Caraka-saṃhitā (the text alone) 1.13

अथातः स्नेहाध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ snehādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सांख्यैः संख्यातसंख्येयैः सहासीनं पुनर्वसुम् जगद्धितार्थं पप्रच्छ वह्निवेशः स्वसंशयम्

sāṃkhyaiḥ saṃkhyātasaṃkhyeyaiḥ sahāsīnaṃ punarvasum jagaddhitārthaṃ papraccha vahniveśaḥ svasaṃśayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंयोनयः कति स्नेहाः के च स्नेहगुणाः पृथक् कालानुपाने के कस्य कति काश्च विचारणाः

kiṃyonayaḥ kati snehāḥ ke ca snehaguṇāḥ pṛthak kālānupāne ke kasya kati kāśca vicāraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कति मात्राः कथंमानाः का च केषूपदिश्यते कश्च केभ्यो हितः स्नेहः प्रकर्षः स्नेहने च कः

kati mātrāḥ kathaṃmānāḥ kā ca keṣūpadiśyate kaśca kebhyo hitaḥ snehaḥ prakarṣaḥ snehane ca kaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेह्याः के के न च स्निग्धास्निग्धातिस्निग्धलक्षणम् किं पानात् प्रथमं पीते जीर्णे किंच हिताहितम्

snehyāḥ ke ke na ca snigdhāsnigdhātisnigdhalakṣaṇam kiṃ pānāt prathamaṃ pīte jīrṇe kiṃca hitāhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

के मृदुक्रूरकोष्ठाः का व्यापदः सिद्धयश्च काः अच्छे संशोधने चैव स्नेहे का वृत्तिरिष्यते

ke mṛdukrūrakoṣṭhāḥ kā vyāpadaḥ siddhayaśca kāḥ acche saṃśodhane caiva snehe kā vṛttiriṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विचारणाः केषु योज्या विधिना केन तत् प्रभो स्नेहस्यामितविज्ञान ज्ञानमिच्छामि वेदितुम्

vicāraṇāḥ keṣu yojyā vidhinā kena tat prabho snehasyāmitavijñāna jñānamicchāmi veditum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ तत्संशयच्छेत्ता प्रत्युवाच पुनर्वसुः स्नेहानां द्विविधा सौम्य योनिः स्थावरजङ्गमा

atha tatsaṃśayacchettā pratyuvāca punarvasuḥ snehānāṃ dvividhā saumya yoniḥ sthāvarajaṅgamā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिलः प्रियालाभिषुकौ बिभीतकश्चित्राभयैरण्डमधूकसर्षपाः कुसुम्भबिल्वारुकमूलकातसीनिकोचकाक्षोडकरञ्जशिग्रुकाः

tilaḥ priyālābhiṣukau bibhītakaścitrābhayairaṇḍamadhūkasarṣapāḥ kusumbhabilvārukamūlakātasīnikocakākṣoḍakarañjaśigrukāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहाशयाः स्थावरसंज्ञितास्तथा स्युर्जङ्गमा मत्स्यमृगाः सपक्षिणः तेषां दधिक्षीरघृतामिषं वसा स्नेहेषु मज्जा च तथोपदिश्यते

snehāśayāḥ sthāvarasaṃjñitāstathā syurjaṅgamā matsyamṛgāḥ sapakṣiṇaḥ teṣāṃ dadhikṣīraghṛtāmiṣaṃ vasā sneheṣu majjā ca tathopadiśyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वेषां तैलजातानां तिलतैलं विशिष्यते बलार्थे स्नेहने चाग्र्यमैरण्डं तु विरेचने

sarveṣāṃ tailajātānāṃ tilatailaṃ viśiṣyate balārthe snehane cāgryamairaṇḍaṃ tu virecane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिस्तैलं वसा मज्जा सर्वस्नेहोत्तमा मताः एषु चैवोत्तमं सर्पिः संस्कारस्यानुवर्तनात्

sarpistailaṃ vasā majjā sarvasnehottamā matāḥ eṣu caivottamaṃ sarpiḥ saṃskārasyānuvartanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घृतं पित्तानिलहरं रसशुक्रौजसां हितम् निर्वापणं मृदुकरं स्वरवर्णप्रसादनम्

