Library·Brahma-Purana·7

Brahma-Purana 7

लोमहर्षण उवाच: मनोर् वैवस्वतस्यासन् पुत्रा वै नव तत्समाः । इक्ष्वाकुश् चैव नाभागो धृष्टः शर्यातिर् एव च

lomaharṣaṇa uvāca: manor vaivasvatasyāsan putrā vai nava tatsamāḥ / ikṣvākuś caiva nābhāgo dhṛṣṭaḥ śaryātir eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरिष्यन्तश् च षष्ठो वै प्रांशू रिष्टश् च सप्तमः । करूषश् च पृषध्रश् च नवैते मुनिसत्तमाः

nariṣyantaś ca ṣaṣṭho vai prāṃśū riṣṭaś ca saptamaḥ / karūṣaś ca pṛṣadhraś ca navaite munisattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकरोत् पुत्रकामस् तु मनुर् इष्टिं प्रजापतिः । मित्रावरुणयोर् विप्राः पूर्वम् एव महामतिः

akarot putrakāmas tu manur iṣṭiṃ prajāpatiḥ / mitrāvaruṇayor viprāḥ pūrvam eva mahāmatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुत्पन्नेषु बहुषु पुत्रेष्व् एतेषु भो द्विजाः । तस्यां च वर्तमानायाम् इष्ट्यां च द्विजसत्तमाः

anutpanneṣu bahuṣu putreṣv eteṣu bho dvijāḥ / tasyāṃ ca vartamānāyām iṣṭyāṃ ca dvijasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रावरुणयोर् अंशे मनुर् आहुतिम् आवहत् । तत्र दिव्याम्बरधरा दिव्याभरणभूषिता

mitrāvaruṇayor aṃśe manur āhutim āvahat / tatra divyāmbaradharā divyābharaṇabhūṣitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यसंहनना चैव इला जज्ञ इति श्रुतिः । ताम् इलेत्य् एव होवाच मनुर् दण्डधरस् तदा

divyasaṃhananā caiva ilā jajña iti śrutiḥ / tām ilety eva hovāca manur daṇḍadharas tadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुगच्छस्व मां भद्रे तम् इला प्रत्युवाच ह । धर्मयुक्तम् इदं वाक्यं पुत्रकामं प्रजापतिम्

anugacchasva māṃ bhadre tam ilā pratyuvāca ha / dharmayuktam idaṃ vākyaṃ putrakāmaṃ prajāpatim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इलोवाच: मित्रावरुणयोर् अंशे जातास्मि वदतां वर । तयोः सकाशं यास्यामि न मां धर्महतां कुरु

ilovāca: mitrāvaruṇayor aṃśe jātāsmi vadatāṃ vara / tayoḥ sakāśaṃ yāsyāmi na māṃ dharmahatāṃ kuru

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैवम् उक्त्वा मनुं देवं मित्रावरुणयोर् इला । गत्वान्तिकं वरारोहा प्राञ्जलिर् वाक्यम् अब्रवीत्

saivam uktvā manuṃ devaṃ mitrāvaruṇayor ilā / gatvāntikaṃ varārohā prāñjalir vākyam abravīt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इलोवाच: अंशे ऽस्मि युवयोर् जाता देवौ किं करवाणि वाम् । मनुना चाहम् उक्ता वाऐ अनुगच्छस्व माम् इति

ilovāca: aṃśe 'smi yuvayor jātā devau kiṃ karavāṇi vām / manunā cāham uktā vāai anugacchasva mām iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तौ तथावादिनीं साध्वीम् इलां धर्मपरायणाम् । मित्रश् च वरुणश् चोभाव् ऊचतुस् तां द्विजोत्तमाः

tau tathāvādinīṃ sādhvīm ilāṃ dharmaparāyaṇām / mitraś ca varuṇaś cobhāv ūcatus tāṃ dvijottamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रावरुणाव् ऊचतुः: अनेन तव धर्मेण प्रश्रयेण दमेन च । सत्येन चैव सुश्रोणि प्रीतौ स्वो वरवर्णिनि

mitrāvaruṇāv ūcatuḥ: anena tava dharmeṇa praśrayeṇa damena ca / satyena caiva suśroṇi prītau svo varavarṇini

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवयोस् त्वं महाभागे ख्यातिं कन्येति यास्यसि ॥* ब्र्प् ७।१३ ॥ मनोर् वंशकरः पुत्रस् त्वम् एव च भविष्यसि । सुद्युम्न इति विख्यातस् त्रिषु लोकेषु शोभने

