इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीये उपोद्धातपादे वसिष्ठसगरसंवादे अर्चुनोपाख्याने जामदग्न्यतपश्चरणं नाम द्वाविंशतितमो ऽध्यायः ॥ २२॥ वसिष्ठ उवाच तपस्विनं तदा राममेकाग्रमनसं भवे । रहस्येकान्तनिरतं नियतं शंसितव्रतम्
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīye upoddhātapāde vasiṣṭhasagarasaṃvāde arcunopākhyāne jāmadagnyatapaścaraṇaṃ nāma dvāviṃśatitamo 'dhyāyaḥ // 22// vasiṣṭha uvāca tapasvinaṃ tadā rāmamekāgramanasaṃ bhave / rahasyekāntanirataṃ niyataṃ śaṃsitavratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तमृषयः सर्वे तपोनिर्धूतकल्मषाः । ज्ञानकर्मवयोवृद्धा महान्तः शंसितव्रताः
śrutvā tamṛṣayaḥ sarve taponirdhūtakalmaṣāḥ / jñānakarmavayovṛddhā mahāntaḥ śaṃsitavratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिदृक्षवः समाजग्मुः कुतूहलसमन्विताः । ख्यापयन्तस्तपः श्रेष्ठं तस्य राजन्महात्मनः
didṛkṣavaḥ samājagmuḥ kutūhalasamanvitāḥ / khyāpayantastapaḥ śreṣṭhaṃ tasya rājanmahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृग्वत्रिक्रतुजाबालिवामदेवमृकण्डवः । संभावयन्तस्ते रामं मुनयो वृद्धसंमताः
bhṛgvatrikratujābālivāmadevamṛkaṇḍavaḥ / saṃbhāvayantaste rāmaṃ munayo vṛddhasaṃmatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजग्मुराश्रमं तस्य रामस्य तपसस्तपः । दूरादेव महान्तस्ते पुण्यक्षेत्रनिवासिनः
ājagmurāśramaṃ tasya rāmasya tapasastapaḥ / dūrādeva mahāntaste puṇyakṣetranivāsinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गरीयः सर्वलोकेषु तपो ऽग्र्यं ज्ञानमेव च । प्रशस्य तस्य ते सर्वेप्रययुः स्वं स्वमाश्रमम्
garīyaḥ sarvalokeṣu tapo 'gryaṃ jñānameva ca / praśasya tasya te sarveprayayuḥ svaṃ svamāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं प्रवर्त्ततस्तस्य रामस्य भगवाञ्छिवः । प्रसन्नचेता नितरां बभूव नृपसत्तम
evaṃ pravarttatastasya rāmasya bhagavāñchivaḥ / prasannacetā nitarāṃ babhūva nṛpasattama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जिज्ञासुस्तस्य भगवान् भक्तिमात्मनि शङ्करः । मृगव्याधवपुर्भूत्वा ययौ राजंस्तदन्तिकम्
jijñāsustasya bhagavān bhaktimātmani śaṅkaraḥ / mṛgavyādhavapurbhūtvā yayau rājaṃstadantikam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिन्नाञ्जनचयप्रख्यो रक्तान्तायतलोचनः । शरचापधरः प्रांशुर्वज्रसंहननो युवा
bhinnāñjanacayaprakhyo raktāntāyatalocanaḥ / śaracāpadharaḥ prāṃśurvajrasaṃhanano yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्तुङ्गहनुबाह्वंसः पिङ्गलश्मश्रुमूर्द्धजः । मांसविस्रवसागन्धी सर्वप्राणिविहिंसकः
uttuṅgahanubāhvaṃsaḥ piṅgalaśmaśrumūrddhajaḥ / māṃsavisravasāgandhī sarvaprāṇivihiṃsakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सकण्टकुलतास्पर्शक्षतारूषितविग्रहः । सामटक्संचर्वमाणश्च मांसखण्डमनेकशः
sakaṇṭakulatāsparśakṣatārūṣitavigrahaḥ / sāmaṭaksaṃcarvamāṇaśca māṃsakhaṇḍamanekaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसभारद्वयालंबिविधानानतकन्धरः । आरुजंस्तरसा वृक्षानूरुवेगेन संघशः
māṃsabhāradvayālaṃbividhānānatakandharaḥ / ārujaṃstarasā vṛkṣānūruvegena saṃghaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यवर्त्तत तं देशं पादचारीव पर्वतः । आसाद्य सरसस्तस्य तीरं कुसुमितद्रुमम्
