Library·Brahmavaivarta Purāṇa·4·4.47
नारद उवाच ।। अथ क्रीडांतरे राधा किं पप्रच्छ हरिं विभुम् ।। कां कथां कथयामास कथ्यतां करुणानिधे
nārada uvāca || atha krīḍāṃtare rādhā kiṃ papraccha hariṃ vibhum || kāṃ kathāṃ kathayāmāsa kathyatāṃ karuṇānidhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
।। श्रीनारायण उवाच उत्थाय सुखसंभोगाद्राधां कृत्वा पुरो हरिः ।। उवास मलयद्रोणीं वटमूले मनोहरे
|| śrīnārāyaṇa uvāca utthāya sukhasaṃbhogādrādhāṃ kṛtvā puro hariḥ || uvāsa malayadroṇīṃ vaṭamūle manohare
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राधा तं परिपप्रच्छ सस्मितं सुमनोहरम् ।। दर्पभङ्गः वज्रभृतो निगूढं श्रुतिसुन्दरम्
rādhā taṃ paripapraccha sasmitaṃ sumanoharam || darpabhaṅgaḥ vajrabhṛto nigūḍhaṃ śrutisundaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
।। श्रीराधिकोवाच ।। श्रुतं यशः शूलभृतो दर्पभङ्गश्च दैवतः ।। पार्वत्या दर्पभङ्गश्च विवाहश्च तयोरहो
|| śrīrādhikovāca || śrutaṃ yaśaḥ śūlabhṛto darpabhaṅgaśca daivataḥ || pārvatyā darpabhaṅgaśca vivāhaśca tayoraho
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना श्रोतुमिच्छामि दर्पभङ्गं हरेर्हरे ।। शेषाणां च क्रमेणैव वद व्यस्य जगद्गुरो
adhunā śrotumicchāmi darpabhaṅgaṃ harerhare || śeṣāṇāṃ ca krameṇaiva vada vyasya jagadguro
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रीकृष्ण उवाच ।। दर्पभंगं सुरपतेस्त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् ।। कर्णपीयूषमतुलं सुन्दरं शृणु सुन्दरि
śrīkṛṣṇa uvāca || darpabhaṃgaṃ surapatestriṣu lokeṣu viśrutam || karṇapīyūṣamatulaṃ sundaraṃ śṛṇu sundari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा शतमखो दर्पात्कृत्वा शतमखान्मुदा ।। बभूव सर्वदेवानामध्यक्षः संपदा युतः
purā śatamakho darpātkṛtvā śatamakhānmudā || babhūva sarvadevānāmadhyakṣaḥ saṃpadā yutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिनेदिने तदैश्वर्यं वर्द्धते तपसां फलात् ।। दीक्षां तं कारयामास सिद्धमन्नं बृहस्पतिः
dinedine tadaiśvaryaṃ varddhate tapasāṃ phalāt || dīkṣāṃ taṃ kārayāmāsa siddhamannaṃ bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स जजाप महामन्त्रं पुष्करे शतवत्सरम् ।। बभूव मन्त्रसिद्धश्च परिपूर्णमनोरथः
sa jajāpa mahāmantraṃ puṣkare śatavatsaram || babhūva mantrasiddhaśca paripūrṇamanorathaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मस्वरूपां प्रकृतिं संपन्मूढो न मन्यते ।। सा तं शशाप स्वगुरोः शापं लेभेऽतिकोपतः।।
brahmasvarūpāṃ prakṛtiṃ saṃpanmūḍho na manyate || sā taṃ śaśāpa svaguroḥ śāpaṃ lebhe'tikopataḥ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा प्रकृतेः शापाद्धतबुद्धिः स्वसंसदि।। गुरुं दृष्ट्वा समुत्थाय न ननाम मुदाऽन्वितः
ekadā prakṛteḥ śāpāddhatabuddhiḥ svasaṃsadi|| guruṃ dṛṣṭvā samutthāya na nanāma mudā'nvitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिस्ततः कोपान्नोवास गृहमाययौ ।। न तस्थौ तारकाभ्याशे तपसे काननं ययौ
bṛhaspatistataḥ kopānnovāsa gṛhamāyayau || na tasthau tārakābhyāśe tapase kānanaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उवाच मनसा दीनो यातु संपद्धरेरिति ।। अथ शक्रो मतिं प्राप्य क्व गतोऽतो मदीश्वरः
uvāca manasā dīno yātu saṃpaddhareriti || atha śakro matiṃ prāpya kva gato'to madīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्त्वा वेगतः पीठाज्जगाम तारकान्तिकम्।। प्रणम्य मातरं भक्त्या नतस्कन्धः पुटाञ्जलिः ।।
