Brahma-Purana 111

इतीदम् आख्यानम् अतीव पुण्यं ब्र्प् ११०।२२९अ पठेत वा यः शृणुयात् स्मरेद् वा ब्र्प् ११०।२२९ब् स दीर्घजीवी धनवान् धर्मयुक्तश् ब्र्प् ११०।२२९च् चान्ते स्मरञ् शंभुम् उपैति नित्यम् ब्र्प् ११०।२२९द् ब्रह्मोवाच: नागतीर्थम् इति ख्यातं सर्वकामप्रदं शुभम् । यत्र नागेश्वरो देवः शृणु तस्यापि विस्तरम्

itīdam ākhyānam atīva puṇyaṃ BrP 110.229a paṭheta vā yaḥ śṛṇuyāt smared vā BrP 110.229b sa dīrghajīvī dhanavān dharmayuktaś BrP 110.229c cānte smarañ śaṃbhum upaiti nityam BrP 110.229d brahmovāca: nāgatīrtham iti khyātaṃ sarvakāmapradaṃ śubham / yatra nāgeśvaro devaḥ śṛṇu tasyāpi vistaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिष्ठानपुरे राजा शूरसेन इति श्रुतः । सोमवंशभवः श्रीमान् मतिमान् गुणसागरः

pratiṣṭhānapure rājā śūrasena iti śrutaḥ / somavaṃśabhavaḥ śrīmān matimān guṇasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रार्थं स महायत्नम् अकरोत् प्रियया सह । तस्य पुत्रश् चिराद् आसीत् सर्पो वै भीषणाकृतिः

putrārthaṃ sa mahāyatnam akarot priyayā saha / tasya putraś cirād āsīt sarpo vai bhīṣaṇākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रं तं गोपयाम् आस शूरसेनो महीपतिः । राज्ञः पुत्रः सर्प इति न कश्चिद् विन्दते जनः

putraṃ taṃ gopayām āsa śūraseno mahīpatiḥ / rājñaḥ putraḥ sarpa iti na kaścid vindate janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्तर्वर्ती परो वापि मातरं पितरं विना । धात्रेय्य् अपि न जानाति नामात्यो न पुरोहितः

antarvartī paro vāpi mātaraṃ pitaraṃ vinā / dhātreyy api na jānāti nāmātyo na purohitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं सभार्यो नृपसत्तमः । संतापं नित्यम् आप्नोति सर्पाद् वरम् अपुत्रता

taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ sabhāryo nṛpasattamaḥ / saṃtāpaṃ nityam āpnoti sarpād varam aputratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतद् अस्ति महासर्पो वक्ति नित्यं मनुष्यवत् । स सर्पः पितरं प्राह कुरु चूडाम् अपि क्रियाम्

etad asti mahāsarpo vakti nityaṃ manuṣyavat / sa sarpaḥ pitaraṃ prāha kuru cūḍām api kriyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथोपनयनं चापि वेदाध्ययनम् एव च । यावद् वेदं न चाधीते तावच् छूद्रसमो द्विजः

tathopanayanaṃ cāpi vedādhyayanam eva ca / yāvad vedaṃ na cādhīte tāvac chūdrasamo dvijaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वा पुत्रवचः शूरसेनो ऽतिदुःखितः । ब्राह्मणं कंचनानीय संस्कारादि तदाकरोत् । अधीतवेदः सर्पो ऽपि पितरं चाब्रवीद् इदम्

brahmovāca: etac chrutvā putravacaḥ śūraseno 'tiduḥkhitaḥ / brāhmaṇaṃ kaṃcanānīya saṃskārādi tadākarot / adhītavedaḥ sarpo 'pi pitaraṃ cābravīd idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्प उवाच: विवाहं कुरु मे राजन् स्त्रीकामो ऽहं नृपोत्तम । अन्यथापि च कृत्यं ते न सिध्येद् इति मे मतिः

sarpa uvāca: vivāhaṃ kuru me rājan strīkāmo 'haṃ nṛpottama / anyathāpi ca kṛtyaṃ te na sidhyed iti me matiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयित्वात्मजान् वेद- विधिनाखिलसंस्कृतीः । न कुर्याद् यः पिता तस्य नरकान् नास्ति निष्कृतिः

