Library·Brahma-Purana·222
मुनय ऊचुः: श्रोतुम् इच्छामहे ब्रह्मन् वर्णधर्मान् विशेषतः । चतुराश्रमधर्मांश् च द्विजवर्य ब्रवीहि तान्
munaya ūcuḥ: śrotum icchāmahe brahman varṇadharmān viśeṣataḥ / caturāśramadharmāṃś ca dvijavarya bravīhi tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यास उवाच: ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च यथाक्रमम् । शृणुध्वं संयता भूत्वा वर्णधर्मान् मयोदितान्
vyāsa uvāca: brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca yathākramam / śṛṇudhvaṃ saṃyatā bhūtvā varṇadharmān mayoditān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानदयातपोदेव- यज्ञस्वाध्यायतत्परः । नित्योदकी भवेद् विप्रः कुर्याच् चाग्निपरिग्रहम्
dānadayātapodeva- yajñasvādhyāyatatparaḥ / nityodakī bhaved vipraḥ kuryāc cāgniparigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृत्त्यर्थं याजयेत् त्व् अन्यान् द्विजान् अध्यापयेत् तथा । कुर्यात् प्रतिग्रहादानं यज्ञार्थं ज्ञानतो द्विजाः
vṛttyarthaṃ yājayet tv anyān dvijān adhyāpayet tathā / kuryāt pratigrahādānaṃ yajñārthaṃ jñānato dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वलोकहितं कुर्यान् नाहितं कस्यचिद् द्विजाः । मैत्री समस्तसत्त्वेषु ब्राह्मणस्योत्तमं धनम्
sarvalokahitaṃ kuryān nāhitaṃ kasyacid dvijāḥ / maitrī samastasattveṣu brāhmaṇasyottamaṃ dhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गवि रत्ने च पारक्ये समबुद्धिर् भवेद् द्विजाः । ऋताव् अभिगमः पत्न्यां शस्यते वास्य भो द्विजाः
gavi ratne ca pārakye samabuddhir bhaved dvijāḥ / ṛtāv abhigamaḥ patnyāṃ śasyate vāsya bho dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानानि दद्याद् इच्छातो द्विजेभ्यः क्षत्रियो ऽपि हि । यजेच् च विविधैर् यज्ञैर् अधीयीत च भो द्विजाः
dānāni dadyād icchāto dvijebhyaḥ kṣatriyo 'pi hi / yajec ca vividhair yajñair adhīyīta ca bho dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शस्त्राजीवो महीरक्षा प्रवरा तस्य जीविका । तस्यापि प्रथमे कल्पे पृथिवीपरिपालनम्
śastrājīvo mahīrakṣā pravarā tasya jīvikā / tasyāpi prathame kalpe pṛthivīparipālanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धरित्रीपालनेनैव कृतकृत्या नराधिपाः । भवन्ति नृपते रक्षा यतो यज्ञादिकर्मणाम्
dharitrīpālanenaiva kṛtakṛtyā narādhipāḥ / bhavanti nṛpate rakṣā yato yajñādikarmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुष्टानां शासनाद् राजा शिष्टानां परिपालनात् । प्राप्नोत्य् अभिमतांल् लोकान् वर्णसंस्थापको नृपः
duṣṭānāṃ śāsanād rājā śiṣṭānāṃ paripālanāt / prāpnoty abhimatāṃl lokān varṇasaṃsthāpako nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाशुपाल्यं वणिज्यां च कृषिं च मुनिसत्तमाः । वैश्याय जीविकां ब्रह्मा ददौ लोकपितामहः
pāśupālyaṃ vaṇijyāṃ ca kṛṣiṃ ca munisattamāḥ / vaiśyāya jīvikāṃ brahmā dadau lokapitāmahaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्याप्य् अध्ययनं यज्ञो दानं धर्मश् च शस्यते । नित्यनैमित्तिकादीनाम् अनुष्ठानं च कर्मणाम्
tasyāpy adhyayanaṃ yajño dānaṃ dharmaś ca śasyate / nityanaimittikādīnām anuṣṭhānaṃ ca karmaṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्विजातिसंश्रयं कर्म तदर्थं तेन पोषणम् । क्रयविक्रयजैर् वापि धनैः कारुभवैस् तु वा
dvijātisaṃśrayaṃ karma tadarthaṃ tena poṣaṇam / krayavikrayajair vāpi dhanaiḥ kārubhavais tu vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानं दद्याच् च शूद्रो ऽपि पाकयज्ञैर् यजेत च । पित्र्यादिकं च वै सर्वं शूद्रः कुर्वीत तेन वै