ghṛtaṃ pittānilaharaṃ rasaśukraujasāṃ hitam nirvāpaṇaṃ mṛdukaraṃ svaravarṇaprasādanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुतघ्नं न च श्लेष्मवर्धनं बलवर्धनम् त्वच्यमुष्णं स्थिरकरं तैलं योनिविशोधनम्

mārutaghnaṃ na ca śleṣmavardhanaṃ balavardhanam tvacyamuṣṇaṃ sthirakaraṃ tailaṃ yoniviśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विद्धभग्नाहतभ्रष्टयोनिकर्णशिरोरुजि पौरुषोपचये स्नेहे व्यायामे चेष्यते वसा

viddhabhagnāhatabhraṣṭayonikarṇaśiroruji pauruṣopacaye snehe vyāyāme ceṣyate vasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलशुक्ररसश्लेष्ममेदोमज्जविवर्धनः मज्जा विशेषतो ऽस्थ्नां च बलकृत् स्नेहने हितः

balaśukrarasaśleṣmamedomajjavivardhanaḥ majjā viśeṣato 'sthnāṃ ca balakṛt snehane hitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिः शरदि पातव्यं वसा मज्जा च माधवे तैलं प्रावृषि नात्युष्णशीते स्नेहं पिबेन्नरः

sarpiḥ śaradi pātavyaṃ vasā majjā ca mādhave tailaṃ prāvṛṣi nātyuṣṇaśīte snehaṃ pibennaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्ताधिको रात्रावुष्णे चापि पिबेन्नरः श्लेष्माधिको दिवा शीते पिबेच्चामलभास्करे

vātapittādhiko rātrāvuṣṇe cāpi pibennaraḥ śleṣmādhiko divā śīte pibeccāmalabhāskare

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्युष्णे वा दिवा पीतो वातपित्ताधिकेन वा मूर्च्छां पिपासामुन्मादं कामलां वा समीरयेत्

atyuṣṇe vā divā pīto vātapittādhikena vā mūrcchāṃ pipāsāmunmādaṃ kāmalāṃ vā samīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीते रात्रौ पिबन् स्नेहं नरः श्लेष्माधिको ऽपि वा आनाहमरुचिं शूलं पाण्डुतां वा समृच्छति

śīte rātrau piban snehaṃ naraḥ śleṣmādhiko 'pi vā ānāhamaruciṃ śūlaṃ pāṇḍutāṃ vā samṛcchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जलमुष्णं घृते पेयं यूषस्तैले ऽनु शस्यते वसामज्ज्ञोस्तु मण्डः स्यात् सर्वेषूष्णमथाम्बु वा

jalamuṣṇaṃ ghṛte peyaṃ yūṣastaile 'nu śasyate vasāmajjñostu maṇḍaḥ syāt sarveṣūṣṇamathāmbu vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ओदनश्च विलेपी च रसो मांसं पयो दधि यवागूः सूपशाकौ च यूषः काम्बलिकः खडः

odanaśca vilepī ca raso māṃsaṃ payo dadhi yavāgūḥ sūpaśākau ca yūṣaḥ kāmbalikaḥ khaḍaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तवस्तिलपिष्टं च मद्यं लेहास्तथैव च भक्ष्यमभ्यञ्जनं बस्तिस्तथा चोत्तरबस्तयः

saktavastilapiṣṭaṃ ca madyaṃ lehāstathaiva ca bhakṣyamabhyañjanaṃ bastistathā cottarabastayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गण्डूषः कर्णतैलं च नस्तःकर्णाक्षितर्पणम् चतुर्विंशतिरित्येताः स्नेहस्य प्रविचारणाः

gaṇḍūṣaḥ karṇatailaṃ ca nastaḥkarṇākṣitarpaṇam caturviṃśatirityetāḥ snehasya pravicāraṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अच्छपेयस्तु यः स्नेहो न तामाहुर्विचारणाम् स्नेहस्य स भिषग्दृष्टः कल्पः प्राथमकल्पिकः

