Brahma-Purana 173

ब्रह्मोवाच: ऋषिसत्त्रम् इति ख्यातम् ऋषयः सप्त नारद । निषेदुस् तपसे यत्र यत्र भीमेश्वरः शिवः

brahmovāca: ṛṣisattram iti khyātam ṛṣayaḥ sapta nārada / niṣedus tapase yatra yatra bhīmeśvaraḥ śivaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रेदं वृत्तम् आख्यास्ये देवर्षिपितृबृंहितम् । शृणु यत्नेन वक्ष्यामि सर्वकामप्रदं शुभम्

tatredaṃ vṛttam ākhyāsye devarṣipitṛbṛṃhitam / śṛṇu yatnena vakṣyāmi sarvakāmapradaṃ śubham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तधा व्यभजन् गङ्गाम् ऋषयः सप्त नारद । वासिष्ठी दाक्षिणेयी स्याद् वैश्वामित्री तदुत्तरा

saptadhā vyabhajan gaṅgām ṛṣayaḥ sapta nārada / vāsiṣṭhī dākṣiṇeyī syād vaiśvāmitrī taduttarā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वामदेव्य् अपरा ज्ञेया गौतमी मध्यतः शुभा । भारद्वाजी स्मृता चान्या आत्रेयी चेत्य् अथापरा

vāmadevy aparā jñeyā gautamī madhyataḥ śubhā / bhāradvājī smṛtā cānyā ātreyī cety athāparā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जामदग्नी तथा चान्या व्यपदिष्टा तु सप्तधा । तैः सर्वैर् ऋषिभिस् तत्र यष्टुम् इष्टैर् महात्मभिः

jāmadagnī tathā cānyā vyapadiṣṭā tu saptadhā / taiḥ sarvair ṛṣibhis tatra yaṣṭum iṣṭair mahātmabhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्पादितं महासत्त्रम् ऋषिभिः पारदर्शिभिः । एतस्मिन्न् अन्तरे तत्र देवानां प्रबलो रिपुः

niṣpāditaṃ mahāsattram ṛṣibhiḥ pāradarśibhiḥ / etasminn antare tatra devānāṃ prabalo ripuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वरूप इति ख्यातो मुनीनां सत्त्रम् अभ्यगात् । ब्रह्मचर्येण तपसा तान् आराध्य यथाविधि । विनयेनाथ पप्रच्छ ऋषीन् सर्वान् अनुक्रमात्

viśvarūpa iti khyāto munīnāṃ sattram abhyagāt / brahmacaryeṇa tapasā tān ārādhya yathāvidhi / vinayenātha papraccha ṛṣīn sarvān anukramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वरूप उवाच: ध्रुवं सर्वे यथाकामं मम स्वास्थ्येन हेतुना । यथा स्याद् बलवान् पुत्रो देवानाम् अपि दुर्धरः । यज्ञैर् वा तपसा वापि मुनयो वक्तुम् अर्हथ

viśvarūpa uvāca: dhruvaṃ sarve yathākāmaṃ mama svāsthyena hetunā / yathā syād balavān putro devānām api durdharaḥ / yajñair vā tapasā vāpi munayo vaktum arhatha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: तत्र प्राह महाबुद्धिर् विश्वामित्रो महामनाः ॥* ब्र्प् १७३।९ ॥ विश्वामित्र उवाच: कर्मणा तात लभ्यन्ते फलानि विविधानि च । त्रयाणां कारणानां च कर्म प्रथमकारणम्

brahmovāca: tatra prāha mahābuddhir viśvāmitro mahāmanāḥ //* BrP 173.9 // viśvāmitra uvāca: karmaṇā tāta labhyante phalāni vividhāni ca / trayāṇāṃ kāraṇānāṃ ca karma prathamakāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततश् च कारणं कर्ता ततश् चान्यत् प्रकीर्तितम् । उपादानं तथा बीजं न च कर्म विदुर् बुधाः