dānaṃ dadyāc ca śūdro 'pi pākayajñair yajeta ca / pitryādikaṃ ca vai sarvaṃ śūdraḥ kurvīta tena vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यादिभरणार्थाय सर्वेषां च परिग्रहाः । ऋतुकालाभिगमनं स्वदारेषु द्विजोत्तमाः
bhṛtyādibharaṇārthāya sarveṣāṃ ca parigrahāḥ / ṛtukālābhigamanaṃ svadāreṣu dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दया समस्तभूतेषु तितिक्षा नाभिमानिता । सत्यं शौचम् अनायासो मङ्गलं प्रियवादिता
dayā samastabhūteṣu titikṣā nābhimānitā / satyaṃ śaucam anāyāso maṅgalaṃ priyavāditā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैत्री चैवास्पृहा तद्वद् अकार्पण्यं द्विजोत्तमाः । अनसूया च सामान्या वर्णानां कथिता गुणाः
maitrī caivāspṛhā tadvad akārpaṇyaṃ dvijottamāḥ / anasūyā ca sāmānyā varṇānāṃ kathitā guṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्रमाणां च सर्वेषाम् एते सामान्यलक्षणाः । गुणास् तथोपधर्माश् च विप्रादीनाम् इमे द्विजाः
āśramāṇāṃ ca sarveṣām ete sāmānyalakṣaṇāḥ / guṇās tathopadharmāś ca viprādīnām ime dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षात्रं कर्म द्विजस्योक्तं वैश्यकर्म तथापदि । राजन्यस्य च वैश्योक्तं शूद्रकर्माणि चैतयोः
kṣātraṃ karma dvijasyoktaṃ vaiśyakarma tathāpadi / rājanyasya ca vaiśyoktaṃ śūdrakarmāṇi caitayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ससामर्थ्ये सति त्याज्यम् उभाभ्याम् अपि च द्विजाः । तद् एवापदि कर्तव्यं न कुर्यात् कर्मसंकरम्
sasāmarthye sati tyājyam ubhābhyām api ca dvijāḥ / tad evāpadi kartavyaṃ na kuryāt karmasaṃkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्य् एते कथिता विप्रा वर्णधर्मा मयाद्य वै । धर्मम् आश्रमिणां सम्यग् ब्रुवतो ऽपि निबोधत
ity ete kathitā viprā varṇadharmā mayādya vai / dharmam āśramiṇāṃ samyag bruvato 'pi nibodhata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालः कृतोपनयनो वेदाहरणतत्परः । गुरोर् गेहे वसन् विप्रा ब्रह्मचारी समाहितः
bālaḥ kṛtopanayano vedāharaṇatatparaḥ / guror gehe vasan viprā brahmacārī samāhitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौचाचाररतस् तत्र कार्यं शुश्रूषणं गुरोः । व्रतानि चरता ग्राह्यो वेदश् च कृतबुद्धिना
śaucācāraratas tatra kāryaṃ śuśrūṣaṇaṃ guroḥ / vratāni caratā grāhyo vedaś ca kṛtabuddhinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उभे संध्ये रविं विप्रास् तथैवाग्निं समाहितः । उपतिष्ठेत् तथा कुर्याद् गुरोर् अप्य् अभिवादनम्
ubhe saṃdhye raviṃ viprās tathaivāgniṃ samāhitaḥ / upatiṣṭhet tathā kuryād guror apy abhivādanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिते तिष्ठेद् व्रजेद् याति नीचैर् आसीत चासिते । शिष्यो गुरौ द्विजश्रेष्ठाः प्रतिकूलं च संत्यजेत्
sthite tiṣṭhed vrajed yāti nīcair āsīta cāsite / śiṣyo gurau dvijaśreṣṭhāḥ pratikūlaṃ ca saṃtyajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनैवोक्तं पठेद् वेदं नान्यचित्तः पुरस्थितः । अनुज्ञातं च भिक्षान्नम् अश्नीयाद् गुरुणा ततः
tenaivoktaṃ paṭhed vedaṃ nānyacittaḥ purasthitaḥ / anujñātaṃ ca bhikṣānnam aśnīyād guruṇā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवगाहेद् अपः पूर्वम् आचार्येणावगाहिताः । समिज्जलादिकं चास्य कल्यकल्यम् उपानयेत्