ityuktvā vegataḥ pīṭhājjagāma tārakāntikam|| praṇamya mātaraṃ bhaktyā nataskandhaḥ puṭāñjaliḥ ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सर्वं निवेदनं कृत्वा रुरोदोच्चैर्मुहुर्मुहुः ।। पुत्रस्य रोदनं दृष्ट्वा रुरोद तारका भृशम्
sarvaṃ nivedanaṃ kṛtvā rurodoccairmuhurmuhuḥ || putrasya rodanaṃ dṛṣṭvā ruroda tārakā bhṛśam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वत्स गच्छ गृहं नैव गुरुं द्रक्ष्यसि साम्प्रतम् ।। दुर्दिनान्ते गुरुं प्राप्य पुनर्लक्ष्मीमवाप्स्यसि
vatsa gaccha gṛhaṃ naiva guruṃ drakṣyasi sāmpratam || durdinānte guruṃ prāpya punarlakṣmīmavāpsyasi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधुना कर्मणां भोगं भुङ्क्ष्व मूढ दुराशय।। दुर्दिने स्वगुरौ दोषः सुदिने परितोषणम्
adhunā karmaṇāṃ bhogaṃ bhuṅkṣva mūḍha durāśaya|| durdine svagurau doṣaḥ sudine paritoṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदिनं दुर्दिनं शक्र कारणं सुखदुःखयोः ।। इत्युक्त्वा तारका देवी विरराम पतिव्रता
sudinaṃ durdinaṃ śakra kāraṇaṃ sukhaduḥkhayoḥ || ityuktvā tārakā devī virarāma pativratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जगाम शक्रः स्नानार्थं स्वर्णदीं सुमनोहराम् ।। ददर्श तत्र रुचिरां मार्जन्तीं च नितम्बिनीम्
jagāma śakraḥ snānārthaṃ svarṇadīṃ sumanoharām || dadarśa tatra rucirāṃ mārjantīṃ ca nitambinīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सस्मितां सकटाक्षां तामहल्यां गौतमप्रियाम् ।। दृष्ट्वा च विपुलश्रोणीं स्तनयुग्मं मनोहरम्
sasmitāṃ sakaṭākṣāṃ tāmahalyāṃ gautamapriyām || dṛṣṭvā ca vipulaśroṇīṃ stanayugmaṃ manoharam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स तस्याः शक्रः संपश्यन्मुमोह काममोहितः ।। पुनः स चेतनां प्राप्य विहाय स्नानमीश्वरि
sa tasyāḥ śakraḥ saṃpaśyanmumoha kāmamohitaḥ || punaḥ sa cetanāṃ prāpya vihāya snānamīśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूर्तिं विधाय तद्भर्तुस्तत्समीपं जगाम ह ।। गत्वा तु स्निग्धवस्त्रां तां समाकृष्य स्मरातुरः
mūrtiṃ vidhāya tadbhartustatsamīpaṃ jagāma ha || gatvā tu snigdhavastrāṃ tāṃ samākṛṣya smarāturaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार विविधं तत्र शृंगारं सुमनोहरम् ।। मूर्च्छां संप्राप कामेन तन्द्रां च मुनिकामिनी
cakāra vividhaṃ tatra śṛṃgāraṃ sumanoharam || mūrcchāṃ saṃprāpa kāmena tandrāṃ ca munikāminī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निश्चेष्टा सुखसंभोगान्निश्चेष्टस्त्रिदशाधिपः ।। एतस्मिन्नन्तरे तप्त्वा समागत्य मुनीश्वरः
niśceṣṭā sukhasaṃbhogānniśceṣṭastridaśādhipaḥ || etasminnantare taptvā samāgatya munīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श गेहे मिथुनं मैथुने च रतिप्रिये ।। दृष्ट्वा चुकोप स मुनिर्ज्वलन्निव हुताशनः
dadarśa gehe mithunaṃ maithune ca ratipriye || dṛṣṭvā cukopa sa munirjvalanniva hutāśanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञानेनातिरोषेण बभञ्ज सुरतिक्षणम् ।। शक्रः स चेतनां प्राप्य दृष्ट्वा च मुनिपुंगवम्
vijñānenātiroṣeṇa babhañja suratikṣaṇam || śakraḥ sa cetanāṃ prāpya dṛṣṭvā ca munipuṃgavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालस्वरूपं त्रासेन दधार चरणाम्बुजम् ।। कोपरक्तास्यनयनो देवं पादानतं भिया ।। उवाच नीतिवचनं गौतमः शरणागतम्
