Library·Brahmavaivarta Purāṇa·1·1.9
सौतिरुवाच ।। अथ ब्रह्मा स्वपुत्रांस्तानादिदेश च सृष्टये ।। सृष्टिं प्रचक्रुस्ते सर्वे विप्रेन्द्र नारदं विना
sautiruvāca || atha brahmā svaputrāṃstānādideśa ca sṛṣṭaye || sṛṣṭiṃ pracakruste sarve viprendra nāradaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मरीचेर्मनसो जातः कश्यपश्च प्रजापतिः ।। अत्रेर्नेत्रमलाच्चन्द्रः क्षीरोदे च बभूव ह
marīcermanaso jātaḥ kaśyapaśca prajāpatiḥ || atrernetramalāccandraḥ kṣīrode ca babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रचेतसोऽपि मनसो गौतमश्च बभूव ह ।। पुलस्त्यमानसः पुत्रो मैत्रावरुण एव च
pracetaso'pi manaso gautamaśca babhūva ha || pulastyamānasaḥ putro maitrāvaruṇa eva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोश्च शतरूपायां तिस्रः कन्याः प्रजज्ञिरे ।। आकूतिर्देवहूतिश्च प्रसूतिस्ताः पतिव्रताः
manośca śatarūpāyāṃ tisraḥ kanyāḥ prajajñire || ākūtirdevahūtiśca prasūtistāḥ pativratāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रियव्रतोत्तानपादौ द्वौ च पुत्रौ मनोहरौ ।। उत्तानपादतनयो ध्रुवः परमधार्मिकः
priyavratottānapādau dvau ca putrau manoharau || uttānapādatanayo dhruvaḥ paramadhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आकूतिं रुचये प्रादाद्दक्षायाथ प्रसूतिकाम् ।। देवहूतिं कर्दमाय यत्पुत्रः कपिलः स्वयम्
ākūtiṃ rucaye prādāddakṣāyātha prasūtikām || devahūtiṃ kardamāya yatputraḥ kapilaḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रसूत्यां दक्षबीजेन षष्टिकन्याः प्रजज्ञिरे ।। अष्टौ धर्माय स ददौ रुद्रायैकादश स्मृताः
prasūtyāṃ dakṣabījena ṣaṣṭikanyāḥ prajajñire || aṣṭau dharmāya sa dadau rudrāyaikādaśa smṛtāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवायैकां सतीं प्रादात्कश्यपाय त्रयोदश ।। सप्तविंशति कन्याश्च दक्षश्चन्द्राय दत्तवान्
śivāyaikāṃ satīṃ prādātkaśyapāya trayodaśa || saptaviṃśati kanyāśca dakṣaścandrāya dattavān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामानि धर्मपत्नीनां मत्तो विप्र निशामय ।। शान्तिः पुष्टिर्धृतिस्तुष्टिः क्षमा श्रद्धा मतिः स्मृतिः
nāmāni dharmapatnīnāṃ matto vipra niśāmaya || śāntiḥ puṣṭirdhṛtistuṣṭiḥ kṣamā śraddhā matiḥ smṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शान्तेः पुत्रश्च सन्तोषः पुष्टेः पुत्रो महानभूत् ।। धृतेधैर्य्यं च तुष्टेश्च हर्षदर्पौ सुतौ स्मृतौ
śānteḥ putraśca santoṣaḥ puṣṭeḥ putro mahānabhūt || dhṛtedhairyyaṃ ca tuṣṭeśca harṣadarpau sutau smṛtau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षमापुत्रः सहिष्णुश्च श्रद्धापुत्रश्च धार्मिकः ।। मतेर्ज्ञानाभिधः पुत्रः स्मृतेर्जातिस्मरो महान्
kṣamāputraḥ sahiṣṇuśca śraddhāputraśca dhārmikaḥ || materjñānābhidhaḥ putraḥ smṛterjātismaro mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वपत्न्यां च मूर्त्यां च नरनारायणावृषी ।। बभूवुरेते धर्मिष्ठा धर्मपुत्राश्च शौनक
pūrvapatnyāṃ ca mūrtyāṃ ca naranārāyaṇāvṛṣī || babhūvurete dharmiṣṭhā dharmaputrāśca śaunaka
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामानि रुद्रपत्नीनां सावधानं निबोध मे ।। कला कलावती काष्ठा कालिका कलहप्रिया
