Library·Brahmavaivarta Purāṇa·2·2.62
नारद उवाच ।। कथं राजा महाज्ञानं संप्राप मुनिसत्तमात् ।। वैश्यो मुक्तिं मेधसश्च तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
nārada uvāca || kathaṃ rājā mahājñānaṃ saṃprāpa munisattamāt || vaiśyo muktiṃ medhasaśca tanme vyākhyātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीनारायण उवाच ।। ध्रुवस्य पौत्रो बलवान्नन्दिरुत्कलनन्दनः ।। स्वायम्भुवमनोर्वंश्यः सत्यवादी जितेन्द्रियः
śrīnārāyaṇa uvāca || dhruvasya pautro balavānnandirutkalanandanaḥ || svāyambhuvamanorvaṃśyaḥ satyavādī jitendriyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अक्षौहिणीनां शतकं गृहीत्वा सैन्यमेव च ।। कोलां च वेष्टयामास सुरथस्य महामतेः
akṣauhiṇīnāṃ śatakaṃ gṛhītvā sainyameva ca || kolāṃ ca veṣṭayāmāsa surathasya mahāmateḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
युद्धं बभूव नियतं पूर्णमब्दं च नारद ।। चिरंजीवी वैष्णवश्च जिगाय सुरथं नृपः
yuddhaṃ babhūva niyataṃ pūrṇamabdaṃ ca nārada || ciraṃjīvī vaiṣṇavaśca jigāya surathaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाकी सुरथो भीतो नन्दिना च बहिष्कृतः ।। निशायां हयमारुह्य जगाम गहनं वनम्
ekākī suratho bhīto nandinā ca bahiṣkṛtaḥ || niśāyāṃ hayamāruhya jagāma gahanaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तत्र वैश्यं च पुष्पभद्रानदीतटे ।। तयोर्बभूव संप्रीतिः कृतबान्धवयोर्मुने
dadarśa tatra vaiśyaṃ ca puṣpabhadrānadītaṭe || tayorbabhūva saṃprītiḥ kṛtabāndhavayormune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्येन सार्द्धं नृपतिरगच्छन्मेधसाश्रमम् ।। पुष्करं दुष्करं पुण्यक्षेत्रं वै भारते सताम् ।।
vaiśyena sārddhaṃ nṛpatiragacchanmedhasāśramam || puṣkaraṃ duṣkaraṃ puṇyakṣetraṃ vai bhārate satām ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श तत्र नृपतिर्मुनिं तं तीव्रतेजसम् ।। शिष्येभ्यश्च प्रवोचन्तं ब्रह्मतत्त्वं सुदुर्लभम्
dadarśa tatra nṛpatirmuniṃ taṃ tīvratejasam || śiṣyebhyaśca pravocantaṃ brahmatattvaṃ sudurlabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा ननाम वैश्यश्च शिरसा मुनिपुङ्गवम् ।। मुनिस्तौ पूजयामास ददौ ताभ्यां शुभाशिषम्
rājā nanāma vaiśyaśca śirasā munipuṅgavam || munistau pūjayāmāsa dadau tābhyāṃ śubhāśiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रश्नं चकार कुशलं जातिनाम पृथक्पृथक् ।। ददौ प्रत्युत्तरं राजा क्रमेण मुनिपुङ्गवम्
praśnaṃ cakāra kuśalaṃ jātināma pṛthakpṛthak || dadau pratyuttaraṃ rājā krameṇa munipuṅgavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुरथ उवाच ।। राजाऽहं सुरथो ब्रह्मंश्चैत्रवंशसमुद्भवः ।। बहिर्भूतः स्वराज्याच्च नन्दिना बलिनाऽधुना ।।
suratha uvāca || rājā'haṃ suratho brahmaṃścaitravaṃśasamudbhavaḥ || bahirbhūtaḥ svarājyācca nandinā balinā'dhunā ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किमुपायं करिष्यामि कथं राज्यं भवेन्मम ।। तन्मां ब्रूहि महाभाग त्वामेव शरणागतम्
kimupāyaṃ kariṣyāmi kathaṃ rājyaṃ bhavenmama || tanmāṃ brūhi mahābhāga tvāmeva śaraṇāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयं वैश्यः समाधिश्च स्वगृहाच्च बहिष्कृतः ।। पुत्रैः कलत्रैर्दैवेन धनलोभेन धार्मिकः
ayaṃ vaiśyaḥ samādhiśca svagṛhācca bahiṣkṛtaḥ || putraiḥ kalatrairdaivena dhanalobhena dhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मणाय ददौ नित्यं रत्नकोटिं दिने दिने ।। निषिद्ध्यमानः पुत्रैश्च कलत्रैर्बान्धवैरयम्
brāhmaṇāya dadau nityaṃ ratnakoṭiṃ dine dine || niṣiddhyamānaḥ putraiśca kalatrairbāndhavairayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोपान्निराकृतस्तैश्च पुनरन्वेषितः शुचा ।। अयं गृहं च न ययौ विरक्तो ज्ञानवाञ्छुचिः
