लोमहर्षण उवाच: विवस्वान् कश्यपाज् जज्ञे दाक्षायण्यां द्विजोत्तमाः । तस्य भार्याभवत् संज्ञा त्वाष्ट्री देवी विवस्वतः
lomaharṣaṇa uvāca: vivasvān kaśyapāj jajñe dākṣāyaṇyāṃ dvijottamāḥ / tasya bhāryābhavat saṃjñā tvāṣṭrī devī vivasvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरेश्वरीति विख्याता त्रिषु लोकेषु भाविनी । सा वै भार्या भगवतो मार्तण्डस्य महात्मनः
sureśvarīti vikhyātā triṣu lokeṣu bhāvinī / sā vai bhāryā bhagavato mārtaṇḍasya mahātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भर्तृरूपेण नातुष्यद् रूपयौवनशालिनी । संज्ञा नाम सुतपसा सुदीप्तेन समन्विता
bhartṛrūpeṇa nātuṣyad rūpayauvanaśālinī / saṃjñā nāma sutapasā sudīptena samanvitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यस्य हि तद् रूपं मण्डलस्य सुतेजसा । गात्रेषु परिदग्धं वै नातिकान्तम् इवाभवत्
ādityasya hi tad rūpaṃ maṇḍalasya sutejasā / gātreṣu paridagdhaṃ vai nātikāntam ivābhavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न खल्व् अयं मृतो ऽण्डस्य इति स्नेहाद् अभाषत । अजानन् काश्यपस् तस्मान् मार्तण्ड इति चोच्यते
na khalv ayaṃ mṛto 'ṇḍasya iti snehād abhāṣata / ajānan kāśyapas tasmān mārtaṇḍa iti cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजस् त्व् अभ्यधिकं तस्य नित्यम् एव विवस्वतः । येनातितापयाम् आस त्रींल् लोकान् कश्यपात्मजः
tejas tv abhyadhikaṃ tasya nityam eva vivasvataḥ / yenātitāpayām āsa trīṃl lokān kaśyapātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रीण्य् अपत्यानि भो विप्राः संज्ञायां तपतां वरः । आदित्यो जनयाम् आस कन्यां द्वौ च प्रजापती
trīṇy apatyāni bho viprāḥ saṃjñāyāṃ tapatāṃ varaḥ / ādityo janayām āsa kanyāṃ dvau ca prajāpatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनुर् वैवस्वतः पूर्वं श्राद्धदेवः प्रजापतिः । यमश् च यमुना चैव यमजौ संबभूवतुः
manur vaivasvataḥ pūrvaṃ śrāddhadevaḥ prajāpatiḥ / yamaś ca yamunā caiva yamajau saṃbabhūvatuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्यामवर्णं तु तद् रूपं संज्ञा दृष्ट्वा विवस्वतः । असहन्ती तु स्वां छायां सवर्णां निर्ममे ततः
śyāmavarṇaṃ tu tad rūpaṃ saṃjñā dṛṣṭvā vivasvataḥ / asahantī tu svāṃ chāyāṃ savarṇāṃ nirmame tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मायामयी तु सा संज्ञा तस्यां छायासमुत्थिताम् । प्राञ्जलिः प्रणता भूत्वा छाया संज्ञां द्विजोत्तमाः
māyāmayī tu sā saṃjñā tasyāṃ chāyāsamutthitām / prāñjaliḥ praṇatā bhūtvā chāyā saṃjñāṃ dvijottamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच किं मया कार्यं कथयस्व शुचिस्मिते । स्थितास्मि तव निर्देशे शाधि मां वरवर्णिनि
uvāca kiṃ mayā kāryaṃ kathayasva śucismite / sthitāsmi tava nirdeśe śādhi māṃ varavarṇini
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संज्ञोवाच: अहं यास्यामि भद्रं ते स्वम् एव भवनं पितुः । त्वयैव भवने मह्यं वस्तव्यं निर्विशङ्कया
saṃjñovāca: ahaṃ yāsyāmi bhadraṃ te svam eva bhavanaṃ pituḥ / tvayaiva bhavane mahyaṃ vastavyaṃ nirviśaṅkayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इमौ च बालकौ मह्यं कन्या चेयं सुमध्यमा । संभाव्यास् ते न चाख्येयम् इदं भगवते क्वचित्
imau ca bālakau mahyaṃ kanyā ceyaṃ sumadhyamā / saṃbhāvyās te na cākhyeyam idaṃ bhagavate kvacit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सवर्णोवाच: आ कचग्रहणाद् देवि आ शापान् नैव कर्हिचित् । आख्यास्यामि नमस् तुभ्यं गच्छ देवि यथासुखम्
