Brahmāṇḍa Purāṇa 2.68

इति श्रीब्रह्माण्डे महापुराणे वायुप्रोक्ते मध्यमभागे तृतीय उपोद्धातपादे धन्वन्तरिसंभवादिवर्णनं नाम सप्तषष्टितमो ऽध्यायः ॥ ६७॥ ऋषय ऊचुः मरुतेन कथं कन्या राज्ञे दत्ता महात्मना । किंवीर्याश्च महात्मानो जाता मरुतकन्यया

iti śrībrahmāṇḍe mahāpurāṇe vāyuprokte madhyamabhāge tṛtīya upoddhātapāde dhanvantarisaṃbhavādivarṇanaṃ nāma saptaṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ // 67// ṛṣaya ūcuḥ marutena kathaṃ kanyā rājñe dattā mahātmanā / kiṃvīryāśca mahātmāno jātā marutakanyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच आहरत्स मरुत्सोममन्नकामः प्रजेश्वरः । मासिमासि महातेजाः षष्टिसंवत्सरान्नृप

sūta uvāca āharatsa marutsomamannakāmaḥ prajeśvaraḥ / māsimāsi mahātejāḥ ṣaṣṭisaṃvatsarānnṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन ते मरुतस्तस्य मरुत्सोमेन तोषिताः । अक्षय्यान्नं ददुः प्रीताः सर्वकामपरिच्छदम्

tena te marutastasya marutsomena toṣitāḥ / akṣayyānnaṃ daduḥ prītāḥ sarvakāmaparicchadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नं तस्य सकृद्भुक्तमहोरात्रं न क्षीयते । कोटिशो दीय मानं च सूर्यस्योदयनादपि

annaṃ tasya sakṛdbhuktamahorātraṃ na kṣīyate / koṭiśo dīya mānaṃ ca sūryasyodayanādapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रज्योतेस्तु कन्याया मरितस्य च धीमतः । तस्माज्जाता महासत्त्वा धर्मज्ञा मोक्षदर्शिनः

mitrajyotestu kanyāyā maritasya ca dhīmataḥ / tasmājjātā mahāsattvā dharmajñā mokṣadarśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संन्यस्य गृहधर्माणि वैराग्यं समुपस्थिताः । यतिधर्ममवाप्येह ब्रह्मभूयाय ते गताः

saṃnyasya gṛhadharmāṇi vairāgyaṃ samupasthitāḥ / yatidharmamavāpyeha brahmabhūyāya te gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनसः सुतो जातः क्षत्रधर्मः प्रतापवान् । क्षत्रधर्मसुतो जातः प्रतिपक्षो महातपाः

anenasaḥ suto jātaḥ kṣatradharmaḥ pratāpavān / kṣatradharmasuto jātaḥ pratipakṣo mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिपक्षसुतश्चापि सृंजयो नाम विश्रुतः । सृंजयस्य जयः पुत्रो विजयस्तस्य जज्ञिवान्

pratipakṣasutaścāpi sṛṃjayo nāma viśrutaḥ / sṛṃjayasya jayaḥ putro vijayastasya jajñivān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजयस्य जयः पुत्रस्तस्य हर्यश्वकः स्मृतः । इर्यश्वस्य सुतो राजा सहदेवः प्रतापवान्

vijayasya jayaḥ putrastasya haryaśvakaḥ smṛtaḥ / iryaśvasya suto rājā sahadevaḥ pratāpavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहदेवस्य धर्मात्मा अहीन इति विश्रुतः । अहीनस्य चयत्सेनस्तस्य पुत्रो ऽथ संकृतिः

sahadevasya dharmātmā ahīna iti viśrutaḥ / ahīnasya cayatsenastasya putro 'tha saṃkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संकृतेरपि धर्मात्मा कृतधर्मा महायशाः । इत्येते क्षत्रधर्माणो नहुषस्य निबोधत

saṃkṛterapi dharmātmā kṛtadharmā mahāyaśāḥ / ityete kṣatradharmāṇo nahuṣasya nibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहुषस्य तु दायादाः षडिन्द्रोपमतेजसः । यतिर्ययातिः संयातिरायतिर्वियतिः कृतिः

