इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते द्विचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः ॥ ४२॥ वसिष्ठ उवाच एवं सुस्निग्धचित्तेषु तेषु तिष्ठत्सु भूपते । भवान्युत्संगतो रामः समुत्थाय कृताजलिः
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite dvicatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ // 42// vasiṣṭha uvāca evaṃ susnigdhacitteṣu teṣu tiṣṭhatsu bhūpate / bhavānyutsaṃgato rāmaḥ samutthāya kṛtājaliḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टाव प्रयतो भूत्वा निर्विशेष विशेषवत् । अद्वयं द्वैतमापन्नं निर्गुणं सगुणात्मकम्
tuṣṭāva prayato bhūtvā nirviśeṣa viśeṣavat / advayaṃ dvaitamāpannaṃ nirguṇaṃ saguṇātmakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम उवाच प्रकृतिविकृतिजातं विश्वमेतद्विधातुं मम कियदनुभातं वैभवं तत्प्रमातुम् । अविदिततनुनामाभीष्टवस्त्वेकधामाभवदथ भव भामा पातु मां पूर्णकामा
rāma uvāca prakṛtivikṛtijātaṃ viśvametadvidhātuṃ mama kiyadanubhātaṃ vaibhavaṃ tatpramātum / aviditatanunāmābhīṣṭavastvekadhāmābhavadatha bhava bhāmā pātu māṃ pūrṇakāmā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकटितगुणाभानं कालसंख्याविधानं सकलभवनिदानं कीर्त्यते यत्प्रधानम् । तदिह निखिलतातः संबभूवोक्षपातः कृतकृतकनिपातः पातु मामद्य मातः
prakaṭitaguṇābhānaṃ kālasaṃkhyāvidhānaṃ sakalabhavanidānaṃ kīrtyate yatpradhānam / tadiha nikhilatātaḥ saṃbabhūvokṣapātaḥ kṛtakṛtakanipātaḥ pātu māmadya mātaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दनुजकुलविनाशीलेखपाताविनाशी प्रथमकुलविकाशी सर्वविद्याप्रकाशी । प्रसभरचितकाशी भक्तदत्ताखिलाशीरवतु विजितपाशी मांसदा षण्मुखाशी
danujakulavināśīlekhapātāvināśī prathamakulavikāśī sarvavidyāprakāśī / prasabharacitakāśī bhaktadattākhilāśīravatu vijitapāśī māṃsadā ṣaṇmukhāśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरनिकट निवासी कृष्णसेवाविलासी प्रणतजनविभासी गोपकन्याप्रहासी । हरकृतबहुमानो गोपिकेशैकतानो विदितबहुविधानो जायतां कीर्तिहा नौ
haranikaṭa nivāsī kṛṣṇasevāvilāsī praṇatajanavibhāsī gopakanyāprahāsī / harakṛtabahumāno gopikeśaikatāno viditabahuvidhāno jāyatāṃ kīrtihā nau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभुनियतमाना यो नुन्नभक्तान्तरायो त्दृतदुरितनिकायो ज्ञानदातापरायोः । सकलगुणगरिष्ठो राधिकाङ्केनिविष्टो मम कृतमपराधं क्षन्तुमर्हत्वगाधम्
prabhuniyatamānā yo nunnabhaktāntarāyo tdṛtaduritanikāyo jñānadātāparāyoḥ / sakalaguṇagariṣṭho rādhikāṅkeniviṣṭo mama kṛtamaparādhaṃ kṣantumarhatvagādham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
या राधा जगदुद्भवस्थितिलयेष्वाराध्यते वा जनैः शब्दं बोधयतीशवक्त्रंविगलत्प्रेमामृतास्वादनम् । रासेशी रसिकेश्वरी रमणत्दृन्निष्ठानिजानन्दिनी नेत्री सा परिपातु मामवनतं राधेति य कीर्त्यते
yā rādhā jagadudbhavasthitilayeṣvārādhyate vā janaiḥ śabdaṃ bodhayatīśavaktraṃvigalatpremāmṛtāsvādanam / rāseśī rasikeśvarī ramaṇatdṛnniṣṭhānijānandinī netrī sā paripātu māmavanataṃ rādheti ya kīrtyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस्या गर्भसमुद्भवो ह्यतिविराड्यस्यांशभूतो विराट् यन्नाभ्यंबुरुहोद्भवेन विधिनैकान्तोपदिष्टेन वै सृष्टं सर्वमिदं चराचरमयं विश्वं च यद्रोमसु ब्रह्माण्डानि विभान्ति तस्य जननी शश्वत्प्रसन्नास्तु सा