abhyavarttata taṃ deśaṃ pādacārīva parvataḥ / āsādya sarasastasya tīraṃ kusumitadrumam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न्यदधान्मासभारं च स मूले कस्यचित्तरोः । निषसाद क्षणन्तत्र तरुच्छायामुपाश्रितः
nyadadhānmāsabhāraṃ ca sa mūle kasyacittaroḥ / niṣasāda kṣaṇantatra tarucchāyāmupāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिष्ठन्तं सरसस्तीरे सो ऽपश्यद्भृगुनन्दनम् । ततः स शीघ्रमुत्थाय समीपमुपसृत्य च
tiṣṭhantaṃ sarasastīre so 'paśyadbhṛgunandanam / tataḥ sa śīghramutthāya samīpamupasṛtya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामाय सेषुचापाभ्यां कराभ्यां विदधेंऽजलिम् । सजलांभोदसन्नादगंभीरेण स्वरेण च
rāmāya seṣucāpābhyāṃ karābhyāṃ vidadheṃ'jalim / sajalāṃbhodasannādagaṃbhīreṇa svareṇa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाद भृगुशार्दूलं गुहान्तरविसर्पिणा । तोषप्रवर्षव्याधो ऽहं वसाम्यस्मिन्महावने
jagāda bhṛguśārdūlaṃ guhāntaravisarpiṇā / toṣapravarṣavyādho 'haṃ vasāmyasminmahāvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ईशो ऽहमस्य देशस्य सप्राणितरुवीरुधः । चरामि समचित्तात्मा नानासत्त्वा मिषाशनः
īśo 'hamasya deśasya saprāṇitaruvīrudhaḥ / carāmi samacittātmā nānāsattvā miṣāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समश्च सर्वभूतेषु न च पित्रादयो ऽपि मे । अभक्ष्यागम्यपेयादिच्छन्दवस्तुषु कुत्रचित्
samaśca sarvabhūteṣu na ca pitrādayo 'pi me / abhakṣyāgamyapeyādicchandavastuṣu kutracit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्याकृत्यविधौचैव न विशेषितधीरहम् । प्रपन्नो नाभिगमनं निवासमपि कस्यचित्
kṛtyākṛtyavidhaucaiva na viśeṣitadhīraham / prapanno nābhigamanaṃ nivāsamapi kasyacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रस्यापि बलेनाहमनुमन्ये न संशयः । जानते तध्यथा सर्वे देशो ऽयं मदुपाश्रयः
śakrasyāpi balenāhamanumanye na saṃśayaḥ / jānate tadhyathā sarve deśo 'yaṃ madupāśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मान्न कश्चिदायाति ममात्रानुमतिं विना । इत्येष मम वृत्तान्तः कार्त्स्न्येन कथितस्तव
tasmānna kaścidāyāti mamātrānumatiṃ vinā / ityeṣa mama vṛttāntaḥ kārtsnyena kathitastava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं च मे ब्रूहि तत्त्वेन निजवृत्तमशेषतः । कस्त्वं कस्मादिहायातः किमर्थमिह धिष्ठितः । उद्यतो ऽन्यत्र वा गन्तुं किं वा तव चिकीर्षितम्
tvaṃ ca me brūhi tattvena nijavṛttamaśeṣataḥ / kastvaṃ kasmādihāyātaḥ kimarthamiha dhiṣṭhitaḥ / udyato 'nyatra vā gantuṃ kiṃ vā tava cikīrṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच इत्येवमुक्तः प्रहसंस्तेन रामो महाद्युतिः । तूष्णीं क्षणमिव स्थित्वा दध्यौ किञ्चिदवाङ्मुखः
vasiṣṭha uvāca ityevamuktaḥ prahasaṃstena rāmo mahādyutiḥ / tūṣṇīṃ kṣaṇamiva sthitvā dadhyau kiñcidavāṅmukhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
को ऽयमेव दुराधर्षः सजलांभोदनिस्वनः । ब्रवीति च गिरो ऽत्यर्थं विस्पष्टार्थपदाक्षराः
ko 'yameva durādharṣaḥ sajalāṃbhodanisvanaḥ / bravīti ca giro 'tyarthaṃ vispaṣṭārthapadākṣarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं तु मे महतीं शङ्कां तनुरस्य तनोति वै । विजातिसंश्रयत्वेन रमणीया तथा शराः
kiṃ tu me mahatīṃ śaṅkāṃ tanurasya tanoti vai / vijātisaṃśrayatvena ramaṇīyā tathā śarāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं चिन्तयतस्तस्य निमित्तानि शुभानि वै । बभूवुर्भुवि देहे च स्वाभिप्रेतार्थदान्यलम्