nāmāni rudrapatnīnāṃ sāvadhānaṃ nibodha me || kalā kalāvatī kāṣṭhā kālikā kalahapriyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्दली भीषणा रास्ना प्रमोचा भूषणा शुकी ।। एतासां बहवः पुत्रा बभूवुः शिवपार्षदाः
kandalī bhīṣaṇā rāsnā pramocā bhūṣaṇā śukī || etāsāṃ bahavaḥ putrā babhūvuḥ śivapārṣadāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा सती स्वामिनिन्दायां तनुं तत्याज यज्ञतः ।। पुनर्भूत्वा शैलपुत्री लेभे सा शङ्करं पतिम्
sā satī svāminindāyāṃ tanuṃ tatyāja yajñataḥ || punarbhūtvā śailaputrī lebhe sā śaṅkaraṃ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कश्यपस्य प्रियाणां च नामानि शृणु धार्मिक ।। अदितिर्देवमाता वै दैत्यमाता दितिस्तथा
kaśyapasya priyāṇāṃ ca nāmāni śṛṇu dhārmika || aditirdevamātā vai daityamātā ditistathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्पमाता तथा कद्रूर्विनता पक्षिसूस्तथा ।। सुरभिश्च गवां माता महिषाणां च निश्चितम्
sarpamātā tathā kadrūrvinatā pakṣisūstathā || surabhiśca gavāṃ mātā mahiṣāṇāṃ ca niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सारमेयादिजन्तूनां सरमा सूश्चतुष्पदाम् ।। दनुः प्रसूर्दानवानामन्याश्चेत्येवमादिकाः
sārameyādijantūnāṃ saramā sūścatuṣpadām || danuḥ prasūrdānavānāmanyāścetyevamādikāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रश्च द्वादशादित्या उपेन्द्राद्याः सुरा मुने ।। कथिताश्चादितेः पुत्रा महाबलपराक्रमाः
indraśca dvādaśādityā upendrādyāḥ surā mune || kathitāścāditeḥ putrā mahābalaparākramāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इन्द्रपुत्रो जयन्तश्च ब्रह्मञ्शच्यामजायत ।। । आदित्यस्य सवर्णायां कन्यायां विश्वकर्मणः
indraputro jayantaśca brahmañśacyāmajāyata || | ādityasya savarṇāyāṃ kanyāyāṃ viśvakarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शनैश्चरयमौ पुत्रौ कालिन्दी कन्यका तथा ।। उपेंद्रवीर्य्यात्पृथ्व्यां तु मङ्गलः समजायत
śanaiścarayamau putrau kālindī kanyakā tathā || upeṃdravīryyātpṛthvyāṃ tu maṅgalaḥ samajāyata
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शौनक उवाच ।। कथं सौते स चोपेद्रान्मङ्गलः समजायत ।। वसुन्धरायां बलवांस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
śaunaka uvāca || kathaṃ saute sa copedrānmaṅgalaḥ samajāyata || vasundharāyāṃ balavāṃstanme vyākhyātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सौतिरुवाच ।। उपेन्द्ररूपमालोक्य कामार्ता च वसुन्धरा ।। विधाय सुन्दरीवेषमक्षता प्रौढयौवना
sautiruvāca || upendrarūpamālokya kāmārtā ca vasundharā || vidhāya sundarīveṣamakṣatā prauḍhayauvanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मलये निर्जने रम्ये चारुचन्दनपल्लवे ।। चन्दनोक्षितसर्वाङ्गं रत्नभूषणभूषितम्
malaye nirjane ramye cārucandanapallave || candanokṣitasarvāṅgaṃ ratnabhūṣaṇabhūṣitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं सुशीलं शयानं च शान्तं सस्मितमीप्सितम् ।। सस्मिता तस्य तल्पे च सहसा समुपस्थिता
