अथातः स्वेदाध्यायं व्याख्यास्यामः
athātaḥ svedādhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·1·1.14
Caraka-saṃhitā (the text alone) 1.14
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतः स्वेदाः प्रवक्ष्यन्ते यैर्यथावत्प्रयोजितैः स्वेदसाध्याः प्रशाम्यन्ति गदा वातकफात्मकाः
ataḥ svedāḥ pravakṣyante yairyathāvatprayojitaiḥ svedasādhyāḥ praśāmyanti gadā vātakaphātmakāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहपूर्वं प्रयुक्तेन स्वेदेनावजिते ऽनिले पुरीषमूत्ररेतांसि न सजन्ति कथंचन
snehapūrvaṃ prayuktena svedenāvajite 'nile purīṣamūtraretāṃsi na sajanti kathaṃcana
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुष्काण्यपि हि काष्ठानि स्नेहस्वेदोपपादनैः नमयन्ति यथान्यायं किं पुनर्जीवतो नरान्
śuṣkāṇyapi hi kāṣṭhāni snehasvedopapādanaiḥ namayanti yathānyāyaṃ kiṃ punarjīvato narān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगर्तुव्याधितापेक्षो नात्युष्णो ऽतिमृदुर्न च द्रव्यवान् कल्पितो देशे स्वेदः कार्यकरो मतः
rogartuvyādhitāpekṣo nātyuṣṇo 'timṛdurna ca dravyavān kalpito deśe svedaḥ kāryakaro mataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्याधौ शीते शरीरे च महान् स्वेदो महाबले दुर्बले दुर्बलः स्वेदो मध्यमे मध्यमो हितः
vyādhau śīte śarīre ca mahān svedo mahābale durbale durbalaḥ svedo madhyame madhyamo hitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातश्लेष्मणि वाते वा कफे वा स्वेद इष्यते स्निग्धरूक्षस्तथा स्निग्धो रूक्षश्चाप्युपकल्पितः
vātaśleṣmaṇi vāte vā kaphe vā sveda iṣyate snigdharūkṣastathā snigdho rūkṣaścāpyupakalpitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमाशयगते वाते कफे पक्वाशयाश्रिते रूक्षपूर्वो हितः स्वेदः स्नेहपूर्वस्तथैव च
āmāśayagate vāte kaphe pakvāśayāśrite rūkṣapūrvo hitaḥ svedaḥ snehapūrvastathaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वृषणौ हृदयं दृष्टी स्वेदयेन्मृदु नैव वा मध्यमं वङ्क्षणौ शेषमङ्गावयवमिष्टतः
vṛṣaṇau hṛdayaṃ dṛṣṭī svedayenmṛdu naiva vā madhyamaṃ vaṅkṣaṇau śeṣamaṅgāvayavamiṣṭataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुशुद्धैर्नक्तकैः पिण्ड्या गोधूमानामथापि वा पद्मोत्पलपलाशैर्वा स्वेद्यः संवृत्य चक्षुषी
suśuddhairnaktakaiḥ piṇḍyā godhūmānāmathāpi vā padmotpalapalāśairvā svedyaḥ saṃvṛtya cakṣuṣī
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मुक्तावलीभिः शीताभिः शीतलैर्भाजनैरपि जलार्द्रैर्जलजैर्हस्तैः स्विद्यतो हृदयं स्पृशेत्
muktāvalībhiḥ śītābhiḥ śītalairbhājanairapi jalārdrairjalajairhastaiḥ svidyato hṛdayaṃ spṛśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतशूलव्युपरमे स्तम्भगौरवनिग्रहे संजाते मार्दवे स्वेदे स्वेदनाद्विरतिर्मता
śītaśūlavyuparame stambhagauravanigrahe saṃjāte mārdave svede svedanādviratirmatā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पित्तप्रकोपो मूर्च्छा च शरीरसदनं तृषा दाहः स्वराङ्गदौर्बल्यम् अतिस्विन्नस्य लक्षणम्
pittaprakopo mūrcchā ca śarīrasadanaṃ tṛṣā dāhaḥ svarāṅgadaurbalyam atisvinnasya lakṣaṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उक्तस्तस्याशितीये यो ग्रैष्मिकः सर्वशो विधिः सो ऽतिस्विन्नस्य कर्तव्यो मधुरः स्निग्धशीतलः
