एति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीये उपोद्धातपादे निमिवंशानुकीर्तनं नाम चतुःषष्टितमो ऽध्यायः ॥ ६४॥ सूत उवाच पिता सोमस्य वै विप्रा जज्ञे ऽत्रिर्भगवानृषिः । तत्रात्रिः सर्वलोकानां तस्थौ स्वेनौजसा वृतः
eti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīye upoddhātapāde nimivaṃśānukīrtanaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 64// sūta uvāca pitā somasya vai viprā jajñe 'trirbhagavānṛṣiḥ / tatrātriḥ sarvalokānāṃ tasthau svenaujasā vṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा मनसा वाचा शुभान्येव समाचरन् । काष्ठकुड्यशिलाभूत ऊर्द्ध्वबाहुर्महाद्युतिः
karmaṇā manasā vācā śubhānyeva samācaran / kāṣṭhakuḍyaśilābhūta ūrddhvabāhurmahādyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदुश्चरं नाम तपो येन तप्तं महात्पुरा । त्रीणि वर्षसहस्राणि दिव्यानीति हि नः श्रुतम्
suduścaraṃ nāma tapo yena taptaṃ mahātpurā / trīṇi varṣasahasrāṇi divyānīti hi naḥ śrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्योर्द्ध्वरेतसस्तत्र स्थितस्यानिमिषस्य ह । सोमत्वं तनुरापेदे महाबुद्धिः स वै द्विजः
tasyorddhvaretasastatra sthitasyānimiṣasya ha / somatvaṃ tanurāpede mahābuddhiḥ sa vai dvijaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्द्ध्वमाचक्रमे तस्य सोमत्वं भावितात्मनः । नेत्राभ्या मस्रवत्सोमो दशधा द्योतयन् दिशः
ūrddhvamācakrame tasya somatvaṃ bhāvitātmanaḥ / netrābhyā masravatsomo daśadhā dyotayan diśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं गर्भं विधिना हृष्टा दश देव्यो दधुस्तदा । समेत्य धारयामासुर्न च ताः समशक्नुवन्
taṃ garbhaṃ vidhinā hṛṣṭā daśa devyo dadhustadā / sametya dhārayāmāsurna ca tāḥ samaśaknuvan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स ताभ्यः सहसैवाथ दिग्भ्यो गर्भः प्रसाधितः । पपात भासयंल्लोकाञ्छीतांशुः सर्वभावनः
sa tābhyaḥ sahasaivātha digbhyo garbhaḥ prasādhitaḥ / papāta bhāsayaṃllokāñchītāṃśuḥ sarvabhāvanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा न धारणे शक्तास्तस्य गर्भस्य ताः स्त्रियः । ततः सहाभिः शीतांशुर्निपपात वसुंधराम्
yadā na dhāraṇe śaktāstasya garbhasya tāḥ striyaḥ / tataḥ sahābhiḥ śītāṃśurnipapāta vasuṃdharām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतन्तं सोममालोक्य ब्रह्मा लोकपितामहः । रथमारोपयामास लोकानां हितकाम्यया
patantaṃ somamālokya brahmā lokapitāmahaḥ / rathamāropayāmāsa lokānāṃ hitakāmyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हि वेदमयो विप्रा धर्मात्मा सत्यसंगरः । युक्ते वाजिसहस्रेण रथे ऽध्यास्तेति नःश्रुतम्
sa hi vedamayo viprā dharmātmā satyasaṃgaraḥ / yukte vājisahasreṇa rathe 'dhyāsteti naḥśrutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्मिन्निपतिते देवाः पुत्रे ऽत्रेः परमात्मनः । तुष्टुवुर्ब्रह्मणः पुत्रा मानसाः सप्त विश्रुताः
tasminnipatite devāḥ putre 'treḥ paramātmanaḥ / tuṣṭuvurbrahmaṇaḥ putrā mānasāḥ sapta viśrutāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवाङ्गिरसास्तस्य भृगोश्चैवात्मजास्तथा । ऋग्भिर्यजुर्भिर्बहुभिरथर्वाङ्गिरसैरपि
