नारायण उवाच
सर्व कृत्वा परामर्शं सत्यकश्च पुरोहितः ।
बुद्धिमाञ्छुक्रशिष्यश्च तमुवाच हितं मुने
nārāyaṇa uvāca
sarva kṛtvā parāmarśaṃ satyakaśca purohitaḥ |
buddhimāñchukraśiṣyaśca tamuvāca hitaṃ mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यक उवाच
भयं त्यज महाभाग भयं किं ते मयि स्थिते ।
कुरु यागं महेशस्य मर्वारिष्टविनाशनम्
satyaka uvāca
bhayaṃ tyaja mahābhāga bhayaṃ kiṃ te mayi sthite |
kuru yāgaṃ maheśasya marvāriṣṭavināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागो धनुर्मखो नाम बह्वन्नो बहुदक्षिणः ।
दुःशप्नानां नाशकरः शत्रुभीतिविनाशकः
yāgo dhanurmakho nāma bahvanno bahudakṣiṇaḥ |
duḥśapnānāṃ nāśakaraḥ śatrubhītivināśakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आध्यात्मिकमाधिदैवमाधिभौतिकमुत्कटम् ।
एषां त्रिविधोत्पातानां खण्डनो भूतिवर्धंनः
ādhyātmikamādhidaivamādhibhautikamutkaṭam |
eṣāṃ trividhotpātānāṃ khaṇḍano bhūtivardhaṃnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागे समाप्ते शंभुश्च जरामृत्युहरं वरम् ।
ददाति साक्षाद्भवति दाता च सर्वसंपदाम्
yāge samāpte śaṃbhuśca jarāmṛtyuharaṃ varam |
dadāti sākṣādbhavati dātā ca sarvasaṃpadām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चकारेमं च यागं च पुरा बाणो महाबलः ।
नन्दी परशुरामश्च भल्लश्च बलिनां वरः
cakāremaṃ ca yāgaṃ ca purā bāṇo mahābalaḥ |
nandī paraśurāmaśca bhallaśca balināṃ varaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुरा ददौ धनुरिदं शिवो नन्दीश्वराय च ।
यागेन भूत्वा सिद्धः स ददौ बाणाय धार्मिकः
purā dadau dhanuridaṃ śivo nandīśvarāya ca |
yāgena bhūtvā siddhaḥ sa dadau bāṇāya dhārmikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कृत्वा यागं महासिद्धो ददौ रामाय पुष्करे ।
तुभ्यं ददौ परशुरामः कृपया च कृपानिधिः
kṛtvā yāgaṃ mahāsiddho dadau rāmāya puṣkare |
tubhyaṃ dadau paraśurāmaḥ kṛpayā ca kṛpānidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सहस्रहस्तपरिमितं दैर्ध्येऽतिकठिनं नृप ।
दशहस्तप्रशस्तं च शंकरेच्छाविनिर्मितम्
sahasrahastaparimitaṃ dairdhye'tikaṭhinaṃ nṛpa |
daśahastapraśastaṃ ca śaṃkarecchāvinirmitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पशुपतेः पशुपतं युक्तयानेन दुर्वहम् ।
सर्वे भङ्क्तुं न शक्ताश्च देवं नारायणं विना
paśupateḥ paśupataṃ yuktayānena durvaham |
sarve bhaṅktuṃ na śaktāśca devaṃ nārāyaṇaṃ vinā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यागे च धनुषः पूजां शंकरस्य तु शंकरे ।
कुरु शीघ्रं शुभार्थं च सर्वान्कुरु निमन्त्रणम्
yāge ca dhanuṣaḥ pūjāṃ śaṃkarasya tu śaṃkare |
kuru śīghraṃ śubhārthaṃ ca sarvānkuru nimantraṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्मिन्यागे धनुर्भङ्गो भवेद्यदि नराधिप ।
विनाशो यजमानस्य भविष्यति न संशयः
asminyāge dhanurbhaṅgo bhavedyadi narādhipa |
vināśo yajamānasya bhaviṣyati na saṃśayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भग्ने धनुषि यागश्च भग्नो भवति निश्चितम् ।
