Brahmavaivarta Purāṇa 3.1

अथ ब्रह्मवैवर्त्ते महापुराणे तृतीयं गणपतिखण्डं प्रारभ्यते ।। नारायणं नमस्कृत्य नरं चैव नरोत्तमम् ।। देवीं सरस्वतीं व्यासं ततो जयमुदीरयेत्

atha brahmavaivartte mahāpurāṇe tṛtīyaṃ gaṇapatikhaṇḍaṃ prārabhyate || nārāyaṇaṃ namaskṛtya naraṃ caiva narottamam || devīṃ sarasvatīṃ vyāsaṃ tato jayamudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नारद उवाच ।। श्रुतं प्रकृति खण्डं तदमृतार्णवमुत्तमम् ।। सर्वोत्कृष्टमभीष्टं च मूढानां ज्ञानवर्दनम्

nārada uvāca || śrutaṃ prakṛti khaṇḍaṃ tadamṛtārṇavamuttamam || sarvotkṛṣṭamabhīṣṭaṃ ca mūḍhānāṃ jñānavardanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अधुना श्रीगणेशस्य खण्डं श्रोतुमिहागतः ।। तज्जन्म चरितं नॄणां सर्वमङ्गलमङ्गलम्

adhunā śrīgaṇeśasya khaṇḍaṃ śrotumihāgataḥ || tajjanma caritaṃ nṝṇāṃ sarvamaṅgalamaṅgalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं जज्ञे सुरश्रेष्ठः पार्वत्या उदरे शुभे ।। देवी केन प्रकारेण चालभत्तादृशं सुतम्।।

kathaṃ jajñe suraśreṣṭhaḥ pārvatyā udare śubhe || devī kena prakāreṇa cālabhattādṛśaṃ sutam||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स चांशः कस्य देवस्य कथं जन्म ललाभ सः ।। अयोनिसम्भवः किं वा किं वाऽसौ योनिसम्भवः

sa cāṃśaḥ kasya devasya kathaṃ janma lalābha saḥ || ayonisambhavaḥ kiṃ vā kiṃ vā'sau yonisambhavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किं वा तद्ब्रह्मतेजो वा किं तस्य च पराक्रमः ।। का तपस्या च कि ज्ञानं किं वा तन्निर्म्मलं यशः

kiṃ vā tadbrahmatejo vā kiṃ tasya ca parākramaḥ || kā tapasyā ca ki jñānaṃ kiṃ vā tannirmmalaṃ yaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कथं तस्य पुरःपूजा विश्वेषु निखिलेषु च ।। स्थिते नारायणे शम्भौ जगदीशे च धातरि

kathaṃ tasya puraḥpūjā viśveṣu nikhileṣu ca || sthite nārāyaṇe śambhau jagadīśe ca dhātari

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुराणेषु निगूढं च तज्जन्म परिकीर्त्तितम् ।। कथं वा गजवक्त्रोऽयमेकदन्तो महोदरः

purāṇeṣu nigūḍhaṃ ca tajjanma parikīrttitam || kathaṃ vā gajavaktro'yamekadanto mahodaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतत्सर्वं समाचक्ष्व श्रोतुं कौतूहलं मम ।। सुविस्तीर्णं महाभाग तदतीव मनोहरम्

etatsarvaṃ samācakṣva śrotuṃ kautūhalaṃ mama || suvistīrṇaṃ mahābhāga tadatīva manoharam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीनारायण उवाच ।। शृणु नारद वक्ष्यामि रहस्यं परमाद्भुतम् ।। पापसन्तापहरणं सर्वविघ्नविनाशनम्

śrīnārāyaṇa uvāca || śṛṇu nārada vakṣyāmi rahasyaṃ paramādbhutam || pāpasantāpaharaṇaṃ sarvavighnavināśanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वमङ्गलदं सारं सर्वश्रुतिमनोहरम् ।। सुखदं मोक्षबीजं च पापमूलनिकृन्तनम्

sarvamaṅgaladaṃ sāraṃ sarvaśrutimanoharam || sukhadaṃ mokṣabījaṃ ca pāpamūlanikṛntanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दैत्यार्दितानां देवानां तेजोराशिसमुद्भवा ।। देवी संहृत्य दैत्यौघान्दक्षकन्या बभूव ह

daityārditānāṃ devānāṃ tejorāśisamudbhavā || devī saṃhṛtya daityaughāndakṣakanyā babhūva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सा च नाम्ना सती देवी स्वामिनो निन्दया पुरा ।। देहं संत्यज्य योगेन जाता शैलप्रियोदरे

sā ca nāmnā satī devī svāmino nindayā purā || dehaṃ saṃtyajya yogena jātā śailapriyodare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शङ्कराय ददौ तां च पार्वतीं पर्वतो मुदा ।। तां गृहीत्वा महादेवो जगाम विजनं वनम्