avagāhed apaḥ pūrvam ācāryeṇāvagāhitāḥ / samijjalādikaṃ cāsya kalyakalyam upānayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीतग्राह्यवेदश् च ततो ऽनुज्ञाम् अवाप्य वै । गार्हस्थ्यम् आवसेत् प्राज्ञो निष्पन्नगुरुनिष्कृतिः
gṛhītagrāhyavedaś ca tato 'nujñām avāpya vai / gārhasthyam āvaset prājño niṣpannaguruniṣkṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधिनावाप्तदारस् तु धनं प्राप्य स्वकर्मणा । गृहस्थकार्यम् अखिलं कुर्याद् विप्राः स्वशक्तितः
vidhināvāptadāras tu dhanaṃ prāpya svakarmaṇā / gṛhasthakāryam akhilaṃ kuryād viprāḥ svaśaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्वापेण पितॄन् अर्च्य यज्ञैर् देवांस् तथातिथीन् । अन्नैर् मुनींश् च स्वाध्यायैर् अपत्येन प्रजापतिम्
nirvāpeṇa pitṝn arcya yajñair devāṃs tathātithīn / annair munīṃś ca svādhyāyair apatyena prajāpatim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलिकर्मणा भूतानि वाक्सत्येनाखिलं जगत् । प्राप्नोति लोकान् पुरुषो निजकर्मसमार्जितान्
balikarmaṇā bhūtāni vāksatyenākhilaṃ jagat / prāpnoti lokān puruṣo nijakarmasamārjitān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भिक्षाभुजश् च ये केचित् परिव्राड् ब्रह्मचारिणः । ते ऽप्य् अत्र प्रतितिष्ठन्ति गार्हस्थ्यं तेन वै परम्
bhikṣābhujaś ca ye kecit parivrāḍ brahmacāriṇaḥ / te 'py atra pratitiṣṭhanti gārhasthyaṃ tena vai param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदाहरणकार्येण तीर्थस्नानाय च द्विजाः । अटन्ति वसुधां विप्राः पृथिवीदर्शनाय च
vedāharaṇakāryeṇa tīrthasnānāya ca dvijāḥ / aṭanti vasudhāṃ viprāḥ pṛthivīdarśanāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिकेता ह्य् अनाहारा ये तु सायंगृहास् तु ते । तेषां गृहस्थः सततं प्रतिष्ठा योनिर् उच्यते
aniketā hy anāhārā ye tu sāyaṃgṛhās tu te / teṣāṃ gṛhasthaḥ satataṃ pratiṣṭhā yonir ucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेषां स्वागतदानानि वक्तव्यं मधुरं सदा । गृहागतानां दद्याच् च शयनासनभोजनम्
teṣāṃ svāgatadānāni vaktavyaṃ madhuraṃ sadā / gṛhāgatānāṃ dadyāc ca śayanāsanabhojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिथिर् यस्य भग्नाशो गृहात् प्रतिनिवर्तते । स दत्त्वा दुष्कृतं तस्मै पुण्यम् आदाय गच्छति
atithir yasya bhagnāśo gṛhāt pratinivartate / sa dattvā duṣkṛtaṃ tasmai puṇyam ādāya gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अवज्ञानम् अहंकारो दम्भश् चापि गृहे सतः । परिवादोपघातौ च पारुष्यं च न शस्यते
avajñānam ahaṃkāro dambhaś cāpi gṛhe sataḥ / parivādopaghātau ca pāruṣyaṃ ca na śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश् च सम्यक् करोत्य् एवं गृहस्थः परमं विधिम् । सर्वबन्धविनिर्मुक्तो लोकान् आप्नोति चोत्तमान्
yaś ca samyak karoty evaṃ gṛhasthaḥ paramaṃ vidhim / sarvabandhavinirmukto lokān āpnoti cottamān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयःपरिणतौ विप्राः कृतकृत्यो गृहाश्रमी । पुत्रेषु भार्यां निक्षिप्य वनं गच्छेत् सहैव वा
vayaḥpariṇatau viprāḥ kṛtakṛtyo gṛhāśramī / putreṣu bhāryāṃ nikṣipya vanaṃ gacchet sahaiva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पर्णमूलफलाहारः केशश्मश्रुजटाधरः । भूमिशायी भवेत् तत्र मुनिः सर्वातिथिर् द्विजाः
parṇamūlaphalāhāraḥ keśaśmaśrujaṭādharaḥ / bhūmiśāyī bhavet tatra muniḥ sarvātithir dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चर्मकाशकुशैः कुर्यात् परिधानोत्तरीयके । तद्वत् त्रिषवणं स्नानं शस्तम् अस्य द्विजोत्तमाः
