Library·Brahmavaivarta Purāṇa·2·2.14
नारायण उवाच ।। लक्ष्मीं तौ च समाराध्य चोग्रेण तपसा मुने ।। प्रत्येकं वरमिष्टं च संप्रापतुरभीप्सितम्
nārāyaṇa uvāca || lakṣmīṃ tau ca samārādhya cogreṇa tapasā mune || pratyekaṃ varamiṣṭaṃ ca saṃprāpaturabhīpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महालक्ष्म्या वरेणैव तौ पृध्वीशौ बभूवतुः।। धनवन्तौ पुत्रवन्तौ धर्मध्वजकुशध्वजौ
mahālakṣmyā vareṇaiva tau pṛdhvīśau babhūvatuḥ|| dhanavantau putravantau dharmadhvajakuśadhvajau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशध्वजस्य पत्नी च देवी मालावती सती ।। सा सुषाव च कालेन कमलांशां सुतां सतीम्
kuśadhvajasya patnī ca devī mālāvatī satī || sā suṣāva ca kālena kamalāṃśāṃ sutāṃ satīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च भूतलसम्बन्धाज्ज्ञानयुक्ता बभूव ह ।। कृत्वा वेदध्वनिं स्पष्टमुत्तस्थौ सूतिकागृहे।
sā ca bhūtalasambandhājjñānayuktā babhūva ha || kṛtvā vedadhvaniṃ spaṣṭamuttasthau sūtikāgṛhe|
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदध्वनिं सा चकार जातमात्रेण कन्यका ।। तस्मात्तां ते वेदवतीं प्रवदन्ति मनीषिणः
vedadhvaniṃ sā cakāra jātamātreṇa kanyakā || tasmāttāṃ te vedavatīṃ pravadanti manīṣiṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातमात्रेण सुस्नाता जगाम तपसे वनम् ।। सर्वैर्निषिद्धा यत्नेन नारायणपरायणा
jātamātreṇa susnātā jagāma tapase vanam || sarvairniṣiddhā yatnena nārāyaṇaparāyaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकमन्वन्तरं चैव पुष्करे च तपस्विनी ।। अत्युग्रां वै तपस्यां तु लीलया च चकार सा
ekamanvantaraṃ caiva puṣkare ca tapasvinī || atyugrāṃ vai tapasyāṃ tu līlayā ca cakāra sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथाऽपि पुष्टा न कृशा नवयौवनसंयुता ।। शुश्राव खे च सहसा सा वाचमशरीरिणीम् ।।
tathā'pi puṣṭā na kṛśā navayauvanasaṃyutā || śuśrāva khe ca sahasā sā vācamaśarīriṇīm ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्मान्तरे ते भर्त्ता च भविष्यति हरिः स्वयम् ।। ब्रह्मादिभिर्दुराराध्यं पतिं लप्स्यसि सुन्दरि
janmāntare te bharttā ca bhaviṣyati hariḥ svayam || brahmādibhirdurārādhyaṃ patiṃ lapsyasi sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रुत्वा तु सा रुष्टा चकार च पुनस्तपः ।। अतीव निर्जनस्थाने पर्वते गन्धमादने
iti śrutvā tu sā ruṣṭā cakāra ca punastapaḥ || atīva nirjanasthāne parvate gandhamādane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्रैवं सुचिरं तप्त्वा विश्वस्य समुवास सा ।। ददर्श पुरतस्तत्र रावणं दुर्निवारणम्
tatraivaṃ suciraṃ taptvā viśvasya samuvāsa sā || dadarśa puratastatra rāvaṇaṃ durnivāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा साऽतिथिभक्त्या च पाद्यं तस्मै ददौ किल ।। सुस्वादु फलमूलं च जलं चापि सुशीतलम्
dṛṣṭvā sā'tithibhaktyā ca pādyaṃ tasmai dadau kila || susvādu phalamūlaṃ ca jalaṃ cāpi suśītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्च भुक्त्वा स पापिष्ठश्चावात्सीत्तत्समीपतः ।। चकार प्रश्नमिति तां का त्वं कल्याणि चेति च