tataś ca kāraṇaṃ kartā tataś cānyat prakīrtitam / upādānaṃ tathā bījaṃ na ca karma vidur budhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणां कारणत्वं च कारणे पुष्कले सति । भावाभावौ फले दृष्टौ तस्मात् कर्माश्रितं फलम्

karmaṇāṃ kāraṇatvaṃ ca kāraṇe puṣkale sati / bhāvābhāvau phale dṛṣṭau tasmāt karmāśritaṃ phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मापि द्विविधं ज्ञेयं क्रियमाणं तथा कृतम् । कर्तव्यं क्रियमाणस्य साधनं यद् यद् उच्यते

karmāpi dvividhaṃ jñeyaṃ kriyamāṇaṃ tathā kṛtam / kartavyaṃ kriyamāṇasya sādhanaṃ yad yad ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भावाः कर्मसिद्धौ च उभयत्रापि कारणम् । यद् यद् भावयते जन्तुः कर्म कुर्वन् विचक्षणः

tadbhāvāḥ karmasiddhau ca ubhayatrāpi kāraṇam / yad yad bhāvayate jantuḥ karma kurvan vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्भावनानुरूपेण फलनिष्पत्तिर् उच्यते । करोति कर्म विधिवद् विना भावनया यदि

tadbhāvanānurūpeṇa phalaniṣpattir ucyate / karoti karma vidhivad vinā bhāvanayā yadi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्यथा स्यात् फलं सर्वं तस्य भावानुरूपतः । तस्मात् तपो व्रतं दानं जपयज्ञादिकाः क्रियाः

anyathā syāt phalaṃ sarvaṃ tasya bhāvānurūpataḥ / tasmāt tapo vrataṃ dānaṃ japayajñādikāḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मणस् त्व् अनुरूपेण फलं दास्यन्ति भावतः । तस्माद् भावानुरूपेण कर्म वै दास्यते फलम्

karmaṇas tv anurūpeṇa phalaṃ dāsyanti bhāvataḥ / tasmād bhāvānurūpeṇa karma vai dāsyate phalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावस् तु त्रिविधो ज्ञेयः सात्त्विको राजसस् तथा । तामसस् तु तथा ज्ञेयः फलं कर्मानुसारतः

bhāvas tu trividho jñeyaḥ sāttviko rājasas tathā / tāmasas tu tathā jñeyaḥ phalaṃ karmānusārataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावनानुगुणं चेति विचित्रा कर्मणां स्थितिः । तस्माद् इच्छानुसारेण भावं कुर्याद् विचक्षणः

bhāvanānuguṇaṃ ceti vicitrā karmaṇāṃ sthitiḥ / tasmād icchānusāreṇa bhāvaṃ kuryād vicakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात् कर्मापि कर्तव्यं फलदातापि तद्विधम् । फलं ददाति फलिनां फले यदि प्रवर्तते

paścāt karmāpi kartavyaṃ phaladātāpi tadvidham / phalaṃ dadāti phalināṃ phale yadi pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मकारो न तत्रास्ति कुर्यात् कर्म स्वभावतः । तद् एव चोपदानादि सत्त्वादिगुणभेदतः

karmakāro na tatrāsti kuryāt karma svabhāvataḥ / tad eva copadānādi sattvādiguṇabhedataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावात् प्रारभते तद्वद् भावैः फलम् अवाप्यते । धर्मार्थकाममोक्षाणां कर्म चैव हि कारणम्

bhāvāt prārabhate tadvad bhāvaiḥ phalam avāpyate / dharmārthakāmamokṣāṇāṃ karma caiva hi kāraṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भावस्थितं भवेत् कर्म मुक्तिदं बन्धकारणम् । स्वभावानुगुणं कर्म स्वस्यैवेह परत्र च

bhāvasthitaṃ bhavet karma muktidaṃ bandhakāraṇam / svabhāvānuguṇaṃ karma svasyaiveha paratra ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलानि विविधान्य् आशु करोति समतानुगम् । एक एव पदार्थो ऽसौ भावैर् भेदः प्रदृश्यते