savarṇovāca: ā kacagrahaṇād devi ā śāpān naiva karhicit / ākhyāsyāmi namas tubhyaṃ gaccha devi yathāsukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लोमहर्षण उवाच: समादिश्य सवर्णां तु तथेत्य् उक्ता तया च सा । त्वष्टुः समीपम् अगमद् व्रीडितेव तपस्विनी
lomaharṣaṇa uvāca: samādiśya savarṇāṃ tu tathety uktā tayā ca sā / tvaṣṭuḥ samīpam agamad vrīḍiteva tapasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुः समीपगा सा तु पित्रा निर्भर्त्सिता शुभा । भर्तुः समीपं गच्छेति नियुक्ता च पुनः पुनः
pituḥ samīpagā sā tu pitrā nirbhartsitā śubhā / bhartuḥ samīpaṃ gaccheti niyuktā ca punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आगच्छद् वडवा भूत्वा आच्छाद्य रूपम् अनिन्दिता । कुरून् अथोत्तरान् गत्वा तृणान्य् अथ चचार ह
āgacchad vaḍavā bhūtvā ācchādya rūpam aninditā / kurūn athottarān gatvā tṛṇāny atha cacāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयायां तु संज्ञायां संज्ञेयम् इति चिन्तयन् । आदित्यो जनयाम् आस पुत्रम् आत्मसमं तदा
dvitīyāyāṃ tu saṃjñāyāṃ saṃjñeyam iti cintayan / ādityo janayām āsa putram ātmasamaṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वजस्य मनोर् विप्राः सदृशो ऽयम् इति प्रभुः । मनुर् एवाभवन् नाम्ना सावर्ण इति चोच्यते
pūrvajasya manor viprāḥ sadṛśo 'yam iti prabhuḥ / manur evābhavan nāmnā sāvarṇa iti cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयो यः सुतस् तस्याः स विज्ञेयः शनैश्चरः । संज्ञा तु पार्थिवी विप्राः स्वस्य पुत्रस्य वै तदा
dvitīyo yaḥ sutas tasyāḥ sa vijñeyaḥ śanaiścaraḥ / saṃjñā tu pārthivī viprāḥ svasya putrasya vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकाराभ्यधिकं स्नेहं न तथा पूर्वजेषु वै । मनुस् तस्याः क्षमत् तत् तु यमस् तस्या न चक्षमे
cakārābhyadhikaṃ snehaṃ na tathā pūrvajeṣu vai / manus tasyāḥ kṣamat tat tu yamas tasyā na cakṣame
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स वै रोषाच् च बाल्याच् च भाविनो ऽर्थस्य वानघ । पदा संतर्जयाम् आस संज्ञां वैवस्वतो यमः
sa vai roṣāc ca bālyāc ca bhāvino 'rthasya vānagha / padā saṃtarjayām āsa saṃjñāṃ vaivasvato yamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शशाप ततः क्रोधात् सावर्णजननी तदा । चरणः पतताम् एष तवेति भृशदुःखिता
taṃ śaśāpa tataḥ krodhāt sāvarṇajananī tadā / caraṇaḥ patatām eṣa taveti bhṛśaduḥkhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यमस् तु तत् पितुः सर्वं प्राञ्जलिः प्रत्यवेदयत् । भृशं शापभयोद्विग्नः संज्ञावाक्यैर् विशङ्कितः
yamas tu tat pituḥ sarvaṃ prāñjaliḥ pratyavedayat / bhṛśaṃ śāpabhayodvignaḥ saṃjñāvākyair viśaṅkitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापो ऽयं विनिवर्तेत प्रोवाच पितरं द्विजाः । मात्रा स्नेहेन सर्वेषु वर्तितव्यं सुतेषु वै
śāpo 'yaṃ vinivarteta provāca pitaraṃ dvijāḥ / mātrā snehena sarveṣu vartitavyaṃ suteṣu vai
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेयम् अस्मान् अपास्येह विवस्वन् संबुभूषति । तस्यां मयोद्यतः पादो न तु देहे निपातितः
seyam asmān apāsyeha vivasvan saṃbubhūṣati / tasyāṃ mayodyataḥ pādo na tu dehe nipātitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाल्याद् वा यदि वा लौल्यान् मोहात् तत् क्षन्तुम् अर्हसि । शप्तो ऽहम् अस्मि लोकेश जनन्या तपतां वर । तव प्रसादाच् चरणो न पतेन् मम गोपते