nahuṣasya tu dāyādāḥ ṣaḍindropamatejasaḥ / yatiryayātiḥ saṃyātirāyatirviyatiḥ kṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यतिर्ज्येष्ठस्तु तेषां वै ययातिस्तु ततो ऽवरः । काकुत्स्थकन्यां गां नाम लेभे पत्नीं यतिस्तदा

yatirjyeṣṭhastu teṣāṃ vai yayātistu tato 'varaḥ / kākutsthakanyāṃ gāṃ nāma lebhe patnīṃ yatistadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स यतिर्मोक्षमास्थाय ब्रह्मभूतो ऽभवन्मुनिः । तेषां मध्ये तु पञ्चानां ययातिः पृथिवीपतिः

sa yatirmokṣamāsthāya brahmabhūto 'bhavanmuniḥ / teṣāṃ madhye tu pañcānāṃ yayātiḥ pṛthivīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवयानीमुशनसः सुतां भार्यामवाप ह । शर्मिष्ठामासुरीं चैव तनयां वृषपर्वणः

devayānīmuśanasaḥ sutāṃ bhāryāmavāpa ha / śarmiṣṭhāmāsurīṃ caiva tanayāṃ vṛṣaparvaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदुं च तुर्वसुं चैव देवयानो व्यजायत । द्रुह्युं चानुं च पूरुं च शर्मिष्ठा वार्षपर्वणी

yaduṃ ca turvasuṃ caiva devayāno vyajāyata / druhyuṃ cānuṃ ca pūruṃ ca śarmiṣṭhā vārṣaparvaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजीजनन्महावीर्यान्सुतान्देवसुतोपमान् । रथं तस्मै ददौ शक्रः प्रीतः परमभास्वरम्

ajījananmahāvīryānsutāndevasutopamān / rathaṃ tasmai dadau śakraḥ prītaḥ paramabhāsvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

असंगं काञ्चनं दिव्यमक्षयौ च महेषुधी । युक्तं मनोजवैरश्वैर्येन कन्यां समुद्वहत्

asaṃgaṃ kāñcanaṃ divyamakṣayau ca maheṣudhī / yuktaṃ manojavairaśvairyena kanyāṃ samudvahat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तेन रथमुख्येन जिगाय सततं महीम् । ययातिर्युधि दुर्द्धर्षो देवदानवमानवैः

sa tena rathamukhyena jigāya satataṃ mahīm / yayātiryudhi durddharṣo devadānavamānavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पौरवाणां नृपाणां च सर्वेषां सो ऽभवद्रथी । यावत्सुदेशप्रभवः कौरवो जनमेजयः

pauravāṇāṃ nṛpāṇāṃ ca sarveṣāṃ so 'bhavadrathī / yāvatsudeśaprabhavaḥ kauravo janamejayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुरोः पौत्रस्य राज्ञरतु राज्ञः पारीक्षितस्य ह । जगाम सरथो नाशं शापाद्गार्ग्यस्य धीमतः

kuroḥ pautrasya rājñaratu rājñaḥ pārīkṣitasya ha / jagāma saratho nāśaṃ śāpādgārgyasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गार्ग्यस्य हि सुतं बालं स राजा जनमेजयः । दुर्बुद्धिर्हिंसया मास लोहगन्धी नराधिपः

gārgyasya hi sutaṃ bālaṃ sa rājā janamejayaḥ / durbuddhirhiṃsayā māsa lohagandhī narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स लोहगन्धी राजर्षिः परिधावन्नितस्ततः । पौरजानपदैस्त्यक्तो न लेभे शर्म कर्हिचित्

sa lohagandhī rājarṣiḥ paridhāvannitastataḥ / paurajānapadaistyakto na lebhe śarma karhicit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स दुःखसंतप्तो नालभत्संविदं क्वचित । स प्रायाच्छौनकमृषिं शरणं व्यथितस्तदा

tataḥ sa duḥkhasaṃtapto nālabhatsaṃvidaṃ kvacita / sa prāyācchaunakamṛṣiṃ śaraṇaṃ vyathitastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रोतोनाम विख्यातो यो ऽसौ मुनि रुदारधीः । योजयामास चैन्द्रोतः शौनको जनमेजयम्

indrotonāma vikhyāto yo 'sau muni rudāradhīḥ / yojayāmāsa caindrotaḥ śaunako janamejayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वमेधेन राजानं पावनार्थं द्विजोत्तमाः । स लोहगन्धो व्यनशत्त स्यावभृथमेत्य ह

