Library·Brahmavaivarta Purāṇa·4·4.128
नारायण उवाच श्रीकृष्णश्च समाह्वानं गोपांश्चापि चकार सः। भाण्डीरे वटमूले च तत्र स्वयमुवास ह
nārāyaṇa uvāca śrīkṛṣṇaśca samāhvānaṃ gopāṃścāpi cakāra saḥ| bhāṇḍīre vaṭamūle ca tatra svayamuvāsa ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुराऽन्नं च ददौ तस्मै यत्रैव ब्राह्मणीगणः। उवास राधिका देवी वामपार्श्वे हरेरपि
purā'nnaṃ ca dadau tasmai yatraiva brāhmaṇīgaṇaḥ| uvāsa rādhikā devī vāmapārśve harerapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दक्षिणे नन्दगोपश्च यशोदासहितस्तथा । तद्दक्षिणो वृषभानस्तद्वामे सा कलावती
dakṣiṇe nandagopaśca yaśodāsahitastathā | taddakṣiṇo vṛṣabhānastadvāme sā kalāvatī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अन्ये गोपाश्च गोप्यश्च बान्धवाः सुहृदस्तथा । तानुवाच स गोविन्दो यथार्थ्यं समयोचितम्
anye gopāśca gopyaśca bāndhavāḥ suhṛdastathā | tānuvāca sa govindo yathārthyaṃ samayocitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीभगवानुवाच शृणु नन्द प्रवक्ष्यामि सांप्रतं समयोचितम्। सत्यं च परमार्थं च परलोकसुखावहम्
śrībhagavānuvāca śṛṇu nanda pravakṣyāmi sāṃprataṃ samayocitam| satyaṃ ca paramārthaṃ ca paralokasukhāvaham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आब्रह्मस्तम्बपर्यन्तं भ्रमं सर्वं निशामय। विद्युद्दीप्तिर्जले रेषा यथा तोयस्य बुद्बुदम्
ābrahmastambaparyantaṃ bhramaṃ sarvaṃ niśāmaya| vidyuddīptirjale reṣā yathā toyasya budbudam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मथुरायां सर्वमुक्तं नावशेषं च किंचन। यशोदां बोधयामास राधिका कदलीवने
mathurāyāṃ sarvamuktaṃ nāvaśeṣaṃ ca kiṃcana| yaśodāṃ bodhayāmāsa rādhikā kadalīvane
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव सत्यं परमं भ्रमध्वान्तप्रदीपकम्। विहाय मिथ्यामायां च स्मर तत्परमं पदम्
tadeva satyaṃ paramaṃ bhramadhvāntapradīpakam| vihāya mithyāmāyāṃ ca smara tatparamaṃ padam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जन्ममृत्युजराव्याधिहरं हर्षकरं परम्। शोकसंतापहरणं कर्ममूलनिकृन्तनम्
janmamṛtyujarāvyādhiharaṃ harṣakaraṃ param| śokasaṃtāpaharaṇaṃ karmamūlanikṛntanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मामेव परमं ब्रह्म भगवन्तं सनातनम् । ध्यायंध्यायं पुत्रबुद्धिं त्यक्त्वा लभ परंपदम्
māmeva paramaṃ brahma bhagavantaṃ sanātanam | dhyāyaṃdhyāyaṃ putrabuddhiṃ tyaktvā labha paraṃpadam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोलोकं गच्छ शीघ्रं त्वं सार्धं गोकुलवासिभिः। आरात्कलेरागमनं कर्ममूलनिकृन्तनम्
golokaṃ gaccha śīghraṃ tvaṃ sārdhaṃ gokulavāsibhiḥ| ārātkalerāgamanaṃ karmamūlanikṛntanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्त्रीपुंसोर्नियमो नास्ति जातीनां च तथैव च । विप्रेसन्ध्यादिकंनास्ति चिह्नं यज्ञोपवीतकम्
strīpuṃsorniyamo nāsti jātīnāṃ ca tathaiva ca | vipresandhyādikaṃnāsti cihnaṃ yajñopavītakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञसूत्रं च तिलकं शेषं लुप्तं सुनिश्चितम् । दिवाव्यवायनिरतं विरतं धर्मकर्मणि
yajñasūtraṃ ca tilakaṃ śeṣaṃ luptaṃ suniścitam | divāvyavāyanirataṃ virataṃ dharmakarmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञानां च व्रतानां च तपसां लुप्तमेव च। केदारकन्याशापेनधर्मो नास्त्येव केवलम्
