Brhaspati-Smrti, Vyavahara 1.9

धर्मेण व्यवहारेण चारित्रेण नृपाज्ञया । चतुष्प्रकारो ऽभिहितः संदिग्धे ऽर्थे विनिर्णयः

dharmeṇa vyavahāreṇa cāritreṇa nṛpājñayā / catuṣprakāro 'bhihitaḥ saṃdigdhe 'rthe vinirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैको द्विविधः प्रोक्तः क्रियाभेदान् मनीषिभिः । अपराधानुरूपं तु दण्डं च परिकल्पयेत्

ekaiko dvividhaḥ proktaḥ kriyābhedān manīṣibhiḥ / aparādhānurūpaṃ tu daṇḍaṃ ca parikalpayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सम्यग् विचार्य कार्यं तु युक्त्या संपरिकल्प्तम् । परीक्षितं तु शपथैः स ज्ञेयो धर्मनिर्णयः

samyag vicārya kāryaṃ tu yuktyā saṃparikalptam / parīkṣitaṃ tu śapathaiḥ sa jñeyo dharmanirṇayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिवादी प्रपद्येद् यत्र धर्मः स निर्णयः । दिव्यैर् विशोधितः सम्यङ्- निर्णयः समुदाहृतः

prativādī prapadyed yatra dharmaḥ sa nirṇayaḥ / divyair viśodhitaḥ samyaṅ- nirṇayaḥ samudāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणनिश्चितो यस् तु व्यवहारः स उच्यते । वाक्छलानुत्तरत्वेन द्वितीयः परिकीर्तितः

pramāṇaniścito yas tu vyavahāraḥ sa ucyate / vākchalānuttaratvena dvitīyaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनुमानेन निर्णीतं चारित्रम् इति कथ्यते । देशस्थित्या तृतीयस् तु शास्त्रविद्भिर् उदाहृतः

anumānena nirṇītaṃ cāritram iti kathyate / deśasthityā tṛtīyas tu śāstravidbhir udāhṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणसमतायां तु राजाज्ञा निर्णयः स्मृतः [प्।९५] । शास्त्रसभ्याविरोधेन चतुर्थः परिकीर्तितः

pramāṇasamatāyāṃ tu rājājñā nirṇayaḥ smṛtaḥ [p.95] / śāstrasabhyāvirodhena caturthaḥ parikīrtitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मशास्त्रविरोधे तु युक्तियुक्तो विधिः स्मृतः

dharmaśāstravirodhe tu yuktiyukto vidhiḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधादृते ब्राह्मणस्य दण्डो भवति कर्हि चित् । अवध्या ब्राह्मणा गावो लोके ऽस्मिन् वैदिकी स्मृतिः

vadhādṛte brāhmaṇasya daṇḍo bhavati karhi cit / avadhyā brāhmaṇā gāvo loke 'smin vaidikī smṛtiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापातकयुक्तो ऽपि न विप्रो वधम् अर्हति । निर्वासनाङ्कने मौण्ड्यं तस्य कुर्यान् नराधिपः

mahāpātakayukto 'pi na vipro vadham arhati / nirvāsanāṅkane mauṇḍyaṃ tasya kuryān narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महापराधयुक्तांश् च वधदण्डेन शासयेत्

mahāparādhayuktāṃś ca vadhadaṇḍena śāsayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वल्पे ऽपराधे वाग्दण्डो धिग्दण्डः पूर्वसाहसे । मध्योत्तमे ऽर्धदण्डस् तु राजद्रोहे च बन्धनम्

svalpe 'parādhe vāgdaṇḍo dhigdaṇḍaḥ pūrvasāhase / madhyottame 'rdhadaṇḍas tu rājadrohe ca bandhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निर्वासनं वधो वापि कार्यम् आत्महितैषिणा । व्यस्ताः समस्ता एकस्य महापातककारिणे

nirvāsanaṃ vadho vāpi kāryam ātmahitaiṣiṇā / vyastāḥ samastā ekasya mahāpātakakāriṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मित्रादिषु प्रयुञ्जीत वाग्दण्डं धिक् तपस्विनाम् । विवादिनो नरांश् चापि द्वेषिणो ऽर्थेन दण्डयेत्

mitrādiṣu prayuñjīta vāgdaṇḍaṃ dhik tapasvinām / vivādino narāṃś cāpi dveṣiṇo 'rthena daṇḍayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिताचार्यः सुहृन् माता भार्या पुत्रः पुरोहितः । नादण्ड्यो नाम राज्ञो ऽस्ति धर्माद् विचलितः स्वकात्

pitācāryaḥ suhṛn mātā bhāryā putraḥ purohitaḥ / nādaṇḍyo nāma rājño 'sti dharmād vicalitaḥ svakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋत्विक्पुरोहितामात्याः पुत्राः संबन्धिबान्धवाः । धर्माद् विचलिता दण्ड्या निर्वास्या राजभिः पुरात्

ṛtvikpurohitāmātyāḥ putrāḥ saṃbandhibāndhavāḥ / dharmād vicalitā daṇḍyā nirvāsyā rājabhiḥ purāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुरून् पुरोहितान् पूज्यान् वाग्दण्डेनैव दण्डयेत् । विवादिनो नरांश् चान्यान् धिग्धनाभ्यां च दण्डयेत्

gurūn purohitān pūjyān vāgdaṇḍenaiva daṇḍayet / vivādino narāṃś cānyān dhigdhanābhyāṃ ca daṇḍayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिलोमास् तथा चान्त्याः पुरुषाणां मलाः स्मृताः । ब्राह्मणातिक्रमे वध्या न दातव्या दमं क्व चित्

pratilomās tathā cāntyāḥ puruṣāṇāṃ malāḥ smṛtāḥ / brāhmaṇātikrame vadhyā na dātavyā damaṃ kva cit