janayitvātmajān veda- vidhinākhilasaṃskṛtīḥ / na kuryād yaḥ pitā tasya narakān nāsti niṣkṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: विस्मितः स पिता प्राह सुतं तम् उरगाकृतिम् ॥* ब्र्प् १११।१२ ॥ शूरसेन उवाच: यस्य शब्दाद् अपि त्रासं यान्ति शूराश् च पूरुषाः । तस्मै कन्यां तु को दद्याद् वद पुत्र करोमि किम्

brahmovāca: vismitaḥ sa pitā prāha sutaṃ tam uragākṛtim //* BrP 111.12 // śūrasena uvāca: yasya śabdād api trāsaṃ yānti śūrāś ca pūruṣāḥ / tasmai kanyāṃ tu ko dadyād vada putra karomi kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तत् पितुर् वचनं श्रुत्वा सर्पः प्राह विचक्षणः ॥* ब्र्प् १११।१४ ॥ सर्प उवाच: विवाहा बहवो राजन् राज्ञां सन्ति जनेश्वर । प्रसह्याहरणं चापि शस्त्रैर् वैवाह एव च

brahmovāca: tat pitur vacanaṃ śrutvā sarpaḥ prāha vicakṣaṇaḥ //* BrP 111.14 // sarpa uvāca: vivāhā bahavo rājan rājñāṃ santi janeśvara / prasahyāharaṇaṃ cāpi śastrair vaivāha eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जाते विवाहे पुत्रस्य पितासौ कृतकृद् भवेत् । नो चेद् अत्रैव गङ्गायां मरिष्ये नात्र संशयः

jāte vivāhe putrasya pitāsau kṛtakṛd bhavet / no ced atraiva gaṅgāyāṃ mariṣye nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तत् पुत्रनिश्चयं ज्ञात्वा अपुत्रो नृपसत्तमः । विवाहार्थम् अमात्यांस् तान् आहूयेदं वचो ऽब्रवीत्

brahmovāca: tat putraniścayaṃ jñātvā aputro nṛpasattamaḥ / vivāhārtham amātyāṃs tān āhūyedaṃ vaco 'bravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरसेन उवाच: नागेश्वरो मम सुतो युवराजो गुणाकरः । गुणवान् मतिमाञ् शूरो दुर्जयः शत्रुतापनः

śūrasena uvāca: nāgeśvaro mama suto yuvarājo guṇākaraḥ / guṇavān matimāñ śūro durjayaḥ śatrutāpanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथे नागे स धनुषि पृथिव्यां नोपमीयते । विवाहस् तस्य कर्तव्यो ह्य् अहं वृद्धस् तथैव च

rathe nāge sa dhanuṣi pṛthivyāṃ nopamīyate / vivāhas tasya kartavyo hy ahaṃ vṛddhas tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्यभारं सुते न्यस्य निश्चिन्तो ऽहं भवाम्य् अतः । न दारसंग्रहो यावत् तावत् पुत्रो मम प्रियः

rājyabhāraṃ sute nyasya niścinto 'haṃ bhavāmy ataḥ / na dārasaṃgraho yāvat tāvat putro mama priyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बालभावं नो जहाति तस्मात् सर्वे ऽनुमन्य च । विवाहायाथ कुर्वन्तु यत्नं मम हिते रताः

bālabhāvaṃ no jahāti tasmāt sarve 'numanya ca / vivāhāyātha kurvantu yatnaṃ mama hite ratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न मे काचित् तदा चिन्ता कृतोद्वाहो यदात्मजः । सुते न्यस्तभरा यान्ति कृतिनस् तपसे वनम्

na me kācit tadā cintā kṛtodvāho yadātmajaḥ / sute nyastabharā yānti kṛtinas tapase vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: अमात्या राजवचनं श्रुत्वा सर्वे विनीतवत् । ऊचुः प्राञ्जलयो हर्षाद् राजानं भूरितेजसम्

brahmovāca: amātyā rājavacanaṃ śrutvā sarve vinītavat / ūcuḥ prāñjalayo harṣād rājānaṃ bhūritejasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्या ऊचुः: तव पुत्रो गुणज्येष्ठस् त्वं च सर्वत्र विश्रुतः । विवाहे तव पुत्रस्य किं मन्त्र्यं किं तु चिन्त्यते