tatraivāṅgirasāstasya bhṛgoścaivātmajāstathā / ṛgbhiryajurbhirbahubhiratharvāṅgirasairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः संस्तूयमानस्य तेजः सोमस्य भास्वतः । आप्यायमानं लोकांस्त्रीन्भावयामास सर्वशः
tataḥ saṃstūyamānasya tejaḥ somasya bhāsvataḥ / āpyāyamānaṃ lokāṃstrīnbhāvayāmāsa sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तेन रथमुख्येन सागरान्तां वसुंधराम् । त्रिःसप्तकृत्वो ऽतियशाश्चकाराभिप्रदक्षिणम्
sa tena rathamukhyena sāgarāntāṃ vasuṃdharām / triḥsaptakṛtvo 'tiyaśāścakārābhipradakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य यद्वर्द्धितं तेजः पृथिवीमन्वपद्यत । ओषध्यस्ताः समुद्भूतास्तेजसा खं ज्वलत्युत
tasya yadvarddhitaṃ tejaḥ pṛthivīmanvapadyata / oṣadhyastāḥ samudbhūtāstejasā khaṃ jvalatyuta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ताभिः पुण्यात्ययं लोकान्प्रजाश्चापि चतुर्विधाः । पोष्टा हि भगवान्सोमो जगतो हि द्विजोत्तमाः
tābhiḥ puṇyātyayaṃ lokānprajāścāpi caturvidhāḥ / poṣṭā hi bhagavānsomo jagato hi dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स लब्धतेजास्तपसा संस्तवैस्तैः स्वकर्मभिः । तवस्तेपे महाभागः समानां नवतीर्दश
sa labdhatejāstapasā saṃstavaistaiḥ svakarmabhiḥ / tavastepe mahābhāgaḥ samānāṃ navatīrdaśa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इरण्यवर्णा या देव्यो धारयन्त्यात्मना जगत् । विभुस्तासां मुदा सोमः प्रख्यातःस्वेन कर्मणा
iraṇyavarṇā yā devyo dhārayantyātmanā jagat / vibhustāsāṃ mudā somaḥ prakhyātaḥsvena karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततस्तस्मै ददौ राज्यं ब्रह्मा ब्रह्मविदां वरः । बीजौषधीनां विप्राणामपां च द्विजसत्तमाः
tatastasmai dadau rājyaṃ brahmā brahmavidāṃ varaḥ / bījauṣadhīnāṃ viprāṇāmapāṃ ca dvijasattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सो ऽभिषिक्तो महातेजा महाराज्येन राजराट् । लोकान्वै भावयामास तेजस्वी तपतां वरः
so 'bhiṣikto mahātejā mahārājyena rājarāṭ / lokānvai bhāvayāmāsa tejasvī tapatāṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तविंशतिरिन्दोस्तु दाक्षायण्यो महाव्रताः । ददौ प्राचेतसो दक्षो नक्षत्राणीति या विदुः
saptaviṃśatirindostu dākṣāyaṇyo mahāvratāḥ / dadau prācetaso dakṣo nakṣatrāṇīti yā viduḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तत्प्राप्य महाद्राज्यं सोमः सोमवतां प्रभुः । समारेभे राजसूयं सहस्रशतदक्षिणम्
sa tatprāpya mahādrājyaṃ somaḥ somavatāṃ prabhuḥ / samārebhe rājasūyaṃ sahasraśatadakṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यगर्भश्चोद्गाता ब्रह्मा ब्रह्मत्वमीयिवान् । सदस्यस्तत्र भगवान्हरिर्नारायणः प्रभुः
hiraṇyagarbhaścodgātā brahmā brahmatvamīyivān / sadasyastatra bhagavānharirnārāyaṇaḥ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारप्रमुखैराद्यैर्ब्रह्मर्षिभिर्वृतः
sanatkumārapramukhairādyairbrahmarṣibhirvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणामददात्सोमस्त्रींल्लोकानिति नः श्रुतम् । तेभ्यो ब्रह्मर्षिमुख्येभ्यः सदस्येभ्यश्च वै द्विजाः