फलं ददाति को वाऽत्र चानिष्पन्ने च कर्मणि
bhagne dhanuṣi yāgaśca bhagno bhavati niścitam |
phalaṃ dadāti ko vā'tra cāniṣpanne ca karmaṇi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्मा च धनुषो मूले मध्ये नारायणः स्वयम् ।
अग्रे चोग्रप्रतापश्च महादेवो महामते
brahmā ca dhanuṣo mūle madhye nārāyaṇaḥ svayam |
agre cograpratāpaśca mahādevo mahāmate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धनुर्हि त्रिविकारं च सद्रत्नखचितं वरम् ।
ग्रीष्ममध्याङ्नमार्तंण्डप्रभाप्रच्छन्नकारण्
dhanurhi trivikāraṃ ca sadratnakhacitaṃ varam |
grīṣmamadhyāṅnamārtaṃṇḍaprabhāpracchannakāraṇ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अशक्तश्च नमयितुमनन्तश्च महाबलः ।
सुर्यश्च कार्तिकेयश्च का कथाऽन्यस्य भूमिप
aśaktaśca namayitumanantaśca mahābalaḥ |
suryaśca kārtikeyaśca kā kathā'nyasya bhūmipa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रिपुरारिः पुराऽनेन जघान त्रिपुरं मुदा ।
निर्भयं कुरु स्वच्छन्दं मङ्गलार्ह महोत्सवम्
tripurāriḥ purā'nena jaghāna tripuraṃ mudā |
nirbhayaṃ kuru svacchandaṃ maṅgalārha mahotsavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मत्यकस्य वचः श्रुत्वा चन्द्रवंशविवर्धनः ।
उवाच कंसः सर्वार्थे सततं च हितैषिणम्
matyakasya vacaḥ śrutvā candravaṃśavivardhanaḥ |
uvāca kaṃsaḥ sarvārthe satataṃ ca hitaiṣiṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंस उवाच
वसुदेवगृहे जज्ञे मद्वधी कुरनाशनः ।
स्वच्छन्दं नन्दगेहे च वर्धते नन्दनन्दनः
kaṃsa uvāca
vasudevagṛhe jajñe madvadhī kuranāśanaḥ |
svacchandaṃ nandagehe ca vardhate nandanandanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मद्वन्धुवर्गाञ्छूरांश्च मन्त्रिणः सुविशारदान् ।
भगिनीं पूतनां पूतां जघान बालको बली
madvandhuvargāñchūrāṃśca mantriṇaḥ suviśāradān |
bhaginīṃ pūtanāṃ pūtāṃ jaghāna bālako balī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोवर्धनं दधार्रककरेण बलवर्धनः ।
महेन्द्रस्य च शूरस्य चकार च पराभवम्
govardhanaṃ dadhārrakakareṇa balavardhanaḥ |
mahendrasya ca śūrasya cakāra ca parābhavam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ब्रह्माणं दर्शयामास ब्रह्मरूपं चराचरम् ।
निवहं बारवत्सानां चकार कृत्रिमं मुदा
brahmāṇaṃ darśayāmāsa brahmarūpaṃ carācaram |
nivahaṃ bāravatsānāṃ cakāra kṛtrimaṃ mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमेव बलिनं हन्तुं मन्त्रणां कुरु सत्यक ।
मम शत्रुर्विना तेन नास्तिह धरणीतले
tameva balinaṃ hantuṃ mantraṇāṃ kuru satyaka |
mama śatrurvinā tena nāstiha dharaṇītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नहि स्वर्गे न पाताले त्रिषु लोकेषु निश्चितम् ।
सन्ति सन्तश्च राजानः सर्वत्र मम बान्धवाः
nahi svarge na pātāle triṣu lokeṣu niścitam |
santi santaśca rājānaḥ sarvatra mama bāndhavāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महातपस्वी ब्रह्मा च तपस्वीं शंकरः स्वयाम् ।