taṃ suśīlaṃ śayānaṃ ca śāntaṃ sasmitamīpsitam || sasmitā tasya talpe ca sahasā samupasthitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरम्यां मालतीमालां ददौ तस्मै वरानना ।। सुगन्धि चन्दनं चारु कस्तूरीकुङ्कुमान्वितम्
suramyāṃ mālatīmālāṃ dadau tasmai varānanā || sugandhi candanaṃ cāru kastūrīkuṅkumānvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उपेन्द्रस्तन्मनो ज्ञात्वा कामिनीं कामपीडिताम् ।। नानाप्रकारशृङ्गारं चकार च तया सह
upendrastanmano jñātvā kāminīṃ kāmapīḍitām || nānāprakāraśṛṅgāraṃ cakāra ca tayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदङ्गसङ्गसंसक्ता मूर्छां प्राप सती तदा ।। मृतेव निद्रितेवासौ बीजाधानं कृते हरौ
tadaṅgasaṅgasaṃsaktā mūrchāṃ prāpa satī tadā || mṛteva nidritevāsau bījādhānaṃ kṛte harau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां विलग्नां च सुश्रोणीं सुखसम्भोगमूर्छिताम् ।। बृहन्मुक्तनितम्बां च स स्मितां विपुलस्तनीम्
tāṃ vilagnāṃ ca suśroṇīṃ sukhasambhogamūrchitām || bṛhanmuktanitambāṃ ca sa smitāṃ vipulastanīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षणं वक्षसि कृत्वा तां तदोष्ठं च चुचुम्ब ह ।। विहाय तत्र रहसि जगाम पुरुषोत्तमः
kṣaṇaṃ vakṣasi kṛtvā tāṃ tadoṣṭhaṃ ca cucumba ha || vihāya tatra rahasi jagāma puruṣottamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उर्वशी पथि गच्छन्ती बोधयामास तां मुने ।। सा च पप्रच्छ वृत्तान्तं कथयामास भूश्च ताम्
urvaśī pathi gacchantī bodhayāmāsa tāṃ mune || sā ca papraccha vṛttāntaṃ kathayāmāsa bhūśca tām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वीर्य्यसंवरणं कर्तुं सा चाशक्ता च दुर्बला ।। प्रवालस्याकरे त्रस्ता वीर्य्यन्यासं चकार सा
vīryyasaṃvaraṇaṃ kartuṃ sā cāśaktā ca durbalā || pravālasyākare trastā vīryyanyāsaṃ cakāra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेन प्रवालवर्णश्च कुमारः समपद्यत ।। तेजसा सूर्य्यसदृशो नारायण सुतो महान्
tena pravālavarṇaśca kumāraḥ samapadyata || tejasā sūryyasadṛśo nārāyaṇa suto mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मङ्गलस्य प्रिया मेधा तस्य घण्टेश्वरो महान्।। व्रणदाताऽतितेजस्वी विष्णुतुल्यो बभूव ह
maṅgalasya priyā medhā tasya ghaṇṭeśvaro mahān|| vraṇadātā'titejasvī viṣṇutulyo babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दितेर्हिरण्यकशिपुहिरण्याक्षौ महाबलौ ।। कन्या च सिंहिका विप्र सैंहिकेयश्च तत्सुतः
diterhiraṇyakaśipuhiraṇyākṣau mahābalau || kanyā ca siṃhikā vipra saiṃhikeyaśca tatsutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्ऋतिः सिंहिका सा च तेन राहुश्च नैर्ऋतः।। सूकरेण हिरण्याक्षोऽप्यनपत्यो मृतो युवा
nirṛtiḥ siṃhikā sā ca tena rāhuśca nairṛtaḥ|| sūkareṇa hiraṇyākṣo'pyanapatyo mṛto yuvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्रादो वैष्णवाग्रणीः ।। विरोचनश्च तत्पुत्रस्तत्पुत्रश्च बलिः स्वयम्
hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahrādo vaiṣṇavāgraṇīḥ || virocanaśca tatputrastatputraśca baliḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलेः पुत्रो महायोगी ज्ञानी शङ्करकिंकरः ।। दितेर्वंशश्च कथितः कद्रूवंशं निबोध मे
