Brahma-Purana 225

उमोवाच: किंशीलः किंसमाचारः पुरुषः कैश् च कर्मभिः । स्वर्गं समभिपद्येत संप्रदानेन केन वा

umovāca: kiṃśīlaḥ kiṃsamācāraḥ puruṣaḥ kaiś ca karmabhiḥ / svargaṃ samabhipadyeta saṃpradānena kena vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेश्वर उवाच: दाता ब्राह्मणसत्कर्ता दीनार्तकृपणादिषु । भक्षभोज्यान्नपानानां वाससां च महामतिः

maheśvara uvāca: dātā brāhmaṇasatkartā dīnārtakṛpaṇādiṣu / bhakṣabhojyānnapānānāṃ vāsasāṃ ca mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिश्रयान् सभाः कुर्यात् प्रपाः पुष्करिणीस् तथा । नित्यकादीनि कर्माणि करोति प्रयतः शुचिः

pratiśrayān sabhāḥ kuryāt prapāḥ puṣkariṇīs tathā / nityakādīni karmāṇi karoti prayataḥ śuciḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आसनं शयनं यानं गृहं रत्नं धनं तथा । सस्यजातानि सर्वाणि सक्षेत्राण्य् अथ योषितः

āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ gṛhaṃ ratnaṃ dhanaṃ tathā / sasyajātāni sarvāṇi sakṣetrāṇy atha yoṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुप्रशान्तमना नित्यं यः प्रयच्छति मानवः । एवंभूतो नरो देवि देवलोके ऽभिजायते

supraśāntamanā nityaṃ yaḥ prayacchati mānavaḥ / evaṃbhūto naro devi devaloke 'bhijāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रोष्य सुचिरं कालं भुक्त्वा भोगान् अनुत्तमान् । सहाप्सरोभिर् मुदितो रमित्वा नन्दनादिषु

tatroṣya suciraṃ kālaṃ bhuktvā bhogān anuttamān / sahāpsarobhir mudito ramitvā nandanādiṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्माच् च्युतो महेशानि मानुषेषूपजायते । महाभागकुले देवि धनधान्यसमाचिते

tasmāc cyuto maheśāni mānuṣeṣūpajāyate / mahābhāgakule devi dhanadhānyasamācite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र कामगुणैः सर्वैः समुपेतो मुदान्वितः । महाकार्यो महाभोगो धनी भवति मानवः

tatra kāmaguṇaiḥ sarvaiḥ samupeto mudānvitaḥ / mahākāryo mahābhogo dhanī bhavati mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एते देवि महाभागाः प्राणिनो दानशालिनः । ब्रह्मणा वै पुरा प्रोक्ताः सर्वस्य प्रियदर्शनाः

ete devi mahābhāgāḥ prāṇino dānaśālinaḥ / brahmaṇā vai purā proktāḥ sarvasya priyadarśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरे मानवा देवि प्रदानकृपणा द्विजाः । ये ऽन्नानि न प्रयच्छन्ति विद्यमाने ऽप्य् अबुद्धयः

apare mānavā devi pradānakṛpaṇā dvijāḥ / ye 'nnāni na prayacchanti vidyamāne 'py abuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीनान्धकृपणान् दृष्ट्वा भिक्षुकान् अतिथीन् अपि । याच्यमाना निवर्तन्ते जिह्वालोभसमन्विताः

dīnāndhakṛpaṇān dṛṣṭvā bhikṣukān atithīn api / yācyamānā nivartante jihvālobhasamanvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न धनानि न वासांसि न भोगान् न च काञ्चनम् । न गाश् च नान्नविकृतिं प्रयच्छन्ति कदाचन

na dhanāni na vāsāṃsi na bhogān na ca kāñcanam / na gāś ca nānnavikṛtiṃ prayacchanti kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्रलुब्धाश् च ये लुब्धा नास्तिका दानवर्जितः । एवंभूता नरा देवि निरयं यान्त्य् अबुद्धयः