विष्णुः सर्वत्र सर्वात्मा समदर्शो सनातनः
mahātapasvī brahmā ca tapasvīṃ śaṃkaraḥ svayām |
viṣṇuḥ sarvatra sarvātmā samadarśo sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नन्दपुत्रं निहत्याहं त्रिषु लोकेषु पूजितः ।
मार्वभौमो भविष्यामि सप्तद्वीपेश्वरो महान्
nandaputraṃ nihatyāhaṃ triṣu lokeṣu pūjitaḥ |
mārvabhaumo bhaviṣyāmi saptadvīpeśvaro mahān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वर्गे निहत्य शक्रं च दुर्बलं दैत्यनिर्जितम् ।
भविष्यामि महेन्द्रश्च तत्र निर्जित्य भास्करम्
svarge nihatya śakraṃ ca durbalaṃ daityanirjitam |
bhaviṣyāmi mahendraśca tatra nirjitya bhāskaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यक्ष्मग्रस्तं च चन्द्रं च ममैव पूर्वपूरुषम् ।
वायुं कुबेरं वरुणं यमं जेष्यामि निश्चितम्
yakṣmagrastaṃ ca candraṃ ca mamaiva pūrvapūruṣam |
vāyuṃ kuberaṃ varuṇaṃ yamaṃ jeṣyāmi niścitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गच्छ नन्दव्रजं शीघ्रं नन्दं च नन्दनन्दनम् ।
तद्भ्रातरं च बलिनं बलमानय संप्रतम्
gaccha nandavrajaṃ śīghraṃ nandaṃ ca nandanandanam |
tadbhrātaraṃ ca balinaṃ balamānaya saṃpratam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंसस्य वचनं श्रुत्वा तमुवाच स सत्यकः ।
हितं सत्यं नीतिसारं परं सामयिकं तथा
kaṃsasya vacanaṃ śrutvā tamuvāca sa satyakaḥ |
hitaṃ satyaṃ nītisāraṃ paraṃ sāmayikaṃ tathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यक उवाच
अक्रूरमुद्धवं वाऽपि वसुदेवमथापि वा ।
प्रस्थापय महाभाग नन्दव्रजमभीप्सितम्
satyaka uvāca
akrūramuddhavaṃ vā'pi vasudevamathāpi vā |
prasthāpaya mahābhāga nandavrajamabhīpsitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सत्यकस्य वचः श्रुत्वा वसन्तं तत्र संसदि ।
स्वर्णसिंहासनस्थं च वसुदेवमुवाच सः
satyakasya vacaḥ śrutvā vasantaṃ tatra saṃsadi |
svarṇasiṃhāsanasthaṃ ca vasudevamuvāca saḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कंम उवाच
तत्तवज्ञो नीतिशास्त्राणां त्वमुपायविशारदः ।
व्रज नन्दव्रजं बन्धो वसुदेव मुतालयम्
kaṃma uvāca
tattavajño nītiśāstrāṇāṃ tvamupāyaviśāradaḥ |
vraja nandavrajaṃ bandho vasudeva mutālayam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषभानं च नन्दं च बलं च नन्दनन्दनम् ।
शीघ्रमानय यज्ञेऽत्र सर्वं गोकुलवासिनम्
vṛṣabhānaṃ ca nandaṃ ca balaṃ ca nandanandanam |
śīghramānaya yajñe'tra sarvaṃ gokulavāsinam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गृहीत्वा पत्रिकां दूता गच्छन्तु च चतुर्दिश्म् ।
नृपान्मुनिगणान्सर्वान्कर्तुं विज्ञापनं मुदा
gṛhītvā patrikāṃ dūtā gacchantu ca caturdiśm |
nṛpānmunigaṇānsarvānkartuṃ vijñāpanaṃ mudā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नृपस्य वचनं श्रुत्वा शुष्ककण्ठोष्ठतालुकः ।
उवाच वचनं ब्रह्मन् हृदयेन विदूषता
nṛpasya vacanaṃ śrutvā śuṣkakaṇṭhoṣṭhatālukaḥ |