tacca bhuktvā sa pāpiṣṭhaścāvātsīttatsamīpataḥ || cakāra praśnamiti tāṃ kā tvaṃ kalyāṇi ceti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां च दृष्ट्वा वरारोहां पीनोन्नतपयोधराम् ।। शरत्पद्मनिभास्यां च सस्मितां सुदतीं सतीम्
tāṃ ca dṛṣṭvā varārohāṃ pīnonnatapayodharām || śaratpadmanibhāsyāṃ ca sasmitāṃ sudatīṃ satīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छामवाप कृपणः कामबाणप्रपीडितः ।। तां करेण समाकृष्य सम्भोगं कर्तुमुद्यतः
mūrcchāmavāpa kṛpaṇaḥ kāmabāṇaprapīḍitaḥ || tāṃ kareṇa samākṛṣya sambhogaṃ kartumudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा सती कोपदृष्ट्या च स्तम्भितं तं चकार ह ।। स जडो हस्तपादैश्च किंचिद्वक्तुं न च क्षमः
sā satī kopadṛṣṭyā ca stambhitaṃ taṃ cakāra ha || sa jaḍo hastapādaiśca kiṃcidvaktuṃ na ca kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुष्टाव मनसा देवीं पद्मांशां पद्मलोचनाम्।। सा तत्स्तवेन सन्तुष्टा प्राकृतं तं मुमोच ह
tuṣṭāva manasā devīṃ padmāṃśāṃ padmalocanām|| sā tatstavena santuṣṭā prākṛtaṃ taṃ mumoca ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शशाप च मदर्थे त्वं विनश्यसि सबान्धवः ।। स्पृष्टाऽहं च त्वया कामाद्विसृजाम्यवलोकय
śaśāpa ca madarthe tvaṃ vinaśyasi sabāndhavaḥ || spṛṣṭā'haṃ ca tvayā kāmādvisṛjāmyavalokaya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा सा च योगेन देहत्यागं चकार ह ।। गंगायां तां च संन्यस्य स्व गृहं रावणो ययौ
ityuktvā sā ca yogena dehatyāgaṃ cakāra ha || gaṃgāyāṃ tāṃ ca saṃnyasya sva gṛhaṃ rāvaṇo yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहो किमद्भुतं दृष्टं किं कृतं वा मयाऽधुना ।। इति संचिन्त्य संस्मृत्य विललाप पुनः पुनः ।।
aho kimadbhutaṃ dṛṣṭaṃ kiṃ kṛtaṃ vā mayā'dhunā || iti saṃcintya saṃsmṛtya vilalāpa punaḥ punaḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च कालान्तरे साध्वी बभूव जनकात्मजा।। सीतादेवीति विख्याता यदर्थे रावणो हतः
sā ca kālāntare sādhvī babhūva janakātmajā|| sītādevīti vikhyātā yadarthe rāvaṇo hataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महातपस्विनी सा च तपसा पूर्वजन्मनः ।। लेभे रामं च भर्त्तारं परिपूर्णतमं हरिम्
mahātapasvinī sā ca tapasā pūrvajanmanaḥ || lebhe rāmaṃ ca bharttāraṃ paripūrṇatamaṃ harim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्य तपसाऽऽराध्य स्वामिनं च जगत्पतिम्।। सा रमा सुचिरं रेमे रामेण सह सुन्दरी
saṃprāpya tapasā''rādhya svāminaṃ ca jagatpatim|| sā ramā suciraṃ reme rāmeṇa saha sundarī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जातिस्मरा स्म स्मरति तपसश्च क्रमं पुरा ।। सुखेन तज्जहौ सर्वं दुःखं चापि सुखं लभेत् ।।
jātismarā sma smarati tapasaśca kramaṃ purā || sukhena tajjahau sarvaṃ duḥkhaṃ cāpi sukhaṃ labhet ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानाप्रकारविभवं चकार सुचिरं सती ।। सम्प्राप्य सुकुमारं तमतीव नवयौवनम्
nānāprakāravibhavaṃ cakāra suciraṃ satī || samprāpya sukumāraṃ tamatīva navayauvanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुणिनं रसिकं शान्तं कान्तवेषमनुत्तमम् ।। स्त्रीणां मनोज्ञं रुचिरं तथा लेभे यथेप्सितम्
