इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे भार्गवचरिते षट्चत्वारिंशत्त मो ऽध्यायः ॥ ४६॥ वसिष्ठ उवाच ततो मूर्द्धाभिषिक्तानां राज्ञाममिततेजसाम् । षट्सहस्रद्वयं रामो जीवग्राहं गृहीतवान्
iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde bhārgavacarite ṣaṭcatvāriṃśatta mo 'dhyāyaḥ // 46// vasiṣṭha uvāca tato mūrddhābhiṣiktānāṃ rājñāmamitatejasām / ṣaṭsahasradvayaṃ rāmo jīvagrāhaṃ gṛhītavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो राजसहस्राणि गृहीत्वा मुनिभिः सह । स जगाम महातेजाः कुरुक्षेत्रं तपोमयम्
tato rājasahasrāṇi gṛhītvā munibhiḥ saha / sa jagāma mahātejāḥ kurukṣetraṃ tapomayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरसां पञ्चकं तत्र खानयित्वा भृगुद्वहः । सुखावगाहतीर्थानि तानि चक्रे समन्ततः
sarasāṃ pañcakaṃ tatra khānayitvā bhṛgudvahaḥ / sukhāvagāhatīrthāni tāni cakre samantataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जघान तत्र वै राज्ञः शरीरप्रभवामृजा । सरांसि तानि वै पञ्च पूरयामास भार्गवः
jaghāna tatra vai rājñaḥ śarīraprabhavāmṛjā / sarāṃsi tāni vai pañca pūrayāmāsa bhārgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नात्वा तेषु यथान्यायं जामदग्नयः प्रतापवान् । पितॄन्संतर्पयामास यथाशास्त्रमतन्द्रितः
snātvā teṣu yathānyāyaṃ jāmadagnayaḥ pratāpavān / pitṝnsaṃtarpayāmāsa yathāśāstramatandritaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुः प्रेतस्य राजेन्द्र श्राद्धादिकमशेषतः । ब्राह्मणैः सह मातुश्च तत्र चक्रे यथोदितम्
pituḥ pretasya rājendra śrāddhādikamaśeṣataḥ / brāhmaṇaiḥ saha mātuśca tatra cakre yathoditam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं तीर्णप्रतीकः स कुरुक्षेत्रे तपोमये । उवासातन्द्रितः सम्यक् पितृपूजापरायणः
evaṃ tīrṇapratīkaḥ sa kurukṣetre tapomaye / uvāsātandritaḥ samyak pitṛpūjāparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृत्यभूद्राजंस्तीर्थानामुत्तमोत्तमम् । विहितं जामदग्न्येन कुरुक्षेत्रे तपोवने
tataḥ prabhṛtyabhūdrājaṃstīrthānāmuttamottamam / vihitaṃ jāmadagnyena kurukṣetre tapovane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यमं तपञ्चकमिति स्थानं त्रैलोक्यविश्रुतम् । यत्र यक्रे भृगुश्रेष्ठः पितॄणां तृप्तिमक्षयाम्
sasyamaṃ tapañcakamiti sthānaṃ trailokyaviśrutam / yatra yakre bhṛguśreṣṭhaḥ pitṝṇāṃ tṛptimakṣayām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानदानतपोहोमद्विजभोजनतर्पणैः । भृशमाप्यायितास्तेन यत्र ते पितरो ऽखिलाः
snānadānatapohomadvijabhojanatarpaṇaiḥ / bhṛśamāpyāyitāstena yatra te pitaro 'khilāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवापुरक्षयां तृप्तिं पितृलोकं च शाश्वतम् । समन्तपञ्चकं नाम तीर्थं लोके परिश्रुतम्
avāpurakṣayāṃ tṛptiṃ pitṛlokaṃ ca śāśvatam / samantapañcakaṃ nāma tīrthaṃ loke pariśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वपापक्षयकरं महापुण्योपबृंहितम् । मर्त्यानां यत्र यातानामेनांसि निखिलानि तु