baleḥ putro mahāyogī jñānī śaṅkarakiṃkaraḥ || ditervaṃśaśca kathitaḥ kadrūvaṃśaṃ nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनन्तं वासुकिं चैव कालीयं च धनञ्जयम् ।। कर्कोटकं तक्षकं च पद्ममैरावतं तथा
anantaṃ vāsukiṃ caiva kālīyaṃ ca dhanañjayam || karkoṭakaṃ takṣakaṃ ca padmamairāvataṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महापद्मं च शंकुं च शंखं संवरणं तथा ।। धृतराष्ट्रं च दुर्द्धर्षं दुर्जयं दुर्मुखं बलम्
mahāpadmaṃ ca śaṃkuṃ ca śaṃkhaṃ saṃvaraṇaṃ tathā || dhṛtarāṣṭraṃ ca durddharṣaṃ durjayaṃ durmukhaṃ balam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोक्षं गोकार्मुकं चैव विरूपादींश्च शौनक ।। न तेषां प्रवराश्चैव यावत्यः सर्पजातयः
gokṣaṃ gokārmukaṃ caiva virūpādīṃśca śaunaka || na teṣāṃ pravarāścaiva yāvatyaḥ sarpajātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यका मनसा देवी कमलांशसमुद्भवा ।। तपस्विनीनां प्रवरा महातेजस्विनी शुभा
kanyakā manasā devī kamalāṃśasamudbhavā || tapasvinīnāṃ pravarā mahātejasvinī śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यत्पतिश्च जरत्कारुर्नारायणकुलोद्भवः ।। आस्तीकस्तनयो यस्या विष्णुतुल्यश्च तेजसा
yatpatiśca jaratkārurnārāyaṇakulodbhavaḥ || āstīkastanayo yasyā viṣṇutulyaśca tejasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतेषां नाममात्रेण नास्ति नागभयं नृणाम् ।। कद्रूवंशो निगदितो विनतायाः शृणुष्व मे
eteṣāṃ nāmamātreṇa nāsti nāgabhayaṃ nṛṇām || kadrūvaṃśo nigadito vinatāyāḥ śṛṇuṣva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैनतेयारुणौ पुत्रौ विष्णुतुल्यपराक्रमौ ।। तौ बभूवुः क्रमेणैव यावत्यः पक्षिजातयः
vainateyāruṇau putrau viṣṇutulyaparākramau || tau babhūvuḥ krameṇaiva yāvatyaḥ pakṣijātayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गावश्च महिषाश्चैव सुरभिप्रवरा इमे ।। सर्वे वै सारमेयाश्च बभूवुः सरमासुताः ।।
gāvaśca mahiṣāścaiva surabhipravarā ime || sarve vai sārameyāśca babhūvuḥ saramāsutāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दानवाश्च दनोर्वंशा अन्यास्सामान्यजातयः ।। उक्तः कश्यपवंशश्च चन्द्राख्यानं निबोध मे
dānavāśca danorvaṃśā anyāssāmānyajātayaḥ || uktaḥ kaśyapavaṃśaśca candrākhyānaṃ nibodha me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नामानि चन्द्रपत्नीनां सावधानं निशामय ।। अत्यपूर्वं च चरितं पुराणेषु पुरातनम्
nāmāni candrapatnīnāṃ sāvadhānaṃ niśāmaya || atyapūrvaṃ ca caritaṃ purāṇeṣu purātanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अश्विनी भरणी चैव कृत्तिका रोहिणी तथा ।। मृगशीर्षा तथाऽऽर्द्रा च पूज्या साध्वी पुनर्वसुः
aśvinī bharaṇī caiva kṛttikā rohiṇī tathā || mṛgaśīrṣā tathā''rdrā ca pūjyā sādhvī punarvasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुष्याऽऽश्लेषा मघा पूर्वफल्गुन्युत्तरफल्गुनी ।। हस्ता चित्रा तथा स्वाती विशाखा चानुराधिका
puṣyā''śleṣā maghā pūrvaphalgunyuttaraphalgunī || hastā citrā tathā svātī viśākhā cānurādhikā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्येष्ठा मूला तथा पूर्वाऽऽषाढा चैवोत्तरा स्मृता ।। श्रवणा च धनिष्ठा च तथा शतभिषक् शुभा