uvāca vacanaṃ brahman hṛdayena vidūṣatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुदेव उवाच
नियुक्तमत्र राजेन्द्र गमनं मम सांप्रतम् ।
विज्ञापितुं नन्दव्रजं नन्दं वा नन्दनन्दनम्
vasudeva uvāca
niyuktamatra rājendra gamanaṃ mama sāṃpratam |
vijñāpituṃ nandavrajaṃ nandaṃ vā nandanandanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यद्यायातो नन्दपुत्रो यागो ते च महोत्सवे ।
अवश्यं तद्विरोधश्च भविष्यति त्वया सह
yadyāyāto nandaputro yāgo te ca mahotsave |
avaśyaṃ tadvirodhaśca bhaviṣyati tvayā saha
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तमहं च समानीय कारयिष्यामि संयुतम् ।
इति मे न हि भद्रं च विध्नस्तस्य तवापि च
tamahaṃ ca samānīya kārayiṣyāmi saṃyutam |
iti me na hi bhadraṃ ca vidhnastasya tavāpi ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्राऽऽनोतो मृतः कृष्ण इति सर्वो वदिष्यति ।
वसुदेवः सुतद्वारा जघान नृपमेव च
pitrā''noto mṛtaḥ kṛṣṇa iti sarvo vadiṣyati |
vasudevaḥ sutadvārā jaghāna nṛpameva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वयोरेकतरस्यापि सद्यो मृत्युर्भविष्यति ।
पतिष्यन्ति च शूराश्च नास्ति युद्धं निरामिषम्
dvayorekatarasyāpi sadyo mṛtyurbhaviṣyati |
patiṣyanti ca śūrāśca nāsti yuddhaṃ nirāmiṣam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वसुदेववचः श्रुत्वा रक्तपङ्कचलोचनः ।
खड्गं गृहीत्वा तं हन्तुं प्रययौ नृपतीश्वरः
vasudevavacaḥ śrutvā raktapaṅkacalocanaḥ |
khaḍgaṃ gṛhītvā taṃ hantuṃ prayayau nṛpatīśvaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हाहेति कृत्वा पुत्रं च वारयामास तत्क्षणम् ।
उग्रसेनो महाराजमतीव बलवान्मुने
hāheti kṛtvā putraṃ ca vārayāmāsa tatkṣaṇam |
ugraseno mahārājamatīva balavānmune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वपीठाद्वसुदेवश्च कोपाविष्टो गृहं ययौ ।
अक्रूरं प्रेरयामास गन्तुं नन्दव्रजं नृपः
svapīṭhādvasudevaśca kopāviṣṭo gṛhaṃ yayau |
akrūraṃ prerayāmāsa gantuṃ nandavrajaṃ nṛpaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दूतान्प्रस्थापयामास शीघ्रं प्रतिदिशं तथा ।
आययुर्मुनयः सर्वे नृपश्च सपरिच्छदा
dūtānprasthāpayāmāsa śīghraṃ pratidiśaṃ tathā |
āyayurmunayaḥ sarve nṛpaśca saparicchadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दिक्पालाश्च सुराः सर्वे ब्राह्मणाश्च तपस्विनः ।
सनकश्च सनन्दश्च वोढुः पञ्चशिखस्तथा
dikpālāśca surāḥ sarve brāhmaṇāśca tapasvinaḥ |
sanakaśca sanandaśca voḍhuḥ pañcaśikhastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सनत्कुमारो भगवान्प्रज्वलन्ब्रह्मतेजसा ।
कपिलश्चासुरिः पैलः सुमन्तुश्च सनातनः
sanatkumāro bhagavānprajvalanbrahmatejasā |
kapilaścāsuriḥ pailaḥ sumantuśca sanātanaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुलहश्च पुलस्त्यश्च भृसुश्च क्रतुरङ्गिराः ।
मरीचिः कश्यपश्चैव दक्षोऽत्रिश्च्यवनस्तथा
pulahaśca pulastyaśca bhṛsuśca kraturaṅgirāḥ |