kālasvarūpaṃ trāsena dadhāra caraṇāmbujam || koparaktāsyanayano devaṃ pādānataṃ bhiyā || uvāca nītivacanaṃ gautamaḥ śaraṇāgatam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गौतम उवाच ।। धिक् त्वामिन्द्र सुरश्रेष्ठ कश्यपात्मज पण्डित
gautama uvāca || dhik tvāmindra suraśreṣṭha kaśyapātmaja paṇḍita
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रपौत्र जगतां स्रष्टुर्बुद्धिस्ते कथमीदृशी ।। मातामहः स्वयं दक्षोऽदितिर्माता पतिव्रता
prapautra jagatāṃ sraṣṭurbuddhiste kathamīdṛśī || mātāmahaḥ svayaṃ dakṣo'ditirmātā pativratā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मसाध्यः स्वभावश्च कुलधर्मं प्रबाधते ।। वेदं विज्ञाय ज्ञानी त्वं योनिलुब्धोऽसि कर्मणा
karmasādhyaḥ svabhāvaśca kuladharmaṃ prabādhate || vedaṃ vijñāya jñānī tvaṃ yonilubdho'si karmaṇā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योनीनां च सहस्रं च तव गात्रे भवत्विह ।। पूर्णवर्षं च सततं योनिगन्धं त्वमाप्नुहि
yonīnāṃ ca sahasraṃ ca tava gātre bhavatviha || pūrṇavarṣaṃ ca satataṃ yonigandhaṃ tvamāpnuhi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ततः सूर्यं समाराध्य योनिश्चक्षुर्भविष्यति ।। मम प्राणेश्वरी दुष्टा येन मूढ त्वया कृता
tataḥ sūryaṃ samārādhya yoniścakṣurbhaviṣyati || mama prāṇeśvarī duṣṭā yena mūḍha tvayā kṛtā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मच्छापेन गुरोः कोपाद्भ्रष्टश्रीर्भव साम्प्रतम् ।। गुरोरपेक्षया मूढ प्राणा नापहृतास्तव
macchāpena guroḥ kopādbhraṣṭaśrīrbhava sāmpratam || gurorapekṣayā mūḍha prāṇā nāpahṛtāstava
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेजस्विनोऽतिबन्धोर्मे बंधुभेदभिया सुर ।। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ देवेन्द्र गच्छ वत्स स्वमन्दिरम्
tejasvino'tibandhorme baṃdhubhedabhiyā sura || uttiṣṭhottiṣṭha devendra gaccha vatsa svamandiram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुभाशुभं च यत्किंचित्सर्वं कर्मोद्भवं भवेत् ।। महामुनीन्द्रवचनाद्गतः शक्रश्च पुष्करम् ।
śubhāśubhaṃ ca yatkiṃcitsarvaṃ karmodbhavaṃ bhavet || mahāmunīndravacanādgataḥ śakraśca puṣkaram |
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकाराराधनं भक्त्या नैष्कृत्यं च चकार ह ।। पादानतामहल्यां तामुवाच मुनिपुंगवः
cakārārādhanaṃ bhaktyā naiṣkṛtyaṃ ca cakāra ha || pādānatāmahalyāṃ tāmuvāca munipuṃgavaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वनं गत्वा चिरं तिष्ठ विधाय मूर्तिमश्मनः अकामां चकमे शक्रः सर्वं जानाम्यहं प्रिये
vanaṃ gatvā ciraṃ tiṣṭha vidhāya mūrtimaśmanaḥ akāmāṃ cakame śakraḥ sarvaṃ jānāmyahaṃ priye
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तथा च परभोग्या मे न भोग्या व्रजाधमे ।। परवीर्यं यदुदरे कामतोऽकामतोऽपि वा
tathā ca parabhogyā me na bhogyā vrajādhame || paravīryaṃ yadudare kāmato'kāmato'pi vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अहल्ये याति दैवेन तदुपायं निशामय ।। अकामतो न च दुष्टा सा प्रायश्चित्तेन शुद्ध्यति
ahalye yāti daivena tadupāyaṃ niśāmaya || akāmato na ca duṣṭā sā prāyaścittena śuddhyati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कामभोगेन त्याज्या सा कर्मभोगेन शुद्ध्यति ।। पितृपाके दैवपाके पूजायां नाधिकारिणी
