Brhaspati-Smrti, Vyavahara 1.13

कुलीनदक्षानलसैः प्राज्ञैर् नाणकवेदिभिः । आयव्ययज्ञैः शुचिभिः शूरैः कुर्यात् सह क्रियाः

kulīnadakṣānalasaiḥ prājñair nāṇakavedibhiḥ / āyavyayajñaiḥ śucibhiḥ śūraiḥ kuryāt saha kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समो ऽतिरिक्तो जीनो वा यत्रांशो यस्य यादृशः । क्षयव्ययौ तथा वृद्धिस् तस्य तत्र तथाविधा

samo 'tirikto jīno vā yatrāṃśo yasya yādṛśaḥ / kṣayavyayau tathā vṛddhis tasya tatra tathāvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अशक्तालसरोगार्त- मन्दभाग्यनिराश्रयैः । वणिज्याद्याः सहैतैस् तु न कर्तव्या बुधैः क्रियाः

aśaktālasarogārta- mandabhāgyanirāśrayaiḥ / vaṇijyādyāḥ sahaitais tu na kartavyā budhaiḥ kriyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोगं कुर्वते ये तु हेमधान्यरसादिना । समन्यूनाधिकैर् अंशैर् लाभस् तेषां तथाविधः

prayogaṃ kurvate ye tu hemadhānyarasādinā / samanyūnādhikair aṃśair lābhas teṣāṃ tathāvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समो न्यूनो ऽधिको वांशो येन क्षिप्तस् तथैव सः । व्ययं दद्यात् कर्म कुर्याल् लाभं गृह्णीत चैव हि

samo nyūno 'dhiko vāṃśo yena kṣiptas tathaiva saḥ / vyayaṃ dadyāt karma kuryāl lābhaṃ gṛhṇīta caiva hi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परीक्षकाः साक्षिणश् च त एवोक्ताः परस्परम् । संदिग्धे ऽर्थे ऽवञ्चनायां न चेद् द्विद्वेषसंयुताः

parīkṣakāḥ sākṣiṇaś ca ta evoktāḥ parasparam / saṃdigdhe 'rthe 'vañcanāyāṃ na ced dvidveṣasaṃyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः कश्चिद् वञ्चकस् तेषां विज्ञातः क्रयविक्रये । शपथैः स विशोध्यः स्यात् सर्ववादे त्व् अयं विधिः

yaḥ kaścid vañcakas teṣāṃ vijñātaḥ krayavikraye / śapathaiḥ sa viśodhyaḥ syāt sarvavāde tv ayaṃ vidhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षयहानिर् यदा तत्र दैवराजकृताद् भवेत् । सर्वेषाम् एव सा प्रोक्ता कल्पनीया तथांशतः

kṣayahānir yadā tatra daivarājakṛtād bhavet / sarveṣām eva sā proktā kalpanīyā tathāṃśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनिर्दिष्टो वार्यमाणः प्रमादाद् यस् तु नाशयेत् । तेनैव तद् भवेद् देयं सर्वेषां समवायिनाम्

anirdiṣṭo vāryamāṇaḥ pramādād yas tu nāśayet / tenaiva tad bhaved deyaṃ sarveṣāṃ samavāyinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञे दत्त्वा तु षड्भागं लभेरंस् ते यतांशतः

rājñe dattvā tu ṣaḍbhāgaṃ labheraṃs te yatāṃśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैवराजभयाद् अस्तु स्वशक्त्या परिपालयेत् । तस्य अंशं दशमं दत्त्वा गृह्नीयुस् ते ऽंशतो ऽपरम्

daivarājabhayād astu svaśaktyā paripālayet / tasya aṃśaṃ daśamaṃ dattvā gṛhnīyus te 'ṃśato 'param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुल्कस्थानं वणिक् प्राप्तः शुल्कं दद्याद् यथोचितम् । न तद् व्यभिचरेत् राज्ञां बलिर् एष प्रकीर्तितः