guṇinaṃ rasikaṃ śāntaṃ kāntaveṣamanuttamam || strīṇāṃ manojñaṃ ruciraṃ tathā lebhe yathepsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पितुर्वचःपालनार्थं सत्यसन्धो रघूत्तमः।। जगाम काननं पश्चात्कालेन च बलीयसा
piturvacaḥpālanārthaṃ satyasandho raghūttamaḥ|| jagāma kānanaṃ paścātkālena ca balīyasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्थौ समुद्रनिकटे सीतया लक्ष्मणेन च ।। ददर्श तत्र वह्निं च विप्ररूपधरं हरिः
tasthau samudranikaṭe sītayā lakṣmaṇena ca || dadarśa tatra vahniṃ ca viprarūpadharaṃ hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं रामं दुःखितं दृष्ट्वा स च दुःखी बभूव ह ।। उवाच किंचित्सत्येष्टं सत्यं सत्यपरायणः
taṃ rāmaṃ duḥkhitaṃ dṛṣṭvā sa ca duḥkhī babhūva ha || uvāca kiṃcitsatyeṣṭaṃ satyaṃ satyaparāyaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निरुवाच।। भगवञ्छ्रूयतां वाक्यं कालेन यदुपस्थितम् ।। सीताहरणकालोऽयं तवैव समुपस्थितः
vahniruvāca|| bhagavañchrūyatāṃ vākyaṃ kālena yadupasthitam || sītāharaṇakālo'yaṃ tavaiva samupasthitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैवं च दुर्निवार्य्यं वै न च दैवात्परं बलम् ।। मत्प्रसू मयि संन्यस्य च्छायां रक्षान्तिकेऽधुना
daivaṃ ca durnivāryyaṃ vai na ca daivātparaṃ balam || matprasū mayi saṃnyasya cchāyāṃ rakṣāntike'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दास्यामि सीतां तुभ्यं च परीक्षासमये पुनः ।। देवैः प्रस्थापितोऽहं च न च विप्रो हुताशनः
dāsyāmi sītāṃ tubhyaṃ ca parīkṣāsamaye punaḥ || devaiḥ prasthāpito'haṃ ca na ca vipro hutāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामस्तद्वचनं श्रुत्वा न प्रकाश्य च लक्ष्मणम् ।। स्वच्छन्दं स्वीचकारासौ हृदयेन विदूयता
rāmastadvacanaṃ śrutvā na prakāśya ca lakṣmaṇam || svacchandaṃ svīcakārāsau hṛdayena vidūyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निर्योगेन सीतावन्मायासीतां चकार ह ।। तत्तुल्यगुणरूपां तां ददौ रामाय नारद
vahniryogena sītāvanmāyāsītāṃ cakāra ha || tattulyaguṇarūpāṃ tāṃ dadau rāmāya nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे रामो ददर्श कनकं मृगम् ।। सीता तं प्रेरयामास तदर्थे यत्नपूर्वकम्
etasminnantare rāmo dadarśa kanakaṃ mṛgam || sītā taṃ prerayāmāsa tadarthe yatnapūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संन्यस्य लक्ष्मणं रामो जानक्या रक्षणे वने ।। स्वयं जगाम हन्तुं तं विव्यधे सायकेन च
saṃnyasya lakṣmaṇaṃ rāmo jānakyā rakṣaṇe vane || svayaṃ jagāma hantuṃ taṃ vivyadhe sāyakena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मणेति च शब्दं वै कृत्वा मायामृगस्तदा ।। प्राणांस्तत्याज सहसा पुरो दृष्ट्वा हरिं स्मरन्
lakṣmaṇeti ca śabdaṃ vai kṛtvā māyāmṛgastadā || prāṇāṃstatyāja sahasā puro dṛṣṭvā hariṃ smaran
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतां गृहीत्वा स ययौ गोप्यं वक्तुं निषेध्य च ।। लक्ष्मणो नैव बुबुधे गोप्यमन्यस्य का कथा
sītāṃ gṛhītvā sa yayau gopyaṃ vaktuṃ niṣedhya ca || lakṣmaṇo naiva bubudhe gopyamanyasya kā kathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैकुण्ठस्य महाद्वारं किङ्करो द्वारपालयोः ।। जय विजययोश्चैव बलवांश्च जयाभिधः
