Brahma-Purana 163

ब्रह्मोवाच: सारस्वतं नाम तीर्थं सर्वकामप्रदं शुभम् । भुक्तिमुक्तिप्रदं नॄणां सर्वपापप्रणाशनम्

brahmovāca: sārasvataṃ nāma tīrthaṃ sarvakāmapradaṃ śubham / bhuktimuktipradaṃ nṝṇāṃ sarvapāpapraṇāśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वरोगप्रशमनं सर्वसिद्धिप्रदायकम् । तत्रेमं शृणु वृत्तान्तं विस्तरेणाथ नारद

sarvarogapraśamanaṃ sarvasiddhipradāyakam / tatremaṃ śṛṇu vṛttāntaṃ vistareṇātha nārada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पोत्कटात् पूर्वभागे पर्वतो लोकविश्रुतः । शुभ्रो नाम गिरिश्रेष्ठो गौतम्या दक्षिणे तटे

puṣpotkaṭāt pūrvabhāge parvato lokaviśrutaḥ / śubhro nāma giriśreṣṭho gautamyā dakṣiṇe taṭe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकल्य इति विख्यातो मुनिः परमनैष्ठिकः । तस्मिञ् शुभ्रे पुण्यगिरौ तपस् तेपे ह्य् अनुत्तमम्

śākalya iti vikhyāto muniḥ paramanaiṣṭhikaḥ / tasmiñ śubhre puṇyagirau tapas tepe hy anuttamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तपस्यन्तं द्विजश्रेष्ठं गौतमीतीरम् आश्रितम् । सर्वे भूतगणा नित्यं प्रणमन्ति स्तुवन्ति तम्

tapasyantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ gautamītīram āśritam / sarve bhūtagaṇā nityaṃ praṇamanti stuvanti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अग्निशुश्रूषणपरं वेदाध्ययनतत्परम् । ऋषिगन्धर्वसुमनः- सेविते तत्र पर्वते

agniśuśrūṣaṇaparaṃ vedādhyayanatatparam / ṛṣigandharvasumanaḥ- sevite tatra parvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् गिरौ महापुण्ये देवद्विजभयंकरः । यज्ञद्वेषी ब्रह्महन्ता परशुर् नाम राक्षसः

tasmin girau mahāpuṇye devadvijabhayaṃkaraḥ / yajñadveṣī brahmahantā paraśur nāma rākṣasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामरूपी विचरति नानारूपधरो वने । क्षणं च ब्रह्मरूपेण कदाचिद् व्याघ्ररूपधृक्

kāmarūpī vicarati nānārūpadharo vane / kṣaṇaṃ ca brahmarūpeṇa kadācid vyāghrarūpadhṛk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् देवरूपेण कदाचित् पशुरूपधृक् । कदाचित् प्रमदारूपः कदाचिन् मृगरूपतः

kadācid devarūpeṇa kadācit paśurūpadhṛk / kadācit pramadārūpaḥ kadācin mṛgarūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कदाचिद् बालरूपेण एवं चरति पापकृत् । यत्रास्ते ब्राह्मणो विद्वाञ् शाकल्यो मुनिसत्तमः

kadācid bālarūpeṇa evaṃ carati pāpakṛt / yatrāste brāhmaṇo vidvāñ śākalyo munisattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आयाति महापापी परशू राक्षसाधमः । शुचिष्मन्तं द्विजश्रेष्ठं परशुर् नित्यम् एव च

tam āyāti mahāpāpī paraśū rākṣasādhamaḥ / śuciṣmantaṃ dvijaśreṣṭhaṃ paraśur nityam eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेतुं हन्तुं प्रवृत्तो ऽपि न शशाक स पापकृत् । स कदाचिद् द्विजश्रेष्ठो देवान् अभ्यर्च्य यत्नतः

netuṃ hantuṃ pravṛtto 'pi na śaśāka sa pāpakṛt / sa kadācid dvijaśreṣṭho devān abhyarcya yatnataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोक्तुकामः किलायातस् तत्रायात् परशुर् मुने । ब्रह्मरूपधरो भूत्वा शिथिलः पलितो ऽबली । कन्याम् आदाय कांचिच् च शाकल्यं वाक्यम् अब्रवीत्

bhoktukāmaḥ kilāyātas tatrāyāt paraśur mune / brahmarūpadharo bhūtvā śithilaḥ palito 'balī / kanyām ādāya kāṃcic ca śākalyaṃ vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परशुर् उवाच: भोजनस्यार्थिनं विद्धि मां च कन्याम् इमां द्विज । आतिथ्यकाले संप्राप्तं कृतकृत्यो ऽसि मानद

paraśur uvāca: bhojanasyārthinaṃ viddhi māṃ ca kanyām imāṃ dvija / ātithyakāle saṃprāptaṃ kṛtakṛtyo 'si mānada