dakṣiṇāmadadātsomastrīṃllokāniti naḥ śrutam / tebhyo brahmarṣimukhyebhyaḥ sadasyebhyaśca vai dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सिनी च कुहूश्चैव वपुः पुष्टिः प्रभा वसुः । कीर्त्तिर्धृतिश्च लक्ष्मीश्च नव देव्यः सिषेविरे
taṃ sinī ca kuhūścaiva vapuḥ puṣṭiḥ prabhā vasuḥ / kīrttirdhṛtiśca lakṣmīśca nava devyaḥ siṣevire
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्यावभृथमव्यग्रः सर्वदेवर्षिपूजितः । अतिरेजे हि राजेन्द्रो दशधा भासयन्दिशः
prāpyāvabhṛthamavyagraḥ sarvadevarṣipūjitaḥ / atireje hi rājendro daśadhā bhāsayandiśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तत्प्राप्य दुष्प्रापमैश्वर्यमृषिसंस्तुतम् । विबभ्राम मतिर्विप्रा विनयादनयावृता
tasya tatprāpya duṣprāpamaiśvaryamṛṣisaṃstutam / vibabhrāma matirviprā vinayādanayāvṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतेः सवै भार्यां तारां नाम यशस्विनीम् । जहार सहसा सर्वानवमत्याङ्गिरःसुतान्
bṛhaspateḥ savai bhāryāṃ tārāṃ nāma yaśasvinīm / jahāra sahasā sarvānavamatyāṅgiraḥsutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स याच्यमानो देवैश्च तथा देवर्षिभिश्च ह । नैव व्यसर्जयत्तारां तस्मा अङ्गिरसे तदा
sa yācyamāno devaiśca tathā devarṣibhiśca ha / naiva vyasarjayattārāṃ tasmā aṅgirase tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उशनास्तस्य जग्राह पार्ष्णिमङ्गिरसो भवः । स हि शिष्यो महातेजाः पितुः पूर्वं बृहस्पतेः
uśanāstasya jagrāha pārṣṇimaṅgiraso bhavaḥ / sa hi śiṣyo mahātejāḥ pituḥ pūrvaṃ bṛhaspateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन स्नेहेन भगवान्रुद्रस्तस्य बृहस्पतेः । पार्ष्मिग्राहो ऽभवद्देवः प्रगृह्याजगवं धनुः
tena snehena bhagavānrudrastasya bṛhaspateḥ / pārṣmigrāho 'bhavaddevaḥ pragṛhyājagavaṃ dhanuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन ब्रह्मशिरो नाम परमास्त्रं महात्मना । उद्दिश्य देवानुत्सृष्टं येनैषां नाशितं यशः
tena brahmaśiro nāma paramāstraṃ mahātmanā / uddiśya devānutsṛṣṭaṃ yenaiṣāṃ nāśitaṃ yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र तद्युद्धमभवत्प्रख्यातं तारकामयम् । देवानां दानवानां च लोकक्षयकरं महत्
tatra tadyuddhamabhavatprakhyātaṃ tārakāmayam / devānāṃ dānavānāṃ ca lokakṣayakaraṃ mahat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र शिष्टास्तु ये देवास्तुषिताश्चैव ते स्मृताः । ब्रह्माणं शरणं जग्मुरादिदेवं पितामहम्
tatra śiṣṭāstu ye devāstuṣitāścaiva te smṛtāḥ / brahmāṇaṃ śaraṇaṃ jagmurādidevaṃ pitāmaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निवार्योशनसं रुद्रं ज्येष्ठं च शङ्करम् । ददावाङ्गिरसे तारां स्वयमेत्य पितामहः
tato nivāryośanasaṃ rudraṃ jyeṣṭhaṃ ca śaṅkaram / dadāvāṅgirase tārāṃ svayametya pitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्तर्वत्नीं च तां दृष्ट्वा तारां ताराधिपाननाम् । गर्भमुत्सृज सद्यस्त्वं विप्रः प्राह बृहस्पतिः
antarvatnīṃ ca tāṃ dṛṣṭvā tārāṃ tārādhipānanām / garbhamutsṛja sadyastvaṃ vipraḥ prāha bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मदीयायां न ते योनौ गर्भो धार्यः कथञ्चन । अथो तारासृजद्गर्भं ज्वलन्तमिव पावकम्
