Brahma-Purana 185

व्यास उवाच: एकदा तु विना रामं कृष्णो वृन्दावनं ययौ । विचचार वृतो गोपैर् वन्यपुष्पस्रगुज्ज्वलः

vyāsa uvāca: ekadā tu vinā rāmaṃ kṛṣṇo vṛndāvanaṃ yayau / vicacāra vṛto gopair vanyapuṣpasragujjvalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जगामाथ कालिन्दीं लोलकल्लोलशालिनीम् । तीरसंलग्नफेनौघैर् हसन्तीम् इव सर्वतः

sa jagāmātha kālindīṃ lolakallolaśālinīm / tīrasaṃlagnaphenaughair hasantīm iva sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्यां चातिमहाभीमं विषाग्निकणदूषितम् । ह्रदं कालीयनागस्य ददर्शातिविभीषणम्

tasyāṃ cātimahābhīmaṃ viṣāgnikaṇadūṣitam / hradaṃ kālīyanāgasya dadarśātivibhīṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विषाग्निना विसरता दग्धतीरमहातरुम् । वाताहताम्बुविक्षेप- स्पर्शदग्धविहंगमम्

viṣāgninā visaratā dagdhatīramahātarum / vātāhatāmbuvikṣepa- sparśadagdhavihaṃgamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अतीव महारौद्रं मृत्युवक्त्रम् इवापरम् । विलोक्य चिन्तयाम् आस भगवान् मधुसूदनः

tam atīva mahāraudraṃ mṛtyuvaktram ivāparam / vilokya cintayām āsa bhagavān madhusūdanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्मिन् वसति दुष्टात्मा कालीयो ऽसौ विषायुधः । यो मया निर्जितस् त्यक्त्वा दुष्टो नष्टः पयोनिधौ

asmin vasati duṣṭātmā kālīyo 'sau viṣāyudhaḥ / yo mayā nirjitas tyaktvā duṣṭo naṣṭaḥ payonidhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनेयं दूषिता सर्वा यमुना सागरंगमा । न नरैर् गोधनैर् वापि तृषार्तैर् उपभुज्यते

teneyaṃ dūṣitā sarvā yamunā sāgaraṃgamā / na narair godhanair vāpi tṛṣārtair upabhujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् अस्य नागराजस्य कर्तव्यो निग्रहो मया । नित्यत्रस्ताः सुखं येन चरेयुर् व्रजवासिनः

tad asya nāgarājasya kartavyo nigraho mayā / nityatrastāḥ sukhaṃ yena careyur vrajavāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतदर्थं नृलोके ऽस्मिन्न् अवतारो मया कृतः । यद् एषाम् उत्पथस्थानां कार्या शास्तिर् दुरात्मनाम्

etadarthaṃ nṛloke 'sminn avatāro mayā kṛtaḥ / yad eṣām utpathasthānāṃ kāryā śāstir durātmanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् एतन् नातिदूरस्थं कदम्बम् उरुशाखिनम् । अधिरुह्योत्पतिष्यामि ह्रदे ऽस्मिञ् जीवनाशिनः

tad etan nātidūrasthaṃ kadambam uruśākhinam / adhiruhyotpatiṣyāmi hrade 'smiñ jīvanāśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच: इत्थं विचिन्त्य बद्ध्वा च गाढं परिकरं ततः । निपपात ह्रदे तत्र सर्पराजस्य वेगतः

vyāsa uvāca: itthaṃ vicintya baddhvā ca gāḍhaṃ parikaraṃ tataḥ / nipapāta hrade tatra sarparājasya vegataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनापि पतता तत्र क्षोभितः स महाह्रदः । अत्यर्थदूरजातांश् च तांश् चासिञ्चन् महीरुहान्

tenāpi patatā tatra kṣobhitaḥ sa mahāhradaḥ / atyarthadūrajātāṃś ca tāṃś cāsiñcan mahīruhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते ऽहिदुष्टविषज्वाला- तप्ताम्बुतपनोक्षिताः । जज्वलुः पादपाः सद्यो ज्वालाव्याप्तदिगन्तराः

te 'hiduṣṭaviṣajvālā- taptāmbutapanokṣitāḥ / jajvaluḥ pādapāḥ sadyo jvālāvyāptadigantarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आस्फोटयाम् आस तदा कृष्णो नागह्रदं भुजैः । तच्छब्दश्रवणाच् चाथ नागराजो ऽभ्युपागमत्