kopānnirākṛtastaiśca punaranveṣitaḥ śucā || ayaṃ gṛhaṃ ca na yayau virakto jñānavāñchuciḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुत्राश्च पितृशोकेन गृहं त्यक्त्वा ययुर्वनम् ।। दत्त्वा दानानि विप्रेभ्यो विरक्ताः सर्वकर्मसु
putrāśca pitṛśokena gṛhaṃ tyaktvā yayurvanam || dattvā dānāni viprebhyo viraktāḥ sarvakarmasu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदुर्लभं हरेर्दास्यं वैश्यस्यास्य च वाञ्छितम् ।। कथं प्राप्नोति निष्कामस्तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
sudurlabhaṃ harerdāsyaṃ vaiśyasyāsya ca vāñchitam || kathaṃ prāpnoti niṣkāmastanme vyākhyātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीमेधा उवाच ।। करोति मायया च्छन्नं विष्णुमाया दुरत्यया ।। निर्गुणस्य च कृष्णस्य त्रिगुणा विश्वमाज्ञया
śrīmedhā uvāca || karoti māyayā cchannaṃ viṣṇumāyā duratyayā || nirguṇasya ca kṛṣṇasya triguṇā viśvamājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृपां करोति येषां सा धर्मिणां च कृपामयी ।। तेभ्यो ददाति कृपया कृष्णभक्तिं सुदुर्लभाम्
kṛpāṃ karoti yeṣāṃ sā dharmiṇāṃ ca kṛpāmayī || tebhyo dadāti kṛpayā kṛṣṇabhaktiṃ sudurlabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
येषां मायाविनां माया न करोति कृपां नृप ।। मायया तान्निबध्नाति मोहजालेन दुर्गतान्
yeṣāṃ māyāvināṃ māyā na karoti kṛpāṃ nṛpa || māyayā tānnibadhnāti mohajālena durgatān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्वरेऽनित्यसंसारे भ्रामयेद्बर्बरा सदा ।। कुर्वन्ती नित्यबुद्धिं च विहाय परमेश्वरम्
naśvare'nityasaṃsāre bhrāmayedbarbarā sadā || kurvantī nityabuddhiṃ ca vihāya parameśvaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवमन्यं निषेवन्ते तन्मन्त्रं च जपंति च ।। मिथ्या किञ्चिन्निमित्तं च कृत्वा मनसि लोभतः
devamanyaṃ niṣevante tanmantraṃ ca japaṃti ca || mithyā kiñcinnimittaṃ ca kṛtvā manasi lobhataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तजन्मसु संसेव्य देवताश्च हरेः कलाः ।। तदा प्रकृत्या कृपया सेवन्ते प्रकृतिं तदा
saptajanmasu saṃsevya devatāśca hareḥ kalāḥ || tadā prakṛtyā kṛpayā sevante prakṛtiṃ tadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्तजन्मसु संसेव्य विष्णुमायां कृपामयीम् ।। शिवे भक्तिं लभन्ते ते ज्ञानानन्दे सनातने
saptajanmasu saṃsevya viṣṇumāyāṃ kṛpāmayīm || śive bhaktiṃ labhante te jñānānande sanātane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ज्ञानाधिष्ठातृदेवं च हरेस्संसेव्य शङ्करम् ।। अचिराद्विष्णुभक्तिं च प्राप्नुवन्ति महेश्वरात्
jñānādhiṣṭhātṛdevaṃ ca haressaṃsevya śaṅkaram || acirādviṣṇubhaktiṃ ca prāpnuvanti maheśvarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सेवन्ते सगुणं सत्त्वं विष्णुं विषयिणं तदा ।। सत्त्वज्ञानाच्च पश्यन्ति ज्ञानं वै निर्मलं नराः ।।
sevante saguṇaṃ sattvaṃ viṣṇuṃ viṣayiṇaṃ tadā || sattvajñānācca paśyanti jñānaṃ vai nirmalaṃ narāḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निषेव्य सगुणं विष्णुं सात्त्विका वैष्णवा नराः ।। लभन्ते निर्गुणे भक्तिं श्रीकृष्णे प्रकृतेः परे
niṣevya saguṇaṃ viṣṇuṃ sāttvikā vaiṣṇavā narāḥ || labhante nirguṇe bhaktiṃ śrīkṛṣṇe prakṛteḥ pare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृह्णन्ति सन्तस्तद्भक्ता मन्त्रं तस्य निरामयम् ।। निषेव्य निर्गुणं देवं ते भवन्ति च निर्गुणाः
gṛhṇanti santastadbhaktā mantraṃ tasya nirāmayam || niṣevya nirguṇaṃ devaṃ te bhavanti ca nirguṇāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
