Library·Brahmavaivarta Purāṇa·1·1.23
सौतिरुवाच ।। स्रष्टा सृष्टिविधानेन नियोज्य सर्वबालकान् ।। नारदं प्रेरयामास सृष्टिं कर्त्तुं च शौनक
sautiruvāca || sraṣṭā sṛṣṭividhānena niyojya sarvabālakān || nāradaṃ prerayāmāsa sṛṣṭiṃ karttuṃ ca śaunaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हितं सत्यं वेदसारं परिणामसुखावहम् ।। उवाच नारदं ब्रह्मा वेदवेदाङ्गपारगम्
hitaṃ satyaṃ vedasāraṃ pariṇāmasukhāvaham || uvāca nāradaṃ brahmā vedavedāṅgapāragam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मोवाच ।। एहि वत्स कुलश्रेष्ठ नारद प्राणवल्लभ ।। ज्ञानदीपशिखाज्ञानतिमिरक्षयकारक
brahmovāca || ehi vatsa kulaśreṣṭha nārada prāṇavallabha || jñānadīpaśikhājñānatimirakṣayakāraka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वेषामपि वन्द्यानां जनकः परमो गुरुः ।। विद्यादाता मन्त्रदाता द्वौ समौ च पितुः परौ
pūrveṣāmapi vandyānāṃ janakaḥ paramo guruḥ || vidyādātā mantradātā dvau samau ca pituḥ parau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तवाहं जनकः पुत्र विद्यादाता च पालकः ।। ममाज्ञया च मत्प्रीत्या कुरु दारपरिग्रहम्
tavāhaṃ janakaḥ putra vidyādātā ca pālakaḥ || mamājñayā ca matprītyā kuru dāraparigraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स च शिष्यः सोऽपि पुत्रो यश्चाज्ञां पालयेद्गुरोः ।। न क्षेमं तस्य मूढस्य यो गुरोरवचस्करः
sa ca śiṣyaḥ so'pi putro yaścājñāṃ pālayedguroḥ || na kṣemaṃ tasya mūḍhasya yo guroravacaskaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पण्डितः स च ज्ञानी स क्षेमी स च पुण्यवान् ।। गुरोवर्चस्करो यो हि क्षेमं तस्य पदे पदे ।।
sa paṇḍitaḥ sa ca jñānī sa kṣemī sa ca puṇyavān || gurovarcaskaro yo hi kṣemaṃ tasya pade pade ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषामाश्रमाणां च प्रधानः पुण्यवान्गृही।। स्त्रीपुत्रपौत्रयुक्तं च मन्दिरं तपसः फलम्
sarveṣāmāśramāṇāṃ ca pradhānaḥ puṇyavāngṛhī|| strīputrapautrayuktaṃ ca mandiraṃ tapasaḥ phalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितरः पूर्वकाले च तिथिकाले च देवताः ।। सर्वे गृहस्थमायान्ति निपानमिव धेनवः
pitaraḥ pūrvakāle ca tithikāle ca devatāḥ || sarve gṛhasthamāyānti nipānamiva dhenavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यं नैमित्तिकं काम्यं कुर्वन्ति गृहिणः सदा ।। इह एतत्सुखं पुण्यं स्वर्गभोगः परत्र च
nityaṃ naimittikaṃ kāmyaṃ kurvanti gṛhiṇaḥ sadā || iha etatsukhaṃ puṇyaṃ svargabhogaḥ paratra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जीवन्मुक्तो गृहस्थश्च स्वधर्मपरिपालकः ।। यशस्वी पुण्यवांश्चैव कीर्तिमान्धनवान्सुखी
jīvanmukto gṛhasthaśca svadharmaparipālakaḥ || yaśasvī puṇyavāṃścaiva kīrtimāndhanavānsukhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यशस्वी कीर्तिमान्यो हि मृतो जीवति सन्ततम् ।। यशःकीर्तिविहीनो हि जीवन्नपि मृतो हि सः
yaśasvī kīrtimānyo hi mṛto jīvati santatam || yaśaḥkīrtivihīno hi jīvannapi mṛto hi saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मणो वचनं श्रुत्वा नारदो मुनिसत्तमः ।। उवाच विनयं भीतः शुष्कण्ठौष्ठतालुकः
brahmaṇo vacanaṃ śrutvā nārado munisattamaḥ || uvāca vinayaṃ bhītaḥ śuṣkaṇṭhauṣṭhatālukaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच।। एकदा वाग्विरोधेन चोभयोस्तातपुत्रयोः ।। हानिर्बभूव दैवेन महती वाऽयशस्करी
nārada uvāca|| ekadā vāgvirodhena cobhayostātaputrayoḥ || hānirbabhūva daivena mahatī vā'yaśaskarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मया प्राप्तं च त्वच्छापाद्गान्धर्वं शौद्रमेव च ।। जन्म कर्म च मच्छापात्त्वमपूज्यो भवे भव
mayā prāptaṃ ca tvacchāpādgāndharvaṃ śaudrameva ca || janma karma ca macchāpāttvamapūjyo bhave bhava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बभूव शापो मुक्तो मे काले ते भविता विधे ।। दोषाय कल्पते शश्वद्विरोधो न गुणाय च