sarvapāpakṣayakaraṃ mahāpuṇyopabṛṃhitam / martyānāṃ yatra yātānāmenāṃsi nikhilāni tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूरादेवापयास्यन्ति प्रवाते शुष्कपर्णवत् । तत्क्षेत्रचर्यागमनं मर्त्यानामसतामिह
dūrādevāpayāsyanti pravāte śuṣkaparṇavat / tatkṣetracaryāgamanaṃ martyānāmasatāmiha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न लभ्यते महाराज जातु जन्मशतैरपि । समन्तपञ्चकं तीर्थं कुरुक्षेत्रे ऽतिपावनम्
na labhyate mahārāja jātu janmaśatairapi / samantapañcakaṃ tīrthaṃ kurukṣetre 'tipāvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्र स्नातः सर्वतीर्थैः स्नातो भवति मानवः । कृतकृत्यस्ततो रामः सम्यक् पूर्णमनोरथः
yatra snātaḥ sarvatīrthaiḥ snāto bhavati mānavaḥ / kṛtakṛtyastato rāmaḥ samyak pūrṇamanorathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवास तत्र नियतः कञ्चित्कालं महामतिः । ततः संवत्सरस्यान्ते ब्राह्मणैः सहितो वशी
uvāsa tatra niyataḥ kañcitkālaṃ mahāmatiḥ / tataḥ saṃvatsarasyānte brāhmaṇaiḥ sahito vaśī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृपिण्डप्रदानाय जामदग्न्यो ऽगमद्गयाम् । ततो गत्वा ततः श्राद्धे यथाशास्त्रमरिन्दमः
pitṛpiṇḍapradānāya jāmadagnyo 'gamadgayām / tato gatvā tataḥ śrāddhe yathāśāstramarindamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणांस्तर्पयामास पितॄनुद्दिश्य सत्कृतान् । शैवं तत्र परं स्थानं चन्द्रपादमिति स्मृतम्
brāhmaṇāṃstarpayāmāsa pitṝnuddiśya satkṛtān / śaivaṃ tatra paraṃ sthānaṃ candrapādamiti smṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितृतृप्तिकरं क्षेत्रं तादृग्लोके न विद्यते । यत्रार्चिताः स्वकुलजैर्यथाशक्ति मनागपि
pitṛtṛptikaraṃ kṣetraṃ tādṛgloke na vidyate / yatrārcitāḥ svakulajairyathāśakti manāgapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरः पिण्डदानाद्यैः प्राप्स्यन्ति गतिमक्षयाम् । पितॄनुद्दिश्य तत्रासौ तर्प्पितेषु द्विजातिषु
pitaraḥ piṇḍadānādyaiḥ prāpsyanti gatimakṣayām / pitṝnuddiśya tatrāsau tarppiteṣu dvijātiṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददौ च विधिवत्पिण्डं पितृभक्तिसमन्वितः । ततस्तत्पितरः सर्वे पितृलोकादुपागताः
dadau ca vidhivatpiṇḍaṃ pitṛbhaktisamanvitaḥ / tatastatpitaraḥ sarve pitṛlokādupāgatāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगृहुस्तत्कृतां पूजां जमदग्निपुरोगमाः । अथ संप्रीतमनसः समेत्य भृगुनन्दनम्
jagṛhustatkṛtāṃ pūjāṃ jamadagnipurogamāḥ / atha saṃprītamanasaḥ sametya bhṛgunandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊचुस्तत्पितरः सर्वे ऽदृश्या भूत्वान्तरिक्षगाः । पितर ऊचुः महत्कर्म कृतं वीर भवतान्यैः सुदुष्करम्
ūcustatpitaraḥ sarve 'dṛśyā bhūtvāntarikṣagāḥ / pitara ūcuḥ mahatkarma kṛtaṃ vīra bhavatānyaiḥ suduṣkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मानपि यथान्यायं सम्यक् तर्पितवानसि । अस्माकमक्षयां प्रीतिं तथापि त्वं न यच्छसि
asmānapi yathānyāyaṃ samyak tarpitavānasi / asmākamakṣayāṃ prītiṃ tathāpi tvaṃ na yacchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रहत्यां हि कृत्वा तु कृतकर्माभवद्यतः । क्षेत्रस्यास्य प्रभावेण भक्त्या च तव दर्शनम्