vaikuṇṭhasya mahādvāraṃ kiṅkaro dvārapālayoḥ || jaya vijayayoścaiva balavāṃśca jayābhidhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शापेन सनकादीनां सम्प्राप्तो राक्षसीं तनुम् ।। पुनर्जगाम तद्द्वारमादौ स द्वारपालयोः
śāpena sanakādīnāṃ samprāpto rākṣasīṃ tanum || punarjagāma taddvāramādau sa dvārapālayoḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शब्दं च सा श्रुत्वा लक्ष्मणेति च विक्लवम् ।। सीता तं प्रेरयामास लक्ष्मणं रामसन्निधौ
atha śabdaṃ ca sā śrutvā lakṣmaṇeti ca viklavam || sītā taṃ prerayāmāsa lakṣmaṇaṃ rāmasannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गते च लक्ष्मणे रामं रावणो दुर्निवारणः ।। सीतां गृहीत्वा प्रययौ लङ्कामेव स्वलीलया
gate ca lakṣmaṇe rāmaṃ rāvaṇo durnivāraṇaḥ || sītāṃ gṛhītvā prayayau laṅkāmeva svalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विषसाद च रामश्च वने दृष्ट्वा च लक्ष्मणम् ।। तूर्णं च स्वाश्रमं गत्वा सीतां नैव ददर्श सः
viṣasāda ca rāmaśca vane dṛṣṭvā ca lakṣmaṇam || tūrṇaṃ ca svāśramaṃ gatvā sītāṃ naiva dadarśa saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्च्छां सम्प्राप्य सुचिरं विललाप भृशं पुनः ।। पुनर्बभ्राम गहने तदन्वेषणपूर्वकम्
mūrcchāṃ samprāpya suciraṃ vilalāpa bhṛśaṃ punaḥ || punarbabhrāma gahane tadanveṣaṇapūrvakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
काले संप्राप्य तद्वार्तां गृधद्वारा नदीतटे ।। सहायं वानरं कृत्वा चाबध्नात्सागरं हरिः ।।
kāle saṃprāpya tadvārtāṃ gṛdhadvārā nadītaṭe || sahāyaṃ vānaraṃ kṛtvā cābadhnātsāgaraṃ hariḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्कां गत्वा रघुश्रेष्ठश्चावधीत्सायकेन च ।। सबान्धवं रावणं च सीतां सम्प्राप दुःखिताम्
laṅkāṃ gatvā raghuśreṣṭhaścāvadhītsāyakena ca || sabāndhavaṃ rāvaṇaṃ ca sītāṃ samprāpa duḥkhitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तां च वह्निपरीक्षां व कारयामास सत्वरम् ।। हुताशनस्तत्र काले वास्तवीं जानकीं ददौ
tāṃ ca vahniparīkṣāṃ va kārayāmāsa satvaram || hutāśanastatra kāle vāstavīṃ jānakīṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
छाया चोवाच वह्निं च रामं च विनयान्विता ।। करिष्यामीति किमहं तदुपायं वदस्व मे
chāyā covāca vahniṃ ca rāmaṃ ca vinayānvitā || kariṣyāmīti kimahaṃ tadupāyaṃ vadasva me
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निरुवाच ।। त्वं गच्छ तपसे देवि पुष्करं च सुपुण्यदम् ।। कृत्वा तपस्यां तत्रैव स्वर्गलक्ष्मीर्भविष्यसि
vahniruvāca || tvaṃ gaccha tapase devi puṣkaraṃ ca supuṇyadam || kṛtvā tapasyāṃ tatraiva svargalakṣmīrbhaviṣyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च तद्वचनं श्रुत्वा प्रतेपे पुष्करे तपः ।। दिव्यं त्रिलक्षवर्ष च स्वर्गे लक्ष्मीर्बभूव ह
sā ca tadvacanaṃ śrutvā pratepe puṣkare tapaḥ || divyaṃ trilakṣavarṣa ca svarge lakṣmīrbabhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च कालेन तपसा यज्ञकुण्डसमुद्भवा ।। कामिनी पाण्डवानां च द्रौपदी द्रुपदात्मजा
sā ca kālena tapasā yajñakuṇḍasamudbhavā || kāminī pāṇḍavānāṃ ca draupadī drupadātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृते युगे वेदवती कुशध्वजसुता शुभा ।। त्रेतायां रामपत्नी च सीतेति जनकात्मजा