apralubdhāś ca ye lubdhā nāstikā dānavarjitaḥ / evaṃbhūtā narā devi nirayaṃ yānty abuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ते वै मनुष्यतां यान्ति यदा कालस्य पर्ययात् । धनरिक्ते कुले जन्म लभन्ते स्वल्पबुद्धयः

te vai manuṣyatāṃ yānti yadā kālasya paryayāt / dhanarikte kule janma labhante svalpabuddhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षुत्पिपासापरीताश् च सर्वलोकबहिष्कृताः । निराशाः सर्वभोगेभ्यो जीवन्त्य् अधर्मजीविकाः

kṣutpipāsāparītāś ca sarvalokabahiṣkṛtāḥ / nirāśāḥ sarvabhogebhyo jīvanty adharmajīvikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पभोगकुले जाता अल्पभोगरता नराः । अनेन कर्मणा देवि भवन्त्य् अधनिनो नराः

alpabhogakule jātā alpabhogaratā narāḥ / anena karmaṇā devi bhavanty adhanino narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरे दम्भिनो नित्यं मानिनः परतो रताः । आसनार्हस्य ये पीठं न यच्छन्त्य् अल्पचेतसः

apare dambhino nityaṃ māninaḥ parato ratāḥ / āsanārhasya ye pīṭhaṃ na yacchanty alpacetasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मार्गार्हस्य च ये मार्गं न प्रयच्छन्त्य् अबुद्धयः । अर्घार्हान् न च संस्कारैर् अर्चयन्ति यथाविधि

mārgārhasya ca ye mārgaṃ na prayacchanty abuddhayaḥ / arghārhān na ca saṃskārair arcayanti yathāvidhi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाद्यम् आचमनीयं वा प्रयच्छन्त्य् अभिबुद्धयः । शुभं चाभिमतं प्रेम्णा गुरुं नाभिवदन्ति ये

pādyam ācamanīyaṃ vā prayacchanty abhibuddhayaḥ / śubhaṃ cābhimataṃ premṇā guruṃ nābhivadanti ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिमानप्रवृद्धेन लोभेन समम् आस्थिताः । संमान्यांश् चावमन्यन्ते वृद्धान् परिभवन्ति च

abhimānapravṛddhena lobhena samam āsthitāḥ / saṃmānyāṃś cāvamanyante vṛddhān paribhavanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवंविधा नरा देवि सर्वे निरयगामिनः । ते चेद् यदि नरास् तस्मान् निरयाद् उत्तरन्ति च

evaṃvidhā narā devi sarve nirayagāminaḥ / te ced yadi narās tasmān nirayād uttaranti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्षपूगैस् ततो जन्म लभन्ते कुत्सिते कुले । श्वपाकपुल्कसादीनां कुत्सितानाम् अचेतसाम्

varṣapūgais tato janma labhante kutsite kule / śvapākapulkasādīnāṃ kutsitānām acetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलेषु ते ऽभिजायन्ते गुरुवृद्धोपतापिनः । न दम्भी न च मानी यो देवतातिथिपूजकः

kuleṣu te 'bhijāyante guruvṛddhopatāpinaḥ / na dambhī na ca mānī yo devatātithipūjakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकपूज्यो नमस्कर्ता प्रसूतो मधुरं वचः । सर्वकर्मप्रियकरः सर्वभूतप्रियः सदा

lokapūjyo namaskartā prasūto madhuraṃ vacaḥ / sarvakarmapriyakaraḥ sarvabhūtapriyaḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अद्वेषी सुमुखः श्लक्ष्णः स्निग्धवाणीप्रदः सदा । स्वागतेनैव सर्वेषां भूतानाम् अविहिंसकः

adveṣī sumukhaḥ ślakṣṇaḥ snigdhavāṇīpradaḥ sadā / svāgatenaiva sarveṣāṃ bhūtānām avihiṃsakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्थं सत्क्रियापूर्वम् अर्चयन्न् अवतिष्ठते । मार्गार्हाय ददन् मार्गं गुरुम् अभ्यर्चयन् सदा