phalāni vividhāny āśu karoti samatānugam / eka eva padārtho 'sau bhāvair bhedaḥ pradṛśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रियते भुज्यते वापि तस्माद् भावो विशिष्यते । यथाभावं कर्म कुरु यथेप्सितम् अवाप्स्यसि

kriyate bhujyate vāpi tasmād bhāvo viśiṣyate / yathābhāvaṃ karma kuru yathepsitam avāpsyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच: एतच् छ्रुत्वा ऋषेर् वाक्यं विश्वामित्रस्य धीमतः । तपस् तप्त्वा बहुकालं तामसं भावम् आश्रितः

brahmovāca: etac chrutvā ṛṣer vākyaṃ viśvāmitrasya dhīmataḥ / tapas taptvā bahukālaṃ tāmasaṃ bhāvam āśritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वरूपः कर्म भीमं चकार सुरभीषणम् । पश्यत्सु ऋषिमुख्येषु वार्यमाणो ऽपि नित्यशः

viśvarūpaḥ karma bhīmaṃ cakāra surabhīṣaṇam / paśyatsu ṛṣimukhyeṣu vāryamāṇo 'pi nityaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मकोपानुसारेण भीमं कर्म तथाकरोत् । भीषणे कुण्डखाते तु भीषणे जातवेदसि

ātmakopānusāreṇa bhīmaṃ karma tathākarot / bhīṣaṇe kuṇḍakhāte tu bhīṣaṇe jātavedasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीषणं रौद्रपुरुषं ध्यात्वात्मानं गुहाशयम् । एवं तपन्तम् आलक्ष्य वाग् उवाचाशरीरिणी

bhīṣaṇaṃ raudrapuruṣaṃ dhyātvātmānaṃ guhāśayam / evaṃ tapantam ālakṣya vāg uvācāśarīriṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटाजूटं विनात्मानं न च वृत्रो व्यजीयत । वृथात्मानं विश्वरूपो जुहुयाज् जातवेदसि

jaṭājūṭaṃ vinātmānaṃ na ca vṛtro vyajīyata / vṛthātmānaṃ viśvarūpo juhuyāj jātavedasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स एवेन्द्रः स वरुणः स च स्यात् सर्वम् एव च । त्यक्त्वात्मानं जटामात्रं हुतवान् वृजिनोद्भवः

sa evendraḥ sa varuṇaḥ sa ca syāt sarvam eva ca / tyaktvātmānaṃ jaṭāmātraṃ hutavān vṛjinodbhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वृत्र इत्य् उच्यते वेदे स चापि वृजिनो ऽभवत् । भीमस्य महिमानं को जानाति जगदीशितुः

vṛtra ity ucyate vede sa cāpi vṛjino 'bhavat / bhīmasya mahimānaṃ ko jānāti jagadīśituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सृजत्य् अशेषम् अपि यो न च सङ्गेन लिप्यते । विररामेति संकीर्त्य सा वाण्य् एनं मुनीश्वराः

sṛjaty aśeṣam api yo na ca saṅgena lipyate / virarāmeti saṃkīrtya sā vāṇy enaṃ munīśvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमेश्वरं नमस्कृत्य जग्मुः स्वं स्वम् अथाश्रमम् । विश्वरूपो महाभीमो भीमकर्मा तथाकृतिः

bhīmeśvaraṃ namaskṛtya jagmuḥ svaṃ svam athāśramam / viśvarūpo mahābhīmo bhīmakarmā tathākṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भीमभावो भीमतनुं ध्यात्वात्मानं जुहाव ह । तस्माद् भीमेश्वरो देवः पुराणे परिपठ्यते । तत्र स्नानं च दानं च मुक्तिदं नात्र संशयः

bhīmabhāvo bhīmatanuṃ dhyātvātmānaṃ juhāva ha / tasmād bhīmeśvaro devaḥ purāṇe paripaṭhyate / tatra snānaṃ ca dānaṃ ca muktidaṃ nātra saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.