āvayos tvaṃ mahābhāge khyātiṃ kanyeti yāsyasi //* BrP 7.13 // manor vaṃśakaraḥ putras tvam eva ca bhaviṣyasi / sudyumna iti vikhyātas triṣu lokeṣu śobhane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जगत्प्रियो धर्मशीलो मनोर् वंशविवर्धनः । निवृत्ता सा तु तच् छ्रुत्वा गच्छन्ती पितुर् अन्तिकात्

jagatpriyo dharmaśīlo manor vaṃśavivardhanaḥ / nivṛttā sā tu tac chrutvā gacchantī pitur antikāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बुधेनान्तरम् आसाद्य मैथुनायोपमन्त्रिता । सोमपुत्राद् बुधाद् विप्रास् तस्यां जज्ञे पुरूरवाः

budhenāntaram āsādya maithunāyopamantritā / somaputrād budhād viprās tasyāṃ jajñe purūravāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जनयित्वा ततः सा तम् इला सुद्युम्नतां गता । सुद्युम्नस्य तु दायादास् त्रयः परमधार्मिकाः

janayitvā tataḥ sā tam ilā sudyumnatāṃ gatā / sudyumnasya tu dāyādās trayaḥ paramadhārmikāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्कलश् च गयश् चैव विनताश्वश् च भो द्विजाः । उत्कलस्योत्कला विप्रा विनताश्वस्य पश्चिमाः

utkalaś ca gayaś caiva vinatāśvaś ca bho dvijāḥ / utkalasyotkalā viprā vinatāśvasya paścimāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिक् पूर्वा मुनिशार्दूला गयस्य तु गया स्मृता । प्रविष्टे तु मनौ विप्रा दिवाकरम् अरिंदमम्

dik pūrvā muniśārdūlā gayasya tu gayā smṛtā / praviṣṭe tu manau viprā divākaram ariṃdamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशधा तत् पुनः क्षत्रम् अकरोत् पृथिवीम् इमाम् । इक्ष्वाकुर् ज्येष्ठदायादो मध्यदेशम् अवाप्तवान्

daśadhā tat punaḥ kṣatram akarot pṛthivīm imām / ikṣvākur jyeṣṭhadāyādo madhyadeśam avāptavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कन्याभावात् तु सुद्युम्नो नैतद् राज्यम् अवाप्तवान् । वसिष्ठवचनात् त्व् आसीत् प्रतिष्ठाने महात्मनः

kanyābhāvāt tu sudyumno naitad rājyam avāptavān / vasiṣṭhavacanāt tv āsīt pratiṣṭhāne mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिष्ठा धर्मराजस्य सुद्युम्नस्य द्विजोत्तमाः । तत् पुरूरवसे प्रादाद् राज्यं प्राप्य महायशाः

pratiṣṭhā dharmarājasya sudyumnasya dvijottamāḥ / tat purūravase prādād rājyaṃ prāpya mahāyaśāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मानवेयो मुनिश्रेष्ठाः स्त्रीपुंसोर् लक्षणैर् युतः । धृतवांस् ताम् इलेत्य् एवं सुद्युम्नेति च विश्रुतः

mānaveyo muniśreṣṭhāḥ strīpuṃsor lakṣaṇair yutaḥ / dhṛtavāṃs tām ilety evaṃ sudyumneti ca viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारिष्यन्ताः शकाः पुत्रा नाभागस्य तु भो द्विजाः । अम्बरीषो ऽभवत् पुत्रः पार्थिवर्षभसत्तमः

nāriṣyantāḥ śakāḥ putrā nābhāgasya tu bho dvijāḥ / ambarīṣo 'bhavat putraḥ pārthivarṣabhasattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धृष्टस्य धार्ष्टकं क्षत्रं रणदृप्तं बभूव ह । करूषस्य च कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

dhṛṣṭasya dhārṣṭakaṃ kṣatraṃ raṇadṛptaṃ babhūva ha / karūṣasya ca kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभागधृष्टपुत्राश् च क्षत्रिया वैश्यतां गताः । प्रांशोर् एको ऽभवत् पुत्रः प्रजापतिर् इति स्मृतः

nābhāgadhṛṣṭaputrāś ca kṣatriyā vaiśyatāṃ gatāḥ / prāṃśor eko 'bhavat putraḥ prajāpatir iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नरिष्यन्तस्य दायादो राजा दण्डधरो यमः । शर्यातेर् मिथुनं त्व् आसीद् आनर्तो नाम विश्रुतः

nariṣyantasya dāyādo rājā daṇḍadharo yamaḥ / śaryāter mithunaṃ tv āsīd ānarto nāma viśrutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रः कन्या सुकन्या च या पत्नी च्यवनस्य ह । आनर्तस्य तु दायादो रैवो नाम महाद्युतिः

putraḥ kanyā sukanyā ca yā patnī cyavanasya ha / ānartasya tu dāyādo raivo nāma mahādyutiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनर्तविषयश् चैव पुरी चास्य कुशस्थली । रैवस्य रैवतः पुत्रः ककुद्मी नाम धार्मिकः