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वधार्हकः स्वर्णशतं दमं दाप्यस् तु पूरुषः । अङ्गच्छेदार्हकस् त्व् अर्धं सदंशशश् तदर्धकम्

vadhārhakaḥ svarṇaśataṃ damaṃ dāpyas tu pūruṣaḥ / aṅgacchedārhakas tv ardhaṃ sadaṃśaśaś tadardhakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताडनं बन्धनं चैव तथैव च विडन्नकम् [प्।९७] । एष दण्डो हि शूद्रस्य नार्थदण्डो बृहस्पतिः

tāḍanaṃ bandhanaṃ caiva tathaiva ca viḍannakam [p.97] / eṣa daṇḍo hi śūdrasya nārthadaṇḍo bṛhaspatiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिज्ञा भावनाद् वादी प्राड्विवाकादिपूजनात् । जयपत्त्रस्य चादनाज् जयी लोके निगद्यते

pratijñā bhāvanād vādī prāḍvivākādipūjanāt / jayapattrasya cādanāj jayī loke nigadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलायनाद् अनुत्तराद् अन्यपक्षाश्रयेण च । हीनस्य गृह्यते वादो न स्ववाक्यजितस्य च

palāyanād anuttarād anyapakṣāśrayeṇa ca / hīnasya gṛhyate vādo na svavākyajitasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुलादिभिर् निश्चिते ऽपि न संतोषं गतस् तु यः । विचार्य तत्कृतं राजा कुकृतं पुनर् उद्धरेत्

kulādibhir niścite 'pi na saṃtoṣaṃ gatas tu yaḥ / vicārya tatkṛtaṃ rājā kukṛtaṃ punar uddharet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निश्चित्य बहुभिः सार्धं ब्राह्मणैः शास्त्रपारगैः । दण्डयेज् जयिना साकं पूर्वसभ्यांस् तु दोषिणः

niścitya bahubhiḥ sārdhaṃ brāhmaṇaiḥ śāstrapāragaiḥ / daṇḍayej jayinā sākaṃ pūrvasabhyāṃs tu doṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपराधानुरूपश् च दण्डो ऽत्र परिकल्पितः । साक्षिलेख्यानुमानेन सम्यग् दिव्येन वा जितः

aparādhānurūpaś ca daṇḍo 'tra parikalpitaḥ / sākṣilekhyānumānena samyag divyena vā jitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो न दद्याद् देयदमं स निर्वास्यस् ततः पुरात्

yo na dadyād deyadamaṃ sa nirvāsyas tataḥ purāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललाटाङ्कं ब्राह्मणस्य नान्यो दण्डो विधीयते । महापातकयुक्तो ऽपि न विप्रो वधम् अर्हति । निर्वासनाङ्ककरणे मौण्ड्यं कुर्यान् नराधिपः

lalāṭāṅkaṃ brāhmaṇasya nānyo daṇḍo vidhīyate / mahāpātakayukto 'pi na vipro vadham arhati / nirvāsanāṅkakaraṇe mauṇḍyaṃ kuryān narādhipaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमाणं तत्कृतं सर्वं लाभालाभव्ययोदयम् । स्वदेशे वा विदेशे वा न स्वातन्त्र्यं विसंवदेत्

pramāṇaṃ tatkṛtaṃ sarvaṃ lābhālābhavyayodayam / svadeśe vā videśe vā na svātantryaṃ visaṃvadet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यः स्वामिना नियुक्तस् तु धनायस्यापलापने । कुसीदकृषिवाणिज्ये निसृष्टार्थस् तु स स्मृतः

yaḥ svāminā niyuktas tu dhanāyasyāpalāpane / kusīdakṛṣivāṇijye nisṛṣṭārthas tu sa smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञा यत्नेन कर्तव्यं संदिग्धार्थविचारणम् । त्रयस् तत्रोपचीयन्ते हानिर् एकस्य जायते

rājñā yatnena kartavyaṃ saṃdigdhārthavicāraṇam / trayas tatropacīyante hānir ekasya jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जेताप्नोति धनं पूजां जितो विनयनिग्रहम् । जयं दानं दमं राजा सभ्याः पुण्यम् अवाप्नुयुः

jetāpnoti dhanaṃ pūjāṃ jito vinayanigraham / jayaṃ dānaṃ damaṃ rājā sabhyāḥ puṇyam avāpnuyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं शास्त्रोदितं राजा कुर्वन् निर्णयपालनम् । वितत्येह यशो लोके महेन्द्रसदृशो भवेत्

evaṃ śāstroditaṃ rājā kurvan nirṇayapālanam / vitatyeha yaśo loke mahendrasadṛśo bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साक्षिलेख्यानुमानेन प्रकुर्वन् कार्यनिर्णयम् । वितत्येह यशो राजा ब्रध्नस्याप्नोति विष्टपम्

sākṣilekhyānumānena prakurvan kāryanirṇayam / vitatyeha yaśo rājā bradhnasyāpnoti viṣṭapam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत्रैवं वेत्ति नृपतिः निर्णयं तु बताध्वरम् । सो ऽस्मिन् लोके यशः प्राप्य याति शक्रसलोकताम्

yatraivaṃ vetti nṛpatiḥ nirṇayaṃ tu batādhvaram / so 'smin loke yaśaḥ prāpya yāti śakrasalokatām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.