kāmabhogena tyājyā sā karmabhogena śuddhyati || pitṛpāke daivapāke pūjāyāṃ nādhikāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिवर्षसहस्राणि कालसूत्रं प्रयाति सा।। षष्टिवर्षसहस्राणि क्षयं कृत्वा स्वकर्मणः
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi kālasūtraṃ prayāti sā|| ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi kṣayaṃ kṛtvā svakarmaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वामिनो वचनात्सा तु प्रणम्य स्वामिनं भिया ।। नाथ नाथेति कुर्वन्ती रुदन्ती वनमाप सा
svāmino vacanātsā tu praṇamya svāminaṃ bhiyā || nātha nātheti kurvantī rudantī vanamāpa sā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
षष्टिवर्षसहस्राणि भुक्त्वा भोगं मुनिप्रिया ।। श्रीरामचरणस्पर्शात्सद्यः शुद्धा बभूव ह
ṣaṣṭivarṣasahasrāṇi bhuktvā bhogaṃ munipriyā || śrīrāmacaraṇasparśātsadyaḥ śuddhā babhūva ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रैलोक्यमोहनं रूपं विधाय मुनिकामिनी ।। जगाम गौतमाभ्याशं मुनिः संप्राप्य सुन्दरीम्
trailokyamohanaṃ rūpaṃ vidhāya munikāminī || jagāma gautamābhyāśaṃ muniḥ saṃprāpya sundarīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शक्रस्य वृत्तांतं परमं शृणु सुन्दरि ।। पापघ्नं पुण्यबीजं तत्संव्यस्य कथयामि ते
atha śakrasya vṛttāṃtaṃ paramaṃ śṛṇu sundari || pāpaghnaṃ puṇyabījaṃ tatsaṃvyasya kathayāmi te
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकदा च गुरोः कोपात्प्रकृतेरवहेलनात् ।। ब्रह्महत्या वज्रभृतो बभूव हतचेतसः
ekadā ca guroḥ kopātprakṛteravahelanāt || brahmahatyā vajrabhṛto babhūva hatacetasaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रस्त्यक्तगुरुर्दैवग्रस्तो दैत्यनिपीडितः ।। जगाम शरणं भीतो ब्रह्माणं जगतां गुरुम् ।।
śakrastyaktagururdaivagrasto daityanipīḍitaḥ || jagāma śaraṇaṃ bhīto brahmāṇaṃ jagatāṃ gurum ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदाज्ञया विश्वरूपं चकार च पुरोहितम् ।। बभूव तत्र विश्वस्तो दैवाद्बुद्धिहतो हरिः
tadājñayā viśvarūpaṃ cakāra ca purohitam || babhūva tatra viśvasto daivādbuddhihato hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दैत्यदौहित्रस्य भावं विज्ञाय च विचक्षणः ।। प्रचिच्छेद शिरस्तस्य तीक्ष्णबाणेन लीलया
daityadauhitrasya bhāvaṃ vijñāya ca vicakṣaṇaḥ || praciccheda śirastasya tīkṣṇabāṇena līlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वरूपपिता त्वष्टा श्रुत्वा सद्यश्चुकोप ह ।। इंद्रशत्रो विवर्द्धस्वेत्युक्त्वा यज्ञं चकार ह
viśvarūpapitā tvaṣṭā śrutvā sadyaścukopa ha || iṃdraśatro vivarddhasvetyuktvā yajñaṃ cakāra ha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यज्ञकुंडात्समुत्तस्थौ वृत्रो नाम महासुरः ।। चकार निग्रहं कोपाद्देवानामवलीलया
yajñakuṃḍātsamuttasthau vṛtro nāma mahāsuraḥ || cakāra nigrahaṃ kopāddevānāmavalīlayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रो महामुनेरस्थ्नां वज्रं कृत्वा सुदारुणम् ।। जघान वृत्रं देवानां कंटकं दैत्यमर्दनः
śakro mahāmunerasthnāṃ vajraṃ kṛtvā sudāruṇam || jaghāna vṛtraṃ devānāṃ kaṃṭakaṃ daityamardanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्महत्या शुनासीरं दुद्राव हतचेतनम् ।। रक्तवस्त्रपरीधाना वृत्रस्त्रीवेषधारिणी
brahmahatyā śunāsīraṃ dudrāva hatacetanam || raktavastraparīdhānā vṛtrastrīveṣadhāriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वकर्माणमानीय प्रियमुक्त्वा शतक्रतुः ।। दत्त्वा रत्नानि संपूज्य तं प्रस्थापितवान्गृहम्