jyeṣṭhā mūlā tathā pūrvā''ṣāḍhā caivottarā smṛtā || śravaṇā ca dhaniṣṭhā ca tathā śatabhiṣak śubhā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पूर्वा भाद्रोत्तराभाद्रा रेवत्यन्ता विधुप्रियाः ।। तासां मध्ये च सुभगा रोहिणी रसिका वरा
pūrvā bhādrottarābhādrā revatyantā vidhupriyāḥ || tāsāṃ madhye ca subhagā rohiṇī rasikā varā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सन्ततं रसभावेन चकार शशिनं वशम् ।। रोहिण्युपगतश्चन्द्रो न यात्यन्यां च कामिनीम्
santataṃ rasabhāvena cakāra śaśinaṃ vaśam || rohiṇyupagataścandro na yātyanyāṃ ca kāminīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वा भगिन्यः पितरं कथयामासुरादृताः ।। सपत्नीकृतसन्तापं प्राणनाशकरं परम्
sarvā bhaginyaḥ pitaraṃ kathayāmāsurādṛtāḥ || sapatnīkṛtasantāpaṃ prāṇanāśakaraṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षः प्रकुपितश्चन्द्रमशपन्मन्त्रपूर्वकम् ।। द्रुतं श्वशुरशापेन यक्ष्मग्रस्तो बभूव सः
dakṣaḥ prakupitaścandramaśapanmantrapūrvakam || drutaṃ śvaśuraśāpena yakṣmagrasto babhūva saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिने दिने यक्ष्मणा स क्षीयमाणश्च दुःखितः ।। वपुष्यर्द्धं क्षीयमाणे शंकरं शरणं ययौ
dine dine yakṣmaṇā sa kṣīyamāṇaśca duḥkhitaḥ || vapuṣyarddhaṃ kṣīyamāṇe śaṃkaraṃ śaraṇaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा चन्द्रं शंकरश्च क्लेशितं शरणागतम् ।। करुणासागरस्तस्मै कृपया चाभयं ददौ
dṛṣṭvā candraṃ śaṃkaraśca kleśitaṃ śaraṇāgatam || karuṇāsāgarastasmai kṛpayā cābhayaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्मुक्तं यक्ष्मणा कृत्वा स्वकपोले स्थलं ददौ ।। अमरो निर्भयो भूत्वा स तस्थौ शिवशेखरे
nirmuktaṃ yakṣmaṇā kṛtvā svakapole sthalaṃ dadau || amaro nirbhayo bhūtvā sa tasthau śivaśekhare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं शिवः शेखरे कृत्वा चाभवच्चन्द्रशेखरः ।। नास्ति देवेषु लोकेषु शिवाच्छरणपंजरः
taṃ śivaḥ śekhare kṛtvā cābhavaccandraśekharaḥ || nāsti deveṣu lokeṣu śivāccharaṇapaṃjaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षकन्याः पतिं मुक्तं दृष्ट्वा च रुरुदुः पुनः ।। आजग्मुः शरणं तातं दक्षं तेजस्विनां वरम्
dakṣakanyāḥ patiṃ muktaṃ dṛṣṭvā ca ruruduḥ punaḥ || ājagmuḥ śaraṇaṃ tātaṃ dakṣaṃ tejasvināṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उच्चैश्च रुरुदुर्गत्वा निहत्याङ्गं पुनः पुनः ।। तमूचुः कातरं दीना दीननाथं विधेः सुतम्
uccaiśca rurudurgatvā nihatyāṅgaṃ punaḥ punaḥ || tamūcuḥ kātaraṃ dīnā dīnanāthaṃ vidheḥ sutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षकन्या ऊचुः ।। स्वामिसौभाग्यलाभाय त्वमुक्तोऽस्माभिरेव च ।। सौभाग्यमस्तु नस्तात गतः स्वामी गुणान्वितः
dakṣakanyā ūcuḥ || svāmisaubhāgyalābhāya tvamukto'smābhireva ca || saubhāgyamastu nastāta gataḥ svāmī guṇānvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थिते चक्षुषि हे तात दृष्टं ध्वान्तमयं जगत् ।। विज्ञातमधुना स्त्रीणां पतिरेव हि लोचनम्