yajñānāṃ ca vratānāṃ ca tapasāṃ luptameva ca| kedārakanyāśāpenadharmo nāstyeva kevalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वच्छन्दगामिनीस्त्रीर्णा पतिश्च सततं वशे । ताडयेत्सततंतं च भर्त्सयेच्छ दिवानिशम्
svacchandagāminīstrīrṇā patiśca satataṃ vaśe | tāḍayetsatataṃtaṃ ca bhartsayeccha divāniśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राधान्यं स्त्रीकुटुम्बानां स्त्रीणां च सततं व्रज। स्वामीचभक्तस्तासां च पराभूतो निरन्तरम्
prādhānyaṃ strīkuṭumbānāṃ strīṇāṃ ca satataṃ vraja| svāmīcabhaktastāsāṃ ca parābhūto nirantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलौ च योषितः सर्वा जारसेवासु तत्पराः। शतपुत्रसमः स्नेहस्तासां जारे भविष्यति
kalau ca yoṣitaḥ sarvā jārasevāsu tatparāḥ| śataputrasamaḥ snehastāsāṃ jāre bhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददाति तस्मै भक्ष्यं च यथा भृत्याय कोपतः। सस्मिता सकटाक्षा साऽमृतदृष्ट्या निरन्तरम्।।१८। जारं पश्यति कामेन विषदृष्ट्या पतिं सदा। सततं गौरवं तासां स्नेहं च जारबान्धवे
dadāti tasmai bhakṣyaṃ ca yathā bhṛtyāya kopataḥ| sasmitā sakaṭākṣā sā'mṛtadṛṣṭyā nirantaram||18| jāraṃ paśyati kāmena viṣadṛṣṭyā patiṃ sadā| satataṃ gauravaṃ tāsāṃ snehaṃ ca jārabāndhave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पत्यौ करप्रहारं च नित्यं नित्यं करोति च। मिष्टान्नं श्रद्धया भक्त्या जाराय प्रददाति च
patyau karaprahāraṃ ca nityaṃ nityaṃ karoti ca| miṣṭānnaṃ śraddhayā bhaktyā jārāya pradadāti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेषयुक्ता च सततं जारसेवनतत्परा। प्राणा बन्धुर्गतिश्चाऽऽत्मा कलौ जारश्चयौषिताम्
veṣayuktā ca satataṃ jārasevanatatparā| prāṇā bandhurgatiścā''tmā kalau jāraścayauṣitām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लुप्ता चातिथिसेवा च प्रलुप्तं विष्णुसेवनम्। पितृणामर्चनं चैव देवानां च तथैव च
luptā cātithisevā ca praluptaṃ viṣṇusevanam| pitṛṇāmarcanaṃ caiva devānāṃ ca tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विष्णुवैष्णवयोर्द्वेषी सततं च नरो भवेत्। वाममन्त्रोपासकाश्च चतुर्वर्णाश्च तत्पराः
viṣṇuvaiṣṇavayordveṣī satataṃ ca naro bhavet| vāmamantropāsakāśca caturvarṇāśca tatparāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शालग्रामं च तुलसीं कुशं गङ्गोदकं तथा। नस्पृशेन्मानवो धूर्तो म्लेच्छाचाररतः सदा
śālagrāmaṃ ca tulasīṃ kuśaṃ gaṅgodakaṃ tathā| naspṛśenmānavo dhūrto mlecchācārarataḥ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कारणं कारणानां च सर्वेषां सर्वबीजकम्। सुखदं मोक्षदं शश्वद्दातारं सर्वसंपदाम्
kāraṇaṃ kāraṇānāṃ ca sarveṣāṃ sarvabījakam| sukhadaṃ mokṣadaṃ śaśvaddātāraṃ sarvasaṃpadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्यक्त्वा मां परया भक्त्या क्षुद्रसंपत्प्रदायिनम्। वेदनिघ्नं वाममन्त्रं जपेद्विप्रश्च मायया
tyaktvā māṃ parayā bhaktyā kṣudrasaṃpatpradāyinam| vedanighnaṃ vāmamantraṃ japedvipraśca māyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनातनी विष्णुमाया वञ्चितं तं करिष्यति। ममाऽऽज्ञयाभगवती जगतां च दुरत्यया
sanātanī viṣṇumāyā vañcitaṃ taṃ kariṣyati| mamā''jñayābhagavatī jagatāṃ ca duratyayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कलेर्दशसहस्राणि मदर्चा भुवि तिष्ठति । तदर्धानि च वर्षाणि गङ्गा भुवनपावनी