uktastasyāśitīye yo graiṣmikaḥ sarvaśo vidhiḥ so 'tisvinnasya kartavyo madhuraḥ snigdhaśītalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमद्यनित्यानां गर्भिण्या रक्तपित्तिनाम् पित्तिनां सातिसाराणां रूक्षाणां मधुमेहिनाम्
kaṣāyamadyanityānāṃ garbhiṇyā raktapittinām pittināṃ sātisārāṇāṃ rūkṣāṇāṃ madhumehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विदग्धभ्रष्टब्रध्नानां विषमद्यविकारिणाम् श्रान्तानां नष्टसंज्ञानां स्थूलानां पित्तमेहिनाम्
vidagdhabhraṣṭabradhnānāṃ viṣamadyavikāriṇām śrāntānāṃ naṣṭasaṃjñānāṃ sthūlānāṃ pittamehinām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्यतां क्षुधितानां च क्रुद्धानां शोचतामपि कामल्युदरिणां चैव क्षतानाम् आढ्यरोगिणाम्
tṛṣyatāṃ kṣudhitānāṃ ca kruddhānāṃ śocatāmapi kāmalyudariṇāṃ caiva kṣatānām āḍhyarogiṇām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दुर्बलातिविशुष्काणामुपक्षीणौजसां तथा भिषक् तैमिरिकाणां च न स्वेदमवतारयेत्
durbalātiviśuṣkāṇāmupakṣīṇaujasāṃ tathā bhiṣak taimirikāṇāṃ ca na svedamavatārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रतिश्याये च कासे च हिक्काश्वासेष्वलाघवे कर्णमन्याशिरःशूले स्वरभेदे गलग्रहे
pratiśyāye ca kāse ca hikkāśvāseṣvalāghave karṇamanyāśiraḥśūle svarabhede galagrahe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अर्दितैकाङ्गसर्वाङ्गपक्षाघाते विनामके कोष्ठानाहविबन्धेषु मूत्राघाते विजृम्भके
arditaikāṅgasarvāṅgapakṣāghāte vināmake koṣṭhānāhavibandheṣu mūtrāghāte vijṛmbhake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पार्श्वपृष्ठकटीकुक्षिसंग्रहे गृध्रसीषु च मूत्रकृच्छ्रे महत्त्वे च मुष्कयोरङ्गमर्दके
pārśvapṛṣṭhakaṭīkukṣisaṃgrahe gṛdhrasīṣu ca mūtrakṛcchre mahattve ca muṣkayoraṅgamardake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पादजानूरुजङ्घार्तिसंग्रहे श्वयथावपि खल्लीष्वामेषु शीते च वेपथौ वातकण्टके
pādajānūrujaṅghārtisaṃgrahe śvayathāvapi khallīṣvāmeṣu śīte ca vepathau vātakaṇṭake
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संकोचायामशूलेषु स्तम्भगौरवसुप्तिषु सर्वाङ्गेषु विकारेषु स्वेदनं हितमुच्यते
saṃkocāyāmaśūleṣu stambhagauravasuptiṣu sarvāṅgeṣu vikāreṣu svedanaṃ hitamucyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तिलमाषकुलत्थाम्लघृततैलामिषौदनैः पायसैः कृशरैर्मांसैः पिण्डस्वेदं प्रयोजयेत्
tilamāṣakulatthāmlaghṛtatailāmiṣaudanaiḥ pāyasaiḥ kṛśarairmāṃsaiḥ piṇḍasvedaṃ prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोखरोष्ट्रवराहाश्वशकृद्भिः सतुषैर्यवैः सिकतापांशुपाषाणकरीषायसपूटकैः
gokharoṣṭravarāhāśvaśakṛdbhiḥ satuṣairyavaiḥ sikatāpāṃśupāṣāṇakarīṣāyasapūṭakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लैष्मिकान् स्वेदयेत् पूर्वैर्वातिकान् समुपाचरेत् द्रव्याण्येतानि शस्यन्ते यथास्वं प्रस्तरेष्वपि
ślaiṣmikān svedayet pūrvairvātikān samupācaret dravyāṇyetāni śasyante yathāsvaṃ prastareṣvapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूगृहेषु च जेन्ताकेषूष्णगर्भगृहेषु च विधूमाङ्गारतप्तेषु स्वभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्