sthite cakṣuṣi he tāta dṛṣṭaṃ dhvāntamayaṃ jagat || vijñātamadhunā strīṇāṃ patireva hi locanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिरेव गतिः स्त्रीणां पतिः प्राणाश्च सम्पदः ।। धर्मार्थकाममोक्षाणां हेतुः सेतुर्भवार्णवे
patireva gatiḥ strīṇāṃ patiḥ prāṇāśca sampadaḥ || dharmārthakāmamokṣāṇāṃ hetuḥ seturbhavārṇave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिर्नारायणः स्त्रीणां व्रतं धर्मः सनातनः ।। सर्वं कर्म वृथा तासां स्वामिनां विमुखाश्च याः
patirnārāyaṇaḥ strīṇāṃ vrataṃ dharmaḥ sanātanaḥ || sarvaṃ karma vṛthā tāsāṃ svāmināṃ vimukhāśca yāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नानं च सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु दक्षिणा ।। सर्वदानानि पुण्यानि व्रतानि नियमाश्च ये
snānaṃ ca sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu dakṣiṇā || sarvadānāni puṇyāni vratāni niyamāśca ye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवार्चनं चानशनं सर्वाणि च तपांसि च ।। स्वामिनः पादसेवायाः कलां नार्हंति षोडशीम्
devārcanaṃ cānaśanaṃ sarvāṇi ca tapāṃsi ca || svāminaḥ pādasevāyāḥ kalāṃ nārhaṃti ṣoḍaśīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वेषां बान्धवानां च प्रियः पुत्रश्च योषिताम् ।। स एव स्वामिनोंऽशश्च शतपुत्रात्परः पतिः
sarveṣāṃ bāndhavānāṃ ca priyaḥ putraśca yoṣitām || sa eva svāminoṃ'śaśca śataputrātparaḥ patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असद्वंशप्रसूता या सा द्वेष्टि स्वामिनं सदा ।। यस्या मनश्चलं दुष्टं सन्ततं परपूरुषे
asadvaṃśaprasūtā yā sā dveṣṭi svāminaṃ sadā || yasyā manaścalaṃ duṣṭaṃ santataṃ parapūruṣe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतितं रोगिणं दुष्टं निर्धनं गुणहीनकम् ।। युवानं चैव वृद्धं वा भजेत्तं न त्यजेत्सती
patitaṃ rogiṇaṃ duṣṭaṃ nirdhanaṃ guṇahīnakam || yuvānaṃ caiva vṛddhaṃ vā bhajettaṃ na tyajetsatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सगुणं निर्गुणं वापि द्वेष्टि या संत्यजेत्पतिम् ।। पच्यते कालसूत्रे सा यावच्चंद्रदिवाकरौ
saguṇaṃ nirguṇaṃ vāpi dveṣṭi yā saṃtyajetpatim || pacyate kālasūtre sā yāvaccaṃdradivākarau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कीटैः शुनकतुल्यैश्च भक्षिता सा दिवानिशम् ।। भुङ्क्ते मृतवसामांसं पिबेन्मूत्रं च तृष्णया
kīṭaiḥ śunakatulyaiśca bhakṣitā sā divāniśam || bhuṅkte mṛtavasāmāṃsaṃ pibenmūtraṃ ca tṛṣṇayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृध्रः कोटिसहस्राणि शतजन्मानि सूकरः ।। श्वापदः शतजन्मानि सा भवेद्बन्धुहा ततः
gṛdhraḥ koṭisahasrāṇi śatajanmāni sūkaraḥ || śvāpadaḥ śatajanmāni sā bhavedbandhuhā tataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततो मानवजन्मानि लभेच्चेत्पूर्वकर्मणः ।। विधवा धनहीना च रोगयुक्ता भवेद् ध्रुवम्
tato mānavajanmāni labheccetpūrvakarmaṇaḥ || vidhavā dhanahīnā ca rogayuktā bhaved dhruvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहि नः कान्तदानं च कामपूरं विधेः सुत ।। विधात्रा सदृशस्त्वं च पुनः स्रष्टुं क्षमो जगत्
dehi naḥ kāntadānaṃ ca kāmapūraṃ vidheḥ suta || vidhātrā sadṛśastvaṃ ca punaḥ sraṣṭuṃ kṣamo jagat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कन्यानां वचनं श्रुत्वा दक्षः शंकरसन्निधिम् ।। जगाम शम्भुस्तं दृष्ट्वा समुत्थाय ननाम च
