बाण उवाच
अनिरुद्ध बुधोऽसि त्वं त्वयोक्तं सत्यमेव च ।
शंभुना चैवमुक्तं च सर्वं बुद्धं स्वचेतसा
bāṇa uvāca
aniruddha budho'si tvaṃ tvayoktaṃ satyameva ca |
śaṃbhunā caivamuktaṃ ca sarvaṃ buddhaṃ svacetasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वयोक्तं शंकरवरात्पञ्चानां स्वामिनां प्रिया ।
द्रौपदी च महाभागा तन्मे व्याख्यातुमर्हसि
tvayoktaṃ śaṃkaravarātpañcānāṃ svāmināṃ priyā |
draupadī ca mahābhāgā tanme vyākhyātumarhasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शम्बरेण हृता पूर्व तव माता कथं रतिः ।
देवैरपि कथं दत्ता देवास्तेन जिता कथम्
śambareṇa hṛtā pūrva tava mātā kathaṃ ratiḥ |
devairapi kathaṃ dattā devāstena jitā katham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुद्ध उवाच
एकदा रघुनाथश्च सीतया लक्ष्मणो च ।
स्नातः सरसि तत्रस्थो रम्ये पञ्चवटीतटे
aniruddha uvāca
ekadā raghunāthaśca sītayā lakṣmaṇo ca |
snātaḥ sarasi tatrastho ramye pañcavaṭītaṭe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच सीता हेमन्ते जलं सुस्वादु निर्मलम् ।
तथाऽन्नं व्यञ्जनं रम्यं सर्वं वस्तु सुशीतलम्
uvāca sītā hemante jalaṃ susvādu nirmalam |
tathā'nnaṃ vyañjanaṃ ramyaṃ sarvaṃ vastu suśītalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलावबचयनं चक्रे सीतायै प्रददौ मुदा ।
ततो ददौ लक्ष्मणाय पश्चाद्भङ्क्ते स्वयं प्रभुः
phalāvabacayanaṃ cakre sītāyai pradadau mudā |
tato dadau lakṣmaṇāya paścādbhaṅkte svayaṃ prabhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लक्ष्मणस्तद्गृहीत्वा च नैव भुङ्क्ते फलं जलम् ।
मेघनादवधार्थं च सीतोद्धारणकारणात्
lakṣmaṇastadgṛhītvā ca naiva bhuṅkte phalaṃ jalam |
meghanādavadhārthaṃ ca sītoddhāraṇakāraṇāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्रां न याति नो भुङ्क्ते वर्षाणां च चतुर्दश ।
य एवं पुरुषो योगी तद्वध्यो रावणत्मजः
nidrāṃ na yāti no bhuṅkte varṣāṇāṃ ca caturdaśa |
ya evaṃ puruṣo yogī tadvadhyo rāvaṇatmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे रामं द्रष्टुं कमललोचनम् ।
वहनिस्तत्र समायातो द्विजरूपी कृपानिधिः
भविष्यत्कथयामाम श्रुतिकौटपरं वचः
etasminnantare rāmaṃ draṣṭuṃ kamalalocanam |
vahanistatra samāyāto dvijarūpī kṛpānidhiḥ
bhaviṣyatkathayāmāma śrutikauṭaparaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्निरुवाच
शृणु राम महाभाग सीतासंगोपनं कुरु ।
सप्ताहाभ्यन्तरे चैव रावणो दुष्टराक्षसः
vahniruvāca
śṛṇu rāma mahābhāga sītāsaṃgopanaṃ kuru |
saptāhābhyantare caiva rāvaṇo duṣṭarākṣasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्निवार्यः प्राक्तनेन जानकीं च हरिष्यति ।
विधात्रा लिखितं कर्म प्राक्तंनं केन वार्यते
durnivāryaḥ prāktanena jānakīṃ ca hariṣyati |
vidhātrā likhitaṃ karma prāktaṃnaṃ kena vāryate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदैश्चतुर्भिः कथितं न च दैवात्परं वरम्
vedaiścaturbhiḥ kathitaṃ na ca daivātparaṃ varam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राम उवाच
सीतां गृहीत्वा त्वं गच्छ च्छायाऽत्रैव तु तिष्ठतु ।
कलत्रवर्जनं कर्म सर्वेषां च जुगुप्सितम्
rāma uvāca
sītāṃ gṛhītvā tvaṃ gaccha cchāyā'traiva tu tiṣṭhatu |
kalatravarjanaṃ karma sarveṣāṃ ca jugupsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सीतां गृहीत्वा प्रययौ रुदतीं च हुताशनः ।
सीतया सदृशी छाया तस्थौ श्रीरामसंनिधौ