ānartaviṣayaś caiva purī cāsya kuśasthalī / raivasya raivataḥ putraḥ kakudmī nāma dhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्येष्ठः पुत्रः स तस्यासीद् राज्यं प्राप्य कुशस्थलीम् । स कन्यासहितः श्रुत्वा गान्धर्वं ब्रह्मणो ऽन्तिके

jyeṣṭhaḥ putraḥ sa tasyāsīd rājyaṃ prāpya kuśasthalīm / sa kanyāsahitaḥ śrutvā gāndharvaṃ brahmaṇo 'ntike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहूर्तभूतं देवस्य तस्थौ बहुयुगं द्विजाः । आजगाम स चैवाथ स्वां पुरीं यादवैर् वृताम्

muhūrtabhūtaṃ devasya tasthau bahuyugaṃ dvijāḥ / ājagāma sa caivātha svāṃ purīṃ yādavair vṛtām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृतां द्वारवतीं नाम बहुद्वारां मनोरमाम् । भोजवृष्ण्यन्धकैर् गुप्तां वसुदेवपुरोगमैः

kṛtāṃ dvāravatīṃ nāma bahudvārāṃ manoramām / bhojavṛṣṇyandhakair guptāṃ vasudevapurogamaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव रैवतो ज्ञात्वा यथातत्त्वं द्विजोत्तमाः । कन्यां तां बलदेवाय सुभद्रां नाम रेवतीम्

tatraiva raivato jñātvā yathātattvaṃ dvijottamāḥ / kanyāṃ tāṃ baladevāya subhadrāṃ nāma revatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दत्त्वा जगाम शिखरं मेरोस् तपसि संस्थितः । रेमे रामो ऽपि धर्मात्मा रेवत्या सहितः सुखी

dattvā jagāma śikharaṃ meros tapasi saṃsthitaḥ / reme rāmo 'pi dharmātmā revatyā sahitaḥ sukhī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुनय ऊचुः: कथं बहुयुगे काले समतीते महामते । न जरा रेवतीं प्राप्ता रैवतं च ककुद्मिनम्

munaya ūcuḥ: kathaṃ bahuyuge kāle samatīte mahāmate / na jarā revatīṃ prāptā raivataṃ ca kakudminam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मेरुं गतस्य वा तस्य शर्यातेः संततिः कथम् । स्थिता पृथिव्याम् अद्यापि श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः

meruṃ gatasya vā tasya śaryāteḥ saṃtatiḥ katham / sthitā pṛthivyām adyāpi śrotum icchāma tattvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षण उवाच: न जरा क्षुत्पिपासा वा न मृत्युर् मुनिसत्तमाः । ऋतुचक्रं प्रभवति ब्रह्मलोके सदानघाः । ककुद्मिनः स्वर्लोकं तु रैवतस्य गतस्य ह

lomaharṣaṇa uvāca: na jarā kṣutpipāsā vā na mṛtyur munisattamāḥ / ṛtucakraṃ prabhavati brahmaloke sadānaghāḥ / kakudminaḥ svarlokaṃ tu raivatasya gatasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृता पुण्यजनैर् विप्रा राक्षसैः सा कुशस्थली । तस्य भ्रातृशतं त्व् आसीद् धार्मिकस्य महात्मनः

hṛtā puṇyajanair viprā rākṣasaiḥ sā kuśasthalī / tasya bhrātṛśataṃ tv āsīd dhārmikasya mahātmanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद् वध्यमानं रक्षोभिर् दिशः प्राक्रामद् अच्युताः । विद्रुतस्य च विप्रेन्द्रास् तस्य भ्रातृशतस्य वै

tad vadhyamānaṃ rakṣobhir diśaḥ prākrāmad acyutāḥ / vidrutasya ca viprendrās tasya bhrātṛśatasya vai