acchapeyastu yaḥ sneho na tāmāhurvicāraṇām snehasya sa bhiṣagdṛṣṭaḥ kalpaḥ prāthamakalpikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसैश्चोपहितः स्नेहः समासव्यासयोगिभिः षड्भिस्त्रिषष्टिधा संख्यां प्राप्नोत्येकश्च केवलः

rasaiścopahitaḥ snehaḥ samāsavyāsayogibhiḥ ṣaḍbhistriṣaṣṭidhā saṃkhyāṃ prāpnotyekaśca kevalaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवमेताश्चतुःषष्टिः स्नेहानां प्रविचारणा ओकर्तुव्याधिपुरुषान् प्रयोज्या जानता भवेत्

evametāścatuḥṣaṣṭiḥ snehānāṃ pravicāraṇā okartuvyādhipuruṣān prayojyā jānatā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहोरात्रमहः कृत्स्नमर्धाहं च प्रतीक्षते प्रधाना मध्यमा ह्रस्वा स्नेहमात्रा जरां प्रति

ahorātramahaḥ kṛtsnamardhāhaṃ ca pratīkṣate pradhānā madhyamā hrasvā snehamātrā jarāṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति तिस्रः समुद्दिष्टा मात्राः स्नेहस्य मानतः तासां प्रयोगान् वक्ष्यामि पुरुषं पुरुषं प्रति

iti tisraḥ samuddiṣṭā mātrāḥ snehasya mānataḥ tāsāṃ prayogān vakṣyāmi puruṣaṃ puruṣaṃ prati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रभूतस्नेहनित्या ये क्षुत्पिपासासहा नराः पावकश्चोत्तमबलो येषां ये चोत्तमा बले

prabhūtasnehanityā ye kṣutpipāsāsahā narāḥ pāvakaścottamabalo yeṣāṃ ye cottamā bale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मिनः सर्पदष्टाश्च विसर्पोपहताश्च ये उन्मत्ताः कृच्छ्रमूत्राश्च गाढवर्चस एव च

gulminaḥ sarpadaṣṭāśca visarpopahatāśca ye unmattāḥ kṛcchramūtrāśca gāḍhavarcasa eva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेयुरुत्तमां मात्रां तस्याः पाने गुणाञ्छृणु विकाराञ्छमयत्येषा शीघ्रं सम्यक्प्रयोजिता

pibeyuruttamāṃ mātrāṃ tasyāḥ pāne guṇāñchṛṇu vikārāñchamayatyeṣā śīghraṃ samyakprayojitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषानुकर्षिणी मात्रा सर्वमार्गानुसारिणी बल्या पुनर्नवकरी शरीरेन्द्रियचेतसाम्

doṣānukarṣiṇī mātrā sarvamārgānusāriṇī balyā punarnavakarī śarīrendriyacetasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अरुष्कस्फोटपिडकाकण्डूपमाभिरर्दिताः कुष्ठिनश्च प्रमीढाश्च वातशोणितिकाश्च ये

aruṣkasphoṭapiḍakākaṇḍūpamābhirarditāḥ kuṣṭhinaśca pramīḍhāśca vātaśoṇitikāśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नातिबह्वाशिनश्चैव मृदुकोष्ठास्तथैव च पिबेयुर्मध्यमां मात्रां मध्यमाश्चापि ये बले

nātibahvāśinaścaiva mṛdukoṣṭhāstathaiva ca pibeyurmadhyamāṃ mātrāṃ madhyamāścāpi ye bale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्रैषा मन्दविभ्रंशा न चातिबलहारिणी सुखेन च स्नेहयति शोधनार्थे च युज्यते

mātraiṣā mandavibhraṃśā na cātibalahāriṇī sukhena ca snehayati śodhanārthe ca yujyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये तु वृद्धाश्च बालाश्च सुकुमाराः सुखोचिताः रिक्तकोष्ठत्वमहितं येषां मन्दाग्नयश्च ये

ye tu vṛddhāśca bālāśca sukumārāḥ sukhocitāḥ riktakoṣṭhatvamahitaṃ yeṣāṃ mandāgnayaśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरातीसारकासाश्च येषां चिरसमुत्थिताः स्नेहमात्रां पिबेयुस्ते ह्रस्वां ये चावरा बले