kanyānāṃ vacanaṃ śrutvā dakṣaḥ śaṃkarasannidhim || jagāma śambhustaṃ dṛṣṭvā samutthāya nanāma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षस्तस्याशिषं कृत्वा समुवाच कृपानिधिम् ।। तत्याज कोपं दुर्द्धषो दृष्ट्वा च प्रणतं शिवम्
dakṣastasyāśiṣaṃ kṛtvā samuvāca kṛpānidhim || tatyāja kopaṃ durddhaṣo dṛṣṭvā ca praṇataṃ śivam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्ष उवाच ।। देहि जामातरं शम्भो मदीयं प्राणवल्लभम् ।। मत्सुतानां च प्राणानां परमेव प्रियं पतिम्
dakṣa uvāca || dehi jāmātaraṃ śambho madīyaṃ prāṇavallabham || matsutānāṃ ca prāṇānāṃ parameva priyaṃ patim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न चेद्ददासि जामातर्मम जामातरं विधुम् ।। दास्यामि दारुणं शापं तुभ्यं त्वं केन मुच्यसे
na ceddadāsi jāmātarmama jāmātaraṃ vidhum || dāsyāmi dāruṇaṃ śāpaṃ tubhyaṃ tvaṃ kena mucyase
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षस्य वचनं श्रुत्वा तमुवाच कृपानिधिः ।। सुधाधिकं च वचनं ब्रह्मञ्शरणपञ्जरः
dakṣasya vacanaṃ śrutvā tamuvāca kṛpānidhiḥ || sudhādhikaṃ ca vacanaṃ brahmañśaraṇapañjaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिव उवाच ।। करोषि भस्मसाच्चेन्मां दद्या वा शापमेव च ।। नाहं दातुं समर्थश्च चन्द्रं च शरणागतम्
śiva uvāca || karoṣi bhasmasāccenmāṃ dadyā vā śāpameva ca || nāhaṃ dātuṃ samarthaśca candraṃ ca śaraṇāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवस्य वचनं श्रुत्वा दक्षस्तं शप्तुमुद्यतः ।। शिवः सस्मार गोविन्दं विपन्मोक्षणकारकम्
śivasya vacanaṃ śrutvā dakṣastaṃ śaptumudyataḥ || śivaḥ sasmāra govindaṃ vipanmokṣaṇakārakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे कृष्णो वृद्धब्राह्मणरूपधृक्।। समाययौ तयोर्मूलं तौ तं च नमतुः क्रमात्
etasminnantare kṛṣṇo vṛddhabrāhmaṇarūpadhṛk|| samāyayau tayormūlaṃ tau taṃ ca namatuḥ kramāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दत्त्वा शुभाशिषं तौ स ब्रह्मज्योतिः सनातनः ।। उवाच शङ्करं पूर्वं परिपूर्णतमो द्विज
dattvā śubhāśiṣaṃ tau sa brahmajyotiḥ sanātanaḥ || uvāca śaṅkaraṃ pūrvaṃ paripūrṇatamo dvija
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच ।। न चात्मनः प्रियः कश्चिच्छर्व सर्वेषु बन्धुषु ।। आत्मानं रक्ष दक्षाय देहि चन्द्रं सुरेश्वर
śrībhagavānuvāca || na cātmanaḥ priyaḥ kaściccharva sarveṣu bandhuṣu || ātmānaṃ rakṣa dakṣāya dehi candraṃ sureśvara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तपस्विनां वरः शान्तस्त्वमेवं वैष्णवाग्रणीः ।। समः सर्वेषु जीवेषु हिंसाक्रोधविवर्जितः
tapasvināṃ varaḥ śāntastvamevaṃ vaiṣṇavāgraṇīḥ || samaḥ sarveṣu jīveṣu hiṃsākrodhavivarjitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षः क्रोधी च दुर्द्धर्षस्तेजस्वी ब्रह्मणः सुतः ।। शिष्टो बिभेति दुर्द्धर्षं न दुर्द्धर्षश्च कंचन
dakṣaḥ krodhī ca durddharṣastejasvī brahmaṇaḥ sutaḥ || śiṣṭo bibheti durddharṣaṃ na durddharṣaśca kaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायणवचः श्रुत्वा हसित्वा शङ्करः स्वयम् ।। उवाच नीतिसारं च नीतिबीजं परात्परम्