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्ववायस् तु सुमहांस् तत्र तत्र द्विजोत्तमाः । तेषां ह्य् एते मुनिश्रेष्ठाः शर्याता इति विश्रुताः

anvavāyas tu sumahāṃs tatra tatra dvijottamāḥ / teṣāṃ hy ete muniśreṣṭhāḥ śaryātā iti viśrutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षत्रिया गुणसंपन्ना दिक्षु सर्वासु विश्रुताः । शर्वशः सर्वगहनं प्रविष्टास् ते महौजसः

kṣatriyā guṇasaṃpannā dikṣu sarvāsu viśrutāḥ / śarvaśaḥ sarvagahanaṃ praviṣṭās te mahaujasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाभागरिष्टपुत्रौ द्वौ वैश्यौ ब्राह्मणतां गतौ । करूषस्य तु कारूषाः क्षत्रिया युद्धदुर्मदाः

nābhāgariṣṭaputrau dvau vaiśyau brāhmaṇatāṃ gatau / karūṣasya tu kārūṣāḥ kṣatriyā yuddhadurmadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृषध्रो हिंसयित्वा तु गुरोर् गां द्विजसत्तमाः । शापाच् छूद्रत्वम् आपन्नो नवैते परिकीर्तिताः

pṛṣadhro hiṃsayitvā tu guror gāṃ dvijasattamāḥ / śāpāc chūdratvam āpanno navaite parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वैवस्वतस्य तनया मुनेर् वै मुनिसत्तमाः । क्षुवतस् तु मनोर् विप्रा इक्ष्वाकुर् अभवत् सुतः

vaivasvatasya tanayā muner vai munisattamāḥ / kṣuvatas tu manor viprā ikṣvākur abhavat sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रशतं त्व् आसीद् इक्ष्वाकोर् भूरिदक्षिणम् । तेषां विकुक्षिर् ज्येष्ठस् तु विकुक्षित्वाद् अयोधताम्

tasya putraśataṃ tv āsīd ikṣvākor bhūridakṣiṇam / teṣāṃ vikukṣir jyeṣṭhas tu vikukṣitvād ayodhatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राप्तः परमधर्मज्ञ सो ऽयोध्याधिपतिः प्रभुः । शकुनिप्रमुखास् तस्य पुत्राः पञ्चशतं स्मृताः

prāptaḥ paramadharmajña so 'yodhyādhipatiḥ prabhuḥ / śakunipramukhās tasya putrāḥ pañcaśataṃ smṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तरापथदेशस्य रक्षितारो महाबलाः । चत्वारिंशद् दशाष्टौ च दक्षिणस्यां तथा दिशि

uttarāpathadeśasya rakṣitāro mahābalāḥ / catvāriṃśad daśāṣṭau ca dakṣiṇasyāṃ tathā diśi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वशातिप्रमुखाश् चान्ये रक्षितारो द्विजोत्तमाः । इक्ष्वाकुस् तु विकुक्षिं वाऐ अष्टकायाम् अथादिशत्

vaśātipramukhāś cānye rakṣitāro dvijottamāḥ / ikṣvākus tu vikukṣiṃ vāai aṣṭakāyām athādiśat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मांसम् आनय श्राद्धार्थं मृगान् हत्वा महाबल । श्राद्धकर्मणि चोद्दिष्टो अकृते श्राद्धकर्मणि

māṃsam ānaya śrāddhārthaṃ mṛgān hatvā mahābala / śrāddhakarmaṇi coddiṣṭo akṛte śrāddhakarmaṇi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्षयित्वा शशं विप्राः शशादो मृगयां गतः । इक्ष्वाकुणा परित्यक्तो वसिष्ठवचनात् प्रभुः

bhakṣayitvā śaśaṃ viprāḥ śaśādo mṛgayāṃ gataḥ / ikṣvākuṇā parityakto vasiṣṭhavacanāt prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इक्ष्वाकौ संस्थिते विप्राः शशादस् तु नृपो ऽभवत् । शशादस्य तु दायादः ककुत्स्थो नाम वीर्यवान्

ikṣvākau saṃsthite viprāḥ śaśādas tu nṛpo 'bhavat / śaśādasya tu dāyādaḥ kakutstho nāma vīryavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनास् तु ककुत्स्थस्य पृथुश् चानेनसः स्मृतः । विष्टराश्वः पृथोः पुत्रस् तस्माद् आर्द्रस् त्व् अजायत

anenās tu kakutsthasya pṛthuś cānenasaḥ smṛtaḥ / viṣṭarāśvaḥ pṛthoḥ putras tasmād ārdras tv ajāyata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आर्द्रस् तु युवनाश्वस् तु श्रावस्तस् तत्सुतो द्विजाः । जज्ञे श्रावस्तको राजा श्रावस्ती येन निर्मिता

ārdras tu yuvanāśvas tu śrāvastas tatsuto dvijāḥ / jajñe śrāvastako rājā śrāvastī yena nirmitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रावस्तस्य तु दायादो बृहदश्वो महीपतिः । कुवलाश्वः सुतस् तस्य राजा परमधार्मिकः