carmakāśakuśaiḥ kuryāt paridhānottarīyake / tadvat triṣavaṇaṃ snānaṃ śastam asya dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवताभ्यर्चनं होमः सर्वाभ्यागतपूजनम् । भिक्षा बलिप्रदानं तु शस्तम् अस्य प्रशस्यते
devatābhyarcanaṃ homaḥ sarvābhyāgatapūjanam / bhikṣā balipradānaṃ tu śastam asya praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वन्यस्नेहेन गात्राणाम् अभ्यङ्गश् चापि शस्यते । तपस्या तस्य विप्रेन्द्राः शीतोष्णादिसहिष्णुता
vanyasnehena gātrāṇām abhyaṅgaś cāpi śasyate / tapasyā tasya viprendrāḥ śītoṣṇādisahiṣṇutā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यस् त्व् एता नियतश् चर्या वानप्रस्थश् चरेन् मुनिः । स दहत्य् अग्निवद् दोषाञ् जयेल् लोकांश् च शाश्वतान्
yas tv etā niyataś caryā vānaprasthaś caren muniḥ / sa dahaty agnivad doṣāñ jayel lokāṃś ca śāśvatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चतुर्थश् चाश्रमो भिक्षोः प्रोच्यते यो मनीषिभिः । तस्य स्वरूपं गदतो बुध्यध्वं मम सत्तमाः
caturthaś cāśramo bhikṣoḥ procyate yo manīṣibhiḥ / tasya svarūpaṃ gadato budhyadhvaṃ mama sattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्रद्रव्यकलत्रेषु त्यजेत् स्नेहं द्विजोत्तमाः । चतुर्थम् आश्रमस्थानं गच्छेन् निर्धूतमत्सरः
putradravyakalatreṣu tyajet snehaṃ dvijottamāḥ / caturtham āśramasthānaṃ gacchen nirdhūtamatsaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैवर्णिकांस् त्यजेत् सर्वान् आरम्भान् द्विजसत्तमाः । मित्रादिषु समो मैत्रः समस्तेष्व् एव जन्तुषु
traivarṇikāṃs tyajet sarvān ārambhān dvijasattamāḥ / mitrādiṣu samo maitraḥ samasteṣv eva jantuṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जरायुजाण्डजादीनां वाङ्मनःकर्मभिः क्वचित् । युक्तः कुर्वीत न द्रोहं सर्वसङ्गांश् च वर्जयेत्
jarāyujāṇḍajādīnāṃ vāṅmanaḥkarmabhiḥ kvacit / yuktaḥ kurvīta na drohaṃ sarvasaṅgāṃś ca varjayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकरात्रस्थितिर् ग्रामे पञ्चरात्रस्थितिः पुरे । तथा प्रीतिर् न तिर्यक्षु द्वेषो वा नास्य जायते
ekarātrasthitir grāme pañcarātrasthitiḥ pure / tathā prītir na tiryakṣu dveṣo vā nāsya jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राणयात्रानिमित्तं च व्यङ्गारे ऽभुक्तवज्जने । काले प्रशस्तवर्णानां भिक्षार्थी पर्यटेद् गृहान्
prāṇayātrānimittaṃ ca vyaṅgāre 'bhuktavajjane / kāle praśastavarṇānāṃ bhikṣārthī paryaṭed gṛhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अलाभे न विषादी स्याल् लाभे नैव च हर्षयेत् । प्राणयात्रिकमात्रः स्यान् मात्रासङ्गाद् विनिर्गतः
alābhe na viṣādī syāl lābhe naiva ca harṣayet / prāṇayātrikamātraḥ syān mātrāsaṅgād vinirgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतिपूजितलाभांस् तु जुगुप्सं चैव सर्वतः । अतिपूजितलाभैस् तु यतिर् मुक्तो ऽपि बध्यते
atipūjitalābhāṃs tu jugupsaṃ caiva sarvataḥ / atipūjitalābhais tu yatir mukto 'pi badhyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामः क्रोधस् तथा दर्पो लोभमोहादयश् च ये । तांस् तु दोषान् परित्यज्य परिव्राण् निर्ममो भवेत्
kāmaḥ krodhas tathā darpo lobhamohādayaś ca ye / tāṃs tu doṣān parityajya parivrāṇ nirmamo bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभयं सर्वसत्त्वेभ्यो दत्त्वा यश् चरते महीम् । तस्य देहाद् विमुक्तस्य भयं नोत्पद्यते क्वचित्
abhayaṃ sarvasattvebhyo dattvā yaś carate mahīm / tasya dehād vimuktasya bhayaṃ notpadyate kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.