jvarātīsārakāsāśca yeṣāṃ cirasamutthitāḥ snehamātrāṃ pibeyuste hrasvāṃ ye cāvarā bale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिहारे सुखा चैषा मात्रा स्नेहनबृंहणी वृष्या बल्या निराबाधा चिरं चाप्यनुवर्तते

parihāre sukhā caiṣā mātrā snehanabṛṃhaṇī vṛṣyā balyā nirābādhā ciraṃ cāpyanuvartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातपित्तप्रकृतयो वातपित्तविकारिणः चक्षुःकामाः क्षताः क्षीणा वृद्धा बालास्तथाबलाः

vātapittaprakṛtayo vātapittavikāriṇaḥ cakṣuḥkāmāḥ kṣatāḥ kṣīṇā vṛddhā bālāstathābalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुःप्रकर्षकामाश्च बलवर्णस्वरार्थिनः पुष्टिकामाः प्रजाकामाः सौकुमार्यार्थिनश्च ये

āyuḥprakarṣakāmāśca balavarṇasvarārthinaḥ puṣṭikāmāḥ prajākāmāḥ saukumāryārthinaśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्त्योजःस्मृतिमेधाग्निबुद्धीन्द्रियबलार्थिनः पिबेयुः सर्पिरार्ताश्च दाहशस्त्रविषाग्निभिः

dīptyojaḥsmṛtimedhāgnibuddhīndriyabalārthinaḥ pibeyuḥ sarpirārtāśca dāhaśastraviṣāgnibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवृद्धश्लेष्ममेदस्काश्चलस्थूलगलोदराः वातव्याधिभिराविष्टा वातप्रकृतयश्च ये

pravṛddhaśleṣmamedaskāścalasthūlagalodarāḥ vātavyādhibhirāviṣṭā vātaprakṛtayaśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलं तनुत्वं लघुतां दृढतां स्थिरगात्रताम् स्निग्धश्लक्ष्णतनुत्वक्तां ये च काङ्क्षन्ति देहिनः

balaṃ tanutvaṃ laghutāṃ dṛḍhatāṃ sthiragātratām snigdhaślakṣṇatanutvaktāṃ ye ca kāṅkṣanti dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कृमिकोष्ठाः क्रूरकोष्ठास्तथा नाडीभिरर्दिताः पिबेयुः शीतले काले तैलं तैलोचिताश्च ये

kṛmikoṣṭhāḥ krūrakoṣṭhāstathā nāḍībhirarditāḥ pibeyuḥ śītale kāle tailaṃ tailocitāśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातातपसहा ये च रूक्षा भाराध्वकर्शिताः संशुष्करेतोरुधिरा निष्पीतकफमेदसः

vātātapasahā ye ca rūkṣā bhārādhvakarśitāḥ saṃśuṣkaretorudhirā niṣpītakaphamedasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिसन्धिसिरास्नायुमर्मकोष्ठमहारुजः बलवान्मारुतो येषां खानि चावृत्य तिष्ठति

asthisandhisirāsnāyumarmakoṣṭhamahārujaḥ balavānmāruto yeṣāṃ khāni cāvṛtya tiṣṭhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

महच्चाग्निबलं येषां वसासात्म्याश्च ये नराः तेषां स्नेहयितव्यानां वसापानं विधीयते

mahaccāgnibalaṃ yeṣāṃ vasāsātmyāśca ye narāḥ teṣāṃ snehayitavyānāṃ vasāpānaṃ vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीप्ताग्नयः क्लेशसहा घस्मराः स्नेहसेविनः वातार्ताः क्रूरकोष्ठाश्च स्नेह्या मज्जानमाप्नुयुः

dīptāgnayaḥ kleśasahā ghasmarāḥ snehasevinaḥ vātārtāḥ krūrakoṣṭhāśca snehyā majjānamāpnuyuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