kṣatrahatyāṃ hi kṛtvā tu kṛtakarmābhavadyataḥ / kṣetrasyāsya prabhāveṇa bhaktyā ca tava darśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्ताःस्म पूजिताः किं तु नाक्षय्यफलभागिनः । त्समात्त्वं वीरहत्यादिपापप्रशमनाय हि
prāptāḥsma pūjitāḥ kiṃ tu nākṣayyaphalabhāginaḥ / tsamāttvaṃ vīrahatyādipāpapraśamanāya hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रायश्चित्तं यथान्यायं कुरु धर्मं च शाश्वतम् । वधाच्च विनिवर्तस्व क्षत्रियाणामतः परम्
prāyaścittaṃ yathānyāyaṃ kuru dharmaṃ ca śāśvatam / vadhācca vinivartasva kṣatriyāṇāmataḥ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुर्न्न ते ऽपराध्यन्ते न स्वतन्त्रं यतो जगत् । तन्निमित्तं तु मरणं पितुस्ते विहितं पुरा
piturnna te 'parādhyante na svatantraṃ yato jagat / tannimittaṃ tu maraṇaṃ pituste vihitaṃ purā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हन्तुं कं कः समर्थः स्याल्लोके रक्षितुमेव वा । निमित्तमात्रमेवेह सर्वः सर्वस्य चैतयोः
hantuṃ kaṃ kaḥ samarthaḥ syālloke rakṣitumeva vā / nimittamātrameveha sarvaḥ sarvasya caitayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ध्रुवं कर्मानुरूपं ते चेष्टन्ते सर्व एव हि । कालानुवृत्तं बलवान्नृलोको नात्र संशयः
dhruvaṃ karmānurūpaṃ te ceṣṭante sarva eva hi / kālānuvṛttaṃ balavānnṛloko nātra saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाधितुं भुवि भूतानि भूतानां न विधिं विना । शक्यते वत्स सर्वो ऽपि यतः शक्त्या स्वकर्मकृत्
bādhituṃ bhuvi bhūtāni bhūtānāṃ na vidhiṃ vinā / śakyate vatsa sarvo 'pi yataḥ śaktyā svakarmakṛt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षत्रं प्रति ततो रोषं विमुच्यास्मत्प्रियेप्सया । शममा प्नुहि भद्रं ते स ह्यस्माकं परं बलम्
kṣatraṃ prati tato roṣaṃ vimucyāsmatpriyepsayā / śamamā pnuhi bhadraṃ te sa hyasmākaṃ paraṃ balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसिष्ठ उवाच इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे पितरो भृगुनन्दनम् । स चापि तद्वचः सर्वं प्रतिजग्राह सादरम्
vasiṣṭha uvāca ityuktvāntardadhuḥ sarve pitaro bhṛgunandanam / sa cāpi tadvacaḥ sarvaṃ pratijagrāha sādaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकृतव्रणसंयुक्तो मुदा परमया युतः । प्रययौ च तदा रामस्तस्मात्सिद्धवनाश्रमम्
akṛtavraṇasaṃyukto mudā paramayā yutaḥ / prayayau ca tadā rāmastasmātsiddhavanāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्स्थित्वा भृगुश्रेष्ठो ब्राह्मणैः सहितो नृप । तपसे धृतसंकल्पो बभूव स महामनाः
tasminsthitvā bhṛguśreṣṭho brāhmaṇaiḥ sahito nṛpa / tapase dhṛtasaṃkalpo babhūva sa mahāmanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सरथं सहसाहं च धनुःसंहननानि च । पुनरागमसंकेतं कृत्वा प्रास्थापयत्तदा
sarathaṃ sahasāhaṃ ca dhanuḥsaṃhananāni ca / punarāgamasaṃketaṃ kṛtvā prāsthāpayattadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स सर्वतीर्थेषु चक्रे स्नानमतन्द्रितः । परीत्यपृथिवीं सर्वां पितृदेवादिबूजकः