bālyād vā yadi vā laulyān mohāt tat kṣantum arhasi / śapto 'ham asmi lokeśa jananyā tapatāṃ vara / tava prasādāc caraṇo na paten mama gopate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवस्वान् उवाच: असंशयं पुत्र महद् भविष्यत्य् अत्र कारणम् । येन त्वाम् आविशत् क्रोधो धर्मज्ञं सत्यवादिनम्
vivasvān uvāca: asaṃśayaṃ putra mahad bhaviṣyaty atra kāraṇam / yena tvām āviśat krodho dharmajñaṃ satyavādinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न शक्यम् एतन् मिथ्या तु कर्तुं मातृवचस् तव । कृमयो मांसम् आदाय यास्यन्त्य् अवनिम् एव च
na śakyam etan mithyā tu kartuṃ mātṛvacas tava / kṛmayo māṃsam ādāya yāsyanty avanim eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतम् एवं वचस् तथ्यं मातुस् तव भविष्यति । शापस्य परिहारेण त्वं च त्रातो भविष्यसि
kṛtam evaṃ vacas tathyaṃ mātus tava bhaviṣyati / śāpasya parihāreṇa tvaṃ ca trāto bhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आदित्यश् चाब्रवीत् संज्ञां किमर्थं तनयेषु वै । तुल्येष्व् अभ्यधिकः स्नेह एकस्मिन् क्रियते त्वया
ādityaś cābravīt saṃjñāṃ kimarthaṃ tanayeṣu vai / tulyeṣv abhyadhikaḥ sneha ekasmin kriyate tvayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तत् परिहरन्ती तु नाचचक्षे विवस्वते । स चात्मानं समाधाय योगात् तथ्यम् अपश्यत
sā tat pariharantī tu nācacakṣe vivasvate / sa cātmānaṃ samādhāya yogāt tathyam apaśyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां शप्तुकामो भगवान् नाशपन् मुनिसत्तमाः । मूर्धजेषु निजग्राह स तु तां मुनिसत्तमाः
tāṃ śaptukāmo bhagavān nāśapan munisattamāḥ / mūrdhajeṣu nijagrāha sa tu tāṃ munisattamāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सर्वं यथावृत्तम् आचचक्षे विवस्वते । विवस्वान् अथ तच् छ्रुत्वा क्रुद्धस् त्वष्टारम् अभ्यगात्
tataḥ sarvaṃ yathāvṛttam ācacakṣe vivasvate / vivasvān atha tac chrutvā kruddhas tvaṣṭāram abhyagāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा तु तं यथान्यायम् अर्चयित्वा विभावसुम् । निर्दग्धुकामं रोषेण सान्त्वयाम् आस वै तदा
dṛṣṭvā tu taṃ yathānyāyam arcayitvā vibhāvasum / nirdagdhukāmaṃ roṣeṇa sāntvayām āsa vai tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वष्टोवाच: तवातितेजसाविष्टम् इदं रूपं न शोभते । असहन्ती च संज्ञा सा वने चरति शाड्वले
tvaṣṭovāca: tavātitejasāviṣṭam idaṃ rūpaṃ na śobhate / asahantī ca saṃjñā sā vane carati śāḍvale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रष्टा हि तां भवान् अद्य स्वां भार्यां शुभचारिणीम् । श्लाघ्यां योगबलोपेतां योगम् आस्थाय गोपते
draṣṭā hi tāṃ bhavān adya svāṃ bhāryāṃ śubhacāriṇīm / ślāghyāṃ yogabalopetāṃ yogam āsthāya gopate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुकूलं तु ते देव यदि स्यान् मम संमतम् । रूपं निर्वर्तयाम्य् अद्य तव कान्तम् अरिंदम
anukūlaṃ tu te deva yadi syān mama saṃmatam / rūpaṃ nirvartayāmy adya tava kāntam ariṃdama
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो ऽभ्युपगमात् त्वष्टा मार्तण्डस्य विवस्वतः । भ्रमिम् आरोप्य तत् तेजः शातयाम् आस भो द्विजाः
tato 'bhyupagamāt tvaṣṭā mārtaṇḍasya vivasvataḥ / bhramim āropya tat tejaḥ śātayām āsa bho dvijāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो निर्भासितं रूपं तेजसा संहतेन वै । कान्तात् कान्ततरं द्रष्टुम् अधिकं शुशुभे तदा
tato nirbhāsitaṃ rūpaṃ tejasā saṃhatena vai / kāntāt kāntataraṃ draṣṭum adhikaṃ śuśubhe tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श योगम् आस्थाय स्वां भार्यां वडवां ततः । अधृष्यां सर्वभूतानां तेजसा नियमेन च