येभ्यो येभ्यो हितो यो यः स्नेहः स परिकीर्तितः स्नेहनस्य प्रकर्षौ तु सप्तरात्रत्रिरात्रकौ

yebhyo yebhyo hito yo yaḥ snehaḥ sa parikīrtitaḥ snehanasya prakarṣau tu saptarātratrirātrakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वेद्याः शोधयितव्याश्च रूक्षा वातविकारिणः व्यायाममद्यस्त्रीनित्याः स्नेह्याः स्युर्ये च चिन्तकाः

svedyāḥ śodhayitavyāśca rūkṣā vātavikāriṇaḥ vyāyāmamadyastrīnityāḥ snehyāḥ syurye ca cintakāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संशोधनादृते येषां रूक्षणं सम्प्रवक्ष्यते न तेषां स्नेहनं शस्तमुत्सन्नकफमेदसाम्

saṃśodhanādṛte yeṣāṃ rūkṣaṇaṃ sampravakṣyate na teṣāṃ snehanaṃ śastamutsannakaphamedasām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अभिष्यण्णाननगुदा नित्यमन्दाग्नयश्च ये तृष्णामूर्च्छापरीताश्च गर्भिण्यस्तालुशोषिणः

abhiṣyaṇṇānanagudā nityamandāgnayaśca ye tṛṣṇāmūrcchāparītāśca garbhiṇyastāluśoṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अन्नद्विषश्छर्दयन्तो जठरामगरार्दिताः दुर्बलाश्च प्रतान्ताश्च स्नेहग्लाना मदातुराः

annadviṣaśchardayanto jaṭharāmagarārditāḥ durbalāśca pratāntāśca snehaglānā madāturāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न स्नेह्या वर्तमानेषु न नस्तोबस्तिकर्मसु स्नेहपानात् प्रजायन्ते तेषां रोगाः सुदारुणाः

na snehyā vartamāneṣu na nastobastikarmasu snehapānāt prajāyante teṣāṃ rogāḥ sudāruṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुरीषं ग्रथितं रूक्षं वायुरप्रगुणो मृदुः पक्ता खरत्वं रौक्ष्यं च गात्रस्यास्निग्धलक्षणम्

purīṣaṃ grathitaṃ rūkṣaṃ vāyurapraguṇo mṛduḥ paktā kharatvaṃ raukṣyaṃ ca gātrasyāsnigdhalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातानुलोम्यं दीप्तो ऽग्निर्वर्चः स्निग्धमसंहतम् मार्दवं स्निग्धता चाङ्गे स्निग्धानामुपजायते

vātānulomyaṃ dīpto 'gnirvarcaḥ snigdhamasaṃhatam mārdavaṃ snigdhatā cāṅge snigdhānāmupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुता गौरवं जाड्यं पुरीषस्याविपक्वता तन्द्रीर् अरुचिर् उत्केशः स्यादतिस्निग्धलक्षणम्

pāṇḍutā gauravaṃ jāḍyaṃ purīṣasyāvipakvatā tandrīr arucir utkeśaḥ syādatisnigdhalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रवोष्णमनभिष्यन्दि भोज्यमन्नं प्रमाणतः नातिस्निग्धमसंकीर्णं श्वः स्नेहं पातुमिच्छता

dravoṣṇamanabhiṣyandi bhojyamannaṃ pramāṇataḥ nātisnigdhamasaṃkīrṇaṃ śvaḥ snehaṃ pātumicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिबेत् संशमनं स्नेहमन्नकाले प्रकाङ्क्षितः शुद्ध्यर्थं पुनराहारे नैशे जीर्णे पिबेन्नरः

pibet saṃśamanaṃ snehamannakāle prakāṅkṣitaḥ śuddhyarthaṃ punarāhāre naiśe jīrṇe pibennaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णोदकोपचारी स्याद्ब्रह्मचारी क्षपाशयः शकृन्मूत्रानिलोद्गारानुदीर्णांश्च न धारयेत्

uṣṇodakopacārī syādbrahmacārī kṣapāśayaḥ śakṛnmūtrānilodgārānudīrṇāṃśca na dhārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायाममुच्चैर्वचनं क्रोधशोकौ हिमातपौ वर्जयेदप्रवातं च सेवेत शयनासनम्

vyāyāmamuccairvacanaṃ krodhaśokau himātapau varjayedapravātaṃ ca seveta śayanāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहं पीत्वा नरः स्नेहं प्रतिभुञ्जान एव च स्नेहमिथ्योपचाराद्धि जायन्ते दारुणा गदाः