aśvamedhena rājānaṃ pāvanārthaṃ dvijottamāḥ / sa lohagandho vyanaśatta syāvabhṛthametya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स वै दिव्यो रथस्तस्माद्वसोश्चेदिपतेस्तथा । दत्तः शक्रेन तुष्टेन लेभे तस्माद्बृहद्रथः

sa vai divyo rathastasmādvasoścedipatestathā / dattaḥ śakrena tuṣṭena lebhe tasmādbṛhadrathaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो हत्वा जरासंधं भीमस्तं रथमुत्तमम् । प्रददौ वासुदेवाय प्रीत्या कौरवनन्दनः

tato hatvā jarāsaṃdhaṃ bhīmastaṃ rathamuttamam / pradadau vāsudevāya prītyā kauravanandanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जरां प्राप्य राजर्षिर्ययातिर्नहुषात्मजः । पुत्रं श्रेष्टं वरिष्ठं च यदुमित्यब्रवीद्वचः

sa jarāṃ prāpya rājarṣiryayātirnahuṣātmajaḥ / putraṃ śreṣṭaṃ variṣṭhaṃ ca yadumityabravīdvacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरावली च मां तात पलितानि च पर्ययुः । काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तो ऽस्मि यौवने

jarāvalī ca māṃ tāta palitāni ca paryayuḥ / kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto 'smi yauvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं यदो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह । जरां मे प्रतिगृह्णीष्व तं यदुः प्रत्युवाच ह

tvaṃ yado pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha / jarāṃ me pratigṛhṇīṣva taṃ yaduḥ pratyuvāca ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्दिष्टा हि मे भिक्षा ब्राह्मणस्य प्रतिश्रुता । सा तु व्यायामसाध्या वै न ग्रहीष्यामि ते जराम्

anirdiṣṭā hi me bhikṣā brāhmaṇasya pratiśrutā / sā tu vyāyāmasādhyā vai na grahīṣyāmi te jarām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरायां बहवो दोषाः पानभोजनकारिताः । तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीतुमहमुत्सहे

jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojanakāritāḥ / tasmājjarāṃ na te rājangrahītumahamutsahe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितश्मश्रुधरो दीनो जरया शिथिलीकृतः । वलीसंततगात्रश्च निराशो दुर्बलाकृतिः

sitaśmaśrudharo dīno jarayā śithilīkṛtaḥ / valīsaṃtatagātraśca nirāśo durbalākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्तः कार्यकरणे परिबूतस्तु यौवने । सहोपवीतिभिश्चैव तां जरां नाभिकामये

aśaktaḥ kāryakaraṇe paribūtastu yauvane / sahopavītibhiścaiva tāṃ jarāṃ nābhikāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संति ते बहवः पुत्रा मत्तः प्रियतरा नृप । प्रतिगृह्णन्तु धर्मज्ञ पुत्रमन्यं वृणीष्व वै

saṃti te bahavaḥ putrā mattaḥ priyatarā nṛpa / pratigṛhṇantu dharmajña putramanyaṃ vṛṇīṣva vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवमुक्तो यदुना दीव्रकोपसमन्वितः । उवाच वदतां श्रेष्टो ज्येष्ठं तं गर्हयन्सुतम्

sa evamukto yadunā dīvrakopasamanvitaḥ / uvāca vadatāṃ śreṣṭo jyeṣṭhaṃ taṃ garhayansutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आश्रमः कस्तवान्यो ऽस्ति को वा धर्मविधिस्तव । मामनादृत्य दुर्बुद्धे यदहं तव देशिकः