sītāṃ gṛhītvā prayayau rudatīṃ ca hutāśanaḥ |
sītayā sadṛśī chāyā tasthau śrīrāmasaṃnidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च च्छाया हृता पूर्व रावणेनावलीलया ।
समुद्दधार तां रामो निहत्य तं सबान्धवम्
sā ca cchāyā hṛtā pūrva rāvaṇenāvalīlayā |
samuddadhāra tāṃ rāmo nihatya taṃ sabāndhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वह्नौ परीक्षाकाले च च्छाया वह्नौ विवेश सा ।
अग्निश्छायां च संरक्ष्य ददौ रामाय जानकीम्
vahnau parīkṣākāle ca cchāyā vahnau viveśa sā |
agniśchāyāṃ ca saṃrakṣya dadau rāmāya jānakīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रामस्तां च गृहीत्वा च प्रययौ स्वाश्रमं मुदा ।
छाया तस्थौ वह्निपार्श्वे हृदयेन विदूयता
rāmastāṃ ca gṛhītvā ca prayayau svāśramaṃ mudā |
chāyā tasthau vahnipārśve hṛdayena vidūyatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा च च्छाया तपश्चक्रे नारायणसरोवरे ।
तपश्चकार दिव्यं च शातवर्षं च शूलिनः
sā ca cchāyā tapaścakre nārāyaṇasarovare |
tapaścakāra divyaṃ ca śātavarṣaṃ ca śūlinaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वरं वृणुष्व भद्रे त्वमुवाच शंकरश्च ताम् ।
उवाच शिवं व्यग्रा भर्तुर्दुःखेन दुःखिता
varaṃ vṛṇuṣva bhadre tvamuvāca śaṃkaraśca tām |
uvāca śivaṃ vyagrā bharturduḥkhena duḥkhitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पतिं देहि पञ्चधा सा वरं वव्रे त्रिलोचनम् ।
सर्वसंपत्प्रदस्तुष्टस्तस्यै शर्वो वरं ददौ
patiṃ dehi pañcadhā sā varaṃ vavre trilocanam |
sarvasaṃpatpradastuṣṭastasyai śarvo varaṃ dadau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महादेव उवाच
साध्वि त्वं पञ्चधा ब्रूहि पतिं देहीति व्याकुला ।
पञ्चेन्द्राश्च हरेरंशा भविष्यन्ति प्रियास्तव
mahādeva uvāca
sādhvi tvaṃ pañcadhā brūhi patiṃ dehīti vyākulā |
pañcendrāśca hareraṃśā bhaviṣyanti priyāstava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ते च सर्वे च पञ्चेन्द्राश्चाधुना पञ्च पाण्डवाः ।
सा च च्छाया द्रौपदी च यज्ञकुण्डसमुद्भवा
te ca sarve ca pañcendrāścādhunā pañca pāṇḍavāḥ |
sā ca cchāyā draupadī ca yajñakuṇḍasamudbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृतयुगे वेदवती त्रेतायां जनकात्मजा ।
द्वापरे द्रौपदी छाया तेन कृष्णा त्रिहायणी
kṛtayuge vedavatī tretāyāṃ janakātmajā |
dvāpare draupadī chāyā tena kṛṣṇā trihāyaṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णपी कृष्णभक्ता च तेन कृष्णा प्रकीर्तिता ।
स्वर्गलक्ष्मीर्महेन्द्राणां सा च पश्चाद्भविष्यति
vaiṣṇapī kṛṣṇabhaktā ca tena kṛṣṇā prakīrtitā |
svargalakṣmīrmahendrāṇāṃ sā ca paścādbhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राजा ददौ फाल्गुनाय कन्यायाश्च स्वयंवरे ।
पप्रच्छ मातरं वीरो वस्तु प्राप्तं मयाऽधुना
rājā dadau phālgunāya kanyāyāśca svayaṃvare |
papraccha mātaraṃ vīro vastu prāptaṃ mayā'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमुवाच स्वयं माता गृहाण भ्रातृभिः सह ।
शंभोर्वरेण पूर्व च परत्र मातुराज्ञया
tamuvāca svayaṃ mātā gṛhāṇa bhrātṛbhiḥ saha |
śaṃbhorvareṇa pūrva ca paratra māturājñayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्रौपद्याः स्वामिनस्तेन हेतुना पञ्च पाण्डवाः ।
चतुर्दशानामिन्द्राणां पञ्चेन्द्राः पञ्च पाण्डवाः
draupadyāḥ svāminastena hetunā pañca pāṇḍavāḥ |