snehaṃ pītvā naraḥ snehaṃ pratibhuñjāna eva ca snehamithyopacārāddhi jāyante dāruṇā gadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुकोष्ठस् त्रिरात्रेण स्निह्यत्यच्छोपसेवया स्निह्यति क्रूरकोष्ठस्तु सप्तरात्रेण मानवः

mṛdukoṣṭhas trirātreṇa snihyatyacchopasevayā snihyati krūrakoṣṭhastu saptarātreṇa mānavaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुडमिक्षुरसं मस्तु क्षीरम् उल्लोडितं दधि पायसं कृशरां सर्पिः काश्मर्यत्रिफलारसम्

guḍamikṣurasaṃ mastu kṣīram ulloḍitaṃ dadhi pāyasaṃ kṛśarāṃ sarpiḥ kāśmaryatriphalārasam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्राक्षारसं पीलुरसं जलमुष्णमथापि वा मद्यं वा तरुणं पीत्वा मृदुकोष्ठो विरिच्यते

drākṣārasaṃ pīlurasaṃ jalamuṣṇamathāpi vā madyaṃ vā taruṇaṃ pītvā mṛdukoṣṭho viricyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरेचयन्ति नैतानि क्रूरकोष्ठं कदाचन भवति क्रूरकोष्ठस्य ग्रहण्यत्युल्बणानिला

virecayanti naitāni krūrakoṣṭhaṃ kadācana bhavati krūrakoṣṭhasya grahaṇyatyulbaṇānilā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदीर्णपित्ताल्पकफा ग्रहणी मन्दमारुता मृदुकोष्ठस्य तस्मात् स सुविरेच्यो नरः स्मृतः

udīrṇapittālpakaphā grahaṇī mandamārutā mṛdukoṣṭhasya tasmāt sa suvirecyo naraḥ smṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदीर्णपित्ता ग्रहणी यस्य चाग्निबलं महत् भस्मीभवति तस्याशु स्नेहः पीतो ऽग्नितेजसा

udīrṇapittā grahaṇī yasya cāgnibalaṃ mahat bhasmībhavati tasyāśu snehaḥ pīto 'gnitejasā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स जग्ध्वा स्नेहमात्रां तामोजः प्रक्षारयन् बली स्नेहाग्निरुत्तमां तृष्णां सोपसर्गामुदीरयेत्

sa jagdhvā snehamātrāṃ tāmojaḥ prakṣārayan balī snehāgniruttamāṃ tṛṣṇāṃ sopasargāmudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नालं स्नेहसमृद्धस्य शमायान्नं सुगुर्वपि स चेत् सुशीतं सलिलं नासादयति दह्यते यथैवाशीविषः कक्षमध्यगः स्वविषाग्निना

nālaṃ snehasamṛddhasya śamāyānnaṃ sugurvapi sa cet suśītaṃ salilaṃ nāsādayati dahyate yathaivāśīviṣaḥ kakṣamadhyagaḥ svaviṣāgninā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजीर्णे यदि तु स्नेहे तृष्णा स्याच्छर्दयेद्भिषक् शीतोदकं पुनः पीत्वा भुक्त्वा रूक्षान्नमुल्लिखेत्

ajīrṇe yadi tu snehe tṛṣṇā syācchardayedbhiṣak śītodakaṃ punaḥ pītvā bhuktvā rūkṣānnamullikhet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न सर्पिः केवलं पित्ते सामे विशेषतः सर्वं ह्यनुरजेद्देहं हत्वा संज्ञां च मारयेत्

na sarpiḥ kevalaṃ pitte sāme viśeṣataḥ sarvaṃ hyanurajeddehaṃ hatvā saṃjñāṃ ca mārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तन्द्रा सोत्क्लेश आनाहो ज्वरः स्तम्भो विसंज्ञता कुष्ठानि कण्डूः पाण्डुत्वं शोफार्शांस्यरुचिस्तृषा

tandrā sotkleśa ānāho jvaraḥ stambho visaṃjñatā kuṣṭhāni kaṇḍūḥ pāṇḍutvaṃ śophārśāṃsyarucistṛṣā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जठरं ग्रहणीदोषाः स्तैमित्यं वाक्यनिग्रहः शूलमामप्रदोषाश्च जायन्ते स्नेहविभ्रमात्