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त एव धन्या लोके ऽस्मिन् येषाम् अतिथयो गृहात् । पूर्णाभिलाषा निर्यान्ति जीवन्तो ऽपि मृताः परे

ta eva dhanyā loke 'smin yeṣām atithayo gṛhāt / pūrṇābhilāṣā niryānti jīvanto 'pi mṛtāḥ pare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भोजने तूपविष्टे तु आत्मार्थं कल्पितं तु यत् । अतिथिभ्यस् तु यो दद्याद् दत्ता तेन वसुंधरा

bhojane tūpaviṣṭe tu ātmārthaṃ kalpitaṃ tu yat / atithibhyas tu yo dadyād dattā tena vasuṃdharā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वा तु शाकल्यो ददामीत्य् एवम् अब्रवीत् । आसने चोपवेश्याथा- ज्ञानात् तं परशुं द्विजम्

brahmovāca: etac chrutvā tu śākalyo dadāmīty evam abravīt / āsane copaveśyāthā- jñānāt taṃ paraśuṃ dvijam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथान्यायं पूजयित्वा शाकल्यो भोजनं ददौ । आपोशनं करे कृत्वा परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्

yathānyāyaṃ pūjayitvā śākalyo bhojanaṃ dadau / āpośanaṃ kare kṛtvā paraśur vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परशुर् उवाच: दूराद् अभ्यागतं श्रान्तम् अनुगच्छन्ति देवताः । तस्मिंस् तृप्ते तु तृप्ताः स्युर् अतृप्ते तु विपर्ययः

paraśur uvāca: dūrād abhyāgataṃ śrāntam anugacchanti devatāḥ / tasmiṃs tṛpte tu tṛptāḥ syur atṛpte tu viparyayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिथिश् चापवादी च द्वाव् एतौ विश्वबान्धवौ । अपवादी हरेत् पापम् अतिथिः स्वर्गसंक्रमः

atithiś cāpavādī ca dvāv etau viśvabāndhavau / apavādī haret pāpam atithiḥ svargasaṃkramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्यागतं पथि श्रान्तं सावज्ञं यो ऽभिवीक्षते । तत्क्षणाद् एव नश्यन्ति तस्य धर्मयशःश्रियः

abhyāgataṃ pathi śrāntaṃ sāvajñaṃ yo 'bhivīkṣate / tatkṣaṇād eva naśyanti tasya dharmayaśaḥśriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माद् अभ्यागतः श्रान्तो याचे ऽहं त्वां द्विजोत्तम । दास्यसे यदि मे कामं तद् भोक्ष्ये ऽहं न चान्यथा

tasmād abhyāgataḥ śrānto yāce 'haṃ tvāṃ dvijottama / dāsyase yadi me kāmaṃ tad bhokṣye 'haṃ na cānyathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: दत्तम् इत्य् एव शाकल्यो भुङ्क्ष्वेत्य् एवाह राक्षसम् । ततः प्रोवाच परशुर् अहं राक्षससत्तमः

brahmovāca: dattam ity eva śākalyo bhuṅkṣvety evāha rākṣasam / tataḥ provāca paraśur ahaṃ rākṣasasattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं द्विजस् तव रिपुर् न वृद्धः पलितः कृशः । बहूनि मे व्यतीतानि वर्षाणि त्वां प्रपश्यतः

nāhaṃ dvijas tava ripur na vṛddhaḥ palitaḥ kṛśaḥ / bahūni me vyatītāni varṣāṇi tvāṃ prapaśyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुष्यन्ति मम गात्राणि ग्रीष्मे स्वल्पोदकं यथा । तस्मान् नेष्ये सानुगं त्वां भक्षयिष्ये द्विजोत्तम