śrāvastasya tu dāyādo bṛhadaśvo mahīpatiḥ / kuvalāśvaḥ sutas tasya rājā paramadhārmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स धुन्धुवधाद् राजा धुन्धुमारत्वम् आगतः ॥* ब्र्प् ७।५५ ॥ मुनय ऊचुः: धुन्धोर् वधं महाप्राज्ञ श्रोतुम् इच्छाम तत्त्वतः । यद्वधात् कुवलाश्वो ऽसौ धुन्धुमारत्वम् आगतः

yaḥ sa dhundhuvadhād rājā dhundhumāratvam āgataḥ //* BrP 7.55 // munaya ūcuḥ: dhundhor vadhaṃ mahāprājña śrotum icchāma tattvataḥ / yadvadhāt kuvalāśvo 'sau dhundhumāratvam āgataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षण उवाच: कुवलाश्वस्य पुत्राणां शतम् उत्तमधन्विनाम् । सर्वे विद्यासु निष्णाता बलवन्तो दुरासदाः

lomaharṣaṇa uvāca: kuvalāśvasya putrāṇāṃ śatam uttamadhanvinām / sarve vidyāsu niṣṇātā balavanto durāsadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बभूवुर् धार्मिकाः सर्वे यज्वानो भूरिदक्षिणाः । कुवलाश्वं पिता राज्ये बृहदश्वो न्ययोजयत्

babhūvur dhārmikāḥ sarve yajvāno bhūridakṣiṇāḥ / kuvalāśvaṃ pitā rājye bṛhadaśvo nyayojayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुत्रसंक्रामितश्रीस् तु वनं राजा विवेश ह । तम् उत्तङ्को ऽथ विप्रर्षिः प्रयान्तं प्रत्यवारयत्

putrasaṃkrāmitaśrīs tu vanaṃ rājā viveśa ha / tam uttaṅko 'tha viprarṣiḥ prayāntaṃ pratyavārayat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तङ्क उवाच: भवता रक्षणं कार्यं तच् च कर्तुं त्वम् अर्हसि । निरुद्विग्नस् तपश् चर्तुं नहि शक्नोमि पार्थिव

uttaṅka uvāca: bhavatā rakṣaṇaṃ kāryaṃ tac ca kartuṃ tvam arhasi / nirudvignas tapaś cartuṃ nahi śaknomi pārthiva

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ममाश्रमसमीपे वै समेषु मरुधन्वसु । समुद्रो वालुकापूर्ण उद्दालक इति स्मृतः

mamāśramasamīpe vai sameṣu marudhanvasu / samudro vālukāpūrṇa uddālaka iti smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देवतानाम् अवध्यश् च महाकायो महाबलः । अन्तर्भूमिगतस् तत्र वालुकान्तर्हितो महान्

devatānām avadhyaś ca mahākāyo mahābalaḥ / antarbhūmigatas tatra vālukāntarhito mahān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राक्षसस्य मधोः पुत्रो धुन्धुर् नाम महासुरः । शेते लोकविनाशाय तप आस्थाय दारुणम्

rākṣasasya madhoḥ putro dhundhur nāma mahāsuraḥ / śete lokavināśāya tapa āsthāya dāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संवत्सरस्य पर्यन्ते स निश्वासं विमुञ्चति । यदा तदा मही तत्र चलति स्म नराधिप

saṃvatsarasya paryante sa niśvāsaṃ vimuñcati / yadā tadā mahī tatra calati sma narādhipa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य निःश्वासवातेन रज उद्धूयते महत् । आदित्यपथम् आवृत्य सप्ताहं भूमिकम्पनम्

tasya niḥśvāsavātena raja uddhūyate mahat / ādityapatham āvṛtya saptāhaṃ bhūmikampanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सविस्फुलिङ्गं साङ्गारं सधूमम् अतिदारुणम् । तेन तात न शक्नोमि तस्मिन् स्थातुं स्व आश्रमे

savisphuliṅgaṃ sāṅgāraṃ sadhūmam atidāruṇam / tena tāta na śaknomi tasmin sthātuṃ sva āśrame

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं मारय महाकायं लोकानां हितकाम्यया । लोकाः स्वस्था भवन्त्य् अद्य तस्मिन् विनिहते त्वया

taṃ māraya mahākāyaṃ lokānāṃ hitakāmyayā / lokāḥ svasthā bhavanty adya tasmin vinihate tvayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्वं हि तस्य वधायैकः समर्थः पृथिवीपते । विष्णुना च वरो दत्तो मह्यं पूर्वयुगे नृप

tvaṃ hi tasya vadhāyaikaḥ samarthaḥ pṛthivīpate / viṣṇunā ca varo datto mahyaṃ pūrvayuge nṛpa