tataḥ sa sarvatīrtheṣu cakre snānamatandritaḥ / parītyapṛthivīṃ sarvāṃ pitṛdevādibūjakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं क्रमेण पृथिवीं त्रिवारं भुगुनन्दनः । परिचक्राम राजेन्द्र लोकवृत्तमनुव्रतः
evaṃ krameṇa pṛthivīṃ trivāraṃ bhugunandanaḥ / paricakrāma rājendra lokavṛttamanuvrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः स पर्वतश्रेष्ठं महेन्द्रं पुनरप्यथ । जगाम तपसे राजन्बाह्मणैरभिसंवृतः
tataḥ sa parvataśreṣṭhaṃ mahendraṃ punarapyatha / jagāma tapase rājanbāhmaṇairabhisaṃvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्मिंश्चिररात्राय मुनि सिद्धनिषेविते । निवासमात्मनो राजन्कल्पयामास धर्मवित्
sa tasmiṃścirarātrāya muni siddhaniṣevite / nivāsamātmano rājankalpayāmāsa dharmavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनयस्तं तपस्यन्तं सर्वक्षेत्रनिवासिनः । द्रष्टुकामाः समाजग्मुर्नियता ब्रह्मवादिनः
munayastaṃ tapasyantaṃ sarvakṣetranivāsinaḥ / draṣṭukāmāḥ samājagmurniyatā brahmavādinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददृशुस्ते मुनिगणास्तपस्यासक्तमानसम् । क्षात्रं कक्षमशेषेण दग्ध्वा शान्तमिवानलम्
dadṛśuste munigaṇāstapasyāsaktamānasam / kṣātraṃ kakṣamaśeṣeṇa dagdhvā śāntamivānalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ तानागतान्दृष्ट्वा मुनीन्दिव्यांस्तपोमयान् । अर्घ्यादिसमुदाचारैः पूजयामास भार्गवः
atha tānāgatāndṛṣṭvā munīndivyāṃstapomayān / arghyādisamudācāraiḥ pūjayāmāsa bhārgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतकौशलसंप्रश्नपूर्वकाः सुमहोदयाः । तेषां तस्य च संवृत्ताः कथाः पुण्या मनोहराः
kṛtakauśalasaṃpraśnapūrvakāḥ sumahodayāḥ / teṣāṃ tasya ca saṃvṛttāḥ kathāḥ puṇyā manoharāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तेषामनुमते मुनीनां भावितात्मनाम् । हयमेधं महायज्ञमाहर्तुमुपचक्रमे
tatasteṣāmanumate munīnāṃ bhāvitātmanām / hayamedhaṃ mahāyajñamāhartumupacakrame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संभृत्य सर्वसंभारानौर्वाद्यैः सहितो नृप । विश्वामित्रभरद्वाजमार्कण्डेयादिभिस्तथा
saṃbhṛtya sarvasaṃbhārānaurvādyaiḥ sahito nṛpa / viśvāmitrabharadvājamārkaṇḍeyādibhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषा मनुमते कृत्वा काश्यपं गुरुमात्मनः । वाजिमेधं ततो राजन्नाजहार महाक्रतुम्
teṣā manumate kṛtvā kāśyapaṃ gurumātmanaḥ / vājimedhaṃ tato rājannājahāra mahākratum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याभूत्काश्यपो ऽध्वर्युरुद्गाता गौतमो मुनिः । विश्वामित्रो ऽभवद्धोता रामस्य विदितात्मनः
tasyābhūtkāśyapo 'dhvaryurudgātā gautamo muniḥ / viśvāmitro 'bhavaddhotā rāmasya viditātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मत्वमकरोत्तस्य मार्कण्डेयो महामुनिः । भरद्वाजाग्निवेश्याद्या वेद वेदाङ्गपारगाः
brahmatvamakarottasya mārkaṇḍeyo mahāmuniḥ / bharadvājāgniveśyādyā veda vedāṅgapāragāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुनयश्चक्रुरन्यानि कर्माण्यन्ये यथाक्रमम् । पुत्त्रैः शिष्यैः प्रशिष्यैश्च सहितो भगवान्भृगुः