jaṭharaṃ grahaṇīdoṣāḥ staimityaṃ vākyanigrahaḥ śūlamāmapradoṣāśca jāyante snehavibhramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्राप्युल्लेखनं शस्तं स्वेदः कालप्रतीक्षणम् प्रति प्रति व्याधिबलं बुद्ध्वा स्रंसनमेव च

tatrāpyullekhanaṃ śastaṃ svedaḥ kālapratīkṣaṇam prati prati vyādhibalaṃ buddhvā sraṃsanameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रारिष्टप्रयोगश्च रूक्षपानान्नसेवनम् मूत्राणां त्रिफलायाश्च स्नेहव्यापत्तिभेषजम्

takrāriṣṭaprayogaśca rūkṣapānānnasevanam mūtrāṇāṃ triphalāyāśca snehavyāpattibheṣajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अकाले चाहितश्चैव मात्रया न च योजितः स्नेहो मिथ्योपचाराच्च व्यापद्येतातिसेवितः

akāle cāhitaścaiva mātrayā na ca yojitaḥ sneho mithyopacārācca vyāpadyetātisevitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहात् प्रस्कन्दनं जन्तुस्त्रिरात्रोपरतः पिबेत् स्नेहवद्द्रवमुष्णं च त्र्यहं भुक्त्वा रसौदनम्

snehāt praskandanaṃ jantustrirātroparataḥ pibet snehavaddravamuṣṇaṃ ca tryahaṃ bhuktvā rasaudanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाहोपरतस्तद्वद्भुक्त्वा प्रच्छर्दनं पिबेत् स्यात्त्वसंशोधनार्थीये वृत्तिः स्नेहे विरिक्तवत्

ekāhoparatastadvadbhuktvā pracchardanaṃ pibet syāttvasaṃśodhanārthīye vṛttiḥ snehe viriktavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहद्विषः स्नेहनित्या मृदुकोष्ठाश्च ये नराः क्लेशासहा मद्यनित्यास्तेषामिष्टा विचारणा

snehadviṣaḥ snehanityā mṛdukoṣṭhāśca ye narāḥ kleśāsahā madyanityāsteṣāmiṣṭā vicāraṇā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लावतैत्तिरमायूरहांसवाराहकौक्कुटाः गव्याजौरभ्रमात्स्याश्च रसाः स्युः स्नेहने हिताः

lāvataittiramāyūrahāṃsavārāhakaukkuṭāḥ gavyājaurabhramātsyāśca rasāḥ syuḥ snehane hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवकोलकुलत्थाश्च स्नेहाः सगुडशर्कराः दाडिमं दधि सव्योषं रससंयोगसंग्रहः

yavakolakulatthāśca snehāḥ saguḍaśarkarāḥ dāḍimaṃ dadhi savyoṣaṃ rasasaṃyogasaṃgrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहयन्ति तिलाः पूर्वं जग्धाः सस्नेहफाणिताः कृशराश्च बहुस्नेहास्तिलकाम्बलिकास्तथा

snehayanti tilāḥ pūrvaṃ jagdhāḥ sasnehaphāṇitāḥ kṛśarāśca bahusnehāstilakāmbalikāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाणितं शृङ्गवेरं च तैलं च सुरया सह पिबेद्रूक्षो भृतैर्मांसैर्जीर्णे ऽश्नीयाच्च भोजनम्

phāṇitaṃ śṛṅgaveraṃ ca tailaṃ ca surayā saha pibedrūkṣo bhṛtairmāṃsairjīrṇe 'śnīyācca bhojanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलं सुराया मण्डेन वसां मज्जानमेव वा पिबन् सफाणितं क्षीरं नरः स्निह्यति वातिकः

tailaṃ surāyā maṇḍena vasāṃ majjānameva vā piban saphāṇitaṃ kṣīraṃ naraḥ snihyati vātikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धारोष्णं स्नेहसंयुक्तं पीत्वा सशर्करं पयः नरः स्निह्यति पीत्वा वा सरं दध्नः सफाणितम्