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस् तं महासुरं रौद्रं हनिष्यति महाबलम् । तस्य त्वं वरदानेन तेजश् चाख्यापयिष्यसि

yas taṃ mahāsuraṃ raudraṃ haniṣyati mahābalam / tasya tvaṃ varadānena tejaś cākhyāpayiṣyasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नहि धुन्धुर् महातेजास् तेजसाल्पेन शक्यते । निर्दग्धुं पृथिवीपाल चिरं युगशतैर् अपि

nahi dhundhur mahātejās tejasālpena śakyate / nirdagdhuṃ pṛthivīpāla ciraṃ yugaśatair api

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वीर्यं च सुमहत् तस्य देवैर् अपि दुरासदम् । स एवम् उक्तो राजर्षिर् उत्तङ्केन महात्मना । कुवलाश्वं सुतं प्रादात् तस्मै धुन्धुनिबर्हणे

vīryaṃ ca sumahat tasya devair api durāsadam / sa evam ukto rājarṣir uttaṅkena mahātmanā / kuvalāśvaṃ sutaṃ prādāt tasmai dhundhunibarhaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बृहदश्व उवाच: भगवन् न्यस्तशस्त्रो ऽहम् अयं तु तनयो मम । भविष्यति द्विजश्रेष्ठ धुन्धुमारो न संशयः

bṛhadaśva uvāca: bhagavan nyastaśastro 'ham ayaṃ tu tanayo mama / bhaviṣyati dvijaśreṣṭha dhundhumāro na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स तं व्यादिश्य तनयं राजर्षिर् धुन्धुमारणे । जगाम पर्वतायैव नृपतिः संशितव्रतः

sa taṃ vyādiśya tanayaṃ rājarṣir dhundhumāraṇe / jagāma parvatāyaiva nṛpatiḥ saṃśitavrataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लोमहर्षण उवाच: कुवलाश्वस् तु पुत्राणां शतेन सह भो द्विजाः । प्रायाद् उत्तङ्कसहितो धुन्धोस् तस्य निबर्हणे

lomaharṣaṇa uvāca: kuvalāśvas tu putrāṇāṃ śatena saha bho dvijāḥ / prāyād uttaṅkasahito dhundhos tasya nibarhaṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् आविशत् तदा विष्णुस् तेजसा भगवान् प्रभुः । उत्तङ्कस्य नियोगाद् वै लोकानां हितकाम्यया

tam āviśat tadā viṣṇus tejasā bhagavān prabhuḥ / uttaṅkasya niyogād vai lokānāṃ hitakāmyayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् प्रयाते दुर्धर्षे दिवि शब्दो महान् अभूत् । एष श्रीमान् अवध्यो ऽद्य धुन्धुमारो भविष्यति

tasmin prayāte durdharṣe divi śabdo mahān abhūt / eṣa śrīmān avadhyo 'dya dhundhumāro bhaviṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिव्यैर् गन्धैश् च माल्यैश् च तं देवाः समवाकिरन् । देवदुन्दुभयश् चैव प्रणेदुर् द्विजसत्तमाः

divyair gandhaiś ca mālyaiś ca taṃ devāḥ samavākiran / devadundubhayaś caiva praṇedur dvijasattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स गत्वा जयतां श्रेष्ठस् तनयैः सह वीर्यवान् । समुद्रं खानयाम् आस वालुकान्तरम् अव्ययम्

sa gatvā jayatāṃ śreṣṭhas tanayaiḥ saha vīryavān / samudraṃ khānayām āsa vālukāntaram avyayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रैः खनद्भिश् च वालुकान्तर्हितस् तदा । धुन्धुर् आसादितो विप्रा दिशम् आवृत्य पश्चिमाम्

tasya putraiḥ khanadbhiś ca vālukāntarhitas tadā / dhundhur āsādito viprā diśam āvṛtya paścimām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखजेनाग्निना क्रोधाल् लोकान् उद्वर्तयन्न् इव । वारि सुस्राव वेगेन महोदधिर् इवोदये

mukhajenāgninā krodhāl lokān udvartayann iva / vāri susrāva vegena mahodadhir ivodaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सौमस्य मुनिशार्दूला वरोर्मिकलिलो महान् । तस्य पुत्रशतं दग्धं त्रिभिर् ऊनं तु रक्षसा

saumasya muniśārdūlā varormikalilo mahān / tasya putraśataṃ dagdhaṃ tribhir ūnaṃ tu rakṣasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः स राजा द्युतिमान् राक्षसं तं महाबलम् । आससाद महातेजा धुन्धुं धुन्धुविनाशनः