śulkasthānaṃ vaṇik prāptaḥ śulkaṃ dadyād yathocitam / na tad vyabhicaret rājñāṃ balir eṣa prakīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नैवं तस्करराजाग्नि- व्यसने समुपस्थिते । यस् तु स्वशक्त्या रक्षेत् तु तस्यांशो दशमः स्मृतः

naivaṃ taskararājāgni- vyasane samupasthite / yas tu svaśaktyā rakṣet tu tasyāṃśo daśamaḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा तत्र वणिक् कश्चित् प्रमीयेत प्रमादतः । तस्य भाण्डं दर्शनीयं नियुक्तैः राजपुरुषैः

yadā tatra vaṇik kaścit pramīyeta pramādataḥ / tasya bhāṇḍaṃ darśanīyaṃ niyuktaiḥ rājapuruṣaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा कश्चित् समागच्छेत् तदा रिक्थहरो नरः । स्वाम्यं विभावयेद् अन्यैः स तदा लब्धुम् अर्हति

yadā kaścit samāgacchet tadā rikthaharo naraḥ / svāmyaṃ vibhāvayed anyaiḥ sa tadā labdhum arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राजाददीत षड्भागं नवमं दशमं तथा । शूद्रविष्क्षत्रजातीनां विप्राद् गृह्णीत विंशकम्

rājādadīta ṣaḍbhāgaṃ navamaṃ daśamaṃ tathā / śūdraviṣkṣatrajātīnāṃ viprād gṛhṇīta viṃśakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यब्दाद् ऊर्ध्वं तु नागच्छेद् यत्र स्वामी कथंचन । तदा गृह्णीत तद् राजा ब्रह्मस्वं ब्राह्मणाञ् श्रयेत्

tryabdād ūrdhvaṃ tu nāgacched yatra svāmī kathaṃcana / tadā gṛhṇīta tad rājā brahmasvaṃ brāhmaṇāñ śrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं क्रियाप्रवृत्तानां यदा कश्चिद् विपद्यते । तद् बन्धुना क्रिया कार्या सर्वेषां सहकारिभिः

evaṃ kriyāpravṛttānāṃ yadā kaścid vipadyate / tad bandhunā kriyā kāryā sarveṣāṃ sahakāribhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रथं हरेद् यथाध्वर्युर् ब्रह्माधाने च वाजिनम् । होता निविद्वरं चाश्वम् उद्गाता चाप्यनः क्रये

rathaṃ hared yathādhvaryur brahmādhāne ca vājinam / hotā nividvaraṃ cāśvam udgātā cāpyanaḥ kraye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषाम् अर्धिनो मुख्यास् तद् अर्धेनाधिनो ऽपरे । तृतीयिनस् तृतीयांशाश् चतुर्थांशाश् च पादिनः

sarveṣām ardhino mukhyās tad ardhenādhino 'pare / tṛtīyinas tṛtīyāṃśāś caturthāṃśāś ca pādinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आगन्तुकाः क्रमायातास् तथा चैव स्वयंकृताः । त्रिविधास् ते समाख्याता वर्तितव्यं तथैव तैः

āgantukāḥ kramāyātās tathā caiva svayaṃkṛtāḥ / trividhās te samākhyātā vartitavyaṃ tathaiva taiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहूनां संमतो यस् तु दद्याद् एको धनं नरः । करणं कारयेद् वापि सर्वैर् एव कृतं भवेत्

bahūnāṃ saṃmato yas tu dadyād eko dhanaṃ naraḥ / karaṇaṃ kārayed vāpi sarvair eva kṛtaṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञातिसंबन्धिसुहृदाम् ऋणं देयं सबन्धकम् । अन्येषां लग्नकोपेतं लेख्यसाक्षियुतं तथा

jñātisaṃbandhisuhṛdām ṛṇaṃ deyaṃ sabandhakam / anyeṣāṃ lagnakopetaṃ lekhyasākṣiyutaṃ tathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेच्छादेयं हिरण्यं तु रसधान्यं तु सावधि । देशस्थित्या प्रदातव्यं गृहीतव्यं तथैव तत्

svecchādeyaṃ hiraṇyaṃ tu rasadhānyaṃ tu sāvadhi / deśasthityā pradātavyaṃ gṛhītavyaṃ tathaiva tat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समवेतैस् तु यद् दत्तं प्रार्थनीयं तथैव तत् । न याचते च यः कश्चिल् लाभात् स परिहीयते

samavetais tu yad dattaṃ prārthanīyaṃ tathaiva tat / na yācate ca yaḥ kaścil lābhāt sa parihīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रूयतां कर्षकादीनां विधानम् इदम् उच्यते