yathārthaṃ satkriyāpūrvam arcayann avatiṣṭhate / mārgārhāya dadan mārgaṃ gurum abhyarcayan sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिथिप्रग्रहरतस् तथाभ्यागतपूजकः । एवंभूतो नरो देवि स्वर्गतिं प्रतिपद्यते

atithipragraharatas tathābhyāgatapūjakaḥ / evaṃbhūto naro devi svargatiṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो मानुष्यम् आसाद्य विशिष्टकुलजो भवेत् । तत्रासौ विपुलैर् भोगैः सर्वरत्नसमायुतः

tato mānuṣyam āsādya viśiṣṭakulajo bhavet / tatrāsau vipulair bhogaiḥ sarvaratnasamāyutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथार्हदाता चार्हेषु धर्मचर्यापरो भवेत् । संमतः सर्वभूतानां सर्वलोकनमस्कृतः

yathārhadātā cārheṣu dharmacaryāparo bhavet / saṃmataḥ sarvabhūtānāṃ sarvalokanamaskṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वकर्मफलम् आप्नोति स्वयम् एव नरः सदा । एष धर्मो मया प्रोक्तो विधात्रा स्वयम् ईरितः

svakarmaphalam āpnoti svayam eva naraḥ sadā / eṣa dharmo mayā prokto vidhātrā svayam īritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तु रौद्रसमाचारः सर्वसत्त्वभयंकरः । हस्ताभ्यां यदि वा पद्भ्यां रज्ज्वा दण्डेन वा पुनः

yas tu raudrasamācāraḥ sarvasattvabhayaṃkaraḥ / hastābhyāṃ yadi vā padbhyāṃ rajjvā daṇḍena vā punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोष्टैः स्तम्भैर् उपायैर् वा जन्तून् बाधेत शोभने । हिंसार्थं निष्कृतिप्रज्ञः प्रोद्वेजयति चैव हि

loṣṭaiḥ stambhair upāyair vā jantūn bādheta śobhane / hiṃsārthaṃ niṣkṛtiprajñaḥ prodvejayati caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपक्रामति जन्तूंश् च उद्वेगजननः सदा । एवं शीलसमाचारो निरयं प्रतिपद्यते

upakrāmati jantūṃś ca udvegajananaḥ sadā / evaṃ śīlasamācāro nirayaṃ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेन् मनुष्यतां गच्छेद् यदि कालस्य पर्ययात् । बह्वाबाधापरिक्लिष्टे कुले जयति सो ऽधमे

sa cen manuṣyatāṃ gacched yadi kālasya paryayāt / bahvābādhāparikliṣṭe kule jayati so 'dhame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोकद्विष्टो ऽधमः पुंसां स्वयं कर्मकृतैः फलैः । एष देवि मनुष्येषु बोद्धव्यो ज्ञातिबन्धुषु

lokadviṣṭo 'dhamaḥ puṃsāṃ svayaṃ karmakṛtaiḥ phalaiḥ / eṣa devi manuṣyeṣu boddhavyo jñātibandhuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपरः सर्वभूतानि दयावान् अनुपश्यति । मैत्री दृष्टिः पितृसमो निर्वैरो नियतेन्द्रियः

aparaḥ sarvabhūtāni dayāvān anupaśyati / maitrī dṛṣṭiḥ pitṛsamo nirvairo niyatendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोद्वेजयति भूतानि न च हन्ति दयापरः । हस्तपादैश् च नियतैर् विश्वास्यः सर्वजन्तुषु

nodvejayati bhūtāni na ca hanti dayāparaḥ / hastapādaiś ca niyatair viśvāsyaḥ sarvajantuṣu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न रज्ज्वा न च दण्डेन न लोष्टैर् नायुधेन च । उद्वेजयति भूतानि शुभकर्मा दयापरः

na rajjvā na ca daṇḍena na loṣṭair nāyudhena ca / udvejayati bhūtāni śubhakarmā dayāparaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शीलसमाचारः स्वर्गे समुपजायते । तत्रासौ भवने दिव्ये मुदा वसति देववत्