caturdaśānāmindrāṇāṃ pañcendrāḥ pañca pāṇḍavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शंकरेणाभिसंशप्ता सा मात्रा भर्त्सितेन च ।
भर्ताते भस्मसाद्भूतो हरकोपानलेन च
śaṃkareṇābhisaṃśaptā sā mātrā bhartsitena ca |
bhartāte bhasmasādbhūto harakopānalena ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे रति त्वं मया शप्ता दैत्यग्रस्ता भवाधुना ।
विजित्यदेवान्सेन्द्राश्च शम्बरस्त्वा हरिष्यति
he rati tvaṃ mayā śaptā daityagrastā bhavādhunā |
vijityadevānsendrāśca śambarastvā hariṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनरुवतं वरं प्रादात्सतीत्वां ते न यास्यति ।
छायां दत्त्वा तिष्ठ गेहे यावज्जीवति ते पतिः
punaruvataṃ varaṃ prādātsatītvāṃ te na yāsyati |
chāyāṃ dattvā tiṣṭha gehe yāvajjīvati te patiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति ते कथितं सर्वमितिहासं पुरातनम् ।
देवानां गुप्तचरितं श्रृणु दैत्येन्द्र सांप्रतम्
iti te kathitaṃ sarvamitihāsaṃ purātanam |
devānāṃ guptacaritaṃ śrṛṇu daityendra sāṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे तत्र सुभद्रश्च महाबलः ।
कुम्भाण्डभ्राता बलवान्बाणसेनापतीश्वरः
etasminnantare tatra subhadraśca mahābalaḥ |
kumbhāṇḍabhrātā balavānbāṇasenāpatīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निर्भत्सर्य बाणं समरे शस्त्रपाणिर्महारथः ।
श्रीकृष्णपौत्रं शूलं च चिक्षेप प्रलयाग्निवत्
nirbhatsarya bāṇaṃ samare śastrapāṇirmahārathaḥ |
śrīkṛṣṇapautraṃ śūlaṃ ca cikṣepa pralayāgnivat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्धयन्द्रेण तच्छूलं चिच्छेद कामपुत्रकः ।
शक्तिं चिक्षेप भद्रश्च शतसूर्यसमप्रभाम्
ardhayandreṇa tacchūlaṃ ciccheda kāmaputrakaḥ |
śaktiṃ cikṣepa bhadraśca śatasūryasamaprabhām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वैष्णवास्त्रेण चिच्छेद तां शक्तिं कामपुत्रकः ।
नारायणास्त्रं चिक्षेप सुभद्रो रणमूर्धनि
vaiṣṇavāstreṇa ciccheda tāṃ śaktiṃ kāmaputrakaḥ |
nārāyaṇāstraṃ cikṣepa subhadro raṇamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य शेते निर्भीतो मदनस्य सुतो बली ।
ऊर्ध्वमस्त्रं च बभ्राम शतसूर्यसमप्रभम्
praṇamya śete nirbhīto madanasya suto balī |
ūrdhvamastraṃ ca babhrāma śatasūryasamaprabham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रलीनमस्त्रमाकाशे विश्वसंहारकारणम् ।
अस्त्रे गते सोऽनिरुद्धो गृहीत्वा च महानसिम्
pralīnamastramākāśe viśvasaṃhārakāraṇam |
astre gate so'niruddho gṛhītvā ca mahānasim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रबभञ्जभद्ररथं जघानाश्वांश्च सारथिम् ।
जघान तं सुभद्रं च लीलया रणमूर्धनि
prababhañjabhadrarathaṃ jaghānāśvāṃśca sārathim |
jaghāna taṃ subhadraṃ ca līlayā raṇamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हते सुभद्रे बाणश्च महाबलपराक्रमः ।
वाणानां शतकं चापि चक्षेप रणमूर्धनि
hate subhadre bāṇaśca mahābalaparākramaḥ |
vāṇānāṃ śatakaṃ cāpi cakṣepa raṇamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामात्मजोऽग्निबाणेन बाणोधं प्रददाह सः ।
बाणश्चिक्षेप ब्रह्मास्त्रं सृष्टिसंहारकारणम्
kāmātmajo'gnibāṇena bāṇodhaṃ pradadāha saḥ |
bāṇaścikṣepa brahmāstraṃ sṛṣṭisaṃhārakāraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा कामात्मजः शीघ्रं सबीजं मन्त्रपूर्वकम् ।
ब्रह्मस्त्रेणैव सहसा संजहारावलीलया
dṛṣṭvā kāmātmajaḥ śīghraṃ sabījaṃ mantrapūrvakam |