āsphoṭayām āsa tadā kṛṣṇo nāgahradaṃ bhujaiḥ / tacchabdaśravaṇāc cātha nāgarājo 'bhyupāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आताम्रनयनः कोपाद् विषज्वालाकुलैः फणैः । वृतो महाविषैश् चान्यैर् अरुणैर् अनिलाशनैः

ātāmranayanaḥ kopād viṣajvālākulaiḥ phaṇaiḥ / vṛto mahāviṣaiś cānyair aruṇair anilāśanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागपत्न्यश् च शतशो हारिहारोपशोभिताः । प्रकम्पिततनूत्क्षेप- चलत्कुण्डलकान्तयः

nāgapatnyaś ca śataśo hārihāropaśobhitāḥ / prakampitatanūtkṣepa- calatkuṇḍalakāntayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रवेष्टितः सर्पैः स कृष्णो भोगबन्धनैः । ददंशुश् चापि ते कृष्णं विषज्वालाविलैर् मुखैः

tataḥ praveṣṭitaḥ sarpaiḥ sa kṛṣṇo bhogabandhanaiḥ / dadaṃśuś cāpi te kṛṣṇaṃ viṣajvālāvilair mukhaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं तत्र पतितं दृष्ट्वा नागभोगनिपीडितम् । गोपा व्रजम् उपागत्य चुक्रुशुः शोकलालसाः

taṃ tatra patitaṃ dṛṣṭvā nāgabhoganipīḍitam / gopā vrajam upāgatya cukruśuḥ śokalālasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोपा ऊचुः: एष कृष्णो गतो मोह- मग्नो वै कालिये ह्रदे । भक्ष्यते सर्पराजेन तद् आगच्छत मा चिरम्

gopā ūcuḥ: eṣa kṛṣṇo gato moha- magno vai kāliye hrade / bhakṣyate sarparājena tad āgacchata mā ciram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच: एतच् छ्रुत्वा ततो गोपा वज्रपातोपमं वचः । गोप्यश् च त्वरिता जग्मुर् यशोदाप्रमुखा ह्रदम्

vyāsa uvāca: etac chrutvā tato gopā vajrapātopamaṃ vacaḥ / gopyaś ca tvaritā jagmur yaśodāpramukhā hradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हा हा क्वासाव् इति जनो गोपीनाम् अतिविह्वलः । यशोदया समं भ्रान्तो द्रुतः प्रस्खलितो ययौ

hā hā kvāsāv iti jano gopīnām ativihvalaḥ / yaśodayā samaṃ bhrānto drutaḥ praskhalito yayau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दगोपश् च गोपाश् च रामश् चाद्भुतविक्रमः । त्वरितं यमुनां जग्मुः कृष्णदर्शनलालसाः

nandagopaś ca gopāś ca rāmaś cādbhutavikramaḥ / tvaritaṃ yamunāṃ jagmuḥ kṛṣṇadarśanalālasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ददृशुश् चापि ते तत्र सर्पराजवशंगतम् । निष्प्रयत्नं कृतं कृष्णं सर्पभोगेन वेष्टितम्

dadṛśuś cāpi te tatra sarparājavaśaṃgatam / niṣprayatnaṃ kṛtaṃ kṛṣṇaṃ sarpabhogena veṣṭitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दगोपश् च निश्चेष्टः पश्यन् पुत्रमुखं भृशम् । यशोदा च महाभागा बभूव मुनिसत्तमाः