bhūgṛheṣu ca jentākeṣūṣṇagarbhagṛheṣu ca vidhūmāṅgāratapteṣu svabhyaktaḥ svidyate sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ग्राम्यानूपौदकं मांसं पयो बस्तशिरस्तथा वराहमध्यपित्तासृक् स्नेहवत्तिलतण्डुलाः
grāmyānūpaudakaṃ māṃsaṃ payo bastaśirastathā varāhamadhyapittāsṛk snehavattilataṇḍulāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्येतानि समुत्क्वाथ्य नाडीस्वेदं प्रयोजयेत् देशकालविभागज्ञो युक्त्यपेक्षो भिषक्तमः
ityetāni samutkvāthya nāḍīsvedaṃ prayojayet deśakālavibhāgajño yuktyapekṣo bhiṣaktamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वारुणामृतकैरण्डशिग्रुमूलकसर्षपैः वासावंशकरञ्जार्कपत्रैरश्मन्तकस्य च
vāruṇāmṛtakairaṇḍaśigrumūlakasarṣapaiḥ vāsāvaṃśakarañjārkapatrairaśmantakasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शोभाञ्जनकसैरेयमालतीसुरसार्जकैः पत्रैरुत्क्वाथ्य सलिलं नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्
śobhāñjanakasaireyamālatīsurasārjakaiḥ patrairutkvāthya salilaṃ nāḍīsvedaṃ prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भूतीकपञ्चमूलाभ्यां सुरया दधिमस्तुना मूत्रैरम्लैश्च सस्नेहैर्नाडीस्वेदं प्रयोजयेत्
bhūtīkapañcamūlābhyāṃ surayā dadhimastunā mūtrairamlaiśca sasnehairnāḍīsvedaṃ prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एत एव च निर्यूहाः प्रयोज्या जलकोष्ठके स्वेदनार्थं घृतक्षीरतैलकोष्ठांश्च कारयेत्
eta eva ca niryūhāḥ prayojyā jalakoṣṭhake svedanārthaṃ ghṛtakṣīratailakoṣṭhāṃśca kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गोधूमशकलैश्चूर्णैर्यवानामम्लसंयुतैः सस्नेहकिण्वलवणैरुपनाहः प्रशस्यते
godhūmaśakalaiścūrṇairyavānāmamlasaṃyutaiḥ sasnehakiṇvalavaṇairupanāhaḥ praśasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गन्धैः सुरायाः किण्वेन जीवन्त्या शतपुष्पया उमया कुष्ठतैलाभ्यां युक्तया चोपनाहयेत्
gandhaiḥ surāyāḥ kiṇvena jīvantyā śatapuṣpayā umayā kuṣṭhatailābhyāṃ yuktayā copanāhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
चर्मभिश्चोपनद्धव्यः सलोमभिरपूतिभिः उष्णवीर्यैरलाभे तु कौशेयाविकशाटकैः
carmabhiścopanaddhavyaḥ salomabhirapūtibhiḥ uṣṇavīryairalābhe tu kauśeyāvikaśāṭakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रात्रौ बद्धं दिवा मुञ्चेन्मुञ्चेद्रात्रौ दिवा कृतम् विदाहपरिहारार्थं स्यात् प्रकर्षस्तु शीतले
rātrau baddhaṃ divā muñcenmuñcedrātrau divā kṛtam vidāhaparihārārthaṃ syāt prakarṣastu śītale
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सङ्करः प्रस्तरो नाडी परिषेको ऽवगाहनम् जेन्ताको ऽश्मघनः कर्षूः कुटी भूः कुम्भिकैव च
saṅkaraḥ prastaro nāḍī pariṣeko 'vagāhanam jentāko 'śmaghanaḥ karṣūḥ kuṭī bhūḥ kumbhikaiva ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूपो होलाक इत्येते स्वेदयन्ति त्रयोदश तान् यथावत् प्रवक्ष्यामि सर्वानेवानुपूर्वशः
kūpo holāka ityete svedayanti trayodaśa tān yathāvat pravakṣyāmi sarvānevānupūrvaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र वस्त्रान्तरितैर् अवस्त्रान्तरितैर् वा पिण्डैर्यथोक्तैरुपस्वेदनं सङ्करस्वेद इति विद्यात्