असंख्यब्रह्मणां पातं ते च पश्यन्ति वैष्णवाः ।। दास्यं कुर्वन्ति सततं गोलोके च निरामये
asaṃkhyabrahmaṇāṃ pātaṃ te ca paśyanti vaiṣṇavāḥ || dāsyaṃ kurvanti satataṃ goloke ca nirāmaye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णभक्तात्कृष्णमन्त्रं यो गृह्णाति नरोत्तमः ।। पुरुषाणां सहस्रं च स्वपितॄणां समुद्धरेत्
kṛṣṇabhaktātkṛṣṇamantraṃ yo gṛhṇāti narottamaḥ || puruṣāṇāṃ sahasraṃ ca svapitṝṇāṃ samuddharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मातामहानां साहस्रमुद्धरेन्मातरं तथा ।। दासादिकं समुद्धृत्य गोलोकं स प्रयाति च
mātāmahānāṃ sāhasramuddharenmātaraṃ tathā || dāsādikaṃ samuddhṛtya golokaṃ sa prayāti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भवार्णवे महाघोरे कर्णधारस्वरूपिणी ।। दीनान्पारयते नित्यं कृष्णभक्त्या च नौकया
bhavārṇave mahāghore karṇadhārasvarūpiṇī || dīnānpārayate nityaṃ kṛṣṇabhaktyā ca naukayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वकर्मबन्धनं छेत्तुं वैष्णवानां च वैष्णवी ।। तीक्ष्णशस्त्रस्वरूपा सा कृष्णस्य परमात्मनः
svakarmabandhanaṃ chettuṃ vaiṣṇavānāṃ ca vaiṣṇavī || tīkṣṇaśastrasvarūpā sā kṛṣṇasya paramātmanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विवेचिका चावरणी शक्तेः शक्तिर्द्विधा नृप ।। पूर्वं ददाति भक्ताय चेतराय परात्परा
vivecikā cāvaraṇī śakteḥ śaktirdvidhā nṛpa || pūrvaṃ dadāti bhaktāya cetarāya parātparā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यस्वरूपः श्रीकृष्णस्तस्मात्सर्वं च नश्वरम् ।। बुद्धिर्विवेचिकेत्येवं वैष्णवानां सनातनी
satyasvarūpaḥ śrīkṛṣṇastasmātsarvaṃ ca naśvaram || buddhirviveciketyevaṃ vaiṣṇavānāṃ sanātanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नित्यरूपा ममेयं श्रीरिति चावरणी च धीः ।। अवैष्णवानामसतां कर्म्मभोगभुजामहो
nityarūpā mameyaṃ śrīriti cāvaraṇī ca dhīḥ || avaiṣṇavānāmasatāṃ karmmabhogabhujāmaho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहं प्रचेतसः पुत्रः पौत्रश्च ब्रह्मणो नृप ।। भजामि कृष्णमात्मानं ज्ञानं संप्राप्य शङ्करात्
ahaṃ pracetasaḥ putraḥ pautraśca brahmaṇo nṛpa || bhajāmi kṛṣṇamātmānaṃ jñānaṃ saṃprāpya śaṅkarāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ राजन्नदीतीरं भज दुर्गां सनातनीम् ।। बुद्धिमावरणीं तुभ्यं देवो दास्यति कामिने
gaccha rājannadītīraṃ bhaja durgāṃ sanātanīm || buddhimāvaraṇīṃ tubhyaṃ devo dāsyati kāmine
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निष्कामाय च वैश्याय वैष्णवाय च वैष्णवी ।। बुद्धिं विवेचिकां शुद्धां दास्यत्येव कृपामयी
niṣkāmāya ca vaiśyāya vaiṣṇavāya ca vaiṣṇavī || buddhiṃ vivecikāṃ śuddhāṃ dāsyatyeva kṛpāmayī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा च मुनिश्रेष्ठो ददौ ताभ्यां कृपानिधिः ।। पूजाविधानं दुर्गायाः स्तोत्रं च कवचं मनुम् ।।
ityuktvā ca muniśreṣṭho dadau tābhyāṃ kṛpānidhiḥ || pūjāvidhānaṃ durgāyāḥ stotraṃ ca kavacaṃ manum ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैश्यो मुक्तिं च संप्राप तां निषेव्य कृपामयीम् ।। राजा राज्यं मनुत्वं च परमैश्वर्य्यमीप्सितम्
vaiśyo muktiṃ ca saṃprāpa tāṃ niṣevya kṛpāmayīm || rājā rājyaṃ manutvaṃ ca paramaiśvaryyamīpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं कथितं सर्वं दुर्गोपाख्यानमुत्तमम् ।। सुखदं मोक्षदं सारं किं भूयः श्रोतुमिच्छसि
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ durgopākhyānamuttamam || sukhadaṃ mokṣadaṃ sāraṃ kiṃ bhūyaḥ śrotumicchasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.