nandagopaś ca niśceṣṭaḥ paśyan putramukhaṃ bhṛśam / yaśodā ca mahābhāgā babhūva munisattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोप्यस् त्व् अन्या रुदत्यश् च ददृशुः शोककातराः । प्रोचुश् च केशवं प्रीत्या भयकातरगद्गदम्

gopyas tv anyā rudatyaś ca dadṛśuḥ śokakātarāḥ / procuś ca keśavaṃ prītyā bhayakātaragadgadam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वा यशोदया सार्धं विशामो ऽत्र महाह्रदे । नागराजस्य नो गन्तुम् अस्माकं युज्यते व्रजे

sarvā yaśodayā sārdhaṃ viśāmo 'tra mahāhrade / nāgarājasya no gantum asmākaṃ yujyate vraje

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिवसः को विना सूर्यं विना चन्द्रेण का निशा । विना दुग्धेन का गावो विना कृष्णेन को व्रजः । विनाकृता न यास्यामः कृष्णेनानेन गोकुलम्

divasaḥ ko vinā sūryaṃ vinā candreṇa kā niśā / vinā dugdhena kā gāvo vinā kṛṣṇena ko vrajaḥ / vinākṛtā na yāsyāmaḥ kṛṣṇenānena gokulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच: इति गोपीवचः श्रुत्वा रौहिणेयो महाबलः । उवाच गोपान् विधुरान् विलोक्य स्तिमितेक्षणः

vyāsa uvāca: iti gopīvacaḥ śrutvā rauhiṇeyo mahābalaḥ / uvāca gopān vidhurān vilokya stimitekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नन्दं च दीनम् अत्यर्थं न्यस्तदृष्टिं सुतानने । मूर्छाकुलां यशोदां च कृष्णमाहात्म्यसंज्ञया

nandaṃ ca dīnam atyarthaṃ nyastadṛṣṭiṃ sutānane / mūrchākulāṃ yaśodāṃ ca kṛṣṇamāhātmyasaṃjñayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलराम उवाच: किम् अयं देवदेवेश भावो ऽयं मानुषस् त्वया । व्यज्यते स्वं तम् आत्मानं किम् अन्यं त्वं न वेत्सि यत्

balarāma uvāca: kim ayaṃ devadeveśa bhāvo 'yaṃ mānuṣas tvayā / vyajyate svaṃ tam ātmānaṃ kim anyaṃ tvaṃ na vetsi yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वम् अस्य जगतो नाभिः सुराणाम् एव चाश्रयः । कर्तापहर्ता पाता च त्रैलोक्यं त्वं त्रयीमयः

tvam asya jagato nābhiḥ surāṇām eva cāśrayaḥ / kartāpahartā pātā ca trailokyaṃ tvaṃ trayīmayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्रावतीर्णयोः कृष्ण गोपा एव हि बान्धवाः । गोप्यश् च सीदतः कस्मात् त्वं बन्धून् समुपेक्षसे

atrāvatīrṇayoḥ kṛṣṇa gopā eva hi bāndhavāḥ / gopyaś ca sīdataḥ kasmāt tvaṃ bandhūn samupekṣase

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दर्शितो मानुषो भावो दर्शितं बालचेष्टितम् । तद् अयं दम्यतां कृष्ण दुरात्मा दशनायुधः

darśito mānuṣo bhāvo darśitaṃ bālaceṣṭitam / tad ayaṃ damyatāṃ kṛṣṇa durātmā daśanāyudhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच: इति संस्मारितः कृष्णः स्मितभिन्नौष्ठसंपुटः । आस्फाल्य मोचयाम् आस स्वं देहं भोगबन्धनात्

vyāsa uvāca: iti saṃsmāritaḥ kṛṣṇaḥ smitabhinnauṣṭhasaṃpuṭaḥ / āsphālya mocayām āsa svaṃ dehaṃ bhogabandhanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाम्य चापि हस्ताभ्याम् उभाभ्यां मध्यमं फणम् । आरुह्य भुग्नशिरसः प्रननर्तोरुविक्रमः