amātyā ūcuḥ: tava putro guṇajyeṣṭhas tvaṃ ca sarvatra viśrutaḥ / vivāhe tava putrasya kiṃ mantryaṃ kiṃ tu cintyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: अमात्येषु तथोक्तेषु गम्भीरो नृपसत्तमः । पुत्रं सर्पं त्व् अमात्यानां न चाख्याति न ते विदुः

brahmovāca: amātyeṣu tathokteṣu gambhīro nṛpasattamaḥ / putraṃ sarpaṃ tv amātyānāṃ na cākhyāti na te viduḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजा पुनस् तान् उवाच का स्यात् कन्या गुणाधिका । महावंशभवः श्रीमान् को राजा स्याद् गुणाश्रयः

rājā punas tān uvāca kā syāt kanyā guṇādhikā / mahāvaṃśabhavaḥ śrīmān ko rājā syād guṇāśrayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संबन्धयोग्यः शूरश् च यत्संबन्धः प्रशस्यते । तद् राजवचनं श्रुत्वा अमात्यानां महामतिः

saṃbandhayogyaḥ śūraś ca yatsaṃbandhaḥ praśasyate / tad rājavacanaṃ śrutvā amātyānāṃ mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलीनः साधुर् अत्यन्तं राजकार्यहिते रतः । राज्ञो मतिं विदित्वा तु इङ्गितज्ञो ऽब्रवीद् इदम्

kulīnaḥ sādhur atyantaṃ rājakāryahite rataḥ / rājño matiṃ viditvā tu iṅgitajño 'bravīd idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अमात्य उवाच: पूर्वदेशे महाराज विजयो नाम भूपतिः । वाजिवारणरत्नानां यस्य संख्या न विद्यते

amātya uvāca: pūrvadeśe mahārāja vijayo nāma bhūpatiḥ / vājivāraṇaratnānāṃ yasya saṃkhyā na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अष्टौ पुत्रा महेष्वासा महाराजस्य धीमतः । तेषां स्वसा भोगवती साक्षाल् लक्ष्मीर् इवापरा । तव पुत्रस्य योग्या सा भार्या राजन् मयोदिता

aṣṭau putrā maheṣvāsā mahārājasya dhīmataḥ / teṣāṃ svasā bhogavatī sākṣāl lakṣmīr ivāparā / tava putrasya yogyā sā bhāryā rājan mayoditā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा राजा तं प्रत्यभाषत ॥* ब्र्प् १११।३१ ॥ राजोवाच: सुता तस्य कथं मे ऽस्य सुतस्य स्याद् वदस्व तत् ॥* ब्र्प् १११।३२ ॥ वृद्धामात्य उवाच: लक्षितो ऽसि महाराज यत् ते मनसि वर्तते । यच् छूरसेन कृत्यं स्याद् अनुजानीहि मां ततः

brahmovāca: vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā rājā taṃ pratyabhāṣata //* BrP 111.31 // rājovāca: sutā tasya kathaṃ me 'sya sutasya syād vadasva tat //* BrP 111.32 // vṛddhāmātya uvāca: lakṣito 'si mahārāja yat te manasi vartate / yac chūrasena kṛtyaṃ syād anujānīhi māṃ tataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा भूषणाच्छादनोक्तिभिः । संपूज्य प्रेषयाम् आस महत्या सेनया सह

brahmovāca: vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā bhūṣaṇācchādanoktibhiḥ / saṃpūjya preṣayām āsa mahatyā senayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स पूर्वदेशम् आगत्य महाराजं समेत्य च । संपूज्य विविधैर् वाक्यैर् उपायैर् नीतिसंभवैः

sa pūrvadeśam āgatya mahārājaṃ sametya ca / saṃpūjya vividhair vākyair upāyair nītisaṃbhavaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महाराजसुतायाश् च भोगवत्या महामतिः । शूरसेनस्य नृपतेः सूनोर् नागस्य धीमतः

mahārājasutāyāś ca bhogavatyā mahāmatiḥ / śūrasenasya nṛpateḥ sūnor nāgasya dhīmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहायाकरोत् संधिं मिथ्यामिथ्यावचोउक्तिभिः । पूजयाम् आस नृपतिं भूषणाच्छादनादिभिः