munayaścakruranyāni karmāṇyanye yathākramam / puttraiḥ śiṣyaiḥ praśiṣyaiśca sahito bhagavānbhṛguḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सादस्यमकरोद्राजन्नन्यैश्च मुनिभिः सह । स तैः सहाखिलं कर्म समाप्य भृगुपुङ्गवः
sādasyamakarodrājannanyaiśca munibhiḥ saha / sa taiḥ sahākhilaṃ karma samāpya bhṛgupuṅgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माणं पूजयामास यथावद्गुरुणा सह । अलङ्कृत्य यथान्याय कन्यां रूपवतीं महीम्
brahmāṇaṃ pūjayāmāsa yathāvadguruṇā saha / alaṅkṛtya yathānyāya kanyāṃ rūpavatīṃ mahīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरग्रामशतोपेतां समुद्रांबरमालिनीम् । आहूय भृगुशार्दूलः सशैलवनकाननाम्
puragrāmaśatopetāṃ samudrāṃbaramālinīm / āhūya bhṛguśārdūlaḥ saśailavanakānanām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्यपाय ददौ सर्वामृते तं शैलमुत्तमम् । आत्मनः सन्निवासार्थं तं रामः पर्यकल्पयत्
kāśyapāya dadau sarvāmṛte taṃ śailamuttamam / ātmanaḥ sannivāsārthaṃ taṃ rāmaḥ paryakalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः प्रभृतिराजेन्द्र पूजयामास शास्त्रतः । हिरण्यरत्नवस्त्रश्वगोगजान्नादिभिस्तथा
tataḥ prabhṛtirājendra pūjayāmāsa śāstrataḥ / hiraṇyaratnavastraśvagogajānnādibhistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा समाप्य यज्ञान्ते तथा चावभृथाप्लुतः । चक्रे द्रव्यपरित्यागं तेषामनुमते तदा
purā samāpya yajñānte tathā cāvabhṛthāplutaḥ / cakre dravyaparityāgaṃ teṣāmanumate tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा च सर्वभूतानामभयं भृगुनन्दनः । तत्रापि पर्वतवरे तपश्चर्तुं समारभत्
dattvā ca sarvabhūtānāmabhayaṃ bhṛgunandanaḥ / tatrāpi parvatavare tapaścartuṃ samārabhat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तं समनुज्ञाय सदस्या ऋत्विजस्तथा । ययुर्यथागतं सर्वे मुनयः शंसितव्रताः
tatastaṃ samanujñāya sadasyā ṛtvijastathā / yayuryathāgataṃ sarve munayaḥ śaṃsitavratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गतेषु तेषु भगवानकृतव्रणसंयुतः । तपो महत्समास्थाय तत्रैव न्यवसत्सुखी
gateṣu teṣu bhagavānakṛtavraṇasaṃyutaḥ / tapo mahatsamāsthāya tatraiva nyavasatsukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काश्यपी तु ततो भूमिर्जननाथा ह्यनेकशः । सर्वदुःखप्रशान्त्यर्थं मारीचानुमतेन तु
kāśyapī tu tato bhūmirjananāthā hyanekaśaḥ / sarvaduḥkhapraśāntyarthaṃ mārīcānumatena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र दीपप्रतिष्ठाख्यव्रतं विष्णुमुखोदितम् । चचार धरणी सम्यक् दुखैर्ःमुक्ताभवच्च सा
tatra dīpapratiṣṭhākhyavrataṃ viṣṇumukhoditam / cacāra dharaṇī samyak dukhairḥmuktābhavacca sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येष जामदग्न्यस्य प्रादुर्भाव उदाहृतः । यस्मिञ्श्रुते नरः सर्वपातकैर्विप्रमुच्यते
ityeṣa jāmadagnyasya prādurbhāva udāhṛtaḥ / yasmiñśrute naraḥ sarvapātakairvipramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रभावः कार्त्तवीर्यस्य लोके प्रथिततेजसः । प्रसंगात्कथितः सम्यङ्नातिसंक्षेपविस्तरः