tatra vastrāntaritair avastrāntaritair vā piṇḍairyathoktairupasvedanaṃ saṅkarasveda iti vidyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शूकशमीधान्यपुलाकानां वेशवारपायसकृशरोत्कारिकादीनां वा प्रस्तरे कौशेयाविकोत्तरप्रच्छदे पञ्चाङ्गुलोरुबूकार्कपत्रप्रच्छदे वा स्वभ्यक्तसर्वगात्रस्य शयानस्योपस्वेदनं प्रस्तरस्वेद इति विद्यात्
śūkaśamīdhānyapulākānāṃ veśavārapāyasakṛśarotkārikādīnāṃ vā prastare kauśeyāvikottarapracchade pañcāṅgulorubūkārkapatrapracchade vā svabhyaktasarvagātrasya śayānasyopasvedanaṃ prastarasveda iti vidyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदनद्रव्याणां पुनर्मूलफलपत्रशुङ्गादीनां मृगशकुनपिशितशिरस्पदादीनामुष्णस्वभावानां वा यथार्हमम्ललवणस्नेहोपसंहितानां मूत्रक्षीरादीनां वा कुम्भ्यां बाष्पमनुद्वमन्त्यामुत्क्वथितानां नाड्या शरेषीकावंशदलकरञ्जार्कपत्रान्यतमकृतया गजाग्रहस्तसंस्थानया व्यामदीर्घया व्यामार्धदीर्घया वा व्यामचतुर्भागाष्टभागमूलाग्रपरिणाहस्रोतसा सर्वतो वातहरपत्रसंवृतच्छिद्रया द्विस्त्रिर्वा विनामितया वातहरसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रो बाष्पमुपहरेत् बाष्पो ह्यनृजुगामी विहतचण्डवेगस्त्वचम् अविदहन् सुखं स्वेदयतीति नाडीस्वेदः
svedanadravyāṇāṃ punarmūlaphalapatraśuṅgādīnāṃ mṛgaśakunapiśitaśiraspadādīnāmuṣṇasvabhāvānāṃ vā yathārhamamlalavaṇasnehopasaṃhitānāṃ mūtrakṣīrādīnāṃ vā kumbhyāṃ bāṣpamanudvamantyāmutkvathitānāṃ nāḍyā śareṣīkāvaṃśadalakarañjārkapatrānyatamakṛtayā gajāgrahastasaṃsthānayā vyāmadīrghayā vyāmārdhadīrghayā vā vyāmacaturbhāgāṣṭabhāgamūlāgrapariṇāhasrotasā sarvato vātaharapatrasaṃvṛtacchidrayā dvistrirvā vināmitayā vātaharasiddhasnehābhyaktagātro bāṣpamupaharet bāṣpo hyanṛjugāmī vihatacaṇḍavegastvacam avidahan sukhaṃ svedayatīti nāḍīsvedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातिकोत्तरवातिकानां पुनर्मूलादीनाम् उत्क्वाथैः सुखोष्णैः कुम्भीर् वर्षणिकाः प्रनाडीर् वा पूरयित्वा यथार्हसिद्धस्नेहाभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं परिषेचयेदिति परिषेकः
vātikottaravātikānāṃ punarmūlādīnām utkvāthaiḥ sukhoṣṇaiḥ kumbhīr varṣaṇikāḥ pranāḍīr vā pūrayitvā yathārhasiddhasnehābhyaktagātraṃ vastrāvacchannaṃ pariṣecayediti pariṣekaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातहरोत्क्वाथक्षीरतैलघृतपिशितरसोष्णसलिलकोष्ठकावगाहस्तु यथोक्त एवावगाहः
vātaharotkvāthakṣīratailaghṛtapiśitarasoṣṇasalilakoṣṭhakāvagāhastu yathokta evāvagāhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ जेन्ताकं चिकीर्षुर्भूमिं परीक्षेत तत्र पूर्वस्यां दिश्युत्तरस्यां वा गुणवति प्रशस्ते भूमिभागे कृष्णमधुरमृत्तिके सुवर्णमृत्तिके वा परीवापपुष्करिण्यादीनां जलाशयानामन्यतमस्य कूले दक्षिणे पश्चिमे वा सूपतीर्थे समसुविभक्तभूमिभागे सप्ताष्टौ वारत्नीर् उपक्रम्योदकात् प्राङ्मुखम् उदङ्मुखं वाभिमुखतीर्थं कूटागारं कारयेत् उत्सेधविस्तारतः परमरत्नीः षोडश समन्तात् सुवृत्तं मृत्कर्मसम्पन्नम् अनेकवातायनम् अस्य कूटागारस्यान्तः समन्ततो भित्तिमरत्निविस्तारोत्सेधां पिण्डिकां कारयेद् आ कपाटात् मध्ये चास्य कूटागारस्य चतुष्किष्कुमात्रं पुरुषप्रमाणं मृन्मयं