āśramaḥ kastavānyo 'sti ko vā dharmavidhistava / māmanādṛtya durbuddhe yadahaṃ tava deśikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा यदुं राजा शशापैनं स मन्युमान् । यस्त्वं मे त्दृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

evamuktvā yaduṃ rājā śaśāpainaṃ sa manyumān / yastvaṃ me tdṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मान्न राज्यभाङ्मूढ प्रजा ते वै भविष्यति । तुर्वसो प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह

tasmānna rājyabhāṅmūḍha prajā te vai bhaviṣyati / turvaso pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुर्वसुरुवाच न कामये जरां तात कामभोगप्रणाशिनीम् । जरायां बहवो दोषाः पानभोजन कारिताः

turvasuruvāca na kāmaye jarāṃ tāta kāmabhogapraṇāśinīm / jarāyāṃ bahavo doṣāḥ pānabhojana kāritāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माज्जरां न ते राजन्ग्रहीतुमहमुत्सहे । ययातिरुवाच यस्त्वं मे त्दृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

tasmājjarāṃ na te rājangrahītumahamutsahe / yayātiruvāca yastvaṃ me tdṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात्प्रजानु विच्छेदं तुर्वसो तव यास्यति । संकीर्णेषु च धर्मेण प्रतिलोमनरेषु च

tasmātprajānu vicchedaṃ turvaso tava yāsyati / saṃkīrṇeṣu ca dharmeṇa pratilomanareṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिशिताशिषु चान्येषु मूढ राजा भविष्यसि । गुरुदारप्रसक्तेषु तिर्यग्योनिगतेषु वा । वासस्ते पाप म्लेच्छेषु भविष्यति न संशयः

piśitāśiṣu cānyeṣu mūḍha rājā bhaviṣyasi / gurudāraprasakteṣu tiryagyonigateṣu vā / vāsaste pāpa mleccheṣu bhaviṣyati na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सूत उवाच एवं तु तुर्वसुंशप्त्वा ययातिः सुतमात्मनः

sūta uvāca evaṃ tu turvasuṃśaptvā yayātiḥ sutamātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्मिष्ठायाः सुतं द्रुह्युमिदं वचनमब्रवीत् । द्रुह्यो त्वं प्रतिपद्यस्व वर्णरूपविनाशिनीम्

śarmiṣṭhāyāḥ sutaṃ druhyumidaṃ vacanamabravīt / druhyo tvaṃ pratipadyasva varṇarūpavināśinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरा वर्षसहस्रंवै यौवनं स्वं ददस्व मे । पूर्णे वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्

jarā varṣasahasraṃvai yauvanaṃ svaṃ dadasva me / pūrṇe varṣasahasre te pratidāsyāmi yauvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वं चादास्यामि भूयो ऽहं पाप्मानं जरया सह । द्रुह्युरुवाच नारोहेत रथं नाश्वं जीर्णो भुङ्क्ते न च स्त्रियम् । न सुखं चास्य भवति न जरां तेन कामये

svaṃ cādāsyāmi bhūyo 'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha / druhyuruvāca nāroheta rathaṃ nāśvaṃ jīrṇo bhuṅkte na ca striyam / na sukhaṃ cāsya bhavati na jarāṃ tena kāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिरुवाच यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

yayātiruvāca yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद्द्रुह्यो प्रियः कामो न ते संपत्स्यते क्वचित् । नौप्लवोत्तरसंचारस्तव नित्यं भविष्यति

tasmāddruhyo priyaḥ kāmo na te saṃpatsyate kvacit / nauplavottarasaṃcārastava nityaṃ bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अराजा राजवंशस्त्वं तत्र नित्यं वसिष्यसि । अनो त्वं प्रतिपाद्यस्व पाप्मानं जरया सह

arājā rājavaṃśastvaṃ tatra nityaṃ vasiṣyasi / ano tvaṃ pratipādyasva pāpmānaṃ jarayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं वर्षसहस्रं तु चरेयं यौवनेन ते । अनुरुवाच जीर्णः शिशुरिवाशक्तो जरया ह्यशुचिः सदा । न जुहोति स काले ऽग्निं तां जरां नाभिकामये

evaṃ varṣasahasraṃ tu careyaṃ yauvanena te / anuruvāca jīrṇaḥ śiśurivāśakto jarayā hyaśuciḥ sadā / na juhoti sa kāle 'gniṃ tāṃ jarāṃ nābhikāmaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिरूवाच । यस्त्वं मे हृदयाज्जातो वयः स्वं न प्रयच्छसि

yayātirūvāca / yastvaṃ me hṛdayājjāto vayaḥ svaṃ na prayacchasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरादोष स्त्वयोक्तो ऽयं तस्मात्त्वं प्रतिपत्स्यसे । प्रजा च यौवनं प्राप्ता विनशिष्यत्यनो तव