babhūva śāpo mukto me kāle te bhavitā vidhe || doṣāya kalpate śaśvadvirodho na guṇāya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स पिता स गुरुर्बन्धुः स पुत्रः समधीश्वरः ।। यः श्रीकृष्णपादपद्मे दृढां भक्तिं च कारयेत्
sa pitā sa gururbandhuḥ sa putraḥ samadhīśvaraḥ || yaḥ śrīkṛṣṇapādapadme dṛḍhāṃ bhaktiṃ ca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असद्वर्त्मनि चाज्ञानाद्गच्छन्ति यदि बालकाः ।। निवर्त्तयति तानेव स पिता करुणानिधिः
asadvartmani cājñānādgacchanti yadi bālakāḥ || nivarttayati tāneva sa pitā karuṇānidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारयित्वा कृष्णपादे भक्तित्यागं च यः पिता ।। अन्यस्मिन्विषये पुत्रं स किं हन्तुं प्रवर्त्तयेत्
kārayitvā kṛṣṇapāde bhaktityāgaṃ ca yaḥ pitā || anyasminviṣaye putraṃ sa kiṃ hantuṃ pravarttayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दारग्रहो हि दुःखाय केवलं न सुखाय च ।। तपःस्वर्गभक्तिमुक्तिकर्मणां व्यवधायकः
dāragraho hi duḥkhāya kevalaṃ na sukhāya ca || tapaḥsvargabhaktimuktikarmaṇāṃ vyavadhāyakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योषितस्त्रिविधा ब्रह्मन्गृहिणां मूढचेतसाम् ।। साध्वी भोग्या च कुलटास्ताः सर्वाः स्वार्थतत्पराः
yoṣitastrividhā brahmangṛhiṇāṃ mūḍhacetasām || sādhvī bhogyā ca kulaṭāstāḥ sarvāḥ svārthatatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परलोकभिया साध्वी तथेह यशसाऽऽत्मनः ।। कामस्नेहाच्च कुरुते भर्तुः सेवां च सन्ततम्
paralokabhiyā sādhvī tatheha yaśasā''tmanaḥ || kāmasnehācca kurute bhartuḥ sevāṃ ca santatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भोग्या भोगार्थिनी शश्वत्कामस्नेहेन केवलम् ।। कुरुते कान्तसेवा च न च भोगादृते क्षणम्
bhogyā bhogārthinī śaśvatkāmasnehena kevalam || kurute kāntasevā ca na ca bhogādṛte kṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वस्त्रालंकारसम्भोगसुस्निग्धाहारमुत्तमम् ।। यावत्प्राप्नोति सा भोग्या तावच्च वशगा प्रिया
vastrālaṃkārasambhogasusnigdhāhāramuttamam || yāvatprāpnoti sā bhogyā tāvacca vaśagā priyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुलाङ्गारसमा नारी कुलटा कुलनाशिनी ।। कपटात्कुरुते सेवां स्वामिनो न च भक्तितः
kulāṅgārasamā nārī kulaṭā kulanāśinī || kapaṭātkurute sevāṃ svāmino na ca bhaktitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा पुंयोगमाशंसुर्मनसा मदनातुरा।। आहारादधिकं जारं प्रार्थयन्ती नवं नवम्
sadā puṃyogamāśaṃsurmanasā madanāturā|| āhārādadhikaṃ jāraṃ prārthayantī navaṃ navam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जारार्थे स्वपतिं तात हन्तुमिच्छति पुंश्चली ।। तस्यां यो विश्वसेन्मूढो जीवनं तस्य निष्फलम्
jārārthe svapatiṃ tāta hantumicchati puṃścalī || tasyāṃ yo viśvasenmūḍho jīvanaṃ tasya niṣphalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कथिता योषितः सर्वा उत्तमाधममध्यमाः ।। स्वात्मारामा विजानन्ति मनस्तासां न पण्डिताः
kathitā yoṣitaḥ sarvā uttamādhamamadhyamāḥ || svātmārāmā vijānanti manastāsāṃ na paṇḍitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृदयं क्षुरधाराभं शरत्पद्मोत्सवं मुखम् ।। सुधासमं सुमधुरं वचनं स्वार्थसिद्धये
hṛdayaṃ kṣuradhārābhaṃ śaratpadmotsavaṃ mukham || sudhāsamaṃ sumadhuraṃ vacanaṃ svārthasiddhaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रकोपे विषतुल्यं च विश्वासे सर्वनाशनम् ।। दुर्ज्ञेयं तदभिप्रायं निगूढं कर्म केवलम्
prakope viṣatulyaṃ ca viśvāse sarvanāśanam || durjñeyaṃ tadabhiprāyaṃ nigūḍhaṃ karma kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदा तासामविनयः प्रबलं साहसं परम् ।। दोषोत्कर्षश्छलोत्कर्षः शश्वन्माया दुरत्यया