vivāhāyākarot saṃdhiṃ mithyāmithyāvacouktibhiḥ / pūjayām āsa nṛpatiṃ bhūṣaṇācchādanādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाप्य पूजां नृपतिर् ददामीत्य् अवदत् तदा । तत आगत्य राज्ञे ऽसौ वृद्धामात्यो महामतिः

avāpya pūjāṃ nṛpatir dadāmīty avadat tadā / tata āgatya rājñe 'sau vṛddhāmātyo mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूरसेनाय तद् वृत्तं वैवाहिकम् अवेदयत् । ततो बहुतिथे काले वृद्धामात्यो महामतिः

śūrasenāya tad vṛttaṃ vaivāhikam avedayat / tato bahutithe kāle vṛddhāmātyo mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुनर् बलेन महता वस्त्रालंकारभूषितः । जगाम तरसा सर्वैर् अन्यैश् च सचिवैर् वृतः

punar balena mahatā vastrālaṃkārabhūṣitaḥ / jagāma tarasā sarvair anyaiś ca sacivair vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहाय महामात्यो महाराजाय बुद्धिमान् । सर्वं प्रोवाच वृद्धो ऽसाव् अमात्यः सचिवैर् वृतः

vivāhāya mahāmātyo mahārājāya buddhimān / sarvaṃ provāca vṛddho 'sāv amātyaḥ sacivair vṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृद्धामात्य उवाच: अत्रागन्तुं न चायाति शूरसेनस्य भूपतेः । पुत्रो नाग इति ख्यातो बुद्धिमान् गुणसागरः

vṛddhāmātya uvāca: atrāgantuṃ na cāyāti śūrasenasya bhūpateḥ / putro nāga iti khyāto buddhimān guṇasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रियाणां विवाहाश् च भवेयुर् बहुधा नृप । तस्माच् छस्त्रैर् अलंकारैर् विवाहः स्यान् महामते

kṣatriyāṇāṃ vivāhāś ca bhaveyur bahudhā nṛpa / tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhaḥ syān mahāmate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रिया ब्राह्मणाश् चैव सत्यां वाचं वदन्ति हि । तस्माच् छस्त्रैर् अलंकारैर् विवाहस् त्व् अनुमन्यताम्

kṣatriyā brāhmaṇāś caiva satyāṃ vācaṃ vadanti hi / tasmāc chastrair alaṃkārair vivāhas tv anumanyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: वृद्धामात्यवचः श्रुत्वा विजयो राजसत्तमः । मेने वाक्यं तथा सत्यम् अमात्यं भूपतिं तदा

brahmovāca: vṛddhāmātyavacaḥ śrutvā vijayo rājasattamaḥ / mene vākyaṃ tathā satyam amātyaṃ bhūpatiṃ tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विवाहम् अकरोद् राजा भोगवत्याः सविस्तरम् । शस्त्रेण च यथाशास्त्रं प्रेषयाम् आस तां पुनः

vivāham akarod rājā bhogavatyāḥ savistaram / śastreṇa ca yathāśāstraṃ preṣayām āsa tāṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वान् अमात्यांस् तथा गाश् च हिरण्यतुरगादिकम् । बहु दत्त्वाथ विजयो हर्षेण महता युतः

svān amātyāṃs tathā gāś ca hiraṇyaturagādikam / bahu dattvātha vijayo harṣeṇa mahatā yutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम् आदायाथ सचिवा वृद्धामात्यपुरोगमाः । प्रतिष्ठानम् अथाभ्येत्य शूरसेनाय तां स्नुषाम्

tām ādāyātha sacivā vṛddhāmātyapurogamāḥ / pratiṣṭhānam athābhyetya śūrasenāya tāṃ snuṣām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यवेदयंस् तथोचुस् ते विजयस्य वचो बहु । भूषणानि विचित्राणि दास्यो वस्त्रादिकं च यत्

nyavedayaṃs tathocus te vijayasya vaco bahu / bhūṣaṇāni vicitrāṇi dāsyo vastrādikaṃ ca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निवेद्य शूरसेनाय कृतकृत्या बभूविरे । विजयस्य तु ये ऽमात्या भोगवत्या सहागताः