brahmastreṇaiva sahasā saṃjahārāvalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाणः पाशुपतं क्षेप्तुं समारेभे च कोपतः ।
निषिद्धश्च गणेशेन स्कन्देन शंभुना तथा
bāṇaḥ pāśupataṃ kṣeptuṃ samārebhe ca kopataḥ |
niṣiddhaśca gaṇeśena skandena śaṃbhunā tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तद्दृष्ट्वा सोऽनिरुद्धस्तं धनुर्बाणौघ संयुतम् ।
मुमोच जृम्भणे युद्धे शीघ्रं तं च महारथम्
taddṛṣṭvā so'niruddhastaṃ dhanurbāṇaugha saṃyutam |
mumoca jṛmbhaṇe yuddhe śīghraṃ taṃ ca mahāratham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जडो बभूव बाणश्च निश्चेष्टो रणमूर्धनि ।
पुनश्चिक्षेप निद्रास्यं निद्रितं तं चकार सः
jaḍo babhūva bāṇaśca niśceṣṭo raṇamūrdhani |
punaścikṣepa nidrāsyaṃ nidritaṃ taṃ cakāra saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बाणं तं निद्रितं दृष्ट्वा गृहीत्वा खड्गमुत्तमम् ।
बाणं हन्तुं समुद्यन्तं वारयामास कार्तिकः
bāṇaṃ taṃ nidritaṃ dṛṣṭvā gṛhītvā khaḍgamuttamam |
bāṇaṃ hantuṃ samudyantaṃ vārayāmāsa kārtikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्कन्दश्च शतबाणौश्च वारयामास लीलया ।
अनिरुद्धं महाभागं बलवान्तं धनुर्धरम्
skandaśca śatabāṇauśca vārayāmāsa līlayā |
aniruddhaṃ mahābhāgaṃ balavāntaṃ dhanurdharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुद्धश्च सहसा तथा शक्त्या दुरत्यया ।
बभञ्ज कार्तिकरथं रत्नेन्द्रसारनिर्मितम्
aniruddhaśca sahasā tathā śaktyā duratyayā |
babhañja kārtikarathaṃ ratnendrasāranirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गदया कार्तिकः क्रुद्धोऽप्यनिरुद्धरयं मुदा ।
बभञ्ज लीलया तत्र क्षणेन रणमूर्धनि
gadayā kārtikaḥ kruddho'pyaniruddharayaṃ mudā |
babhañja līlayā tatra kṣaṇena raṇamūrdhani
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुद्धोऽर्धचन्द्रेण क्षुरधारेण लीलया ।
चिच्छेद कार्तिकधनुर्भल्लास्त्रेण नियोजितम्
aniruddho'rdhacandreṇa kṣuradhāreṇa līlayā |
ciccheda kārtikadhanurbhallāstreṇa niyojitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जधान कार्तिकस्तं च गदया च दुरन्तया ।
गदां जग्राह तद्धस्ताज्जवेन मदनात्मजः
jadhāna kārtikastaṃ ca gadayā ca durantayā |
gadāṃ jagrāha taddhastājjavena madanātmajaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूलं गृहीत्वा स्कन्दं च तमेव हन्तुमु द्यतम् ।
अनिरुद्धश्च कोपेन प्रेरयामास दूरतः
śūlaṃ gṛhītvā skandaṃ ca tameva hantumu dyatam |
aniruddhaśca kopena prerayāmāsa dūrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्तिकः पुनरागत्य गृहीत्वा कामपुत्रकम् ।
गृहीत्वा च करेणैव पातयामास भूतले
kārtikaḥ punarāgatya gṛhītvā kāmaputrakam |
gṛhītvā ca kareṇaiva pātayāmāsa bhūtale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनिरुद्धो गृहीत्वाऽसिं प्रभुस्तस्थौ महाबलः ।
तयोर्विरोधं दूरं च प्रचकार गणेश्वरः
aniruddho gṛhītvā'siṃ prabhustasthau mahābalaḥ |
tayorvirodhaṃ dūraṃ ca pracakāra gaṇeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कार्तिकः प्रययौ गेहमूषागेहं स्मरात्मजः ।
सर्व निवेदितुं शंभुं प्रययौ स गणेश्वरः
kārtikaḥ prayayau gehamūṣāgehaṃ smarātmajaḥ |
sarva nivedituṃ śaṃbhuṃ prayayau sa gaṇeśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारादनाo बाणयुo
षोडशाधिकशततमोऽध्यायः
iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nārādanāo bāṇayuo
ṣoḍaśādhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.