jarādoṣa stvayokto 'yaṃ tasmāttvaṃ pratipatsyase / prajā ca yauvanaṃ prāptā vinaśiṣyatyano tava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निप्रस्कन्दनपरास्त्वं वाप्येवं भविष्यसि । पूरो त्वं प्रतिपद्यस्व पाप्मानं जरया सह

agnipraskandanaparāstvaṃ vāpyevaṃ bhaviṣyasi / pūro tvaṃ pratipadyasva pāpmānaṃ jarayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जरावली च मां तात पलितानि च पर्ययुः । काव्यस्योशनसः शापान्न च तृप्तो ऽस्मियौवने

jarāvalī ca māṃ tāta palitāni ca paryayuḥ / kāvyasyośanasaḥ śāpānna ca tṛpto 'smiyauvane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कञ्चित्कालं चरेयं वै विषयान्वयसा तव । पूर्णे वर्षसहस्रे ते प्रतिदास्यामि यौवनम्

kañcitkālaṃ careyaṃ vai viṣayānvayasā tava / pūrṇe varṣasahasre te pratidāsyāmi yauvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वं चैव प्रतिपत्स्ये ऽहं पाप्मानं जरया सह । सूत उवाच एवमुक्तः प्रत्युवाच पुत्रः पितरमञ्जसा

svaṃ caiva pratipatsye 'haṃ pāpmānaṃ jarayā saha / sūta uvāca evamuktaḥ pratyuvāca putraḥ pitaramañjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा तु मन्यसे तात करिष्यामि तथैव च । प्रतिपत्स्ये च ते राजन्पाप्मानं जरया सह

yathā tu manyase tāta kariṣyāmi tathaiva ca / pratipatsye ca te rājanpāpmānaṃ jarayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहाण यौवनं मत्तश्चर कामान्यथेप्सितान् । जरयाहं प्रतिच्छन्नो वयोरूपधरस्तव

gṛhāṇa yauvanaṃ mattaścara kāmānyathepsitān / jarayāhaṃ praticchanno vayorūpadharastava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनं भवते दत्त्वा चरिष्यामि यथार्थवत् । ययातिरुवाच पूरो प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते प्रीतश्चेदं ददामि ते

yauvanaṃ bhavate dattvā cariṣyāmi yathārthavat / yayātiruvāca pūro prīto 'smi bhadraṃ te prītaścedaṃ dadāmi te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वकामसमृद्धा ते प्रजा राज्ये भविष्यति । सूत उवाच पूरोरनुमतो राजा ययातिः स्वजरां ततः

sarvakāmasamṛddhā te prajā rājye bhaviṣyati / sūta uvāca pūroranumato rājā yayātiḥ svajarāṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संक्रामयामास तदा प्रासादद्भार्गवस्य तु । गौरवेणाथ वयसा ययातिर्नहुषात्मजः

saṃkrāmayāmāsa tadā prāsādadbhārgavasya tu / gauraveṇātha vayasā yayātirnahuṣātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रीतियुक्तो नरश्रेष्ठश्चचार विषयान्स्वकान् । यथाकामं यथोत्साहं यथाकालं यथासुखम्

prītiyukto naraśreṣṭhaścacāra viṣayānsvakān / yathākāmaṃ yathotsāhaṃ yathākālaṃ yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्माविरोधी राजेन्द्रो यथाशक्ति स एव हि । देवानतर्पयद्यज्ञैः पितॄञ्श्राद्धैस्तथैव च

dharmāvirodhī rājendro yathāśakti sa eva hi / devānatarpayadyajñaiḥ pitṝñśrāddhaistathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दाराननुग्रहैरिष्टैः कामैश्च द्विजसत्तमान् । अतिथीनन्नपानैश्च वैश्यंश्च परिपालनैः

dārānanugrahairiṣṭaiḥ kāmaiśca dvijasattamān / atithīnannapānaiśca vaiśyaṃśca paripālanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनृशंस्येन शूद्रांश्च दस्यून्संनिग्रहेण च । धर्मेण च प्रजाः सर्वा यथावदनुरञ्जयत्