viśvakarmāṇamānīya priyamuktvā śatakratuḥ || dattvā ratnāni saṃpūjya taṃ prasthāpitavāngṛham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धावंतं परिधावंती बलिष्ठा हतचेतनम् ।। खड्गहस्ता दयाहीना वेगेन परिधावति
dhāvaṃtaṃ paridhāvaṃtī baliṣṭhā hatacetanam || khaḍgahastā dayāhīnā vegena paridhāvati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्रो दृष्ट्वा च तां घोरां स्मारंस्मारं गुरोः पदम् ।। विवेश मानससरो मृणालसूक्ष्मसूत्रतः
iṃdro dṛṣṭvā ca tāṃ ghorāṃ smāraṃsmāraṃ guroḥ padam || viveśa mānasasaro mṛṇālasūkṣmasūtrataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र गंतुं न शक्ता सा ब्रह्मणः शापकारणात् ।। सा तस्थौ वटशाखायां सरसस्तटसन्निधौ
tatra gaṃtuṃ na śaktā sā brahmaṇaḥ śāpakāraṇāt || sā tasthau vaṭaśākhāyāṃ sarasastaṭasannidhau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथात्र नहुषो भूपस्त्रिलोकेशो बभूव ह ।। स ययाचे शचीं देवान्बलिष्ठो दुर्बलानपि
athātra nahuṣo bhūpastrilokeśo babhūva ha || sa yayāce śacīṃ devānbaliṣṭho durbalānapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शची श्रुत्वा महाभीता तारकां शरणं ययौ ।। तारा निर्भर्त्स्य स्वपतिं भृत्यपत्नीं ररक्ष च
śacī śrutvā mahābhītā tārakāṃ śaraṇaṃ yayau || tārā nirbhartsya svapatiṃ bhṛtyapatnīṃ rarakṣa ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शचीमाश्वास्य स्वगुरुर्जगाम तत्सरो मुदा ।। आजुहाव शुनासीरं कातरं हतचेतनम्
śacīmāśvāsya svagururjagāma tatsaro mudā || ājuhāva śunāsīraṃ kātaraṃ hatacetanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिरुवाच ।। उत्तिष्ठोत्तिष्ठ हे वत्स भयं किं ते मयि स्थिते ।। त्वदीश्वरं स्वरेणैव निशामय भयं त्यज ।। स्वरं बृहस्पतेर्ज्ञात्वा सर्वसिद्धीश्वरो हरिः
bṛhaspatiruvāca || uttiṣṭhottiṣṭha he vatsa bhayaṃ kiṃ te mayi sthite || tvadīśvaraṃ svareṇaiva niśāmaya bhayaṃ tyaja || svaraṃ bṛhaspaterjñātvā sarvasiddhīśvaro hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सूक्ष्मरूपं परित्यज्य स्वरूपं च दधार सः ।। उत्थाय सद्यः संभ्रातो गुरुं तं सूर्यवर्चसम्
sūkṣmarūpaṃ parityajya svarūpaṃ ca dadhāra saḥ || utthāya sadyaḥ saṃbhrāto guruṃ taṃ sūryavarcasam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दृष्ट्वा ननाम संप्रीत्या संप्रीतं त्यक्तकोपकम् ।। पदांबुजे निपतितं रुदंतं भयविह्वलम्
dṛṣṭvā nanāma saṃprītyā saṃprītaṃ tyaktakopakam || padāṃbuje nipatitaṃ rudaṃtaṃ bhayavihvalam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निधाय वक्षसि प्रेम्णा रुरोद प्रेमविह्वलः ।। रुदंतं वाक्पतिं तुष्टं तुष्टाव त्रिदशेश्वरः ।। पुटांजलिः पुलकितो भक्तिनम्रात्मकंधरः
nidhāya vakṣasi premṇā ruroda premavihvalaḥ || rudaṃtaṃ vākpatiṃ tuṣṭaṃ tuṣṭāva tridaśeśvaraḥ || puṭāṃjaliḥ pulakito bhaktinamrātmakaṃdharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्र उवाच ।। क्षमस्व भगवन्दोषं कृपां कुरु कृपानिधे
iṃdra uvāca || kṣamasva bhagavandoṣaṃ kṛpāṃ kuru kṛpānidhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृत्यापराधं सततं न गृह्णाति सदीश्वरः ।। स्वभार्यासु स्वशिष्येषु स्वभृत्येषु सुतेषु च
bhṛtyāparādhaṃ satataṃ na gṛhṇāti sadīśvaraḥ || svabhāryāsu svaśiṣyeṣu svabhṛtyeṣu suteṣu ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्बलः सबलो वाऽपि को दंडं कर्तुमक्षमः ।। त्रिषु कोटिषु देवेषु देवकोऽहमपंडितः