śuṣyanti mama gātrāṇi grīṣme svalpodakaṃ yathā / tasmān neṣye sānugaṃ tvāṃ bhakṣayiṣye dvijottama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: श्रुत्वा परशुवाक्यं तच् छाकल्यो वाक्यम् अब्रवीत् ॥* ब्र्प् १६३।२६ ॥ शाकल्य उवाच: ये महाकुलसंभूता विज्ञातसकलागमाः । तत् प्रतिश्रुतम् अभ्येति न जात्व् अत्र विपर्ययम्

brahmovāca: śrutvā paraśuvākyaṃ tac chākalyo vākyam abravīt //* BrP 163.26 // śākalya uvāca: ye mahākulasaṃbhūtā vijñātasakalāgamāḥ / tat pratiśrutam abhyeti na jātv atra viparyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथोचितं कुरु सखे तथापि शृणु मे वचः । निहन्तुम् अप्य् उद्यतेषु वक्तव्यं हितम् उत्तमैः

yathocitaṃ kuru sakhe tathāpi śṛṇu me vacaḥ / nihantum apy udyateṣu vaktavyaṃ hitam uttamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्राह्मणो ऽहं वज्रतनुः सर्वतो रक्षको हरिः । पादौ रक्षतु मे विष्णुः शिरो देवो जनार्दनः

brāhmaṇo 'haṃ vajratanuḥ sarvato rakṣako hariḥ / pādau rakṣatu me viṣṇuḥ śiro devo janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाहू रक्षतु वाराहः पृष्ठं रक्षतु कूर्मराट् । हृदयं रक्षतात् कृष्णो ह्य् अङ्गुली रक्षतान् मृगः

bāhū rakṣatu vārāhaḥ pṛṣṭhaṃ rakṣatu kūrmarāṭ / hṛdayaṃ rakṣatāt kṛṣṇo hy aṅgulī rakṣatān mṛgaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखं रक्षतु वागीशो नेत्रे रक्षतु पक्षिगः । श्रोत्रं रक्षतु वित्तेशः सर्वतो रक्षताद् भवः । नानापत्स्व् एकशरणं देवो नारायणः स्वयम्

mukhaṃ rakṣatu vāgīśo netre rakṣatu pakṣigaḥ / śrotraṃ rakṣatu vitteśaḥ sarvato rakṣatād bhavaḥ / nānāpatsv ekaśaraṇaṃ devo nārāyaṇaḥ svayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: एवम् उक्त्वा तु शाकल्यो नय वा भक्ष वा सुखम् । मां राक्षसेन्द्र परशो त्वम् इदानीम् अतन्द्रितः

brahmovāca: evam uktvā tu śākalyo naya vā bhakṣa vā sukham / māṃ rākṣasendra paraśo tvam idānīm atandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसस् तस्य वचनाद् भक्षणाय समुद्यतः । नास्त्य् एव हृदये नूनं पापिनां करुणाकणः

rākṣasas tasya vacanād bhakṣaṇāya samudyataḥ / nāsty eva hṛdaye nūnaṃ pāpināṃ karuṇākaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दंष्ट्राकरालवदनो गत्वा तस्यान्तिकं तदा । ब्राह्मणं तं निरीक्ष्यैवं परशुर् वाक्यम् अब्रवीत्

daṃṣṭrākarālavadano gatvā tasyāntikaṃ tadā / brāhmaṇaṃ taṃ nirīkṣyaivaṃ paraśur vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परशुर् उवाच: शङ्खचक्रगदापाणिं त्वां पश्ये ऽहं द्विजोत्तम । सहस्रपादशिरसं सहस्राक्षकरं विभुम्

paraśur uvāca: śaṅkhacakragadāpāṇiṃ tvāṃ paśye 'haṃ dvijottama / sahasrapādaśirasaṃ sahasrākṣakaraṃ vibhum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वभूतैकनिलयं छन्दोरूपं जगन्मयम् । त्वाम् अद्य विप्र पश्यामि नास्ति ते पूर्वकं वपुः

sarvabhūtaikanilayaṃ chandorūpaṃ jaganmayam / tvām adya vipra paśyāmi nāsti te pūrvakaṃ vapuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मात् प्रसादये विप्र त्वम् एव शरणं भव । ज्ञानं देहि महाबुद्धे तीर्थं ब्रूह्य् अघनिष्कृतिम्

tasmāt prasādaye vipra tvam eva śaraṇaṃ bhava / jñānaṃ dehi mahābuddhe tīrthaṃ brūhy aghaniṣkṛtim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महतां दर्शनं ब्रह्मञ् जायते नहि निष्फलम् । द्वेषाद् अज्ञानतो वापि प्रसङ्गाद् वा प्रमादतः

mahatāṃ darśanaṃ brahmañ jāyate nahi niṣphalam / dveṣād ajñānato vāpi prasaṅgād vā pramādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयसः स्पर्शसंस्पर्शो रुक्मत्वायैव जायते ॥* ब्र्प् १६३।३९ ॥ ब्रह्मोवाच: एतद् वाक्यं समाकर्ण्य राक्षसेन समीरितम् । शाकल्यः कृपया प्राह वरदा सा सरस्वती