śaṅkarāya dadau tāṃ ca pārvatīṃ parvato mudā || tāṃ gṛhītvā mahādevo jagāma vijanaṃ vanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शय्यां रतिकरीं कृत्वा पुष्पचन्दनचर्चिताम् ।। स रेमे नर्मदातीरे पुष्पोद्याने तया सह

śayyāṃ ratikarīṃ kṛtvā puṣpacandanacarcitām || sa reme narmadātīre puṣpodyāne tayā saha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहस्रवर्षपर्य्यन्तं दैवमानेन नारद ।। तयोर्बभूव शृंगारो विपरीतादिको महान् ।।

sahasravarṣaparyyantaṃ daivamānena nārada || tayorbabhūva śṛṃgāro viparītādiko mahān ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्गांगस्पर्शमात्रेण मदनान्मूर्च्छितः शिवः ।। मूर्च्छिता सा शिवस्पर्शाद्बुबुधे न दिवानिशम्

durgāṃgasparśamātreṇa madanānmūrcchitaḥ śivaḥ || mūrcchitā sā śivasparśādbubudhe na divāniśam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हंसकारण्डवाकीर्णे पुंस्कोकिलरुताकुले ।। नानापुष्पविकासाढ्ये भ्रमरध्वनिगुञ्जिते

haṃsakāraṇḍavākīrṇe puṃskokilarutākule || nānāpuṣpavikāsāḍhye bhramaradhvaniguñjite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुगन्धिकुसुमाश्लेषिवायुना सुरभीकृते ।। अतीव सुखदे तत्र सर्वजन्तुविवर्जिते

sugandhikusumāśleṣivāyunā surabhīkṛte || atīva sukhade tatra sarvajantuvivarjite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा तयोस्तच्छृङ्गारं चिन्तां प्रापुः सुराः पराम् ।। ब्रह्माणं च पुरस्कृत्य ययुर्नारायणान्तिकम् ।।

dṛṣṭvā tayostacchṛṅgāraṃ cintāṃ prāpuḥ surāḥ parām || brahmāṇaṃ ca puraskṛtya yayurnārāyaṇāntikam ||

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं नत्वा कथयामास ब्रह्मा वृत्तान्तमीप्सितम् ।। संतस्थुर्देवताः सर्वाश्चित्रपुत्तलिका यथा

taṃ natvā kathayāmāsa brahmā vṛttāntamīpsitam || saṃtasthurdevatāḥ sarvāścitraputtalikā yathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ब्रह्मोवाच ।। सहस्रवर्षपर्य्यन्तं देवमानेन शङ्करः ।। रतौ रतश्च निश्चेष्टो न योगी विरराम ह

brahmovāca || sahasravarṣaparyyantaṃ devamānena śaṅkaraḥ || ratau rataśca niśceṣṭo na yogī virarāma ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मैथुनस्य विरामे च दम्पत्योर्जगदीश्वर ।। किम्भूतं भविताऽपत्यं तथ्यं कथितुमर्हसि

maithunasya virāme ca dampatyorjagadīśvara || kimbhūtaṃ bhavitā'patyaṃ tathyaṃ kathitumarhasi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीभगवानुवाच ।। चिन्ता नास्ति जगद्धातः सर्व भद्रं भविष्यति।। मयि ये शरणापन्नास्तेषां दुखं कुतो विधे

śrībhagavānuvāca || cintā nāsti jagaddhātaḥ sarva bhadraṃ bhaviṣyati|| mayi ye śaraṇāpannāsteṣāṃ dukhaṃ kuto vidhe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येनोपायेन तद्वीर्यं भूमौ पतति निश्चितम् ।। तत्कुरुष्व प्रयत्नेन सार्द्धं देवगणेन च

yenopāyena tadvīryaṃ bhūmau patati niścitam || tatkuruṣva prayatnena sārddhaṃ devagaṇena ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदा च शम्भोर्वीर्य्यं तत्पार्वत्या उदरे पतेत् ।। ततोऽपत्यं च भविता सुरासुरविमर्दकम्

yadā ca śambhorvīryyaṃ tatpārvatyā udare patet || tato'patyaṃ ca bhavitā surāsuravimardakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शक्रादयः सर्वे सुरा नारायणाज्ञया ।। प्रययुर्नर्म्मदातीरं ययौ ब्रह्मा निजालयम्

tataḥ śakrādayaḥ sarve surā nārāyaṇājñayā || prayayurnarmmadātīraṃ yayau brahmā nijālayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रैव पर्वतद्रोणीबहिर्देशे सुराः पराः ।। विषण्णवदनाः सर्वे बभूवुर्भयकातराः

tatraiva parvatadroṇībahirdeśe surāḥ parāḥ || viṣaṇṇavadanāḥ sarve babhūvurbhayakātarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शक्रो राजा कुबेरं च कुबेरो वरुणं तथा ।। समीरणं च वरुणो यमं चैव समीरणः