ānāmya cāpi hastābhyām ubhābhyāṃ madhyamaṃ phaṇam / āruhya bhugnaśirasaḥ prananartoruvikramaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रणाः फणे ऽभवंस् तस्य कृष्णस्याङ्घ्रिविकुट्टनैः । यत्रोन्नतिं च कुरुते ननामास्य ततः शिरः

vraṇāḥ phaṇe 'bhavaṃs tasya kṛṣṇasyāṅghrivikuṭṭanaiḥ / yatronnatiṃ ca kurute nanāmāsya tataḥ śiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूर्छाम् उपाययौ भ्रान्त्या नागः कृष्णस्य कुट्टनैः । दण्डपातनिपातेन ववाम रुधिरं बहु

mūrchām upāyayau bhrāntyā nāgaḥ kṛṣṇasya kuṭṭanaiḥ / daṇḍapātanipātena vavāma rudhiraṃ bahu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं निर्भुग्नशिरोग्रीवम् आस्यप्रस्रुतशोणितम् । विलोक्य शरणं जग्मुस् तत्पत्न्यो मधुसूदनम्

taṃ nirbhugnaśirogrīvam āsyaprasrutaśoṇitam / vilokya śaraṇaṃ jagmus tatpatnyo madhusūdanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नागपत्न्य ऊचुः: ज्ञातो ऽसि देवदेवेश सर्वेशस् त्वम् अनुत्तम । परं ज्योतिर् अचिन्त्यं यत् तदंशः परमेश्वरः

nāgapatnya ūcuḥ: jñāto 'si devadeveśa sarveśas tvam anuttama / paraṃ jyotir acintyaṃ yat tadaṃśaḥ parameśvaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न समर्थाः सुर स्तोतुं यम् अनन्यभवं प्रभुम् । स्वरूपवर्णनं तस्य कथं योषित् करिष्यति

na samarthāḥ sura stotuṃ yam ananyabhavaṃ prabhum / svarūpavarṇanaṃ tasya kathaṃ yoṣit kariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्याखिलमहीव्योम- जलाग्निपवनात्मकम् । ब्रह्माण्डम् अल्पकांशांशः स्तोष्यामस् तं कथं वयम्

yasyākhilamahīvyoma- jalāgnipavanātmakam / brahmāṇḍam alpakāṃśāṃśaḥ stoṣyāmas taṃ kathaṃ vayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः कुरु जगत्स्वामिन् प्रसादम् अवसीदतः । प्राणांस् त्यजति नागो ऽयं भर्तृभिक्षा प्रदीयताम्

tataḥ kuru jagatsvāmin prasādam avasīdataḥ / prāṇāṃs tyajati nāgo 'yaṃ bhartṛbhikṣā pradīyatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच: इत्य् उक्ते ताभिर् आश्वास्य क्लान्तदेहो ऽपि पन्नगः । प्रसीद देवदेवेति प्राह वाक्यं शनैः शनैः

vyāsa uvāca: ity ukte tābhir āśvāsya klāntadeho 'pi pannagaḥ / prasīda devadeveti prāha vākyaṃ śanaiḥ śanaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालीय उवाच: तवाष्टगुणम् ऐश्वर्यं नाथ स्वाभाविकं परम् । निरस्तातिशयं यस्य तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्

kālīya uvāca: tavāṣṭaguṇam aiśvaryaṃ nātha svābhāvikaṃ param / nirastātiśayaṃ yasya tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं परस् त्वं परस्याद्यः परं त्वं तत्परात्मकम् । परस्मात् परमो यस् त्वं तस्य स्तोष्यामि किं न्व् अहम्