evaṃ śīlasamācāraḥ svarge samupajāyate / tatrāsau bhavane divye mudā vasati devavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेत् स्वर्गक्षयान् मर्त्यो मनुष्येषूपजायते । अल्पायासो निरातङ्कः स जातः सुखम् एधते

sa cet svargakṣayān martyo manuṣyeṣūpajāyate / alpāyāso nirātaṅkaḥ sa jātaḥ sukham edhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुखभागी निरायासो निरुद्वेगः सदा नरः । एष देवि सतां मार्गो बाधा यत्र न विद्यते

sukhabhāgī nirāyāso nirudvegaḥ sadā naraḥ / eṣa devi satāṃ mārgo bādhā yatra na vidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमोवाच: इमे मनुष्या दृश्यन्ते ऊहापोहविशारदाः । ज्ञानविज्ञानसंपन्नाः प्रज्ञावन्तो ऽर्थकोविदाः

umovāca: ime manuṣyā dṛśyante ūhāpohaviśāradāḥ / jñānavijñānasaṃpannāḥ prajñāvanto 'rthakovidāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुष्प्रज्ञाश् चापरे देव ज्ञानविज्ञानवर्जिताः । केन कर्मविपाकेन प्रज्ञावान् पुरुषो भवेत्

duṣprajñāś cāpare deva jñānavijñānavarjitāḥ / kena karmavipākena prajñāvān puruṣo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अल्पप्रज्ञो विरूपाक्ष कथं भवति मानवः । एवं त्वं संशयं छिन्धि सर्वधर्मभृतां वर

alpaprajño virūpākṣa kathaṃ bhavati mānavaḥ / evaṃ tvaṃ saṃśayaṃ chindhi sarvadharmabhṛtāṃ vara

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जात्यन्धाश् चापरे देव रोगार्ताश् चापरे तथा । नराः क्लीबाश् च दृश्यन्ते कारणं ब्रूहि तत्र वै

jātyandhāś cāpare deva rogārtāś cāpare tathā / narāḥ klībāś ca dṛśyante kāraṇaṃ brūhi tatra vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेश्वर उवाच: ब्राह्मणान् वेदविदुषः सिद्धान् धर्मविदस् तथा । परिपृच्छन्त्य् अहरहः कुशलाकुशलं सदा

maheśvara uvāca: brāhmaṇān vedaviduṣaḥ siddhān dharmavidas tathā / paripṛcchanty aharahaḥ kuśalākuśalaṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्जयन्तो ऽशुभं कर्म सेवमानाः शुभं तथा । लभन्ते स्वर्गतिं नित्यम् इह लोके यथासुखम्

varjayanto 'śubhaṃ karma sevamānāḥ śubhaṃ tathā / labhante svargatiṃ nityam iha loke yathāsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चेन् मनुष्यतां याति मेधावी तत्र जायते । श्रुतं यज्ञानुगं यस्य कल्याणम् उपजायते

sa cen manuṣyatāṃ yāti medhāvī tatra jāyate / śrutaṃ yajñānugaṃ yasya kalyāṇam upajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परदारेषु ये चापि चक्षुर् दुष्टं प्रयुञ्जते । तेन दुष्टस्वभावेन जात्यन्धास् ते भवन्ति हि

paradāreṣu ye cāpi cakṣur duṣṭaṃ prayuñjate / tena duṣṭasvabhāvena jātyandhās te bhavanti hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनसापि प्रदुष्टेन नग्नां पश्यन्ति ये स्त्रियम् । रोगार्तास् ते भवन्तीह नरा दुष्कृतकारिणः

manasāpi praduṣṭena nagnāṃ paśyanti ye striyam / rogārtās te bhavantīha narā duṣkṛtakāriṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये तु मूढा दुराचारा वियोनौ मैथुने रताः । पुरुषेषु सुदुष्प्रज्ञाः क्लीबत्वम् उपयान्ति ते