sadā tāsāmavinayaḥ prabalaṃ sāhasaṃ param || doṣotkarṣaśchalotkarṣaḥ śaśvanmāyā duratyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुंसश्चाष्टगुणः कामः शश्वत्कामो जगद्गुरो ।। आहारो द्विगुणो नित्यं नैष्ठुर्य्यं च चतुर्गुणम्
puṃsaścāṣṭaguṇaḥ kāmaḥ śaśvatkāmo jagadguro || āhāro dviguṇo nityaṃ naiṣṭhuryyaṃ ca caturguṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपः पुंसः षड्गुणश्च व्यवसायश्च निश्चितम्।। यत्रेमे दोषनिवहाः काऽऽस्था तत्र पितामह
kopaḥ puṃsaḥ ṣaḍguṇaśca vyavasāyaśca niścitam|| yatreme doṣanivahāḥ kā''sthā tatra pitāmaha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
का क्रीडा किं सुखं पुंसो विण्मूत्रमलवेश्मनि।। तेजः प्रनष्टं सम्भोगे दिवालापे यशःक्षयः
kā krīḍā kiṃ sukhaṃ puṃso viṇmūtramalaveśmani|| tejaḥ pranaṣṭaṃ sambhoge divālāpe yaśaḥkṣayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनक्षयोऽतिप्रीतौ चात्यासक्तौ च वपुःक्षयः।। साहित्ये पौरुषं नष्टं कलहे माननाशनम् ।। सर्वनाशश्च विश्वासे ब्रह्मन्नारीषु किं सुखम्
dhanakṣayo'tiprītau cātyāsaktau ca vapuḥkṣayaḥ|| sāhitye pauruṣaṃ naṣṭaṃ kalahe mānanāśanam || sarvanāśaśca viśvāse brahmannārīṣu kiṃ sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यावद्धनी च तेजस्वी सश्रीको योग्यतापरः ।। पुमान्नारीं वशीकर्तुं समर्थस्तावदेव हि
yāvaddhanī ca tejasvī saśrīko yogyatāparaḥ || pumānnārīṃ vaśīkartuṃ samarthastāvadeva hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगिणं निर्द्धनं वृद्धं योषिद्वै प्रेक्षतेऽप्रियम् ।। लोकाचारभयात्तस्मै ददात्याहारमल्पकम्
rogiṇaṃ nirddhanaṃ vṛddhaṃ yoṣidvai prekṣate'priyam || lokācārabhayāttasmai dadātyāhāramalpakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं कथितं सर्वं ब्रह्मन्नात्मागमो यथा ।। सर्वं जानासि सर्वज्ञ स्वात्मारामेश्वरो भवान्
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ brahmannātmāgamo yathā || sarvaṃ jānāsi sarvajña svātmārāmeśvaro bhavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुग्रहं कुरु विभो विदायं देहि साम्प्रतम् ।। कृष्णभक्तिं प्रार्थयामि त्वयि कल्पतरोः परे
anugrahaṃ kuru vibho vidāyaṃ dehi sāmpratam || kṛṣṇabhaktiṃ prārthayāmi tvayi kalpataroḥ pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा नारदस्तत्र धृत्वा तातपदाम्बुजम् ।। आज्ञां ययाचे पितरं गन्तु तपसि मङ्गले
ityuktvā nāradastatra dhṛtvā tātapadāmbujam || ājñāṃ yayāce pitaraṃ gantu tapasi maṅgale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृताञ्जलिपुटो भूत्वा भक्तिनम्रात्मकन्धरः।। कृत्वा प्रदक्षिणं नत्वा ब्रह्माणं गन्तुमुद्यतः
kṛtāñjalipuṭo bhūtvā bhaktinamrātmakandharaḥ|| kṛtvā pradakṣiṇaṃ natvā brahmāṇaṃ gantumudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छन्तं तनयं दृष्ट्वा विधाता जगतां मुने ।। रुरोदोच्चैर्मुक्तकण्ठं महासांसारिको यथा
gacchantaṃ tanayaṃ dṛṣṭvā vidhātā jagatāṃ mune || rurodoccairmuktakaṇṭhaṃ mahāsāṃsāriko yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
करे धृत्वा समालिङ्ग्य चुचुम्ब च पुनः पुनः ।। चिरं वक्षसि कृत्वा च वासयामास जानुनि
kare dhṛtvā samāliṅgya cucumba ca punaḥ punaḥ || ciraṃ vakṣasi kṛtvā ca vāsayāmāsa jānuni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वात्मारामेश्वरो ब्रह्मा योगीन्द्राणां गुरोर्गुरुः ।। भेद सोढुं न शक्तोऽभूद्विच्छेदो दुःसहो नृणाम्
svātmārāmeśvaro brahmā yogīndrāṇāṃ gurorguruḥ || bheda soḍhuṃ na śakto'bhūdvicchedo duḥsaho nṛṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कातरः पुत्रभेदेन मोहितो विष्चुमायया।। शोकार्त्तो वक्तुमारेभे सुतं सम्बोध्य शौनक
kātaraḥ putrabhedena mohito viṣcumāyayā|| śokārtto vaktumārebhe sutaṃ sambodhya śaunaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.