yasyā garbhasamudbhavo hyativirāḍyasyāṃśabhūto virāṭ yannābhyaṃburuhodbhavena vidhinaikāntopadiṣṭena vai sṛṣṭaṃ sarvamidaṃ carācaramayaṃ viśvaṃ ca yadromasu brahmāṇḍāni vibhānti tasya jananī śaśvatprasannāstu sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पायाद्यः स चराचरस्य जगतो व्यापी विभुः सच्चिदानन्दाब्धिः प्रकटस्थितो विलसति प्रेमान्धया राधया । कृष्णः पूर्णतमो ममोपरि दयाक्लिन्नान्तरः स्तात्सदा येनाहं सुकृती भवामि च भवाम्यानन्दलीनान्तरः
pāyādyaḥ sa carācarasya jagato vyāpī vibhuḥ saccidānandābdhiḥ prakaṭasthito vilasati premāndhayā rādhayā / kṛṣṇaḥ pūrṇatamo mamopari dayāklinnāntaraḥ stātsadā yenāhaṃ sukṛtī bhavāmi ca bhavāmyānandalīnāntaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच स्तुत्वैवं जामदग्न्यस्तु विरराम ह तत्परम् । विज्ञाताखिलतत्त्वार्थो हृष्टरोमा कृतार्थवत्
vasiṣṭha uvāca stutvaivaṃ jāmadagnyastu virarāma ha tatparam / vijñātākhilatattvārtho hṛṣṭaromā kṛtārthavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच प्रसन्नात्मा कृष्णः कमललोचनः । भार्गवं प्रणतं भक्त्या कृपापात्रं पुरस्थितम्
athovāca prasannātmā kṛṣṇaḥ kamalalocanaḥ / bhārgavaṃ praṇataṃ bhaktyā kṛpāpātraṃ purasthitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्म उवाच सिद्धो ऽसि भार्गवेन्द्र त्वं प्रसादान्मम संप्रतम् । अद्य प्रभृति वत्सास्मिंल्लोके श्रेष्ठतमो भव
kṛṣma uvāca siddho 'si bhārgavendra tvaṃ prasādānmama saṃpratam / adya prabhṛti vatsāsmiṃlloke śreṣṭhatamo bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुभ्यं वरो मया दत्तः पुरा विष्णुपदाश्रमे । तत्सर्वं क्रमतो भाव्यं समा बह्वीस्त्वया विभो
tubhyaṃ varo mayā dattaḥ purā viṣṇupadāśrame / tatsarvaṃ kramato bhāvyaṃ samā bahvīstvayā vibho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दया विधेया दीनेषु श्रेय उत्तममिच्छता । योगश्च सादनीयो वै शत्रूणां निग्रहस्तथा
dayā vidheyā dīneṣu śreya uttamamicchatā / yogaśca sādanīyo vai śatrūṇāṃ nigrahastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्समो नास्ति लोके ऽस्मिंस्तेजसा च बलेन च । ज्ञानेन यशसा वापि सर्वश्रेष्ठतमो भवान्
tvatsamo nāsti loke 'smiṃstejasā ca balena ca / jñānena yaśasā vāpi sarvaśreṣṭhatamo bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ स्वगृहमासाद्य पित्रोः शुश्रूषणं कुरु । तपश्चर यथाकालं तेन सिद्धिः करस्थिता
atha svagṛhamāsādya pitroḥ śuśrūṣaṇaṃ kuru / tapaścara yathākālaṃ tena siddhiḥ karasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राधोत्संगात्समुत्थाप्य गणेशं राधिकेश्वरः । आलिङ्ग्य गाढं रासेण मैत्रीं तस्य चकार ह
rādhotsaṃgātsamutthāpya gaṇeśaṃ rādhikeśvaraḥ / āliṅgya gāḍhaṃ rāseṇa maitrīṃ tasya cakāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोभावपि संप्रीतौ तदा रामगणेश्वरौ । कृष्णाज्ञया महाभागौ बभूवतुररिन्दम
athobhāvapi saṃprītau tadā rāmagaṇeśvarau / kṛṣṇājñayā mahābhāgau babhūvaturarindama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे देवी राधा कृष्णप्रिया सती । उभाभ्यां च वरं प्रादात्प्रसन्नास्या मुदान्विता
etasminnantare devī rādhā kṛṣṇapriyā satī / ubhābhyāṃ ca varaṃ prādātprasannāsyā mudānvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राधोवाच । सर्वस्य जगतो वन्द्यौ दुराधर्षौं प्रियावहौ । मद्भक्तौ च विशेषेण भवन्तौ भवतां सुतौ