śakro rājā kuberaṃ ca kubero varuṇaṃ tathā || samīraṇaṃ ca varuṇo yamaṃ caiva samīraṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हुताशनं यमश्चैव भास्करं च हुताशनः ।। चन्द्रं तथा भास्करश्च त्वीशानं चन्द्र एव च

hutāśanaṃ yamaścaiva bhāskaraṃ ca hutāśanaḥ || candraṃ tathā bhāskaraśca tvīśānaṃ candra eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवं देवाः प्रेरयन्ति देवांश्च रतिभञ्जने ।। हरशृंगार भंगं च कुर्वित्युक्त्वा परस्परम्

evaṃ devāḥ prerayanti devāṃśca ratibhañjane || haraśṛṃgāra bhaṃgaṃ ca kurvityuktvā parasparam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वारि स्थितो वक्रशिराः शक्रः प्राह महेश्वरम्

dvāri sthito vakraśirāḥ śakraḥ prāha maheśvaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्र उवाच ।। किं करोषि महादेव योगीश्वर नमोऽस्तु ते ।। जगदीश जगद्बीज भक्तानां भयभञ्जन

indra uvāca || kiṃ karoṣi mahādeva yogīśvara namo'stu te || jagadīśa jagadbīja bhaktānāṃ bhayabhañjana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिर्जगामेत्युक्त्वा तमाजगाम च भास्करः ।। उवाच भीतो द्वारस्थो भयार्त्तो वक्रचक्षुषा

harirjagāmetyuktvā tamājagāma ca bhāskaraḥ || uvāca bhīto dvārastho bhayārtto vakracakṣuṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रीसूर्य्य उवाच ।। किं करोषि महादेव जगतां परिपालक ।। सुरश्रेष्ठ महाभाग पार्वतीश नमोऽस्तु ते

śrīsūryya uvāca || kiṃ karoṣi mahādeva jagatāṃ paripālaka || suraśreṣṭha mahābhāga pārvatīśa namo'stu te

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवमुक्त्वा श्रीसूर्य्यः स जगाम भयात्ततः ।। आजगाम तथा चन्द्र अवोचद्वक्रकन्धरः

ityevamuktvā śrīsūryyaḥ sa jagāma bhayāttataḥ || ājagāma tathā candra avocadvakrakandharaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्द्र उवाच ।। किं करोषि त्रिलोकेश त्रिलोचन नमोऽस्तु ते ।। आत्माराम स्वयंपूर्ण पुण्यश्रवणकीर्त्तन

candra uvāca || kiṃ karoṣi trilokeśa trilocana namo'stu te || ātmārāma svayaṃpūrṇa puṇyaśravaṇakīrttana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवमुक्त्वा भीतश्च विरराम निशापतिः ।। समीरणोऽपि द्वारस्थस्संवीक्ष्योवाच सादरम् ४।

ityevamuktvā bhītaśca virarāma niśāpatiḥ || samīraṇo'pi dvārasthassaṃvīkṣyovāca sādaram 4|

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पवन उवाच ।। किं करोषि जगन्नाथ जगद्बन्धो नमो ऽस्तु ते ।। धर्मार्थकाममोक्षाणां बीजरूप सनातन

pavana uvāca || kiṃ karoṣi jagannātha jagadbandho namo 'stu te || dharmārthakāmamokṣāṇāṃ bījarūpa sanātana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्येवं स्तवनं श्रुत्वा योगज्ञानविशारदः ।। त्यक्तुकामो न तत्याज शृङ्गारं पार्वती भयात्

ityevaṃ stavanaṃ śrutvā yogajñānaviśāradaḥ || tyaktukāmo na tatyāja śṛṅgāraṃ pārvatī bhayāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्वा सुरान्भयार्त्तश्च पुनः स्तोतुं समुद्यतान्।। विजहौ सुखसम्भोगं कण्ठलग्नां च पार्वतीम्

dṛṣṭvā surānbhayārttaśca punaḥ stotuṃ samudyatān|| vijahau sukhasambhogaṃ kaṇṭhalagnāṃ ca pārvatīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तिष्ठतो महेशस्य त्रासलज्जायुतस्य च ।। भूमौ पपात तद्वीर्य्यं ततः स्कन्दो बभूव ह

uttiṣṭhato maheśasya trāsalajjāyutasya ca || bhūmau papāta tadvīryyaṃ tataḥ skando babhūva ha

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पश्चात्तां कथयिष्यामि कथामतिमनोहराम् ।। स्कन्दजन्मप्रसङ्गे च साम्प्रतं वाञ्छितं शृणु

paścāttāṃ kathayiṣyāmi kathāmatimanoharām || skandajanmaprasaṅge ca sāmprataṃ vāñchitaṃ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.