durbalaḥ sabalo vā'pi ko daṃḍaṃ kartumakṣamaḥ || triṣu koṭiṣu deveṣu devako'hamapaṃḍitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्वत्प्रसादात्सुरश्रेष्ठ कृपया वर्द्धितस्त्वया ।। संहर्तुमीशस्त्वं सर्वमहं को वापि कीटवत्
tvatprasādātsuraśreṣṭha kṛpayā varddhitastvayā || saṃhartumīśastvaṃ sarvamahaṃ ko vāpi kīṭavat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वयं विधातुः पौत्रश्च पुनः स्रष्टुं स्वयं क्षमः ।। इति तस्य स्तवं श्रुत्वा परितुष्टो गुरुः स्वयम् ।। उवाच वचनं प्रीत्या प्रसन्नवदनेक्षणः
svayaṃ vidhātuḥ pautraśca punaḥ sraṣṭuṃ svayaṃ kṣamaḥ || iti tasya stavaṃ śrutvā parituṣṭo guruḥ svayam || uvāca vacanaṃ prītyā prasannavadanekṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुरुरुवाच ।। स्थिरो भव महाभाग निश्चलां कमलां लभ
gururuvāca || sthiro bhava mahābhāga niścalāṃ kamalāṃ labha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संप्राप्य परमैश्वर्यं पूर्वस्माच्च चतुर्गुणम् ।। गच्छामरावतीं वत्स राज्यं कुरु पुरंदर
saṃprāpya paramaiśvaryaṃ pūrvasmācca caturguṇam || gacchāmarāvatīṃ vatsa rājyaṃ kuru puraṃdara
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हतशत्रुर्मत्प्रसादाद्गत्वा पश्य शचीं सतीम् ।। इत्येवमुक्त्वा स गुरुः सशिष्यो गंतुमुद्यतः
hataśatrurmatprasādādgatvā paśya śacīṃ satīm || ityevamuktvā sa guruḥ saśiṣyo gaṃtumudyataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श पुरतो घोरां ब्रह्महत्यां सुदुःसहाम् ।। दृष्ट्वा शक्रो महाभीतस्तं गुरुं शरणं ययौ
dadarśa purato ghorāṃ brahmahatyāṃ suduḥsahām || dṛṣṭvā śakro mahābhītastaṃ guruṃ śaraṇaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बृहस्पतिर्महाभीतः सस्मार मधुसूदनम् ।। एतस्मिन्नंतरे तत्र वाग्बभूवाशरीरिणी
bṛhaspatirmahābhītaḥ sasmāra madhusūdanam || etasminnaṃtare tatra vāgbabhūvāśarīriṇī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वल्पाक्षरा च बह्वर्था तां शुश्राव बृहस्पतिः ।। संसारविजयं नाम सर्वाशुभविनाशनम्
svalpākṣarā ca bahvarthā tāṃ śuśrāva bṛhaspatiḥ || saṃsāravijayaṃ nāma sarvāśubhavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
राधिके वचनं श्रुत्वा शिष्यं रक्षाधुनेति च।। तदा त्वत्कवचं दत्त्वा शिष्याय शिष्यवत्सलः
rādhike vacanaṃ śrutvā śiṣyaṃ rakṣādhuneti ca|| tadā tvatkavacaṃ dattvā śiṣyāya śiṣyavatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकार भस्मसात्तां च हुंकारेणैव लीलया ।। तदा शिष्यं गृहीत्वा च गत्वा ताममरावतीम्
cakāra bhasmasāttāṃ ca huṃkāreṇaiva līlayā || tadā śiṣyaṃ gṛhītvā ca gatvā tāmamarāvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ददर्श च्छिन्नभग्नां च शत्रुणा वचनाद्गुरोः ।। भर्तुरागमनं श्रुत्वा शची संहृष्टमानसा
dadarśa cchinnabhagnāṃ ca śatruṇā vacanādguroḥ || bharturāgamanaṃ śrutvā śacī saṃhṛṣṭamānasā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणम्य च गुरुं भक्त्या स्वकांतं प्रणनाम सा ।। श्रुत्वाऽऽगमनमिंद्रस्य समाजग्मुः सुराः प्रिये ।। ऋषयो मुनयश्चैव हर्षगद्गदमानसाः
praṇamya ca guruṃ bhaktyā svakāṃtaṃ praṇanāma sā || śrutvā''gamanamiṃdrasya samājagmuḥ surāḥ priye || ṛṣayo munayaścaiva harṣagadgadamānasāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योजयामास सत्कारं निर्मातुममरावतीम् ।। पूर्णमब्दशतं शिल्पी निर्ममे त्वमरावतीम्