nivedya śūrasenāya kṛtakṛtyā babhūvire / vijayasya tu ye 'mātyā bhogavatyā sahāgatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान् पूजयित्वा राजासौ बहुमानपुरःसरम् । विजयाय यथा प्रीतिस् तथा कृत्वा व्यसर्जयत्

tān pūjayitvā rājāsau bahumānapuraḥsaram / vijayāya yathā prītis tathā kṛtvā vyasarjayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विजयस्य सुता बाला रूपयौवनशालिनी । श्वश्रूश्वशुरयोर् नित्यं शुश्रूषन्ती सुमध्यमा

vijayasya sutā bālā rūpayauvanaśālinī / śvaśrūśvaśurayor nityaṃ śuśrūṣantī sumadhyamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगवत्याश् च यो भर्ता महासर्पो ऽतिभीषणः । एकान्तदेशे विजने गृहे रत्नसुशोभिते

bhogavatyāś ca yo bhartā mahāsarpo 'tibhīṣaṇaḥ / ekāntadeśe vijane gṛhe ratnasuśobhite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धकुसुमाकीर्णे तत्रास्ते सुखशीतले । स सर्पो मातरं प्राह पितरं च पुनः पुनः

sugandhakusumākīrṇe tatrāste sukhaśītale / sa sarpo mātaraṃ prāha pitaraṃ ca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मम भार्या राजपुत्री किं मां नैवोपसर्पति । तत् पुत्रवचनं श्रुत्वा सर्पमातेदम् अब्रवीत्

mama bhāryā rājaputrī kiṃ māṃ naivopasarpati / tat putravacanaṃ śrutvā sarpamātedam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजपत्न्य् उवाच: धात्रिके गच्छ सुभगे शीघ्रं भोगवतीं वद । तव भर्ता सर्प इति ततः सा किं वदिष्यति

rājapatny uvāca: dhātrike gaccha subhage śīghraṃ bhogavatīṃ vada / tava bhartā sarpa iti tataḥ sā kiṃ vadiṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: धात्रिका च तथेत्य् उक्त्वा गत्वा भोगवतीं तदा । रहोगता उवाचेदं विनीतवद् अपूर्ववत्

brahmovāca: dhātrikā ca tathety uktvā gatvā bhogavatīṃ tadā / rahogatā uvācedaṃ vinītavad apūrvavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धात्रिकोवाच: जाने ऽहं सुभगे भद्रे भर्तारं तव दैवतम् । न चाख्येयं त्वया क्वापि सर्पो न पुरुषो ध्रुवम्

dhātrikovāca: jāne 'haṃ subhage bhadre bhartāraṃ tava daivatam / na cākhyeyaṃ tvayā kvāpi sarpo na puruṣo dhruvam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तस्यास् तद् वचनं श्रुत्वा भोगवत्य् अब्रवीद् इदम् ॥* ब्र्प् १११।५९ ॥ भोगवत्य् उवाच: मानुषीणां मनुष्यो हि भर्ता सामान्यतो भवेत् । किं पुनर् देवजातिस् तु भर्ता पुण्येन लभ्यते

brahmovāca: tasyās tad vacanaṃ śrutvā bhogavaty abravīd idam //* BrP 111.59 // bhogavaty uvāca: mānuṣīṇāṃ manuṣyo hi bhartā sāmānyato bhavet / kiṃ punar devajātis tu bhartā puṇyena labhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: भोगवत्यास् तु तद् वाक्यं सा च सर्वं न्यवेदयत् । सर्पाय सर्पमात्रे च राज्ञे चैव यथाक्रमम्

brahmovāca: bhogavatyās tu tad vākyaṃ sā ca sarvaṃ nyavedayat / sarpāya sarpamātre ca rājñe caiva yathākramam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रुरोद राजा तद्वाक्यात् स्मृत्वा तां कर्मणो गतिम् । भोगवत्य् अपि तां प्राह उक्तपूर्वां पुनः सखीम्

ruroda rājā tadvākyāt smṛtvā tāṃ karmaṇo gatim / bhogavaty api tāṃ prāha uktapūrvāṃ punaḥ sakhīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगवत्य् उवाच: कान्तं दर्शय भद्रं ते वृथा याति वयो मम ॥* ब्र्प् १११।६३ ॥ ब्रह्मोवाच: ततः सा दर्शयाम् आस सर्पं तम् अतिभीषणम् । सुगन्धकुसुमाकीर्णे शयने सा रहोगता