kalerdaśasahasrāṇi madarcā bhuvi tiṣṭhati | tadardhāni ca varṣāṇi gaṅgā bhuvanapāvanī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तुलसी विष्णुभक्ताश्च यावद्गङ्गा च कीर्तनम् । पुराणानि च स्वल्पानि तावदेव महीतले
tulasī viṣṇubhaktāśca yāvadgaṅgā ca kīrtanam | purāṇāni ca svalpāni tāvadeva mahītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मम चोत्कीर्तनं नास्ति एतदन्ते कलौ व्रज । एकवर्णा भविष्यन्तिकिराता बलिनःशठाः
mama cotkīrtanaṃ nāsti etadante kalau vraja | ekavarṇā bhaviṣyantikirātā balinaḥśaṭhāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्रोः सेवा गुरोः सेवा सेवा च देवविप्रयोः । विवर्जिता नराः सर्वे चातिथीनां तथैव च
pitroḥ sevā guroḥ sevā sevā ca devaviprayoḥ | vivarjitā narāḥ sarve cātithīnāṃ tathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्यहीना भवेत्पृथ्वी साऽनावृष्ट्या निरन्तरम् । फलहीनोऽपि वृक्षश्च जलहीना सरित्तथा
sasyahīnā bhavetpṛthvī sā'nāvṛṣṭyā nirantaram | phalahīno'pi vṛkṣaśca jalahīnā sarittathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वेदहीनो ब्राह्मणश्च बलहीनश्च भूपतिः। जातिहीनाजनाःसर्वे म्लेच्छोभूपोभविष्यति
vedahīno brāhmaṇaśca balahīnaśca bhūpatiḥ| jātihīnājanāḥsarve mlecchobhūpobhaviṣyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यवत्ताडयेत्तातं पुत्रः शिष्यस्तथा गुरुम् । कान्तं च ताडयेत्कान्ता लुब्धकुक्कुटवद्गृही
bhṛtyavattāḍayettātaṃ putraḥ śiṣyastathā gurum | kāntaṃ ca tāḍayetkāntā lubdhakukkuṭavadgṛhī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नश्यन्ति सकला लोकाः कलौ शेषे च पापिनः। सूर्याणामातपात्केचिज्जलौघेनापि केचन
naśyanti sakalā lokāḥ kalau śeṣe ca pāpinaḥ| sūryāṇāmātapātkecijjalaughenāpi kecana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हे गोपेन्द्र प्रतिकलौ न नश्यति वसुंधरा । पुनःसृष्टौ भवेत्सत्यं सत्यबीजं निरन्तरम्
he gopendra pratikalau na naśyati vasuṃdharā | punaḥsṛṣṭau bhavetsatyaṃ satyabījaṃ nirantaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतस्मिन्नन्तरे विप्र रथमेव मनोहरम् । चतुर्योजनविस्तीर्णमूर्ध्वे च पञ्चयोजनम्
etasminnantare vipra rathameva manoharam | caturyojanavistīrṇamūrdhve ca pañcayojanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुद्धस्फटिकसंकाशं रत्नेन्द्रसारनिर्मितम्। अम्लानपारिजातानां मालाजालविराजितम्
śuddhasphaṭikasaṃkāśaṃ ratnendrasāranirmitam| amlānapārijātānāṃ mālājālavirājitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मणीनां कौस्तुभानां च भूषणेन विभूषितम् । अमूल्यरत्नकलशं हीरहारविलम्बितम्
maṇīnāṃ kaustubhānāṃ ca bhūṣaṇena vibhūṣitam | amūlyaratnakalaśaṃ hīrahāravilambitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मनोहरैः परिष्वक्तं सहस्रकोटिमन्दिरैः । सहस्रद्वयचक्रं च सहस्रद्वयघोटकम्
manoharaiḥ pariṣvaktaṃ sahasrakoṭimandiraiḥ | sahasradvayacakraṃ ca sahasradvayaghoṭakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मवस्त्राच्छादितं च गोपीकोटीभिरावृतम् । गोलोकादागतं तूर्णं ददृशुः सहसा व्रजे
sūkṣmavastrācchāditaṃ ca gopīkoṭībhirāvṛtam | golokādāgataṃ tūrṇaṃ dadṛśuḥ sahasā vraje
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृष्णाज्ञया तमारुह्य ययुर्गोलोकमुत्तमम् । राधा कलावती देवीधन्या चायोनिसंभवा