evaṃ cintayatastasya nimittāni śubhāni vai / babhūvurbhuvi dehe ca svābhipretārthadānyalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो विमृश्य बहुशो मनसाभृगुपुङ्गवः । उवाच शनकैर्व्याधं वचनं सूनृताक्षरम्
tato vimṛśya bahuśo manasābhṛgupuṅgavaḥ / uvāca śanakairvyādhaṃ vacanaṃ sūnṛtākṣaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जामदग्न्यो ऽस्मि भद्रं ते रामो नाम्ना तु भार्गवः । तपश्चर्तुमिहायातः सांप्रतं गुरुशासनात्
jāmadagnyo 'smi bhadraṃ te rāmo nāmnā tu bhārgavaḥ / tapaścartumihāyātaḥ sāṃprataṃ guruśāsanāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा सर्वलोकेशं भक्त्या च नियमेन च । आराधयितुमस्मिंस्तु चिरायाहं समुद्यतः
tapasā sarvalokeśaṃ bhaktyā ca niyamena ca / ārādhayitumasmiṃstu cirāyāhaṃ samudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मात्मर्वेश्वरं सर्वशरण्यमभयप्रदम् । त्रिनेत्रं पापदमनं शङ्करं भक्तवत्सलम्
tasmātmarveśvaraṃ sarvaśaraṇyamabhayapradam / trinetraṃ pāpadamanaṃ śaṅkaraṃ bhaktavatsalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपसा तोषयिष्यामि सर्वज्ञं त्रिपुरान्तकम् । आश्रमे ऽस्मिनसरस्तीरे नियमं समुपाश्रितः
tapasā toṣayiṣyāmi sarvajñaṃ tripurāntakam / āśrame 'sminasarastīre niyamaṃ samupāśritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भक्तानुकंपी भगवान्यावत्प्रत्यक्षतां हरः । उपैति तावदत्रैव स्थास्यामीति मतिर्मम
bhaktānukaṃpī bhagavānyāvatpratyakṣatāṃ haraḥ / upaiti tāvadatraiva sthāsyāmīti matirmama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मादितस्त्वयाद्यैव गन्तुमन्यत्र युज्यते । न चेद्भवति मे हानिः स्वकृतेर्नियमस्य च
tasmāditastvayādyaiva gantumanyatra yujyate / na cedbhavati me hāniḥ svakṛterniyamasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
माननीयो ऽथ वाहं ते भक्त्या देशान्तरातिथिः । स्वनिवासमुपायातस्तपस्वी च तथा मुनिः
mānanīyo 'tha vāhaṃ te bhaktyā deśāntarātithiḥ / svanivāsamupāyātastapasvī ca tathā muniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वतसंनिधौ निवासो मे भवेत्पापाय केवलम् । तव चाप्यसुखोदर्कं मत्समीपनिषेवणम्
tvatasaṃnidhau nivāso me bhavetpāpāya kevalam / tava cāpyasukhodarkaṃ matsamīpaniṣevaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स त्वंमदाश्रमोपान्ते परिचङ्क्रमणादिकम् । परित्यज्य सुखीभूया लोकयोरुभयोरपि
sa tvaṃmadāśramopānte paricaṅkramaṇādikam / parityajya sukhībhūyā lokayorubhayorapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच इति तस्य वचः श्रुत्वा स भूयो भृगुपुङ्गवम् । उवाच रोषताम्राक्षस्ताम्राक्षमिदमुत्तरम्
vasiṣṭha uvāca iti tasya vacaḥ śrutvā sa bhūyo bhṛgupuṅgavam / uvāca roṣatāmrākṣastāmrākṣamidamuttaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मन् किमिदमत्यर्थं समीपे वसतिं मम । परिगर्हयसे येन कृतघ्नस्येव कांप्रतम्
brahman kimidamatyarthaṃ samīpe vasatiṃ mama / parigarhayase yena kṛtaghnasyeva kāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं मयापकृतं लोके भवतो ऽन्यस्य वा क्वचित् । अनागस्कारिणं दान्तं को ऽवमन्येत नामतः
kiṃ mayāpakṛtaṃ loke bhavato 'nyasya vā kvacit / anāgaskāriṇaṃ dāntaṃ ko 'vamanyeta nāmataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्निधिः परिहर्त्तव्यो यदि मे विप्रपुङ्गव । दर्शनं सह संवासः संभाषणमथापि च
