Brhaspati-Smrti, Vyavahara 1.15

अदेयादिकम् आख्यातं भृतानाम् उच्यते विधिः । शुश्रूषाम् अभ्यूपेत्यैतत् पदम् आदौ निगद्यते

adeyādikam ākhyātaṃ bhṛtānām ucyate vidhiḥ / śuśrūṣām abhyūpetyaitat padam ādau nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभ्युपेत्य तु शुश्रूषां यस् तां न प्रतिपद्यते । अशुश्रूषाभ्युपेत्यैतद् विवादपदम् उच्यते

abhyupetya tu śuśrūṣāṃ yas tāṃ na pratipadyate / aśuśrūṣābhyupetyaitad vivādapadam ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वेतनस्यानपाकर्म तदर्थं स्वामिपालयोः । क्रमशः कल्प्यते वादो भृतभेदत्रयं त्व् इदम्

vetanasyānapākarma tadarthaṃ svāmipālayoḥ / kramaśaḥ kalpyate vādo bhṛtabhedatrayaṃ tv idam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेकधा त्व् अभिहिता जातिकर्मानुरूपतः । विद्याविज्ञानकामार्थ- निमित्तेन चतुर्विधा

anekadhā tv abhihitā jātikarmānurūpataḥ / vidyāvijñānakāmārtha- nimittena caturvidhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकः पुनर् एतेषां क्रियाभेदात् प्रभिद्यते

ekaikaḥ punar eteṣāṃ kriyābhedāt prabhidyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्या त्रयी समाख्याता ऋग्यजुःसामलक्षणा । तदर्थं गुरुशुश्रूषां प्रकुर्याच् च प्रचोदिताम्

vidyā trayī samākhyātā ṛgyajuḥsāmalakṣaṇā / tadarthaṃ guruśuśrūṣāṃ prakuryāc ca pracoditām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विज्ञानम् उच्यते शिल्पं हेमरूप्यादिसंस्कृतिः । नृत्यादिकं च तत्प्राप्तं कुर्यात् कर्म गुरोर् गृहे

vijñānam ucyate śilpaṃ hemarūpyādisaṃskṛtiḥ / nṛtyādikaṃ ca tatprāptaṃ kuryāt karma guror gṛhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो भुङ्क्ते परदासीं तु स ज्ञेयो वडबाभृतः । कर्म तत्स्वामिनः कुर्याद् यथान्नेन भृतो नरः

yo bhuṅkte paradāsīṃ tu sa jñeyo vaḍabābhṛtaḥ / karma tatsvāminaḥ kuryād yathānnena bhṛto naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बहुधार्थभृतः प्रोक्तस् तथा भागभृतो ऽपरः । हीनमध्योत्तमत्वं च सर्वेषाम् एव चोदितम्

bahudhārthabhṛtaḥ proktas tathā bhāgabhṛto 'paraḥ / hīnamadhyottamatvaṃ ca sarveṣām eva coditam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनमासार्धषण्मास- त्रिमासाब्दभृतस् तथा । कर्म कुर्यात् प्रतिज्ञातं लभते परिभाषितम्

dinamāsārdhaṣaṇmāsa- trimāsābdabhṛtas tathā / karma kuryāt pratijñātaṃ labhate paribhāṣitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भृतकस् त्रिविधो ज्ञेय उत्तमो मध्यमो ऽधमः । शक्तिभक्त्यनुरूपैः स्याद् एषां कर्माश्रया भृतिः

bhṛtakas trividho jñeya uttamo madhyamo 'dhamaḥ / śaktibhaktyanurūpaiḥ syād eṣāṃ karmāśrayā bhṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तमस् त्व् आयुधीयो ऽत्र मध्यमस् तु कृषीवलः । अधमो भारवाहः स्याद् इत्य् एष त्रिविधो भृतः

uttamas tv āyudhīyo 'tra madhyamas tu kṛṣīvalaḥ / adhamo bhāravāhaḥ syād ity eṣa trividho bhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुधी तूत्तमः प्रोक्तो मध्यमस् तु कृषीवलः । भारवाहो ऽधमः प्रोक्तस् तथा च गृहकर्मकृत्