dhāroṣṇaṃ snehasaṃyuktaṃ pītvā saśarkaraṃ payaḥ naraḥ snihyati pītvā vā saraṃ dadhnaḥ saphāṇitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाञ्चप्रसृतिकी पेया पायसो माषमिश्रकः क्षीरसिद्धो बहुस्नेहः स्नेहयेदचिरान्नरम्

pāñcaprasṛtikī peyā pāyaso māṣamiśrakaḥ kṣīrasiddho bahusnehaḥ snehayedacirānnaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिस्तैलवसामज्जातण्डुलप्रसृतैः शृता पाञ्चप्रसृतिकी पेया पेया स्नेहनमिच्छता

sarpistailavasāmajjātaṇḍulaprasṛtaiḥ śṛtā pāñcaprasṛtikī peyā peyā snehanamicchatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्राम्यानूपौदकं मांसं गुडं दधि पयस्तिलान् कुष्ठी शोथी प्रमेही च स्नेहने न प्रयोजयेत्

grāmyānūpaudakaṃ māṃsaṃ guḍaṃ dadhi payastilān kuṣṭhī śothī pramehī ca snehane na prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहैर्यथार्हं तान् सिद्धैः स्नेहयेदविकारिभिः पिप्पलीभिर्हरीतक्या सिद्धैस्त्रिफलयापि वा

snehairyathārhaṃ tān siddhaiḥ snehayedavikāribhiḥ pippalībhirharītakyā siddhaistriphalayāpi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्राक्षामलकयूषाभ्यां दध्ना चाम्लेन साधयेत् व्योषगर्भं भिषक् स्नेहं पीत्वा स्निह्यति तं नरः

drākṣāmalakayūṣābhyāṃ dadhnā cāmlena sādhayet vyoṣagarbhaṃ bhiṣak snehaṃ pītvā snihyati taṃ naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवकोलकुलत्थानां रसाः क्षारः सुरा दधि क्षीरसर्पिश्च तत् सिद्धं स्नेहनीयं घृतोत्तमम्

yavakolakulatthānāṃ rasāḥ kṣāraḥ surā dadhi kṣīrasarpiśca tat siddhaṃ snehanīyaṃ ghṛtottamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलमज्जवसासर्पिर्बदरत्रिफलारसैः योनिशुक्रप्रदोषेषु साधयित्वा प्रयोजयेत्

tailamajjavasāsarpirbadaratriphalārasaiḥ yoniśukrapradoṣeṣu sādhayitvā prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गृह्णात्यम्बु यथा वस्त्रं प्रस्रवत्यधिकं यथा यथाग्नि जीर्यति स्नेहस्तथा स्रवति चाधिकः

gṛhṇātyambu yathā vastraṃ prasravatyadhikaṃ yathā yathāgni jīryati snehastathā sravati cādhikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा वाक्लेद्य मृत्पिण्डमासिक्तं त्वरया जलम् स्रवति स्रंसते स्नेहस्तथा त्वरितसेवितः

yathā vākledya mṛtpiṇḍamāsiktaṃ tvarayā jalam sravati sraṃsate snehastathā tvaritasevitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लवणोपहिताः स्नेहाः स्नेहयन्त्यचिरान्नरम् तद्ध्यभिष्यन्द्यरूक्षं च सूक्ष्ममुष्णं व्यवायि च

lavaṇopahitāḥ snehāḥ snehayantyacirānnaram taddhyabhiṣyandyarūkṣaṃ ca sūkṣmamuṣṇaṃ vyavāyi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहमग्रे प्रयुञ्जीत ततः स्वेदमनन्तरम् स्नेहस्वेदोपपन्नस्य संशोधनमथेतरत्

snehamagre prayuñjīta tataḥ svedamanantaram snehasvedopapannasya saṃśodhanamathetarat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः स्नेहाः स्नेहविधिः कृत्स्नव्यापत्सिद्धिः सभेषजा यथाप्रश्नं भगवता व्याहृतं चान्द्रभागिना

tatra ślokaḥ snehāḥ snehavidhiḥ kṛtsnavyāpatsiddhiḥ sabheṣajā yathāpraśnaṃ bhagavatā vyāhṛtaṃ cāndrabhāginā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.