tvaṃ paras tvaṃ parasyādyaḥ paraṃ tvaṃ tatparātmakam / parasmāt paramo yas tvaṃ tasya stoṣyāmi kiṃ nv aham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथाहं भवता सृष्टो जात्या रूपेण चेश्वरः । स्वभावेन च संयुक्तस् तथेदं चेष्टितं मया

yathāhaṃ bhavatā sṛṣṭo jātyā rūpeṇa ceśvaraḥ / svabhāvena ca saṃyuktas tathedaṃ ceṣṭitaṃ mayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यद्य् अन्यथा प्रवर्तेय देवदेव ततो मयि । न्याय्यो दण्डनिपातस् ते तवैव वचनं यथा

yady anyathā pravarteya devadeva tato mayi / nyāyyo daṇḍanipātas te tavaiva vacanaṃ yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथापि यं जगत्स्वामी दण्डं पातितवान् मयि । स सोढो ऽयं वरो दण्डस् त्वत्तो नान्यो ऽस्तु मे वरः

tathāpi yaṃ jagatsvāmī daṇḍaṃ pātitavān mayi / sa soḍho 'yaṃ varo daṇḍas tvatto nānyo 'stu me varaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हतवीर्यो हतविषो दमितो ऽहं त्वयाच्युत । जीवितं दीयताम् एकम् आज्ञापय करोमि किम्

hatavīryo hataviṣo damito 'haṃ tvayācyuta / jīvitaṃ dīyatām ekam ājñāpaya karomi kim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभगवान् उवाच: नात्र स्थेयं त्वया सर्प कदाचिद् यमुनाजले । सभृत्यपरिवारस् त्वं समुद्रसलिलं व्रज

śrībhagavān uvāca: nātra stheyaṃ tvayā sarpa kadācid yamunājale / sabhṛtyaparivāras tvaṃ samudrasalilaṃ vraja

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मत्पदानि च ते सर्प दृष्ट्वा मूर्धनि सागरे । गरुडः पन्नगरिपुस् त्वयि न प्रहरिष्यति

matpadāni ca te sarpa dṛṣṭvā mūrdhani sāgare / garuḍaḥ pannagaripus tvayi na prahariṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यास उवाच: इत्य् उक्त्वा सर्पराजानं मुमोच भगवान् हरिः । प्रणम्य सो ऽपि कृष्णाय जगाम पयसां निधिम्

vyāsa uvāca: ity uktvā sarparājānaṃ mumoca bhagavān hariḥ / praṇamya so 'pi kṛṣṇāya jagāma payasāṃ nidhim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्यतां सर्वभूतानां सभृत्यापत्यबन्धवः । समस्तभार्यासहितः परित्यज्य स्वकं ह्रदम्

paśyatāṃ sarvabhūtānāṃ sabhṛtyāpatyabandhavaḥ / samastabhāryāsahitaḥ parityajya svakaṃ hradam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते सर्पे परिष्वज्य मृतं पुनर् इवागतम् । गोपा मूर्धनि गोविन्दं सिषिचुर् नेत्रजैर् जलैः

gate sarpe pariṣvajya mṛtaṃ punar ivāgatam / gopā mūrdhani govindaṃ siṣicur netrajair jalaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृष्णम् अक्लिष्टकर्माणम् अन्ये विस्मितचेतसः । तुष्टुवुर् मुदिता गोपा दृष्ट्वा शिवजलां नदीम्

kṛṣṇam akliṣṭakarmāṇam anye vismitacetasaḥ / tuṣṭuvur muditā gopā dṛṣṭvā śivajalāṃ nadīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गीयमानो ऽथ गोपीभिश् चरितैश् चारुचेष्टितैः । संस्तूयमानो गोपालैः कृष्णो व्रजम् उपागमत्

gīyamāno 'tha gopībhiś caritaiś cāruceṣṭitaiḥ / saṃstūyamāno gopālaiḥ kṛṣṇo vrajam upāgamat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.