yojayāmāsa satkāraṃ nirmātumamarāvatīm || pūrṇamabdaśataṃ śilpī nirmame tvamarāvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नानारत्नविचित्राढ्यां मणिरत्नेंद्रनिर्मिताम् ।। मनोहरां निरुपमां न हि तुष्टो यया हरिः
nānāratnavicitrāḍhyāṃ maṇiratneṃdranirmitām || manoharāṃ nirupamāṃ na hi tuṣṭo yayā hariḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वकर्मा गृहं गंतुं न शशाक विनाऽऽज्ञया।। परमोद्विग्नचित्तश्च ब्रह्माणं शरणं ययौ
viśvakarmā gṛhaṃ gaṃtuṃ na śaśāka vinā''jñayā|| paramodvignacittaśca brahmāṇaṃ śaraṇaṃ yayau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विज्ञाय तदभिप्रायं तमुवाच विधिः स्वयम् ।। तव कर्मक्षयादेव तावच्छ्वो भवितेति च
vijñāya tadabhiprāyaṃ tamuvāca vidhiḥ svayam || tava karmakṣayādeva tāvacchvo bhaviteti ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्रुत्वा तद्वचनं कारुः शीघ्रं प्रापामरावतीम् ।। ब्रह्मा जगाम वैकुण्ठे प्रणम्योवाच मातरम्
śrutvā tadvacanaṃ kāruḥ śīghraṃ prāpāmarāvatīm || brahmā jagāma vaikuṇṭhe praṇamyovāca mātaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हरिर्ब्रह्माणमाश्वास्य प्रस्थाप्य स्वगृहं च तम् ।। विप्ररूपं समास्थाय चाजगामामरावतीम्
harirbrahmāṇamāśvāsya prasthāpya svagṛhaṃ ca tam || viprarūpaṃ samāsthāya cājagāmāmarāvatīm
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दण्डी छत्त्री शुक्लवासा बिभ्रत्तिलकमुज्ज्वलम् ।। अतिखर्वः शुक्लदंतः सस्मितः सुमनोहरः
daṇḍī chattrī śuklavāsā bibhrattilakamujjvalam || atikharvaḥ śukladaṃtaḥ sasmitaḥ sumanoharaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वयसाऽतिशिशुर्बुद्ध्या ज्ञानवृद्ध्या विचक्षणः ।। स्वयं विधातुर्धाता च दाता च सर्वसंपदाम्
vayasā'tiśiśurbuddhyā jñānavṛddhyā vicakṣaṇaḥ || svayaṃ vidhāturdhātā ca dātā ca sarvasaṃpadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्रद्वारे समुत्तिष्ठन्द्वारपालमुवाच ह ।। ब्रूहीदं ब्रह्मणो द्वारे शीघ्रं त्वां द्रष्टुमागतः
iṃdradvāre samuttiṣṭhandvārapālamuvāca ha || brūhīdaṃ brahmaṇo dvāre śīghraṃ tvāṃ draṣṭumāgataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं वचनं श्रुत्वा द्वारि ज्ञानं चकार तम् ।। स च शीघ्रं समागम्य ददर्श ब्राह्मणार्भकम्
ityevaṃ vacanaṃ śrutvā dvāri jñānaṃ cakāra tam || sa ca śīghraṃ samāgamya dadarśa brāhmaṇārbhakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालकानां बालिकानां समूहैः परिवेष्टितम् ।। हसद्भिश्च महोत्साहात्सस्मितं तेजसाऽन्वितम्
bālakānāṃ bālikānāṃ samūhaiḥ pariveṣṭitam || hasadbhiśca mahotsāhātsasmitaṃ tejasā'nvitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रणनाम हरिर्भक्त्या तं हरिं शिशुरूपिणम् ।। आशिषं युयुजे प्रीत्या तं हरिर्भक्तवत्सलः
praṇanāma harirbhaktyā taṃ hariṃ śiśurūpiṇam || āśiṣaṃ yuyuje prītyā taṃ harirbhaktavatsalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मधुपर्कादिकं दत्त्वा शक्रः पूजां चकार तम् ।। पप्रच्छागमनं कस्माद्वदेति विप्रबालकम्
madhuparkādikaṃ dattvā śakraḥ pūjāṃ cakāra tam || papracchāgamanaṃ kasmādvadeti viprabālakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इंद्रस्य वचनं श्रुत्वा तमुवाच द्विजार्भकः ।। मेघ गम्भीरया वाचा बृहस्पतिगुरोर्गुरुः