kṛte yuge vedavatī kuśadhvajasutā śubhā || tretāyāṃ rāmapatnī ca sīteti janakātmajā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तच्छाया द्रौपदी देवी द्वापरे द्रुपदात्मजा ।। त्रिहायणीति सा प्रोक्ता विद्यमाना युगत्रये
tacchāyā draupadī devī dvāpare drupadātmajā || trihāyaṇīti sā proktā vidyamānā yugatraye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारद उवाच ।। प्रियाः पञ्च कथं तस्या बभूवुर्मुनिपुङ्गव ।। इति वै चित्तसन्देहं दूरीकुरु महाप्रभो
nārada uvāca || priyāḥ pañca kathaṃ tasyā babhūvurmunipuṅgava || iti vai cittasandehaṃ dūrīkuru mahāprabho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नारायण उवाच ।। लङ्कायां वस्तुतः सीता रामं संप्राप नारद ।। रूपयौवनसम्पन्ना छाया सा बहुविह्वला
nārāyaṇa uvāca || laṅkāyāṃ vastutaḥ sītā rāmaṃ saṃprāpa nārada || rūpayauvanasampannā chāyā sā bahuvihvalā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामाग्न्योराज्ञया तप्त्वा ययाचे शङ्करं वरम्।। कामातुरा पतिव्यग्रा प्रार्थयन्ती पुनः पुनः
rāmāgnyorājñayā taptvā yayāce śaṅkaraṃ varam|| kāmāturā pativyagrā prārthayantī punaḥ punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिं देहि पतिं देहि पतिं देहि त्रिलोचन।। पतिं देहि पतिं देहि पञ्चवारं पतिव्रता
patiṃ dehi patiṃ dehi patiṃ dehi trilocana|| patiṃ dehi patiṃ dehi pañcavāraṃ pativratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिवस्तत्प्रार्थनां श्रुत्वा सस्मितो रसिकेश्वरः ।। प्रिये तव प्रियाः पञ्च भवन्तीति वरं ददौ
śivastatprārthanāṃ śrutvā sasmito rasikeśvaraḥ || priye tava priyāḥ pañca bhavantīti varaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनासीत्पाण्डवानां च पञ्चानां कामिनी प्रिया ।। इत्येवं कथितं सर्वं प्रस्तुतं वस्तुतः शृणु
tenāsītpāṇḍavānāṃ ca pañcānāṃ kāminī priyā || ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ prastutaṃ vastutaḥ śṛṇu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ संप्राप्य लङ्कायां सीतां रामो मनोहराम्।। विभीषणाय तां लङ्कां दत्त्वाऽयोध्यां ययौ पुनः
atha saṃprāpya laṅkāyāṃ sītāṃ rāmo manoharām|| vibhīṣaṇāya tāṃ laṅkāṃ dattvā'yodhyāṃ yayau punaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकादशसहस्राब्दं कृत्वा राज्यं च भारते ।। जगाम सर्वैर्लोकैश्च सार्द्धं वैकुण्ठमेव च
ekādaśasahasrābdaṃ kṛtvā rājyaṃ ca bhārate || jagāma sarvairlokaiśca sārddhaṃ vaikuṇṭhameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कमलांशा वेदवती कमलायां विवेश सा ।। कथितं पुण्यमाख्यानं पुण्यदं पापनाशनम्
kamalāṃśā vedavatī kamalāyāṃ viveśa sā || kathitaṃ puṇyamākhyānaṃ puṇyadaṃ pāpanāśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सततं मूर्तिमन्तश्च वेदाश्चत्वार एव च ।। सन्ति यस्याश्च जिह्वाग्रे सा च वेदवती स्मृता
satataṃ mūrtimantaśca vedāścatvāra eva ca || santi yasyāśca jihvāgre sā ca vedavatī smṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुशध्वजसुताख्यानमुक्तं संक्षेपतस्तव ।। धर्मध्वजसुताख्यानं निबोध कथयामि ते
kuśadhvajasutākhyānamuktaṃ saṃkṣepatastava || dharmadhvajasutākhyānaṃ nibodha kathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.