ānṛśaṃsyena śūdrāṃśca dasyūnsaṃnigraheṇa ca / dharmeṇa ca prajāḥ sarvā yathāvadanurañjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिः पालयामास साक्षादिन्द्र इवापरः । स राजा सिंहविक्रान्तो युवा विषयगोचरः

yayātiḥ pālayāmāsa sākṣādindra ivāparaḥ / sa rājā siṃhavikrānto yuvā viṣayagocaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविरोधेन धर्मस्य चचार सुखमुत्तमम् । स मार्गमाणः कामानामतद्दोषनिदर्शनात्

avirodhena dharmasya cacāra sukhamuttamam / sa mārgamāṇaḥ kāmānāmataddoṣanidarśanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वाच्या सहितो रेमे वैब्राजे नन्दने वने । अपश्यत्स यदा तान्वै वर्द्धमानान्नृपस्तदा

viśvācyā sahito reme vaibrāje nandane vane / apaśyatsa yadā tānvai varddhamānānnṛpastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गत्वा पूरोः सकाशं वै स्वां जरां प्रत्यपद्यत । संप्राप्य स तु तान्कामांस्तृप्तः खिन्नश्च पार्थिवः

gatvā pūroḥ sakāśaṃ vai svāṃ jarāṃ pratyapadyata / saṃprāpya sa tu tānkāmāṃstṛptaḥ khinnaśca pārthivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालं वर्षसहस्रं वै सस्मार मनुजाधिपः । परिसंख्याय काले च कलाः काष्ठास्तथैव च

kālaṃ varṣasahasraṃ vai sasmāra manujādhipaḥ / parisaṃkhyāya kāle ca kalāḥ kāṣṭhāstathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्णं मत्वा ततः कालं पूरुं पुत्रमुवाच ह । यथा सुखं यथोत्साहं यथाकालमरिन्दम

pūrṇaṃ matvā tataḥ kālaṃ pūruṃ putramuvāca ha / yathā sukhaṃ yathotsāhaṃ yathākālamarindama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सेविता विषयः पुत्र यौवनेन मया तव । पूरो प्रीतो ऽस्मि भद्रं ते गृहाण त्वं स्वयौवनम्

sevitā viṣayaḥ putra yauvanena mayā tava / pūro prīto 'smi bhadraṃ te gṛhāṇa tvaṃ svayauvanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यं च त्वं गृहाणेदं त्वं हि मे प्रियकृत्सुतः । प्रतिपेदे जरां राजा ययातिर्नहुषात्मजः

rājyaṃ ca tvaṃ gṛhāṇedaṃ tvaṃ hi me priyakṛtsutaḥ / pratipede jarāṃ rājā yayātirnahuṣātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यौवनं प्रतिपेदे च पूरुः स्वं पुनरात्मनः । अभिषेक्तुकामं च नृपं पूरुं पुत्रं कनीयसम्

yauvanaṃ pratipede ca pūruḥ svaṃ punarātmanaḥ / abhiṣektukāmaṃ ca nṛpaṃ pūruṃ putraṃ kanīyasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणप्रमुखा वर्णा इदं वचनमब्रुवन् । कथं शुक्रस्य नप्तारं देवयान्याः सुतं प्रभो

brāhmaṇapramukhā varṇā idaṃ vacanamabruvan / kathaṃ śukrasya naptāraṃ devayānyāḥ sutaṃ prabho

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठं यदुमतिक्रम्य राज्यं दास्यसि पूरवे । यदुर्ज्येष्ठस्तव सुतो जातस्तमनुदतुर्वसुः

jyeṣṭhaṃ yadumatikramya rājyaṃ dāsyasi pūrave / yadurjyeṣṭhastava suto jātastamanudaturvasuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्मिष्ठायाः सुतो द्रुह्युस्ततो ऽनुः पूरुरेव च । कथं ज्येष्ठानतिक्रम्य कनीयान्राज्यमर्हति । सुतः संबोधयामस्त्वां धर्मं समनुपालय

