पूर्णमदः पूर्णं न कुतश्चिद् व्यावृत्तं व्यापीत्येतत् ।
pūrṇamadaḥ pūrṇaṃ na kutaścid vyāvṛttaṃ vyāpītyetat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Brhadaranyaka-Upanisad, with Samkara's commentary·5
Brhadaranyaka-Upanisad, with Samkara's commentary 5
अधुना दमादिसाधनत्रयविधानार्थ्ॐऽयमारम्भः - त्रयास्त्रिसंख्याकाः प्रजापत्याः प्रजापतेरपत्यानि प्राजापत्यास्ते किं प्रजापत्तौ पितरि ब्रह्मचर्यं शिष्यत्ववृत्तेर्ब्रह्मचर्यस्य प्राधान्याच्छिष्याः सन्तो ब्रह्मचर्यमूषुरुषितवन्त इत्यर्थः ।
adhunā damādisādhanatrayavidhānārthoṃ'yamārambhaḥ - trayāstrisaṃkhyākāḥ prajāpatyāḥ prajāpaterapatyāni prājāpatyāste kiṃ prajāpattau pitari brahmacaryaṃ śiṣyatvavṛtterbrahmacaryasya prādhānyācchiṣyāḥ santo brahmacaryamūṣuruṣitavanta ityarthaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
समानमन्यत् ।
samānamanyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथासुरा दयध्वमिति ।
tathāsurā dayadhvamiti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दमादिसाधनत्रयं सर्वोपासनशेषं विहितम् ।
damādisādhanatrayaṃ sarvopāsanaśeṣaṃ vihitam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यैव हृदयाख्यस्य ब्रह्मणः सत्यमित्युपासनं विधित्सन्नाह-तत्तदिति हृदयं ब्रह्म परामृष्टम् ।
tasyaiva hṛdayākhyasya brahmaṇaḥ satyamityupāsanaṃ vidhitsannāha-tattaditi hṛdayaṃ brahma parāmṛṣṭam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यस्य ब्रह्मणः स्तुत्यर्थमिदमाह ।
satyasya brahmaṇaḥ stutyarthamidamāha /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्याधुना सत्यस्य ब्रह्मणः संस्थानविशेष उपासनमुच्यते-तद्यत् ।
asyādhunā satyasya brahmaṇaḥ saṃsthānaviśeṣa upāsanamucyate-tadyat /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र यो ऽसौ को य एष एतस्मिन्मण्डले पुरुषः सत्यनामा तस्य व्याहृतयो ऽवयवाः ।
tatra yo 'sau ko ya eṣa etasminmaṇḍale puruṣaḥ satyanāmā tasya vyāhṛtayo 'vayavāḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवं यो ऽयं दक्षिणे ऽक्षन्पुरुषस्तस्य भूरिति शिर इत्यादि सर्वं समानम् ।
evaṃ yo 'yaṃ dakṣiṇe 'kṣanpuruṣastasya bhūriti śira ityādi sarvaṃ samānam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपाधीनामनेकत्वादनेकविशेषणत्वाच्च तस्यैव प्रकृतस्य ब्रह्मणो मनौपाधिविशिष्टस्योपासनं विधित्सन्नाहमनोमयो मनःप्रायो मनस्युपलभ्यमानत्वात् ।
upādhīnāmanekatvādanekaviśeṣaṇatvācca tasyaiva prakṛtasya brahmaṇo manaupādhiviśiṣṭasyopāsanaṃ vidhitsannāhamanomayo manaḥprāyo manasyupalabhyamānatvāt /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथैवोपासनान्तरं सत्यस्य ब्रह्मणो विशिष्टफलमारभ्यते - विद्युद्ब्रह्मेत्याहुः ।
tathaivopāsanāntaraṃ satyasya brahmaṇo viśiṣṭaphalamārabhyate - vidyudbrahmetyāhuḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरुपासनान्तरं तस्यैव ब्रह्मणो वाग्वै ब्रह्मेति वागिति शब्दस्रयी तां वाचं धेनुं धेनुरिव धेनुर्यथा धेनुश्चतुर्भिः स्तनैः स्तन्यं पयः क्षरति वत्सायैवं वाग्धेनुर्वक्ष्यमाणैः स्तनैः पय इवान्नं क्षरति देवादिभ्यः ।
punarupāsanāntaraṃ tasyaiva brahmaṇo vāgvai brahmeti vāgiti śabdasrayī tāṃ vācaṃ dhenuṃ dhenuriva dhenuryathā dhenuścaturbhiḥ stanaiḥ stanyaṃ payaḥ kṣarati vatsāyaivaṃ vāgdhenurvakṣyamāṇaiḥ stanaiḥ paya ivānnaṃ kṣarati devādibhyaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयमग्निर्वैश्वाननरः पूर्ववदुपासनान्तरमयमग्निर्वैश्वानरः ।
ayamagnirvaiśvānanaraḥ pūrvavadupāsanāntaramayamagnirvaiśvānaraḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषामस्मिन्प्रकरण उपासनानां गतिरियं फलं चोच्यते-यदा वै पुरुषो विद्वानस्माल्लोकात्प्रैति शरीरं परित्यजति स तदा वायुमागच्छत्यन्तरिक्षे तिर्यग्भूतो वायुः स्तिमितो ऽभेद्यस्तिष्ठति ।