prabhāvaḥ kārttavīryasya loke prathitatejasaḥ / prasaṃgātkathitaḥ samyaṅnātisaṃkṣepavistaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंप्रभावः स नृपः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि । न तादृशः पुमात्कश्चिद्भावी भूताथवा श्रुतः
evaṃprabhāvaḥ sa nṛpaḥ kārttavīryo 'bhavadbhuvi / na tādṛśaḥ pumātkaścidbhāvī bhūtāthavā śrutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्तात्रेयाद्वरं वव्रे मृतिमुत्तमपूरुषात् । यत्पुरा सो ऽगमन्मुक्तिं रणे रामेण घातितः
dattātreyādvaraṃ vavre mṛtimuttamapūruṣāt / yatpurā so 'gamanmuktiṃ raṇe rāmeṇa ghātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यासीत्पञ्चमः पुत्रः पख्यातो यो जयध्वजः । पुत्रस्तस्य महाबाहुस्तालजङ्घो ऽभवन्नृप
tasyāsītpañcamaḥ putraḥ pakhyāto yo jayadhvajaḥ / putrastasya mahābāhustālajaṅgho 'bhavannṛpa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभूत्तस्यापि पुत्राणां शतमुत्तमधन्विनाम् । तालजङ्घाभिधा येषां वीतिहोत्रो ऽग्रजो ऽभवत्
abhūttasyāpi putrāṇāṃ śatamuttamadhanvinām / tālajaṅghābhidhā yeṣāṃ vītihotro 'grajo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रैः सवीतिहोत्राद्यैर्हैहयाद्यैश्च राजभिः । कालं महान्तमवसद्धिमाद्रिवानगह्वरे
putraiḥ savītihotrādyairhaihayādyaiśca rājabhiḥ / kālaṃ mahāntamavasaddhimādrivānagahvare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यः पूर्वं राम बाणेन द्रवन्पृष्ठे ऽभिताडितः । तालजङ्घो ऽपतद्भूमौ मूर्छितो गाढवेदनः
yaḥ pūrvaṃ rāma bāṇena dravanpṛṣṭhe 'bhitāḍitaḥ / tālajaṅgho 'patadbhūmau mūrchito gāḍhavedanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श वीतिहोत्रस्तं द्रवन्दैववशादिव । रथमारोप्य वेगेन पलायनपरो ऽभवत्
dadarśa vītihotrastaṃ dravandaivavaśādiva / rathamāropya vegena palāyanaparo 'bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते तत्र न्यवसन्सर्वे हिमाद्रौ भयपीडिताः । कृच्छ्रं महान्तमासाद्य शाकमूलफलाशनः
te tatra nyavasansarve himādrau bhayapīḍitāḥ / kṛcchraṃ mahāntamāsādya śākamūlaphalāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः शान्तिं गते रामे तपस्यासक्तमानसे । जालजङ्घः स्वकं राज्यं सपुत्रः प्रत्यपद्यत
tataḥ śāntiṃ gate rāme tapasyāsaktamānase / jālajaṅghaḥ svakaṃ rājyaṃ saputraḥ pratyapadyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्निवेश्य पुरीं भूयः पूर्ववन्नृपसत्तमः । वसंस्तदा निजं राज्यमापालयदरिन्दमः
sanniveśya purīṃ bhūyaḥ pūrvavannṛpasattamaḥ / vasaṃstadā nijaṃ rājyamāpālayadarindamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुपुत्रः सानुगबलः पूर्ववैरमनुस्मरन् । अभ्याययौ महाराज तालजङ्घः पुरं तव
suputraḥ sānugabalaḥ pūrvavairamanusmaran / abhyāyayau mahārāja tālajaṅghaḥ puraṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुरङ्गबलोपेतः कंपयन्निव मेदिनीम् । रुरोदाभ्येत्य नगरीमयोध्यां स महीपतिः