ayasaḥ sparśasaṃsparśo rukmatvāyaiva jāyate //* BrP 163.39 // brahmovāca: etad vākyaṃ samākarṇya rākṣasena samīritam / śākalyaḥ kṛpayā prāha varadā sā sarasvatī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तवाचिराद् दैत्यपते ततः स्तुहि जनार्दनम् । मनोरथफलप्राप्तौ नान्यन् नारायणस्तुतेः

tavācirād daityapate tataḥ stuhi janārdanam / manorathaphalaprāptau nānyan nārāyaṇastuteḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंचिद् अप्य् अस्ति लोके ऽस्मिन् कारणं शृणु राक्षस । प्रसन्ना तव सा देवी मद्वाक्याच् च भविष्यति

kiṃcid apy asti loke 'smin kāraṇaṃ śṛṇu rākṣasa / prasannā tava sā devī madvākyāc ca bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तथेत्य् उक्त्वा स परशुर् गङ्गां त्रैलोक्यपावनीम् । स्नात्वा शुचिर् यतमना गङ्गाम् अभिमुखः स्थितः

brahmovāca: tathety uktvā sa paraśur gaṅgāṃ trailokyapāvanīm / snātvā śucir yatamanā gaṅgām abhimukhaḥ sthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रापश्यद् दिव्यरूपां दिव्यगन्धानुलेपनाम् । सरस्वतीं जगद्धात्रीं शाकल्यवचने स्थिताम्

tatrāpaśyad divyarūpāṃ divyagandhānulepanām / sarasvatīṃ jagaddhātrīṃ śākalyavacane sthitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगज्जाड्यहरां विश्व- जननीं भुवनेश्वरीम् । ताम् उवाच विनीतात्मा परशुर् गतकल्मषः

jagajjāḍyaharāṃ viśva- jananīṃ bhuvaneśvarīm / tām uvāca vinītātmā paraśur gatakalmaṣaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परशुर् उवाच: गुरुः शाकल्य इत्य् आह माकान्तं स्तुहि विध्वजम् । तव प्रसादात् सा शक्तिर् यथा मे स्यात् तथा कुरु

paraśur uvāca: guruḥ śākalya ity āha mākāntaṃ stuhi vidhvajam / tava prasādāt sā śaktir yathā me syāt tathā kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तथास्त्व् इति च सा प्राह परशुं श्रीसरस्वती । सरस्वत्याः प्रसादेन परशुस् तं जनार्दनम्

brahmovāca: tathāstv iti ca sā prāha paraśuṃ śrīsarasvatī / sarasvatyāḥ prasādena paraśus taṃ janārdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुष्टाव विविधैर् वाक्यैस् ततस् तुष्टो ऽभवद् धरिः । वरं प्रादाद् राक्षसाय कृपासिन्धुर् जनार्दनः

tuṣṭāva vividhair vākyais tatas tuṣṭo 'bhavad dhariḥ / varaṃ prādād rākṣasāya kṛpāsindhur janārdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनार्दन उवाच: यद् यन् मनोगतं रक्षस् तत् तत् सर्वं भविष्यति ॥* ब्र्प् १६३।४९ ॥ ब्रह्मोवाच: शाकल्यस्य प्रसादेन गौतम्याश् च प्रसादतः । सरस्वत्याः प्रसादेन नरसिंहप्रसादतः

janārdana uvāca: yad yan manogataṃ rakṣas tat tat sarvaṃ bhaviṣyati //* BrP 163.49 // brahmovāca: śākalyasya prasādena gautamyāś ca prasādataḥ / sarasvatyāḥ prasādena narasiṃhaprasādataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पापिष्ठो ऽपि तदा रक्षः परशुर् दिवम् एयिवान् । सर्वतीर्थाङ्घ्रिपद्मस्य प्रसादाच् छार्ङ्गधन्वनः

pāpiṣṭho 'pi tadā rakṣaḥ paraśur divam eyivān / sarvatīrthāṅghripadmasya prasādāc chārṅgadhanvanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति तत् तीर्थं सारस्वतम् इति श्रुतम् । तत्र स्नानेन दानेन विष्णुलोके महीयते

tataḥ prabhṛti tat tīrthaṃ sārasvatam iti śrutam / tatra snānena dānena viṣṇuloke mahīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाग्जवैष्णवशाकल्य- परशुप्रभवाणि हि । बहून्य् अभूवंस् तीर्थानि तस्मिन् वै श्वेतपर्वते

vāgjavaiṣṇavaśākalya- paraśuprabhavāṇi hi / bahūny abhūvaṃs tīrthāni tasmin vai śvetaparvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.