śarmiṣṭhāyāḥ suto druhyustato 'nuḥ pūrureva ca / kathaṃ jyeṣṭhānatikramya kanīyānrājyamarhati / sutaḥ saṃbodhayāmastvāṃ dharmaṃ samanupālaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातिरुवाच ब्राह्मणप्रमुखा वर्णाः सर्वे शृण्वन्तु मे वचः

yayātiruvāca brāhmaṇapramukhā varṇāḥ sarve śṛṇvantu me vacaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठं प्रति यथा राज्यं न देयं मे कथञ्चन । मातापित्रोर्वचनकृद्वीरः पुत्रः प्रशस्यते

jyeṣṭhaṃ prati yathā rājyaṃ na deyaṃ me kathañcana / mātāpitrorvacanakṛdvīraḥ putraḥ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम ज्येष्ठेन यदुना नियोगो नानुपालितः । प्रतिकूलः पितुर्यश्च न स पुत्रः सतांमतः

mama jyeṣṭhena yadunā niyogo nānupālitaḥ / pratikūlaḥ pituryaśca na sa putraḥ satāṃmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पुत्रः पुत्रवद्यश्च वर्त्तते पितृमातृषु । यदुनाहमवज्ञातस्तथा तुर्वसुनापि च

sa putraḥ putravadyaśca varttate pitṛmātṛṣu / yadunāhamavajñātastathā turvasunāpi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुह्युना चानुना चैव मय्यवज्ञा कृता भृशम् । पूरुणा तु कृतं वाक्यं मानितश्च विशेषतः

druhyunā cānunā caiva mayyavajñā kṛtā bhṛśam / pūruṇā tu kṛtaṃ vākyaṃ mānitaśca viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कनीयान्मम दायादो जरा येन धृता मम । सर्वे कामा मम कृताः पूरुणा पुण्यकारिणा

kanīyānmama dāyādo jarā yena dhṛtā mama / sarve kāmā mama kṛtāḥ pūruṇā puṇyakāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुक्रेण च वरो दत्तः काव्येनोशनसा स्वयम् । पुत्रो यस्त्वानुवर्त्तेत स राजा तु महामते

śukreṇa ca varo dattaḥ kāvyenośanasā svayam / putro yastvānuvartteta sa rājā tu mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रजा ऊचुः भवतो ऽनुमतो ऽप्येवं पूरू राज्ये ऽभिषिच्यताम् । यः पुत्रो गुणसंपन्नो मातापित्रोर्हितः सदा

prajā ūcuḥ bhavato 'numato 'pyevaṃ pūrū rājye 'bhiṣicyatām / yaḥ putro guṇasaṃpanno mātāpitrorhitaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वमर्हति कल्याणं कनीयानपि स प्रभुः । अर्हे ऽस्य पूरू राज्यस्य यः प्रियः प्रियकृत्तव

sarvamarhati kalyāṇaṃ kanīyānapi sa prabhuḥ / arhe 'sya pūrū rājyasya yaḥ priyaḥ priyakṛttava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वरदानेन शुक्रस्य न शक्यं वक्तुमुत्तरम् । पौरजान पदैस्तुष्टैरित्युक्ते नाहुषस्तदा

varadānena śukrasya na śakyaṃ vaktumuttaram / paurajāna padaistuṣṭairityukte nāhuṣastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिषिच्य ततः पूरुं स राज्ये सुतमात्मनः । दिशि दक्षिणपूर्वस्यां तुर्वसुं तु न्यवेशयत्

abhiṣicya tataḥ pūruṃ sa rājye sutamātmanaḥ / diśi dakṣiṇapūrvasyāṃ turvasuṃ tu nyaveśayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दक्षिणापरतो राजा यदुं ज्येष्ठं न्यवेशयत् । प्रतीच्यामुत्तरस्यां च द्रुह्युं चानुं च तावुभौ

dakṣiṇāparato rājā yaduṃ jyeṣṭhaṃ nyaveśayat / pratīcyāmuttarasyāṃ ca druhyuṃ cānuṃ ca tāvubhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तद्वीपां ययातिस्तु जित्वा पृथ्वीं ससागराम् । व्यभजत्पञ्चधा राजा पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा

saptadvīpāṃ yayātistu jitvā pṛthvīṃ sasāgarām / vyabhajatpañcadhā rājā putrebhyo nāhuṣastadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैरियं पृथिवी सर्वा सप्तद्वीपा सपत्तना । यथाप्रदेशं धर्मज्ञैर्धर्मेण प्रतिपान्यते

tairiyaṃ pṛthivī sarvā saptadvīpā sapattanā / yathāpradeśaṃ dharmajñairdharmeṇa pratipānyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं विभज्य पृथिवीं पुत्रेभ्यो नाहुषस्तदा । पुत्रसंक्रामितश्रीस्तु प्रीतिमा नभवन्नृपः