marīciḥ kaśyapaścaiva dakṣo'triścyavanastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भरद्वाजश्च व्यासश्च गौतमश्च पराशरः ।
प्रचेताश्च वसिष्ठश्च संवर्तश्च बृहस्पतिः
bharadvājaśca vyāsaśca gautamaśca parāśaraḥ |
pracetāśca vasiṣṭhaśca saṃvartaśca bṛhaspatiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कात्यायनो याज्ञवल्क्योऽप्युत्तङ्कः सौभरिस्तथा ।
पर्वतो देवलश्चैव जैगीषव्यश्च जैमिनिः
kātyāyano yājñavalkyo'pyuttaṅkaḥ saubharistathā |
parvato devalaścaiva jaigīṣavyaśca jaiminiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विश्वामित्रश्च सुतपाः पिप्पलः शाकटायनः ।
जाबालिर्जाङ्गलिश्चैव पिशलिश्च शिलालिकः
viśvāmitraśca sutapāḥ pippalaḥ śākaṭāyanaḥ |
jābālirjāṅgaliścaiva piśaliśca śilālikaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आस्तौकश्च जगत्कारुस्तथा कल्याणमित्रकः ।
दुर्वासा वामदेवश्च ऋष्यश्रृङ्गो विभाण्डकः
āstaukaśca jagatkārustathā kalyāṇamitrakaḥ |
durvāsā vāmadevaśca ṛṣyaśrṛṅgo vibhāṇḍakaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पथिः कविः कणादश्च गौशिकः पाणिनिस्तथा ।
कौत्सोऽद्यमर्षणश्चैव वाल्मीकिर्लोमहर्षणः
pathiḥ kaviḥ kaṇādaśca gauśikaḥ pāṇinistathā |
kautso'dyamarṣaṇaścaiva vālmīkirlomaharṣaṇaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मार्कणडेयो मृकण्डुश्च पर्शुरामश्च सांकृतिः ।
अगस्त्यश्च तथा वान्तस्तथाऽन्ये मुनयो मुने
mārkaṇaḍeyo mṛkaṇḍuśca parśurāmaśca sāṃkṛtiḥ |
agastyaśca tathā vāntastathā'nye munayo mune
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सशिष्याश्च सपुत्राश्च ब्राह्मणाश्च तपस्विनः ।
जरासंधो दन्तवक्रो दाम्भिको द्रविडाधिपः
saśiṣyāśca saputrāśca brāhmaṇāśca tapasvinaḥ |
jarāsaṃdho dantavakro dāmbhiko draviḍādhipaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शिशुपालो भीष्मकश्च भगदत्तश्च मुद्गलः ।
धार्तराष्ट्रो धूमकेशो धूम्रकेतुश्च शम्बरः
śiśupālo bhīṣmakaśca bhagadattaśca mudgalaḥ |
dhārtarāṣṭro dhūmakeśo dhūmraketuśca śambaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शल्यः सत्राजितः शङ्कुर्नृपाश्चान्ये महाबलाः ।
भीष्मो द्रोणः कृपाचार्यो ह्यश्वत्थामा महाबलाः
śalyaḥ satrājitaḥ śaṅkurnṛpāścānye mahābalāḥ |
bhīṣmo droṇaḥ kṛpācāryo hyaśvatthāmā mahābalāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूरिश्रवाश्च शाल्वश्च कैकेयः कौशलस्तथा ।
सर्वान्संभाषयामास महाराजो यथोचितम्
सत्यको यज्ञदिवसे चकार च शुभक्षणम्
bhūriśravāśca śālvaśca kaikeyaḥ kauśalastathā |
sarvānsaṃbhāṣayāmāsa mahārājo yathocitam
satyako yajñadivase cakāra ca śubhakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इति श्रीब्रह्मo महाo श्रीकृष्णजन्मखo उत्तo नारदनाo कंसयज्ञ-
कथानं नाम चतुःषष्टितमोध्यायः
iti śrībrahmao mahāo śrīkṛṣṇajanmakhao uttao nāradanāo kaṃsayajña-
kathānaṃ nāma catuḥṣaṣṭitamodhyāyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.