bhogavaty uvāca: kāntaṃ darśaya bhadraṃ te vṛthā yāti vayo mama //* BrP 111.63 // brahmovāca: tataḥ sā darśayām āsa sarpaṃ tam atibhīṣaṇam / sugandhakusumākīrṇe śayane sā rahogatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं दृष्ट्वा भीषणं सर्पं भर्तारं रत्नभूषितम् । कृताञ्जलिपुटा वाक्यम् अवदत् कान्तम् अञ्जसा

taṃ dṛṣṭvā bhīṣaṇaṃ sarpaṃ bhartāraṃ ratnabhūṣitam / kṛtāñjalipuṭā vākyam avadat kāntam añjasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोगवत्य् उवाच: धन्यास्म्य् अनुगृहीतास्मि यस्या मे दैवतं पतिः ॥* ब्र्प् १११।६६ ॥ ब्रह्मोवाच: इत्य् उक्त्वा शयने स्थित्वा तं सर्पं सर्पभावनैः । खेलयाम् आस तन्वङ्गी गीतैश् चैवाङ्गसंगमैः

bhogavaty uvāca: dhanyāsmy anugṛhītāsmi yasyā me daivataṃ patiḥ //* BrP 111.66 // brahmovāca: ity uktvā śayane sthitvā taṃ sarpaṃ sarpabhāvanaiḥ / khelayām āsa tanvaṅgī gītaiś caivāṅgasaṃgamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धकुसुमैः पानैस् तोषयाम् आस तं पतिम् । तस्याश् चैव प्रसादेन सर्पस्याभूत् स्मृतिर् मुने । स्मृत्वा सर्वं दैवकृतं रात्रौ सर्पो ऽब्रवीत् प्रियाम्

sugandhakusumaiḥ pānais toṣayām āsa taṃ patim / tasyāś caiva prasādena sarpasyābhūt smṛtir mune / smṛtvā sarvaṃ daivakṛtaṃ rātrau sarpo 'bravīt priyām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्प उवाच: राजकन्यापि मां दृष्ट्वा न भीतासि कथं प्रिये । सोवाच दैवविहितं को ऽतिक्रमितुम् ईश्वरः । पतिर् एव गतिः स्त्रीणां सर्वदैव विशेषतः

sarpa uvāca: rājakanyāpi māṃ dṛṣṭvā na bhītāsi kathaṃ priye / sovāca daivavihitaṃ ko 'tikramitum īśvaraḥ / patir eva gatiḥ strīṇāṃ sarvadaiva viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: श्रुत्वेति हृष्टस् ताम् आह नागः प्रहसिताननः ॥* ब्र्प् १११।७० ॥ सर्प उवाच: तुष्टो ऽस्मि तव भक्त्याहं किं ददामि तवेप्सितम् । तव प्रसादाच् चार्वङ्गि सर्वस्मृतिर् अभूद् इयम्

brahmovāca: śrutveti hṛṣṭas tām āha nāgaḥ prahasitānanaḥ //* BrP 111.70 // sarpa uvāca: tuṣṭo 'smi tava bhaktyāhaṃ kiṃ dadāmi tavepsitam / tava prasādāc cārvaṅgi sarvasmṛtir abhūd iyam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शप्तो ऽहं देवदेवेन कुपितेन पिनाकिना । महेश्वरकरे नागः शेषपुत्रो महाबलः

śapto 'haṃ devadevena kupitena pinākinā / maheśvarakare nāgaḥ śeṣaputro mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽहं पतिस् त्वं च भार्या नाम्ना भोगवती पुरा । उमावाक्याज् जहासोच्चैः शंभुः प्रीतो रहोगतः

so 'haṃ patis tvaṃ ca bhāryā nāmnā bhogavatī purā / umāvākyāj jahāsoccaiḥ śaṃbhuḥ prīto rahogataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममापि चागतं भद्रे हास्यं तद्देवसंनिधौ । ततस् तु कुपितः शंभुः प्रादाच् छापं ममेदृशम्

mamāpi cāgataṃ bhadre hāsyaṃ taddevasaṃnidhau / tatas tu kupitaḥ śaṃbhuḥ prādāc chāpaṃ mamedṛśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिव उवाच: मनुष्ययोनौ त्वं सर्पो भविता ज्ञानवान् इति ॥* ब्र्प् १११।७५ ॥ सर्प उवाच: ततः प्रसादितः शंभुस् त्वया भद्रे मया सह । ततश् चोक्तं तेन भद्रे गौतम्यां मम पूजनम्

