कृत्स्नां यो वेद तत्त्वतः । आयुष्मान्कीर्त्तिमान्धन्यः प्रजावाश्च भवत्युत

imāṃ visṛṣṭiṃ dakṣasya kṛtsnāṃ yo veda tattvataḥ / āyuṣmānkīrttimāndhanyaḥ prajāvāśca bhavatyuta

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.