sarveṣāmasminprakaraṇa upāsanānāṃ gatiriyaṃ phalaṃ cocyate-yadā vai puruṣo vidvānasmāllokātpraiti śarīraṃ parityajati sa tadā vāyumāgacchatyantarikṣe tiryagbhūto vāyuḥ stimito 'bhedyastiṣṭhati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतद्वै परमं तपः ।
etadvai paramaṃ tapaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्नं ब्रह्मेति ।
annaṃ brahmeti /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्थम् ।
uktham /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यजुरिति चोपासीत प्राणम् ।
yajuriti copāsīta prāṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सामेति चोपासीत प्राणम् ।
sāmeti copāsīta prāṇam /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं प्राणं क्षत्त्रमित्युपासीत ।
taṃ prāṇaṃ kṣattramityupāsīta /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो हृदयाद्यनेकोपाधिविशिष्टस्योपासनमुक्तमथेदानीं गायत्र्युपाधिविशिष्टस्योपासनं वक्तव्यमित्यारभ्यते ।
brahmaṇo hṛdayādyanekopādhiviśiṣṭasyopāsanamuktamathedānīṃ gāyatryupādhiviśiṣṭasyopāsanaṃ vaktavyamityārabhyate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदर्चो यजूंसि सामानीति त्रयीविद्यानामाक्षराण्येतान्यप्यष्टावेव तथैवाष्टाक्षरं ह वा एकं गायत्र्यै पदं द्वितीयमेतदु हैवास्या एतदृग्यजुःसामलक्षणमष्टाक्षरत्वसामान्यादेव ।
tadarco yajūṃsi sāmānīti trayīvidyānāmākṣarāṇyetānyapyaṣṭāveva tathaivāṣṭākṣaraṃ ha vā ekaṃ gāyatryai padaṃ dvitīyametadu haivāsyā etadṛgyajuḥsāmalakṣaṇamaṣṭākṣaratvasāmānyādeva /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा प्राणो ऽपानो व्यान एतान्यपि प्राणाद्यभिधानाक्षराण्यष्टौ ।
tathā prāṇo 'pāno vyāna etānyapi prāṇādyabhidhānākṣarāṇyaṣṭau /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सैषा त्रिपदोक्ता या त्रैलोक्यत्रैविद्यप्राणलक्षणा गायत्र्येतस्मिंश्चतुर्थे तुरीये दर्शते पदे परोरजसि प्रतिष्ठिता ।
saiṣā tripadoktā yā trailokyatraividyaprāṇalakṣaṇā gāyatryetasmiṃścaturthe turīye darśate pade parorajasi pratiṣṭhitā /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तामेतां सावित्रीं हैके शाखिनो ऽनुष्टुप्छन्दस्कामन्वाहुरुपनीताय ।
tāmetāṃ sāvitrīṃ haike śākhino 'nuṣṭupchandaskāmanvāhurupanītāya /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स य इमांस्रीन्स यो गायत्रीविदिमान्भूरादींस्रीन्गो ऽश्वादिधनपूर्णांल्लोकान्प्रतिगृह्णीयात्स प्रतिग्रहो ऽस्या गायत्र्या एतत्प्रथमं पदं यद्व्याख्यातमाप्नुयात्प्रथमपदविज्ञानफलं तेन भुक्तं स्यान्न त्वधिकदोषोत्पादकः स प्रतिग्रहः ।
sa ya imāṃsrīnsa yo gāyatrīvidimānbhūrādīṃsrīngo 'śvādidhanapūrṇāṃllokānpratigṛhṇīyātsa pratigraho 'syā gāyatryā etatprathamaṃ padaṃ yadvyākhyātamāpnuyātprathamapadavijñānaphalaṃ tena bhuktaṃ syānna tvadhikadoṣotpādakaḥ sa pratigrahaḥ /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्या उपस्थानं तस्या गायत्र्या उपस्थानमुपेत्य स्थानं नमस्करणमनेन मन्त्रेण ।
tasyā upasthānaṃ tasyā gāyatryā upasthānamupetya sthānaṃ namaskaraṇamanena mantreṇa /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गायत्र्या मुखविधानायार्थवाद उच्यते-एतद्ध किल वै स्मर्यते ।
gāyatryā mukhavidhānāyārthavāda ucyate-etaddha kila vai smaryate /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ज्ञानकर्मसमुच्चयकारी सो ऽन्तकाल आदित्यं प्रार्थयति ।
yo jñānakarmasamuccayakārī so 'ntakāla ādityaṃ prārthayati /
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.