śiva uvāca: manuṣyayonau tvaṃ sarpo bhavitā jñānavān iti //* BrP 111.75 // sarpa uvāca: tataḥ prasāditaḥ śaṃbhus tvayā bhadre mayā saha / tataś coktaṃ tena bhadre gautamyāṃ mama pūjanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुर्वतो ज्ञानम् आधास्ये यदा सर्पाकृतेस् तव । तदा विशापो भविता भोगवत्याः प्रसादतः

kurvato jñānam ādhāsye yadā sarpākṛtes tava / tadā viśāpo bhavitā bhogavatyāḥ prasādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् इदं ममापन्नं तव चापि शुभानने । तस्मान् नीत्वा गौतमीं मां पूजां कुरु मया सह

tasmād idaṃ mamāpannaṃ tava cāpi śubhānane / tasmān nītvā gautamīṃ māṃ pūjāṃ kuru mayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो विशापो भविता आवां यावः शिवं पुनः । सर्वेषां सर्वदार्तानां शिव एव परा गतिः

tato viśāpo bhavitā āvāṃ yāvaḥ śivaṃ punaḥ / sarveṣāṃ sarvadārtānāṃ śiva eva parā gatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तच् छ्रुत्वा भर्तृवचनं सा भर्त्रा गौतमीं ययौ । ततः स्नात्वा तु गौतम्यां पूजां चक्रे शिवस्य तु

brahmovāca: tac chrutvā bhartṛvacanaṃ sā bhartrā gautamīṃ yayau / tataḥ snātvā tu gautamyāṃ pūjāṃ cakre śivasya tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रसन्नो भगवान् दिव्यरूपं ददौ मुने । आपृच्छ्य पितरौ सर्पो भार्यया गन्तुम् उद्यतः । शिवलोकं ततो ज्ञात्वा पिता प्राह महामतिः

tataḥ prasanno bhagavān divyarūpaṃ dadau mune / āpṛcchya pitarau sarpo bhāryayā gantum udyataḥ / śivalokaṃ tato jñātvā pitā prāha mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पितोवाच: युवराज्यधरो ज्येष्ठः पुत्र एको भवान् इति । तस्माद् राज्यम् अशेषेण कृत्वोत्पाद्य सुतान् बहून् । याते मयि परं धाम ततो याहि शिवं पुरम्

pitovāca: yuvarājyadharo jyeṣṭhaḥ putra eko bhavān iti / tasmād rājyam aśeṣeṇa kṛtvotpādya sutān bahūn / yāte mayi paraṃ dhāma tato yāhi śivaṃ puram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वा पितृवचस् तथेत्य् आह स नागराट् । कामरूपम् अवाप्याथ भार्यया सह सुव्रतः

brahmovāca: etac chrutvā pitṛvacas tathety āha sa nāgarāṭ / kāmarūpam avāpyātha bhāryayā saha suvrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा मात्रा तथा पुत्रै राज्यं कृत्वा सुविस्तरम् । याते पितरि स्वर्लोकं पुत्रान् स्थाप्य स्वके पदे

pitrā mātrā tathā putrai rājyaṃ kṛtvā suvistaram / yāte pitari svarlokaṃ putrān sthāpya svake pade

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भार्यामात्यादिसहितस् ततः शिवपुरं ययौ । ततः प्रभृति तत् तीर्थं नागतीर्थम् इति श्रुतम्

bhāryāmātyādisahitas tataḥ śivapuraṃ yayau / tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ nāgatīrtham iti śrutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्र नागेश्वरो देवो भोगवत्या प्रतिष्ठितः । तत्र स्नानं च दानं च सर्वक्रतुफलप्रदम्

yatra nāgeśvaro devo bhogavatyā pratiṣṭhitaḥ / tatra snānaṃ ca dānaṃ ca sarvakratuphalapradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.