ye tu mūḍhā durācārā viyonau maithune ratāḥ / puruṣeṣu suduṣprajñāḥ klībatvam upayānti te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पशूंश् च ये वै बध्नन्ति ये चैव गुरुतल्पगाः । प्रकीर्णमैथुना ये च क्लीबा जायन्ति वै नराः

paśūṃś ca ye vai badhnanti ye caiva gurutalpagāḥ / prakīrṇamaithunā ye ca klībā jāyanti vai narāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमोवाच: अवद्यं किं तु वै कर्म निरवद्यं तथैव च । श्रेयः कुर्वन्न् अवाप्नोति मानवो देवसत्तम

umovāca: avadyaṃ kiṃ tu vai karma niravadyaṃ tathaiva ca / śreyaḥ kurvann avāpnoti mānavo devasattama

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेश्वर उवाच: श्रेयांसं मार्गम् अन्विच्छन् सदा यः पृच्छति द्विजान् । धर्मान्वेषी गुणाकाङ्क्षी स स्वर्गं समुपाश्नुते

maheśvara uvāca: śreyāṃsaṃ mārgam anvicchan sadā yaḥ pṛcchati dvijān / dharmānveṣī guṇākāṅkṣī sa svargaṃ samupāśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदि मानुष्यतां देवि कदाचित् संनियच्छति । मेधावी धारणायुक्तः प्राज्ञस् तत्रापि जायते

yadi mānuṣyatāṃ devi kadācit saṃniyacchati / medhāvī dhāraṇāyuktaḥ prājñas tatrāpi jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष देवि सतां धर्मो गन्तव्यो भूतिकारकः । नृणां हितार्थाय सदा मया चैवम् उदाहृतः

eṣa devi satāṃ dharmo gantavyo bhūtikārakaḥ / nṛṇāṃ hitārthāya sadā mayā caivam udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उमोवाच: अपरे स्वल्पविज्ञाना धर्मविद्वेषिणो नराः । ब्राह्मणान् वेदविदुषो नेच्छन्ति परिसर्पितुम्

umovāca: apare svalpavijñānā dharmavidveṣiṇo narāḥ / brāhmaṇān vedaviduṣo necchanti parisarpitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्रतवन्तो नराः केचिच् छ्रद्धादमपरायणाः । अव्रता भ्रष्टनियमास् तथान्ये राक्षसोपमाः

vratavanto narāḥ kecic chraddhādamaparāyaṇāḥ / avratā bhraṣṭaniyamās tathānye rākṣasopamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यज्वानश् च तथैवान्ये निर्मोहाश् च तथा परे । केन कर्मविपाकेन भवन्तीह वदस्व मे

yajvānaś ca tathaivānye nirmohāś ca tathā pare / kena karmavipākena bhavantīha vadasva me

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महेश्वर उवाच: आगमालोकधर्माणां मर्यादाः पूर्वनिर्मिताः । प्रमाणेनानुवर्तन्ते दृश्यन्ते ह दृढव्रताः

maheśvara uvāca: āgamālokadharmāṇāṃ maryādāḥ pūrvanirmitāḥ / pramāṇenānuvartante dṛśyante ha dṛḍhavratāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मं धर्मम् इत्य् आहुर् ये च मोहवशं गताः । अव्रता नष्टमर्यादास् ते नरा ब्रह्मराक्षसाः

adharmaṃ dharmam ity āhur ye ca mohavaśaṃ gatāḥ / avratā naṣṭamaryādās te narā brahmarākṣasāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये वै कालकृतोद्योगात् संभवन्तीह मानवाः । निर्होमा निर्वषट्कारास् ते भवन्ति नराधमाः

ye vai kālakṛtodyogāt saṃbhavantīha mānavāḥ / nirhomā nirvaṣaṭkārās te bhavanti narādhamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष देवि मया सर्व- संशयच्छेदनाय ते । कुशलाकुशलो नॄणां व्याख्यातो धर्मसागरः

eṣa devi mayā sarva- saṃśayacchedanāya te / kuśalākuśalo nṝṇāṃ vyākhyāto dharmasāgaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.