evaṃ vibhajya pṛthivīṃ putrebhyo nāhuṣastadā / putrasaṃkrāmitaśrīstu prītimā nabhavannṛpaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुर्न्यस्य पृषत्कांश्च राज्यं चैव सुतेषु तु । प्रीतिमानभवद्राजा भारमावेश्य बन्धुषु

dhanurnyasya pṛṣatkāṃśca rājyaṃ caiva suteṣu tu / prītimānabhavadrājā bhāramāveśya bandhuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र गाथा महाराज्ञा पुरा गीता ययातिना । याभिः प्रत्याहरेत्कामात्कूर्मौंऽगानीव सर्वशः

atra gāthā mahārājñā purā gītā yayātinā / yābhiḥ pratyāharetkāmātkūrmauṃ'gānīva sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न जातु कामः कामानमुपभोगेन शाम्यति । हविषा कृष्णवर्त्मेव भूय एवाभिवर्द्धते

na jātu kāmaḥ kāmānamupabhogena śāmyati / haviṣā kṛṣṇavartmeva bhūya evābhivarddhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्पृथिव्यां व्रीहियवं हिरण्यं पशवः स्त्रियः । नालमेकस्य तत्सर्वमिति पश्यन्न मुह्यति

yatpṛthivyāṃ vrīhiyavaṃ hiraṇyaṃ paśavaḥ striyaḥ / nālamekasya tatsarvamiti paśyanna muhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा न कुरुते भावं सर्वभूतेष्वमङ्गलम् । कर्मणा मनसा वाचा ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā na kurute bhāvaṃ sarvabhūteṣvamaṅgalam / karmaṇā manasā vācā brahma saṃpadyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा परान्न बिभेति यदान्यस्मान्न बिभ्यति । यदा नेच्छति न द्वेष्टि ब्रह्म संपद्यते तदा

yadā parānna bibheti yadānyasmānna bibhyati / yadā necchati na dveṣṭi brahma saṃpadyate tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

या दुस्त्यजा दुर्मतिभिर्या न जीर्यति जीर्यतः । यैषा प्राणान्तिको रोगस्तां तृष्णां त्यजतः सुखम्

yā dustyajā durmatibhiryā na jīryati jīryataḥ / yaiṣā prāṇāntiko rogastāṃ tṛṣṇāṃ tyajataḥ sukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीर्यन्ति जीर्यतः केशा दन्ता जीर्यन्ति जीर्यतः । जीविताशा धनाशा च जीर्यतो ऽपि न जीर्यति

jīryanti jīryataḥ keśā dantā jīryanti jīryataḥ / jīvitāśā dhanāśā ca jīryato 'pi na jīryati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यच्च कामसुखं लोके यच्छ दिव्यं महत्सुखम् । कृष्णाक्षयसुखस्यैतत्कलां नर्हन्ति षोडशीम्

yacca kāmasukhaṃ loke yaccha divyaṃ mahatsukham / kṛṣṇākṣayasukhasyaitatkalāṃ narhanti ṣoḍaśīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमुक्त्वा स राजर्षिः सदारः प्रस्थितो वनम् । भृगुतुङ्गे तपस्तप्त्वा तत्रैव च महायशाः

evamuktvā sa rājarṣiḥ sadāraḥ prasthito vanam / bhṛgutuṅge tapastaptvā tatraiva ca mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पालयित्वा व्रतं चार्षं तत्रैव स्वर्ग माप्तवान् । तस्य वंशास्तु पञ्चैते पुण्या देवर्षिसत्कृताः

pālayitvā vrataṃ cārṣaṃ tatraiva svarga māptavān / tasya vaṃśāstu pañcaite puṇyā devarṣisatkṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैर्व्याप्ता पृथिवी कृत्स्ना सूर्यस्येव गभस्तिभिः । धन्यः प्रजावा नायुष्मान्कीर्त्तिमांश्च भवेन्नरः

yairvyāptā pṛthivī kṛtsnā sūryasyeva gabhastibhiḥ / dhanyaḥ prajāvā nāyuṣmānkīrttimāṃśca bhavennaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ययातेश्चारितं सर्वं पठञ्छृण्वन्द्विजोत्तमाः

yayāteścāritaṃ sarvaṃ paṭhañchṛṇvandvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.