caturaṅgabalopetaḥ kaṃpayanniva medinīm / rurodābhyetya nagarīmayodhyāṃ sa mahīpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निष्क्रम्य नगरात्फलगुतन्त्रो ऽपि ते पिता । युयुधे तैर्नृपैः सर्वैर्वृद्धो ऽपि तरुणो यथा
tato niṣkramya nagarātphalagutantro 'pi te pitā / yuyudhe tairnṛpaiḥ sarvairvṛddho 'pi taruṇo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निहतानेकमातगतुरङ्गरथसैनिकः । शत्रुभिर्निर्जितो वृद्धः पलायनपरो ऽ भवत्
nihatānekamātagaturaṅgarathasainikaḥ / śatrubhirnirjito vṛddhaḥ palāyanaparo ' bhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा स नगरं राज्यं सकोशबलवाहनम् । अन्तर्वत्न्या च ते मात्रा सहितो वनमाविशत्
tyaktvā sa nagaraṃ rājyaṃ sakośabalavāhanam / antarvatnyā ca te mātrā sahito vanamāviśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र चौर्वाश्रमोपान्ते निवसन्नचिरादिव । शोकामर्षसमाविष्टो वृद्धभावेन च स्वयम्
tatra caurvāśramopānte nivasannacirādiva / śokāmarṣasamāviṣṭo vṛddhabhāvena ca svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विलोक्यमानो मात्रा ते बाष्पगद्गदकण्ठया । अनाथ इव राजेन्द्र स्वर्गलोकमितो गतः
vilokyamāno mātrā te bāṣpagadgadakaṇṭhayā / anātha iva rājendra svargalokamito gataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्ते जननी राजन्दुःखशोकसमन्विता । चितामारोपयद्भर्तू रुदती सा कलेवरम्
tataste jananī rājanduḥkhaśokasamanvitā / citāmāropayadbhartū rudatī sā kalevaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनशनादिदुःखेन भर्त्तुर्व्यसनकर्शिता । चकाराग्निप्रवेशाय सुदृढां मतिमात्मनः
anaśanādiduḥkhena bhartturvyasanakarśitā / cakārāgnipraveśāya sudṛḍhāṃ matimātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
और्वस्तदखिलं श्रुत्वा स्वयमेव महामुनिः । निर्गत्य चाश्रमात्तां च वारयन्निदमब्रवीत्
aurvastadakhilaṃ śrutvā svayameva mahāmuniḥ / nirgatya cāśramāttāṃ ca vārayannidamabravīt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न मर्त्तव्यं त्वया राज्ञि सांप्रतं जठरे तव । पुत्रस्तिष्ठति सर्वेषां प्रवरश्चवर्त्तिनाम्
na marttavyaṃ tvayā rājñi sāṃprataṃ jaṭhare tava / putrastiṣṭhati sarveṣāṃ pravaraścavarttinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति तद्वचनं श्रुत्वा माता तव मनस्विनी । विरराम मृतेस्तां तु मुनिः स्वाश्रममानयत् । ततः सा सर्वदुःखानि नियम्य त्वन्मुखांबुजम्
iti tadvacanaṃ śrutvā mātā tava manasvinī / virarāma mṛtestāṃ tu muniḥ svāśramamānayat / tataḥ sā sarvaduḥkhāni niyamya tvanmukhāṃbujam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिदृक्षुराश्रमोपान्ते तस्यैव न्यवसत्सुखम् । सुषाव च ततः काले सा त्वामौर्वाश्रमे तदा
didṛkṣurāśramopānte tasyaiva nyavasatsukham / suṣāva ca tataḥ kāle sā tvāmaurvāśrame tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातकर्मादिकं सर्वं भवतः सो ऽकरोन्मुनिः । और्वाश्रमे विवृद्धश्च भवांस्तेनानुकंपितः
jātakarmādikaṃ sarvaṃ bhavataḥ so 'karonmuniḥ / aurvāśrame vivṛddhaśca bhavāṃstenānukaṃpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयैव विदितं सर्वमतः परमरिन्दम । एवं प्रभावो नृपतिः कार्त्तवीर्यो ऽभवद्भुवि