tataḥ sa rājā dyutimān rākṣasaṃ taṃ mahābalam / āsasāda mahātejā dhundhuṃ dhundhuvināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य वारिमयं वेगम् आपीय स नराधिपः । योगी योगेन वह्निं च शमयाम् आस वारिणा

tasya vārimayaṃ vegam āpīya sa narādhipaḥ / yogī yogena vahniṃ ca śamayām āsa vāriṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निहत्य तं महाकायं बलेनोदकराक्षसम् । उत्तङ्कं दर्शयाम् आस कृतकर्मा नराधिपः

nihatya taṃ mahākāyaṃ balenodakarākṣasam / uttaṅkaṃ darśayām āsa kṛtakarmā narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तङ्कस् तु वरं प्रादात् तस्मै राज्ञे महात्मने । ददौ तस्याक्षयं वित्तं शत्रुभिश् चापराजितम्

uttaṅkas tu varaṃ prādāt tasmai rājñe mahātmane / dadau tasyākṣayaṃ vittaṃ śatrubhiś cāparājitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मे रतिं च सततं स्वर्गे वासं तथाक्षयम् । पुत्राणां चाक्षयांल् लोकान् स्वर्गे ये रक्षसा हताः

dharme ratiṃ ca satataṃ svarge vāsaṃ tathākṣayam / putrāṇāṃ cākṣayāṃl lokān svarge ye rakṣasā hatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रास् त्रयः शिष्टा दृढाश्वो ज्येष्ठ उच्यते । चन्द्राश्वकपिलाश्वौ तु कनीयांसौ कुमारकौ

tasya putrās trayaḥ śiṣṭā dṛḍhāśvo jyeṣṭha ucyate / candrāśvakapilāśvau tu kanīyāṃsau kumārakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धौन्धुमारेर् दृढाश्वस्य हर्यश्वश् चात्मजः स्मृतः । हर्यश्वस्य निकुम्भो ऽभूत् क्षत्रधर्मरतः सदा

dhaundhumārer dṛḍhāśvasya haryaśvaś cātmajaḥ smṛtaḥ / haryaśvasya nikumbho 'bhūt kṣatradharmarataḥ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संहताश्वो निकुम्भस्य सुतो रणविशारदः । अकृशाश्वकृशाश्वौ तु संहताश्वसुतौ द्विजाः

saṃhatāśvo nikumbhasya suto raṇaviśāradaḥ / akṛśāśvakṛśāśvau tu saṃhatāśvasutau dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य हैमवती कन्या सतां मता दृषद्वती । विख्याता त्रिषु लोकेषु पुत्रश् चास्याः प्रसेनजित्

tasya haimavatī kanyā satāṃ matā dṛṣadvatī / vikhyātā triṣu lokeṣu putraś cāsyāḥ prasenajit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेभे प्रसेनजिद् भार्यां गौरीं नाम पतिव्रताम् । अभिशस्ता तु सा भर्त्रा नदी वै बाहुदाभवत्

lebhe prasenajid bhāryāṃ gaurīṃ nāma pativratām / abhiśastā tu sā bhartrā nadī vai bāhudābhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य पुत्रो महान् आसीद् युवनाश्वो नराधिपः । मान्धाता युवनाश्वस्य त्रिलोकविजयी सुतः

tasya putro mahān āsīd yuvanāśvo narādhipaḥ / māndhātā yuvanāśvasya trilokavijayī sutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्य चैत्ररथी भार्या शशबिन्दोः सुताभवत् । साध्वी बिन्दुमती नाम रूपेणासदृशी भुवि

tasya caitrarathī bhāryā śaśabindoḥ sutābhavat / sādhvī bindumatī nāma rūpeṇāsadṛśī bhuvi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पतिव्रता च ज्येष्ठा च भ्रातॄणाम् अयुतस्य वै । तस्याम् उत्पादयाम् आस मान्धाता द्वौ सुतौ द्विजाः

pativratā ca jyeṣṭhā ca bhrātṝṇām ayutasya vai / tasyām utpādayām āsa māndhātā dvau sutau dvijāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरुकुत्सं च धर्मज्ञं मुचुकुन्दं च पार्थिवम् । पुरुकुत्ससुतस् त्व् आसीत् त्रसदस्युर् महीपतिः

purukutsaṃ ca dharmajñaṃ mucukundaṃ ca pārthivam / purukutsasutas tv āsīt trasadasyur mahīpatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्मदायाम् अथोत्पन्नः संभूतस् तस्य चात्मजः । संभूतस्य तु दायादस् त्रिधन्वा रिपुमर्दनः