kṛṣṇājñayā tamāruhya yayurgolokamuttamam | rādhā kalāvatī devīdhanyā cāyonisaṃbhavā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोलोकाद गता गोप्यश्चायोनिसंभवाश्च ताः । श्रुतिपत्न्यश्च ताः सर्वाः स्वशरीरेण नारद
golokāda gatā gopyaścāyonisaṃbhavāśca tāḥ | śrutipatnyaśca tāḥ sarvāḥ svaśarīreṇa nārada
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वे त्यक्त्वा शरीराणि नश्वराणि सुनिश्चितम् । गोलोकं च ययौ राधा सार्घं गोकुलवासिभिः
sarve tyaktvā śarīrāṇi naśvarāṇi suniścitam | golokaṃ ca yayau rādhā sārghaṃ gokulavāsibhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श विरजातीर्र नानारत्नविभूषितम् । तदुत्तीर्य ययौ विप्र शतशृङ्गं च पर्वतम्
dadarśa virajātīrra nānāratnavibhūṣitam | taduttīrya yayau vipra śataśṛṅgaṃ ca parvatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानामणिगणाकीर्णं रासमण्डलमण्डितम् । ततो ययौ कियद्दूरं पुण्यं वृन्दावनं वनम्
nānāmaṇigaṇākīrṇaṃ rāsamaṇḍalamaṇḍitam | tato yayau kiyaddūraṃ puṇyaṃ vṛndāvanaṃ vanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सा ददर्शाक्षयवटमूर्ध्वे त्रिशतयोजनम् । शतयोजनविस्तीर्णं शाखाकोटिसमावृतम्
sā dadarśākṣayavaṭamūrdhve triśatayojanam | śatayojanavistīrṇaṃ śākhākoṭisamāvṛtam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रक्तवर्णैः फलौघैश्च स्थूलैरपि विभूषितम् । गोपीकोटिसहस्रैश्च सार्धं वृन्दा मनोहरा
raktavarṇaiḥ phalaughaiśca sthūlairapi vibhūṣitam | gopīkoṭisahasraiśca sārdhaṃ vṛndā manoharā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुव्रजं सादरं च सस्मिता सा समाययौ । अवरुङ्य रथात्तूर्णं राधां सा प्रणनाम च
anuvrajaṃ sādaraṃ ca sasmitā sā samāyayau | avaruṅya rathāttūrṇaṃ rādhāṃ sā praṇanāma ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रासेश्वरीं तां संभाष्य प्रविवेश स्वमालयम् । रत्नसिंहासने रम्ये हीरहारसमन्विते
rāseśvarīṃ tāṃ saṃbhāṣya praviveśa svamālayam | ratnasiṃhāsane ramye hīrahārasamanvite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृन्दा तां वासयामास पादसेवनतत्परा । सप्तभिश्च सखीभिश्च सेवितां श्वेतचामरैः
vṛndā tāṃ vāsayāmāsa pādasevanatatparā | saptabhiśca sakhībhiśca sevitāṃ śvetacāmaraiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आययुर्गोपिकाः सर्वा द्रष्टुं तां परमेश्वरीम् । नन्दादिकं प्रकल्प्यैतद्राधा वासं पृथकपृथक्
āyayurgopikāḥ sarvā draṣṭuṃ tāṃ parameśvarīm | nandādikaṃ prakalpyaitadrādhā vāsaṃ pṛthakapṛthak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
परमानन्दरूपा सा परमानन्दपूर्वकम् । स्ववेश्मनि महारम्ये प्रतस्थे गोपिका सह
paramānandarūpā sā paramānandapūrvakam | svaveśmani mahāramye pratasthe gopikā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
_____________________________ इति श्रीब्रह्मवैवर्त महापुराण श्रीकृष्णजन्मखण्ड उत्तरार्द्ध नारदनारायणो संवाद भांडीरवने व्रजजनसमक्षं नन्दं बोधयता कृष्णेन कलिदोषाणां निरूपणम्, अकस्मात्प्राप्तेनाद्भुतरथेन राधादिसर्वगोपीनां गोलोके गमनं च अष्टाविंशत्यधिकशततमोऽध्यायः
_____________________________ iti śrībrahmavaivarta mahāpurāṇa śrīkṛṣṇajanmakhaṇḍa uttarārddha nāradanārāyaṇo saṃvāda bhāṃḍīravane vrajajanasamakṣaṃ nandaṃ bodhayatā kṛṣṇena kalidoṣāṇāṃ nirūpaṇam, akasmātprāptenādbhutarathena rādhādisarvagopīnāṃ goloke gamanaṃ ca aṣṭāviṃśatyadhikaśatatamo'dhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.