tvayaiva viditaṃ sarvamataḥ paramarindama / evaṃ prabhāvo nṛpatiḥ kārttavīryo 'bhavadbhuvi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्रतस्यास्य प्रभावेण सर्वलोकेषु विश्रुतः । यद्वंशजैर्जितो युद्धे पिता ते वनमादिशत्
vratasyāsya prabhāveṇa sarvalokeṣu viśrutaḥ / yadvaṃśajairjito yuddhe pitā te vanamādiśat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्वृत्तान्तमशेषेण मया ते समुदीरितम् । एतच्च सर्वमाख्यातं व्रतानामुत्तमं तव
tadvṛttāntamaśeṣeṇa mayā te samudīritam / etacca sarvamākhyātaṃ vratānāmuttamaṃ tava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समन्त्रतन्त्रं लोकेषु सर्वलोकफलप्रदम् । न ह्यस्य कर्त्तुर्नृपतेः पुरुषार्थचतुष्टये
samantratantraṃ lokeṣu sarvalokaphalapradam / na hyasya kartturnṛpateḥ puruṣārthacatuṣṭaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवत्यभीप्सितं किञ्चिद्दर्ल्लभं भुवनत्रये । संक्षेपेण मयाख्यातं व्रतं हैहयभूभुजः । जामदग्न्यस्य च मुने किमन्यत्कथयामि ते
bhavatyabhīpsitaṃ kiñciddarllabhaṃ bhuvanatraye / saṃkṣepeṇa mayākhyātaṃ vrataṃ haihayabhūbhujaḥ / jāmadagnyasya ca mune kimanyatkathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जैमिनिरुवाच ततः स सगरो राजा कृताञ्जलिपुटो मुनिम्
jaiminiruvāca tataḥ sa sagaro rājā kṛtāñjalipuṭo munim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच भगवन्नेतत्कर्तुमिच्छाम्यहं व्रतम् । सम्यक्तमुपदेशेन तत्रानुज्ञां प्रयच्छ मे
uvāca bhagavannetatkartumicchāmyahaṃ vratam / samyaktamupadeśena tatrānujñāṃ prayaccha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणानेन विप्रर्षे कृतार्थो ऽस्मि न संशयः । इत्युक्तस्तेन राज्ञातु तथेत्युक्त्वा महामुनिः
karmaṇānena viprarṣe kṛtārtho 'smi na saṃśayaḥ / ityuktastena rājñātu tathetyuktvā mahāmuniḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीक्षयामास राजानं शस्त्रोक्तेनैव वर्त्मना । स दीक्षितो वसिष्ठेन सगरो राजसत्तमः
dīkṣayāmāsa rājānaṃ śastroktenaiva vartmanā / sa dīkṣito vasiṣṭhena sagaro rājasattamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रव्याण्यानीय विधिवत्प्रचचार शुभव्रतम् । पूजयित्वा जगन्नाथं विधिना तेन पार्थिवः
dravyāṇyānīya vidhivatpracacāra śubhavratam / pūjayitvā jagannāthaṃ vidhinā tena pārthivaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समाप्य च यथायोग्यमनुज्ञाय गुरुं ततः । प्रतिज्ञामकरोद्राजा व्रतमेतदनुत्तमम्
samāpya ca yathāyogyamanujñāya guruṃ tataḥ / pratijñāmakarodrājā vratametadanuttamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आजीवान्तं धरिष्यामि यत्नेनेति महामतिः । अथानुज्ञाप्य राजानं वसिष्ठो भगवानृषिः
ājīvāntaṃ dhariṣyāmi yatneneti mahāmatiḥ / athānujñāpya rājānaṃ vasiṣṭho bhagavānṛṣiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्निवर्त्यानुगच्छन्तं प्रजगाम निजाश्रमम्
sannivartyānugacchantaṃ prajagāma nijāśramam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.