madīyāyāṃ na te yonau garbho dhāryaḥ kathañcana / atho tārāsṛjadgarbhaṃ jvalantamiva pāvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातमात्रो ऽथ भगवान्देवानामाक्षिपद्वपुः । ततः संशयमापन्नस्तारामकथयन्सुराः
jātamātro 'tha bhagavāndevānāmākṣipadvapuḥ / tataḥ saṃśayamāpannastārāmakathayansurāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यं ब्रूहि सुतः कस्य सोमस्याथ बृहस्पतेः । ह्रीयमाणा यदा देवान्नाह सा साध्वसाधु वा
satyaṃ brūhi sutaḥ kasya somasyātha bṛhaspateḥ / hrīyamāṇā yadā devānnāha sā sādhvasādhu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा तां शप्तुमारब्धः कुमारो दस्युहन्तमः । तं निवार्य तदाब्रह्मा तारां पप्रच्छ संशयम्
tadā tāṃ śaptumārabdhaḥ kumāro dasyuhantamaḥ / taṃ nivārya tadābrahmā tārāṃ papraccha saṃśayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदत्र तथ्यं तद्ब्रूहि तारे कस्य सुतस्त्वयम् । सा प्राञ्जलिरुवाचेदं ब्रह्माणं वरदं प्रभुम्
yadatra tathyaṃ tadbrūhi tāre kasya sutastvayam / sā prāñjaliruvācedaṃ brahmāṇaṃ varadaṃ prabhum
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोमस्यति महात्मानं कुमारं दस्युहन्तमम् । ततः सुतमुपाघ्राय सोमो राजा प्रजापतिः
somasyati mahātmānaṃ kumāraṃ dasyuhantamam / tataḥ sutamupāghrāya somo rājā prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बुध इत्यकरोन्नाम तस्य पुत्रस्य धीमतः । प्रतिघस्रं च गगने समभ्युत्तिष्ठते बुधः
budha ityakaronnāma tasya putrasya dhīmataḥ / pratighasraṃ ca gagane samabhyuttiṣṭhate budhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्पादयामास तदा पुत्रं वे राजपुत्रिका । तस्य पुत्रो महातेजा बभूवैलः पुरूरवाः
utpādayāmāsa tadā putraṃ ve rājaputrikā / tasya putro mahātejā babhūvailaḥ purūravāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उर्वश्यां जज्ञिरे तस्य पत्राः षट् सुमहौजसः । प्रसह्य धर्षितस्तत्र विवशो राजयक्ष्मणा
urvaśyāṃ jajñire tasya patrāḥ ṣaṭ sumahaujasaḥ / prasahya dharṣitastatra vivaśo rājayakṣmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो यक्ष्माभिभूतस्तु सोमः प्रक्षिणमण्डलः । जगाम शरणायाथ पितरं सो ऽत्रिमेव तु
tato yakṣmābhibhūtastu somaḥ prakṣiṇamaṇḍalaḥ / jagāma śaraṇāyātha pitaraṃ so 'trimeva tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्य तत्पापशमनं चकारात्रिर्महायशाः । स राजयक्ष्मणा मुक्तः श्रीया जजवाल सर्वशः
tasya tatpāpaśamanaṃ cakārātrirmahāyaśāḥ / sa rājayakṣmaṇā muktaḥ śrīyā jajavāla sarvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतत्सोमस्य वै जन्म कीर्त्तितं द्विजसत्तमाः । वंशं तस्य द्विजश्रेष्ठा कीर्त्यमानं निबोधत
etatsomasya vai janma kīrttitaṃ dvijasattamāḥ / vaṃśaṃ tasya dvijaśreṣṭhā kīrtyamānaṃ nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धन्यमारोग्यमायुष्यं पुण्यं कल्मषशोधनम् । सौम्यस्य चन्म श्रुत्वैवं सर्वपापैः प्रमुच्यते
dhanyamārogyamāyuṣyaṃ puṇyaṃ kalmaṣaśodhanam / saumyasya canma śrutvaivaṃ sarvapāpaiḥ pramucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.