dadarśa yogam āsthāya svāṃ bhāryāṃ vaḍavāṃ tataḥ / adhṛṣyāṃ sarvabhūtānāṃ tejasā niyamena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वडवावपुषा विप्राश् चरन्तीम् अकुतोभयाम् । सो ऽश्वरूपेण भगवांस् तां मुखे समभावयत्
vaḍavāvapuṣā viprāś carantīm akutobhayām / so 'śvarūpeṇa bhagavāṃs tāṃ mukhe samabhāvayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मैथुनाय विचेष्टन्तीं परपुंसो ऽवशङ्कया । सा तन् निरवमच् छुक्रं नासिकाभ्यां विवस्वतः
maithunāya viceṣṭantīṃ parapuṃso 'vaśaṅkayā / sā tan niravamac chukraṃ nāsikābhyāṃ vivasvataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवौ तस्याम् अजायेताम् अश्विनौ भिषजां वरौ । नासत्यश् चैव दस्रश् च स्मृतौ द्वाव् अश्विनाव् इति
devau tasyām ajāyetām aśvinau bhiṣajāṃ varau / nāsatyaś caiva dasraś ca smṛtau dvāv aśvināv iti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्तण्डस्यात्मजाव् एताव् अष्टमस्य प्रजापतेः । तां तु रूपेण कान्तेन दर्शयाम् आस भास्करः
mārtaṇḍasyātmajāv etāv aṣṭamasya prajāpateḥ / tāṃ tu rūpeṇa kāntena darśayām āsa bhāskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा तु दृष्ट्वैव भर्तारं तुतोष मुनिसत्तमाः । यमस् तु कर्मणा तेन भृशं पीडितमानसः
sā tu dṛṣṭvaiva bhartāraṃ tutoṣa munisattamāḥ / yamas tu karmaṇā tena bhṛśaṃ pīḍitamānasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धर्मेण रञ्जयाम् आस धर्मराज इमाः प्रजाः । स लेभे कर्मणा तेन शुभेन परमद्युतिः
dharmeṇa rañjayām āsa dharmarāja imāḥ prajāḥ / sa lebhe karmaṇā tena śubhena paramadyutiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितॄणाम् आधिपत्यं च लोकपालत्वम् एव च । मनुः प्रजापतिस् त्व् आसीत् सावर्णिः स तपोधनाः
pitṝṇām ādhipatyaṃ ca lokapālatvam eva ca / manuḥ prajāpatis tv āsīt sāvarṇiḥ sa tapodhanāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भाव्यः समागते तस्मिन् मनुः सावर्णिके ऽन्तरे । मेरुपृष्ठे तपो नित्यम् अद्यापि स चरत्य् उत
bhāvyaḥ samāgate tasmin manuḥ sāvarṇike 'ntare / merupṛṣṭhe tapo nityam adyāpi sa caraty uta
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भ्राता शनैश्चरस् तस्य ग्रहत्वं स तु लब्धवान् । त्वष्टा तु तेजसा तेन विष्णोश् चक्रम् अकल्पयत्
bhrātā śanaiścaras tasya grahatvaṃ sa tu labdhavān / tvaṣṭā tu tejasā tena viṣṇoś cakram akalpayat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद् अप्रतिहतं युद्धे दानवान्तचिकीर्षया । यवीयसी तु साप्य् आसीद् यमी कन्या यशस्विनी
tad apratihataṃ yuddhe dānavāntacikīrṣayā / yavīyasī tu sāpy āsīd yamī kanyā yaśasvinī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभवच् च सरिच्छ्रेष्ठा यमुना लोकपावनी । मनुर् इत्य् उच्यते लोके सावर्ण इति चोच्यते
abhavac ca saricchreṣṭhā yamunā lokapāvanī / manur ity ucyate loke sāvarṇa iti cocyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वितीयो यः सुतस् तस्य मनोर् भ्राता शनैश्चरः । ग्रहत्वं स च लेभे वै सर्वलोकाभिपूजितः
dvitīyo yaḥ sutas tasya manor bhrātā śanaiścaraḥ / grahatvaṃ sa ca lebhe vai sarvalokābhipūjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य इदं जन्म देवानां शृणुयान् नरसत्तमः । आपदं प्राप्य मुच्येत प्राप्नुयाच् च महद् यशः
ya idaṃ janma devānāṃ śṛṇuyān narasattamaḥ / āpadaṃ prāpya mucyeta prāpnuyāc ca mahad yaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.