rādhovāca / sarvasya jagato vandyau durādharṣauṃ priyāvahau / madbhaktau ca viśeṣeṇa bhavantau bhavatāṃ sutau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवतोर्नाम चौच्चार्य यत्कार्यं यः समारभेत् । सिद्धिं प्रयातु ततसर्वं मत्प्रसादाद्धि तस्य तु
bhavatornāma cauccārya yatkāryaṃ yaḥ samārabhet / siddhiṃ prayātu tatasarvaṃ matprasādāddhi tasya tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच जगन्माता भवानी भववल्लभा । वत्स राम प्रसन्नाहं तुभ्यं कं प्रददे वरम् । तं प्रब्रूहि महाभाग भयं त्यक्त्वा सुदूरतः । राम उवाच जन्मान्त रसहस्रेषु येषुयेषु व्रजाम्यहम्
athovāca jaganmātā bhavānī bhavavallabhā / vatsa rāma prasannāhaṃ tubhyaṃ kaṃ pradade varam / taṃ prabrūhi mahābhāga bhayaṃ tyaktvā sudūrataḥ / rāma uvāca janmānta rasahasreṣu yeṣuyeṣu vrajāmyaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णयोर्भवयोर्भक्तो भविष्यामीति देहि मे । अभेदेन च पश्यामि कृष्णौ चापि भवौ तथा
kṛṣṇayorbhavayorbhakto bhaviṣyāmīti dehi me / abhedena ca paśyāmi kṛṣṇau cāpi bhavau tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्वत्युवाच एवमस्तु महाभाग भक्तो ऽसि भवकृष्णयोः । चिरञ्जीवी भवाशु त्वं प्रसादान्मम सुव्रत
pārvatyuvāca evamastu mahābhāga bhakto 'si bhavakṛṣṇayoḥ / cirañjīvī bhavāśu tvaṃ prasādānmama suvrata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथोवाच धराधीशः प्रसन्नस्तमुमापतिः । प्रणतं भार्गवेन्द्रं तु वरार्हं जगदीश्वरः
athovāca dharādhīśaḥ prasannastamumāpatiḥ / praṇataṃ bhārgavendraṃ tu varārhaṃ jagadīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिव उवाच रामभक्तो ऽसि मे वत्स यस्ते दत्तो वरो मया । स भविष्यति कार्त्स्येन सत्यमुक्तं न चान्यथा
śiva uvāca rāmabhakto 'si me vatsa yaste datto varo mayā / sa bhaviṣyati kārtsyena satyamuktaṃ na cānyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अद्यप्रभृति लोके ऽस्मिन् भवतो बलवत्तरः । न को ऽपि भवताद्वत्स तेजस्वी च भवत्परः
adyaprabhṛti loke 'smin bhavato balavattaraḥ / na ko 'pi bhavatādvatsa tejasvī ca bhavatparaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच अथ कृष्णो ऽप्यनुज्ञाप्य शिवं च नगनन्दिनीम् । गोलोकं प्रययौ युक्तः श्रीदाम्ना चापि राधया
vasiṣṭha uvāca atha kṛṣṇo 'pyanujñāpya śivaṃ ca naganandinīm / golokaṃ prayayau yuktaḥ śrīdāmnā cāpi rādhayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ रामो ऽपि धर्मात्मा भवानीं च भवं तथा । संपूज्य चाभिवाद्याथ प्रदक्षिणमुपा क्रमीत्
atha rāmo 'pi dharmātmā bhavānīṃ ca bhavaṃ tathā / saṃpūjya cābhivādyātha pradakṣiṇamupā kramīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गणेशं कार्त्तिकेयं च नत्वापृच्छ्य च भूपते । अकृतव्रणसंयुक्तो निश्चक्राम गृहान्तरात्
gaṇeśaṃ kārttikeyaṃ ca natvāpṛcchya ca bhūpate / akṛtavraṇasaṃyukto niścakrāma gṛhāntarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्क्रम्यमाणो रामस्तु नन्दीश्वरमुखैर्गणैः । नमस्कृतो ययौ राजन्स्वगृहं परया मुदा
niṣkramyamāṇo rāmastu nandīśvaramukhairgaṇaiḥ / namaskṛto yayau rājansvagṛhaṃ parayā mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.