nārāyaṇavacaḥ śrutvā hasitvā śaṅkaraḥ svayam || uvāca nītisāraṃ ca nītibījaṃ parātparam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्कर उवाच ।। तपो दास्यामि तेजश्च सर्वसिद्धिं च सम्पदम् ।। प्राणांश्च न समर्थोऽहं प्रदातुं शरणागतम्
śaṅkara uvāca || tapo dāsyāmi tejaśca sarvasiddhiṃ ca sampadam || prāṇāṃśca na samartho'haṃ pradātuṃ śaraṇāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यो ददाति भयेनैव प्रपन्नं शरणागतम् ।। तं च धर्मः परित्यज्य याति शप्त्वा सुदारुणम्
yo dadāti bhayenaiva prapannaṃ śaraṇāgatam || taṃ ca dharmaḥ parityajya yāti śaptvā sudāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं त्यक्तुं समर्थोऽहं न स्वधर्मं जगत्प्रभो ।। यः स्वधर्मविहीनश्च स च सर्वबहिष्कृतः
sarvaṃ tyaktuṃ samartho'haṃ na svadharmaṃ jagatprabho || yaḥ svadharmavihīnaśca sa ca sarvabahiṣkṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यश्च धर्मं सदा रक्षेद्धर्मस्तं परिरक्षति ।। धर्मं वेदेश्वर त्वं च किं मां ब्रूहि स्वमायया
yaśca dharmaṃ sadā rakṣeddharmastaṃ parirakṣati || dharmaṃ vedeśvara tvaṃ ca kiṃ māṃ brūhi svamāyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वं सर्वमाता स्रष्टा च हन्ता च परिणामतः ।। त्वयि भक्तिर्दृढा यस्य तस्य कस्माद्भयं भवेत्
tvaṃ sarvamātā sraṣṭā ca hantā ca pariṇāmataḥ || tvayi bhaktirdṛḍhā yasya tasya kasmādbhayaṃ bhavet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शङ्करस्य वचः श्रुत्वा भगवान्सर्वभाववित् ।। चन्द्रं चन्द्राद्विनिष्कृष्य दक्षाय प्रददौ हरिः
śaṅkarasya vacaḥ śrutvā bhagavānsarvabhāvavit || candraṃ candrādviniṣkṛṣya dakṣāya pradadau hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतस्थावर्द्धचन्द्रश्च निर्व्याधिः शिवशेखरे ।। निजग्राह परं चन्द्रं विष्णुदत्तं प्रजापतिः
pratasthāvarddhacandraśca nirvyādhiḥ śivaśekhare || nijagrāha paraṃ candraṃ viṣṇudattaṃ prajāpatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्ष्मग्रस्तं च तं दृष्ट्वा दक्षस्तुष्टाव माधवम् ।। पक्षे पूर्णं क्षतं पक्षे तं चकार हरिः स्वयम्
yakṣmagrastaṃ ca taṃ dṛṣṭvā dakṣastuṣṭāva mādhavam || pakṣe pūrṇaṃ kṣataṃ pakṣe taṃ cakāra hariḥ svayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णस्तेभ्यो वरं दत्त्वा जगाम स्वालयं द्विज ।। दक्षश्चन्द्रं गृहीत्वा च कन्याभ्यः प्रददौ पुनः
kṛṣṇastebhyo varaṃ dattvā jagāma svālayaṃ dvija || dakṣaścandraṃ gṛhītvā ca kanyābhyaḥ pradadau punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चन्द्रस्ताश्च परिप्राप्य विजहार दिवानिशम् ।। समं ददर्श ताः सर्वास्तत्प्रभृत्येव कम्पितः
candrastāśca pariprāpya vijahāra divāniśam || samaṃ dadarśa tāḥ sarvāstatprabhṛtyeva kampitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं कथितं सर्वं किञ्चित्सृष्टिक्रमं मुने ।। श्रुतं च गुरुवक्त्रेण पुष्करे मुनिसंसदि
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ kiñcitsṛṣṭikramaṃ mune || śrutaṃ ca guruvaktreṇa puṣkare munisaṃsadi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.