āyudhī tūttamaḥ prokto madhyamas tu kṛṣīvalaḥ / bhāravāho 'dhamaḥ proktas tathā ca gṛhakarmakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्विप्रकारो भोगभृतः कृषिगोजीविनां स्मृतः । जातसस्यात् तथा क्षीरात् स लभेत न संशयः

dviprakāro bhogabhṛtaḥ kṛṣigojīvināṃ smṛtaḥ / jātasasyāt tathā kṣīrāt sa labheta na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जधन्यकर्मभाजस् तु शेषा दासास्त्रिपञ्चकाः

jadhanyakarmabhājas tu śeṣā dāsāstripañcakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मापि द्विविधं प्रोक्तम् अशुभं शुभम् एव च । अशुभं दासकर्मोक्तं शुभं कर्मकरे स्मृतम्

karmāpi dvividhaṃ proktam aśubhaṃ śubham eva ca / aśubhaṃ dāsakarmoktaṃ śubhaṃ karmakare smṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृहद्वाराशुचिस्थान- रथ्यावस्करशोधनम् । गृह्याङ्गस्पर्शनोच्छिष्ट- विण्मूत्रग्रहणोज्झनम्

gṛhadvārāśucisthāna- rathyāvaskaraśodhanam / gṛhyāṅgasparśanocchiṣṭa- viṇmūtragrahaṇojjhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गच्छतः स्वामिनः स्वाङ्गैर् उपस्थानम् अथान्ततः । अशुभं कर्म विज्ञेयं शुभम् अन्यद् अतः परम्

gacchataḥ svāminaḥ svāṅgair upasthānam athāntataḥ / aśubhaṃ karma vijñeyaṃ śubham anyad ataḥ param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः प्रभृति वक्तव्यः स्वाम्यनुग्रहपालितः । भोज्यान्नो ऽथ प्रतिग्राह्यो भवत्य् अभिमतः सताम्

tataḥ prabhṛti vaktavyaḥ svāmyanugrahapālitaḥ / bhojyānno 'tha pratigrāhyo bhavaty abhimataḥ satām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आविद्याग्रहणाच् शिष्यः शुश्रूषेत् प्रयतो गुरुम् । तद् वृत्तिर् गुरुदारेषु गुरुपुत्रे तथैव च

āvidyāgrahaṇāc śiṣyaḥ śuśrūṣet prayato gurum / tad vṛttir gurudāreṣu guruputre tathaiva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समावृत्तश् च गुरवे प्रदाय गुरुदक्षिणाम् । प्रतियाति गृहान् एषा शिष्यवृत्तिर् उदाहृतः

samāvṛttaś ca gurave pradāya gurudakṣiṇām / pratiyāti gṛhān eṣā śiṣyavṛttir udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्र पुर्वश् चतुर्वर्गो दासत्वान् न विमुच्यते । प्रसादात् स्वामिनो ऽन्यत्र दास्यम् एषां क्रमागतम्

atra purvaś caturvargo dāsatvān na vimucyate / prasādāt svāmino 'nyatra dāsyam eṣāṃ kramāgatam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विक्रीणीते स्वतन्त्रो यः समात्मानं नराधमः । स जघन्यतमस् त्व् एषां सो ऽपि दास्यान् न मुच्यते

vikrīṇīte svatantro yaḥ samātmānaṃ narādhamaḥ / sa jaghanyatamas tv eṣāṃ so 'pi dāsyān na mucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासेनोढा त्व[स्व]दासी या सो ऽपि दासीत्वम् आप्नुयात् । यस्माद् भर्ता प्रभुस् तस्याः स्वाम्यधीनप्रभुर् यतः

dāsenoḍhā tva[sva]dāsī yā so 'pi dāsītvam āpnuyāt / yasmād bhartā prabhus tasyāḥ svāmyadhīnaprabhur yataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दासीसुताश् च ये जाताः तस्याः पत्या परेण वा । उत्पादको यदि स्वामी न दासीं कारयेत् प्रभुः

dāsīsutāś ca ye jātāḥ tasyāḥ patyā pareṇa vā / utpādako yadi svāmī na dāsīṃ kārayet prabhuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.