śrūyatāṃ karṣakādīnāṃ vidhānam idam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाह्यवाहकबीजाद्यैः क्षेत्रोपकरणेन च । ये समाः स्युस् तु तैः सार्धं कृषिः कार्या विजानता

vāhyavāhakabījādyaiḥ kṣetropakaraṇena ca / ye samāḥ syus tu taiḥ sārdhaṃ kṛṣiḥ kāryā vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बाह्यबीजात्ययाद् यत्र क्षेत्रहानिः प्रजायते । तेनैव सा प्रदातव्या सर्वेषां कृषिजीविनाम्

bāhyabījātyayād yatra kṣetrahāniḥ prajāyate / tenaiva sā pradātavyā sarveṣāṃ kṛṣijīvinām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वते नगराभ्यासे तथा राजपथस्य च । उषरं मूषिकव्याप्तं क्षेत्रं यत्नेन वर्जयेत्

parvate nagarābhyāse tathā rājapathasya ca / uṣaraṃ mūṣikavyāptaṃ kṣetraṃ yatnena varjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्तानूपं सुसेकं च समन्तात् क्षेत्रसंयुतम् । प्रकृष्टं च कृतं काले वापयन् फलम् अश्नुते

gartānūpaṃ susekaṃ ca samantāt kṣetrasaṃyutam / prakṛṣṭaṃ ca kṛtaṃ kāle vāpayan phalam aśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृशातिवृद्धं क्षूद्रं च रोगिणं प्रपलायिनम् । काणं खञ्जं विनादद्यात् बाह्यं प्राज्ञः कृषीवलः

kṛśātivṛddhaṃ kṣūdraṃ ca rogiṇaṃ prapalāyinam / kāṇaṃ khañjaṃ vinādadyāt bāhyaṃ prājñaḥ kṛṣīvalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एष धर्मः समाख्यातः कीनाशानां पुरातनः

eṣa dharmaḥ samākhyātaḥ kīnāśānāṃ purātanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिरण्यकुप्यसूत्राणां काष्ठपाषाणचर्मणाम् । संस्कर्ता तु कलाभिज्ञः शिल्पी प्रोक्तो मनीषिभिः

hiraṇyakupyasūtrāṇāṃ kāṣṭhapāṣāṇacarmaṇām / saṃskartā tu kalābhijñaḥ śilpī prokto manīṣibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हेमकारादयो यत्र शिल्पं संभूय कुर्वते । कर्मानुरूपं निर्वेश लभेरंस् ते यथांशतः

hemakārādayo yatra śilpaṃ saṃbhūya kurvate / karmānurūpaṃ nirveśa labheraṃs te yathāṃśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिक्षकाभिज्ञकुशला आचार्याश् चेति शिल्पिनः । एकद्वित्रिचतुर्भागान् लभेयुस् ते यथोत्तरम्

śikṣakābhijñakuśalā ācāryāś ceti śilpinaḥ / ekadvitricaturbhāgān labheyus te yathottaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हर्म्यं देवगृहं वापि धार्मिकोपस्कराणि च । संभूय कुर्वतां चैषां प्रमुखो द्व्यंशम् अर्हति

harmyaṃ devagṛhaṃ vāpi dhārmikopaskarāṇi ca / saṃbhūya kurvatāṃ caiṣāṃ pramukho dvyaṃśam arhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नर्तकानाम् एष एव धर्मः सद्भिर् उदाहृतः । तालज्ञो लभते ऽध्यर्धं गायनास् तु समांशिनः

nartakānām eṣa eva dharmaḥ sadbhir udāhṛtaḥ / tālajño labhate 'dhyardhaṃ gāyanās tu samāṃśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वाम्याज्ञया तु यश् चौरैः परदेशात् समाहृतम् । राज्ञे दत्त्वा तु षड्भागं भजेयुस् ते यथांशतः

svāmyājñayā tu yaś cauraiḥ paradeśāt samāhṛtam / rājñe dattvā tu ṣaḍbhāgaṃ bhajeyus te yathāṃśataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुरो ऽंशांस् ततो मुख्यः शूरस्त्र्यंशं समाप्नुयात् । समर्थस् तु हरेद् द्व्यंशं शेषाः सर्वे समांशिनः

caturo 'ṃśāṃs tato mukhyaḥ śūrastryaṃśaṃ samāpnuyāt / samarthas tu hared dvyaṃśaṃ śeṣāḥ sarve samāṃśinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.