sannidhiḥ pariharttavyo yadi me viprapuṅgava / darśanaṃ saha saṃvāsaḥ saṃbhāṣaṇamathāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आयुष्मताधुनैवास्मादपसर्त्तव्यमाश्रमात् । स्वसंश्रयं परित्यज्य क्वाहं यास्ये बुभुक्षितः
āyuṣmatādhunaivāsmādapasarttavyamāśramāt / svasaṃśrayaṃ parityajya kvāhaṃ yāsye bubhukṣitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वाधिवासं परित्यज्य भवता योदितः कथम् । इतो ऽन्यस्मिन् गामिष्यामि दूरे नाहं विशेषतः
svādhivāsaṃ parityajya bhavatā yoditaḥ katham / ito 'nyasmin gāmiṣyāmi dūre nāhaṃ viśeṣataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गम्यतां भवतान्यत्र स्थीयतामत्र वेच्छया । नाहं चालयितुं शक्यः स्थानादस्मात्कथञ्चन
gamyatāṃ bhavatānyatra sthīyatāmatra vecchayā / nāhaṃ cālayituṃ śakyaḥ sthānādasmātkathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य किञ्चित्कोपसमन्वितः । तमुवाच पुनर्वाक्यमिदं राजन्भृगूद्वहः
vasiṣṭha uvāca tacchrutvā vacanaṃ tasya kiñcitkopasamanvitaḥ / tamuvāca punarvākyamidaṃ rājanbhṛgūdvahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधजातिरियं क्रूरा सर्वसत्त्वभयावहा । खलकर्मरता नित्यं धिक्कृता सर्वजन्तुभिः
vyādhajātiriyaṃ krūrā sarvasattvabhayāvahā / khalakarmaratā nityaṃ dhikkṛtā sarvajantubhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां जातो ऽसि पापीयान्सर्वप्राणिविहिंसकः । स कथं न परित्याज्यः सुजनैः स्यात्तु दुर्मते
tasyāṃ jāto 'si pāpīyānsarvaprāṇivihiṃsakaḥ / sa kathaṃ na parityājyaḥ sujanaiḥ syāttu durmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माद्विहीनजातीयं विदित्वात्मानमब्यथ । शीघ्रमस्माद्व्रजान्यत्र नात्र कार्या विचारणा
tasmādvihīnajātīyaṃ viditvātmānamabyatha / śīghramasmādvrajānyatra nātra kāryā vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शरीरत्राणकारुण्यात्समीपं नोपसर्पसि । यथा त्वं कण्टकादीनामसहिष्णुतया व्यथाम्
śarīratrāṇakāruṇyātsamīpaṃ nopasarpasi / yathā tvaṃ kaṇṭakādīnāmasahiṣṇutayā vyathām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथावेहि समस्तानां प्रियाः प्राणाः शरीरिणाम् । व्यथा चाभिहतानां तु विद्यते भवतो ऽन्यथा
tathāvehi samastānāṃ priyāḥ prāṇāḥ śarīriṇām / vyathā cābhihatānāṃ tu vidyate bhavato 'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसा सर्वभूतानामिति धर्मः सनातनः । एतद्विरुद्धाचरणान्नित्यं सद्भिर्विगर्हितः
ahiṃsā sarvabhūtānāmiti dharmaḥ sanātanaḥ / etadviruddhācaraṇānnityaṃ sadbhirvigarhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आत्मप्राणाभिरक्षार्थं त्वमशेषशरीरिणः । हनिष्यसि कथं सत्सुनाप्नोषि वचनीयताम्
ātmaprāṇābhirakṣārthaṃ tvamaśeṣaśarīriṇaḥ / haniṣyasi kathaṃ satsunāpnoṣi vacanīyatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्छीघ्रं तु भोगच्छ त्वमेव पुरुषाधम । त्वया मे कृत्यदोषस्य हानिश्च न भविष्यति
tasmācchīghraṃ tu bhogaccha tvameva puruṣādhama / tvayā me kṛtyadoṣasya hāniśca na bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चत्स्वयमितो गच्छेश्ततस्तव बलादपि । अपसर्पणताबुद्धिमहमुत्पादये स्फुटम्