narmadāyām athotpannaḥ saṃbhūtas tasya cātmajaḥ / saṃbhūtasya tu dāyādas tridhanvā ripumardanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञस् त्रिधन्वनस् त्व् आसीद् विद्वांस् त्रय्यारुणः प्रभुः । तस्य सत्यव्रतो नाम कुमारो ऽभून् महाबलः

rājñas tridhanvanas tv āsīd vidvāṃs trayyāruṇaḥ prabhuḥ / tasya satyavrato nāma kumāro 'bhūn mahābalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिग्रहणमन्त्राणां विघ्नं चक्रे सुदुर्मतिः । येन भार्या कृतोद्वाहा हृता चैव परस्य ह

parigrahaṇamantrāṇāṃ vighnaṃ cakre sudurmatiḥ / yena bhāryā kṛtodvāhā hṛtā caiva parasya ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाल्यात् कामाच् च मोहाच् च साहसाच् चापलेन च । जहार कन्यां कामार्तः कस्यचित् पुरवासिनः

bālyāt kāmāc ca mohāc ca sāhasāc cāpalena ca / jahāra kanyāṃ kāmārtaḥ kasyacit puravāsinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधर्मशङ्कुना तेन तं स त्रय्यारुणो ऽत्यजत् । अपध्वंसेति बहुशो वदन् क्रोधसमन्वितः

adharmaśaṅkunā tena taṃ sa trayyāruṇo 'tyajat / apadhvaṃseti bahuśo vadan krodhasamanvitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सो ऽब्रवीत् पितरं त्यक्तः क्व गच्छामीति वै मुहुः । पिता च तम् अथोवाच श्वपाकैः सह वर्तय

so 'bravīt pitaraṃ tyaktaḥ kva gacchāmīti vai muhuḥ / pitā ca tam athovāca śvapākaiḥ saha vartaya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाहं पुत्रेण पुत्रार्थी त्वयाद्य कुलपांसन । इत्य् उक्तः स निराक्रामन् नगराद् वचनात् पितुः

nāhaṃ putreṇa putrārthī tvayādya kulapāṃsana / ity uktaḥ sa nirākrāman nagarād vacanāt pituḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न च तं वारयाम् आस वसिष्ठो भगवान् ऋषिः । स तु सत्यव्रतो विप्राः श्वपाकावसथान्तिके

na ca taṃ vārayām āsa vasiṣṭho bhagavān ṛṣiḥ / sa tu satyavrato viprāḥ śvapākāvasathāntike

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्रा त्यक्तो ऽवसद् वीरः पिताप्य् अस्य वनं ययौ । ततस् तस्मिंस् तु विषये नावर्षत् पाकशासनः

pitrā tyakto 'vasad vīraḥ pitāpy asya vanaṃ yayau / tatas tasmiṃs tu viṣaye nāvarṣat pākaśāsanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समा द्वादश भो विप्रास् तेनाधर्मेण वै तदा । दारांस् तु तस्य विषये विश्वामित्रो महातपाः

samā dvādaśa bho viprās tenādharmeṇa vai tadā / dārāṃs tu tasya viṣaye viśvāmitro mahātapāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संन्यस्य सागरान्ते तु चकार विपुलं तपः । तस्य पत्नी गले बद्ध्वा मध्यमं पुत्रम् औरसम्

saṃnyasya sāgarānte tu cakāra vipulaṃ tapaḥ / tasya patnī gale baddhvā madhyamaṃ putram aurasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शेषस्य भरणार्थाय व्यक्रीणाद् गोशतेन वै । तं च बद्धं गले दृष्ट्वा विक्रयार्थं नृपात्मजः

śeṣasya bharaṇārthāya vyakrīṇād gośatena vai / taṃ ca baddhaṃ gale dṛṣṭvā vikrayārthaṃ nṛpātmajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महर्षिपुत्रं धर्मात्मा मोक्षयाम् आस भो द्विजाः । सत्यव्रतो महाबाहुर् भरणं तस्य चाकरोत्

maharṣiputraṃ dharmātmā mokṣayām āsa bho dvijāḥ / satyavrato mahābāhur bharaṇaṃ tasya cākarot

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विश्वामित्रस्य तुष्ट्यर्थम् अनुकम्पार्थम् एव च । सो ऽभवद् गालवो नाम गले बन्धान् महातपाः । महर्षिः कौशिको धीमांस् तेन वीरेण मोक्षितः

viśvāmitrasya tuṣṭyartham anukampārtham eva ca / so 'bhavad gālavo nāma gale bandhān mahātapāḥ / maharṣiḥ kauśiko dhīmāṃs tena vīreṇa mokṣitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.