iṃdrasya vacanaṃ śrutvā tamuvāca dvijārbhakaḥ || megha gambhīrayā vācā bṛhaspatigurorguruḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सप्ततालप्रमाणा सा शुष्ककण्ठोष्ठतालुका ।। ईषाप्रमाणदशना महाभीतं चकार तम्
saptatālapramāṇā sā śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukā || īṣāpramāṇadaśanā mahābhītaṃ cakāra tam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतिवर्षं च निर्माणे भवान्संकल्पितो यथा ।। कतिचित्तां विश्वकर्मा निर्माणं वा करिष्यति ।।
kativarṣaṃ ca nirmāṇe bhavānsaṃkalpito yathā || katicittāṃ viśvakarmā nirmāṇaṃ vā kariṣyati ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एवंभूतं च निर्माणं न केनैंद्रेण निर्मितम् ।। नैवंविधं सुनिर्माणे विश्वकर्मा परः क्षमः
evaṃbhūtaṃ ca nirmāṇaṃ na kenaiṃdreṇa nirmitam || naivaṃvidhaṃ sunirmāṇe viśvakarmā paraḥ kṣamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बालकस्य वचः श्रुत्वा जहास स सुरेश्वरः ।। संपन्मदातिमत्तश्च पुनः पप्रच्छ बालकम्
bālakasya vacaḥ śrutvā jahāsa sa sureśvaraḥ || saṃpanmadātimattaśca punaḥ papraccha bālakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कतींद्राणां समूहश्च त्वया दृष्टः श्रुतोऽथवा ।। विश्वकर्मा कतिविधस्तं मे ब्रूहि शिशोऽधुना
katīṃdrāṇāṃ samūhaśca tvayā dṛṣṭaḥ śruto'thavā || viśvakarmā katividhastaṃ me brūhi śiśo'dhunā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शक्रस्य वचनं श्रुत्वा प्रहस्य विप्रबालकः ।। तमुवाच श्रुतिसुखं पीयूषसदृशं वचः
śakrasya vacanaṃ śrutvā prahasya viprabālakaḥ || tamuvāca śrutisukhaṃ pīyūṣasadṛśaṃ vacaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
।। ब्राह्मण उवाच ।। जानामि कश्यपं तात तव तातं प्रजापतिम् ।। मुनिं मरीचिनामानं तत्रालं च तपोनिधिम्
|| brāhmaṇa uvāca || jānāmi kaśyapaṃ tāta tava tātaṃ prajāpatim || muniṃ marīcināmānaṃ tatrālaṃ ca taponidhim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पिपीलिकासमूहं च व्यायतं धनुषां शतम् ।। क्रमशस्तान्संनिरीक्ष्य जहासोच्चैर्द्विजार्भकः
pipīlikāsamūhaṃ ca vyāyataṃ dhanuṣāṃ śatam || kramaśastānsaṃnirīkṣya jahāsoccairdvijārbhakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्राह्मण उवाच ।। सृष्टः पिपीलिकासंघ एकैकः क्रमशो मया
brāhmaṇa uvāca || sṛṣṭaḥ pipīlikāsaṃgha ekaikaḥ kramaśo mayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुखदं पुण्यदं सारं नरकार्णवतारकम् ।। संसारः स्वप्नवत्सर्वं देवेन्द्र सचराचरम्
sukhadaṃ puṇyadaṃ sāraṃ narakārṇavatārakam || saṃsāraḥ svapnavatsarvaṃ devendra sacarācaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कटं कथं मस्तके ते लोमचक्रं च वक्षसि ।। अत्युन्नतं मध्यदेशे किंचिदुत्पाटितं मुने ।।
kaṭaṃ kathaṃ mastake te lomacakraṃ ca vakṣasi || atyunnataṃ madhyadeśe kiṃcidutpāṭitaṃ mune ||
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्लभं श्रीहरेर्दास्यं भक्तिर्मुक्तिर्गरीयसी ।। स्वप्नवत्सर्वमैश्वर्यं तद्भक्तिव्यवधायकम्
durlabhaṃ śrīharerdāsyaṃ bhaktirmuktirgarīyasī || svapnavatsarvamaiśvaryaṃ tadbhaktivyavadhāyakam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येवं कथितं सर्वं शक्रदर्पविमोचनम् ।। साक्षाद्दृष्टो दर्पभङ्गो नन्दयज्ञे सुरेश्वरि
ityevaṃ kathitaṃ sarvaṃ śakradarpavimocanam || sākṣāddṛṣṭo darpabhaṅgo nandayajñe sureśvari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.