na catsvayamito gaccheśtatastava balādapi / apasarpaṇatābuddhimahamutpādaye sphuṭam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणार्द्धमपि ते पाप श्रेयसी नेह संस्थितिः । विरुद्धाचरणो नित्यं धर्मद्रिष् को लभेच्च शाम्
kṣaṇārddhamapi te pāpa śreyasī neha saṃsthitiḥ / viruddhācaraṇo nityaṃ dharmadriṣ ko labhecca śām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच रामस्य वचनं श्रुत्वा प्रीतो ऽपि तमिदं वचः । उवाच संक्रुद्ध इव व्याधरूपी पिनाकधृक्
vasiṣṭha uvāca rāmasya vacanaṃ śrutvā prīto 'pi tamidaṃ vacaḥ / uvāca saṃkruddha iva vyādharūpī pinākadhṛk
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वमेतदहं मन्यं व्यर्थं व्यवसितं तव । कुतस्त्वं प्रथमो ज्ञानी कुतः शंभुः कुतस्तपः
sarvametadahaṃ manyaṃ vyarthaṃ vyavasitaṃ tava / kutastvaṃ prathamo jñānī kutaḥ śaṃbhuḥ kutastapaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुतस्त्वं क्लिश्यसे मूढ तपसा तेन ते ऽधुना । घ्रुवं मिथ्याप्रवृत्तस्य न हि तुष्यति शङ्करः
kutastvaṃ kliśyase mūḍha tapasā tena te 'dhunā / ghruvaṃ mithyāpravṛttasya na hi tuṣyati śaṅkaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरुद्धलोकाचरणः शंभुस्तस्य वितुष्टये । प्रतपत्यबुधो मर्त्त्यस्त्वां विना कः मुदुर्मते
viruddhalokācaraṇaḥ śaṃbhustasya vituṣṭaye / pratapatyabudho marttyastvāṃ vinā kaḥ mudurmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ वा च गतं मे ऽद्य युक्तमेतदसंशयम् । संपूज्य पूजकविद्धौ शंभोस्तव च संगमः
atha vā ca gataṃ me 'dya yuktametadasaṃśayam / saṃpūjya pūjakaviddhau śaṃbhostava ca saṃgamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वया पूजयितुं युक्तः स एव भुवने रतः । संपूजको ऽपि तस्य त्वं योग्यो नात्र विचारणा
tvayā pūjayituṃ yuktaḥ sa eva bhuvane rataḥ / saṃpūjako 'pi tasya tvaṃ yogyo nātra vicāraṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितामहस्य लोकानां ब्रह्मणः परमेष्ठिनः । शिरश्छित्त्वा पुनः शंभुर्ब्रह्महत्यामवाप्तवान्
pitāmahasya lokānāṃ brahmaṇaḥ parameṣṭhinaḥ / śiraśchittvā punaḥ śaṃbhurbrahmahatyāmavāptavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महत्याभिभूतेन प्रायस्त्वं शंभुना द्विज । उपदिष्टो ऽसि तत्कर्तुं नोचेदेवं कथं कृथाः
brahmahatyābhibhūtena prāyastvaṃ śaṃbhunā dvija / upadiṣṭo 'si tatkartuṃ nocedevaṃ kathaṃ kṛthāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तादात्म्यगुणसंयोगान्मन्यं रुद्रस्य ते ऽधुना । तपः सिद्धिरनुप्राप्ता कोलेनाल्पीयसा मुने
tādātmyaguṇasaṃyogānmanyaṃ rudrasya te 'dhunā / tapaḥ siddhiranuprāptā kolenālpīyasā mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायो ऽद्य मातरं हत्वा सर्वैलोङ्कैर्निराकृतः । तपोव्याजेन गहने निर्जने संप्रवर्त्तसे
prāyo 'dya mātaraṃ hatvā sarvailoṅkairnirākṛtaḥ / tapovyājena gahane nirjane saṃpravarttase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुस्त्रीब्रह्महत्योत्थपातकक्षपणाय च । तपश्चरसि नानेन तपसा तत्प्रणश्यति
gurustrībrahmahatyotthapātakakṣapaṇāya ca / tapaścarasi nānena tapasā tatpraṇaśyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पातकानां किलान्येषां प्रायश्चित्तानि संत्यपि । मातृद्रुहामवेहि त्वं न क्वचित्किल निष्कृतिः
pātakānāṃ kilānyeṣāṃ prāyaścittāni saṃtyapi / mātṛdruhāmavehi tvaṃ na kvacitkila niṣkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहिंसालक्षणो धर्मो लोकेषु यदि ते मतः । स्वहस्तेन कथं राम मातरं कृत्तवानसि
ahiṃsālakṣaṇo dharmo lokeṣu yadi te mataḥ / svahastena kathaṃ rāma mātaraṃ kṛttavānasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा मातृवधं घोरं सर्वलोकविगर्हितम् । त्वं पुनर्धार्मिको भूत्वा कामतो ऽन्यान्विनिन्दसि
kṛtvā mātṛvadhaṃ ghoraṃ sarvalokavigarhitam / tvaṃ punardhārmiko bhūtvā kāmato 'nyānvinindasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पश्यता हसतामोघं आत्मदोषमजानता । अपर्याप्तमहं नन्यं परं दोषविमर्शनाम्
paśyatā hasatāmoghaṃ ātmadoṣamajānatā / aparyāptamahaṃ nanyaṃ paraṃ doṣavimarśanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधर्मं यद्यहं त्यक्त्वा वर्त्तेयमकुलोभयम् । तर्हि गर्हय मां कामं निरुप्य मनसा स्वयम्
svadharmaṃ yadyahaṃ tyaktvā vartteyamakulobhayam / tarhi garhaya māṃ kāmaṃ nirupya manasā svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातापितृसुतादीनां भरणायैव केवलम् । क्रियते प्राणिहननं निजधर्मतया मया
mātāpitṛsutādīnāṃ bharaṇāyaiva kevalam / kriyate prāṇihananaṃ nijadharmatayā mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वधर्मादामिषेणाहं सकुटुम्बो दिनेदिने । वर्त्तामि सापि मे वृत्तिर्विधात्रा विहिता पुरा
svadharmādāmiṣeṇāhaṃ sakuṭumbo dinedine / varttāmi sāpi me vṛttirvidhātrā vihitā purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मांसेन यावता मे स्यान्नित्यं पित्रादि पोषणम् । हनिष्ये चेत्तदधिकं तर्हि युज्येयमेनसा
māṃsena yāvatā me syānnityaṃ pitrādi poṣaṇam / haniṣye cettadadhikaṃ tarhi yujyeyamenasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावत्पोषणघातेन न वयं स्याम निन्दिताः । तदेतत्संप्रधार्य त्वं निन्दवा मां प्रशंस वा
yāvatpoṣaṇaghātena na vayaṃ syāma ninditāḥ / tadetatsaṃpradhārya tvaṃ nindavā māṃ praśaṃsa vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साधु वासाधु वा कर्म यस्य यद्विहितं पुरा । तदेव तेन कर्त्तव्यमापद्यपि कथञ्चन
sādhu vāsādhu vā karma yasya yadvihitaṃ purā / tadeva tena karttavyamāpadyapi kathañcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरूपय स्वभुद्ध्या त्वमात्मनो मम चान्तरम् । अहं तु सर्वभावेन मित्रादिभरणे रतः
nirūpaya svabhuddhyā tvamātmano mama cāntaram / ahaṃ tu sarvabhāvena mitrādibharaṇe rataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संत्यज्य पितरं वृद्धं विनिहत्य च मातरम् । भूत्वा तु धार्मिकस्त्वं तु तपश्चर्तुमिहागतः
saṃtyajya pitaraṃ vṛddhaṃ vinihatya ca mātaram / bhūtvā tu dhārmikastvaṃ tu tapaścartumihāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ये तु मूलविदस्तेषां विस्पष्टं यत्र दर्शनम् । यथाजिह्वं भवेन्नात्र वचसापि समीहितुम्
ye tu mūlavidasteṣāṃ vispaṣṭaṃ yatra darśanam / yathājihvaṃ bhavennātra vacasāpi samīhitum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं तु सम्यग्जानामि तव वृत्तमशेषतः । तस्मादलं ते तपसा निष्फलेन भृगूद्वह
ahaṃ tu samyagjānāmi tava vṛttamaśeṣataḥ / tasmādalaṃ te tapasā niṣphalena bhṛgūdvaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखमिच्छसि चेत्त्यक्त्वा कायक्लेशकरं तपः । याहि राम त्वमन्यत्र यत्र वा न विदुर्जनाः
sukhamicchasi cettyaktvā kāyakleśakaraṃ tapaḥ / yāhi rāma tvamanyatra yatra vā na vidurjanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.