कन्दुसंस्थानं बहुसूक्ष्मच्छिद्रमङ्गारकोष्ठकस्तम्भं सपिधानं कारयेत् तं च खादिराणाम् आश्वकर्णादीनां वा काष्ठानां पूरयित्वा प्रदीपयेत् स यदा जानीयात् साधु दग्धानि काष्ठानि गतधूमान्यवतप्तं च केवलमग्निना तदग्निगृहं स्वेदयोग्येन चोष्मणा युक्तमिति तत्रैनं पुरुषं वातहराभ्यक्तगात्रं वस्त्रावच्छन्नं प्रवेशयंश्चैनमनुशिष्यात् सौम्य प्रविश कल्याणायारोग्याय चेति प्रविश्य चैनां पिण्डिकामधिरुह्य पार्श्वापरपार्श्वाभ्यां यथासुखं शयीथाः न च त्वया स्वेदमूर्च्छापरीतेनापि सता पिण्डिकैषा विमोक्तव्या आ प्राणोच्छ्वासात् भ्रश्यमानो ह्यतः पिण्डिवकावकाशाद् द्वारम् अनधिगच्छन् स्वेदमूर्च्छापरीततया सद्यः प्राणाञ्जह्याः तस्मात् पिण्डिकामेनां न कथंचन मुञ्चेथाः त्वं यदा जानीयाः विगताभिष्यन्दमात्मानं सम्यक्प्रस्रुतस्वेदपिच्छं सर्वस्रोतोविमुक्तं लघूभूतम् अपगतविबन्धस्तम्भसुप्तिवेदनागौरवम् इति ततस्तां पिण्डिकामनुसरन् द्वारं प्रपद्येथाः निष्क्रम्य च न सहसा चक्षुषोः परिपालनार्थं शीतोदकम् उपस्पृशेथाः अपगतसन्तापक्लमस्तु मुहूर्तात् सुखोष्णेन वारिणा यथान्यायं परिषिक्तो ऽश्नीयाः इति जेन्ताकस्वेदः
atha jentākaṃ cikīrṣurbhūmiṃ parīkṣeta tatra pūrvasyāṃ diśyuttarasyāṃ vā guṇavati praśaste bhūmibhāge kṛṣṇamadhuramṛttike suvarṇamṛttike vā parīvāpapuṣkariṇyādīnāṃ jalāśayānāmanyatamasya kūle dakṣiṇe paścime vā sūpatīrthe samasuvibhaktabhūmibhāge saptāṣṭau vāratnīr upakramyodakāt prāṅmukham udaṅmukhaṃ vābhimukhatīrthaṃ kūṭāgāraṃ kārayet utsedhavistārataḥ paramaratnīḥ ṣoḍaśa samantāt suvṛttaṃ mṛtkarmasampannam anekavātāyanam asya kūṭāgārasyāntaḥ samantato bhittimaratnivistārotsedhāṃ piṇḍikāṃ kārayed ā kapāṭāt madhye cāsya kūṭāgārasya catuṣkiṣkumātraṃ puruṣapramāṇaṃ mṛnmayaṃ kandusaṃsthānaṃ bahusūkṣmacchidramaṅgārakoṣṭhakastambhaṃ sapidhānaṃ kārayet taṃ ca khādirāṇām āśvakarṇādīnāṃ vā kāṣṭhānāṃ pūrayitvā pradīpayet sa yadā jānīyāt sādhu dagdhāni kāṣṭhāni gatadhūmānyavataptaṃ ca kevalamagninā tadagnigṛhaṃ svedayogyena coṣmaṇā yuktamiti tatrainaṃ puruṣaṃ vātaharābhyaktagātraṃ vastrāvacchannaṃ praveśayaṃścainamanuśiṣyāt saumya praviśa kalyāṇāyārogyāya ceti praviśya caināṃ piṇḍikāmadhiruhya pārśvāparapārśvābhyāṃ yathāsukhaṃ śayīthāḥ na ca tvayā svedamūrcchāparītenāpi satā piṇḍikaiṣā vimoktavyā ā prāṇocchvāsāt bhraśyamāno hyataḥ piṇḍivakāvakāśād dvāram anadhigacchan svedamūrcchāparītatayā sadyaḥ prāṇāñjahyāḥ tasmāt piṇḍikāmenāṃ na kathaṃcana muñcethāḥ tvaṃ yadā jānīyāḥ vigatābhiṣyandamātmānaṃ samyakprasrutasvedapicchaṃ sarvasrotovimuktaṃ laghūbhūtam apagatavibandhastambhasuptivedanāgauravam iti tatastāṃ piṇḍikāmanusaran dvāraṃ prapadyethāḥ niṣkramya ca na sahasā cakṣuṣoḥ paripālanārthaṃ śītodakam upaspṛśethāḥ apagatasantāpaklamastu muhūrtāt sukhoṣṇena vāriṇā yathānyāyaṃ pariṣikto 'śnīyāḥ iti jentākasvedaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शयानस्य प्रमाणेन घनामश्ममयीं शिलाम् तापयित्वा मारुतघ्नैर्दारुभिः सम्प्रदीपितैः
śayānasya pramāṇena ghanāmaśmamayīṃ śilām tāpayitvā mārutaghnairdārubhiḥ sampradīpitaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यपोझ्य सर्वानङ्गारान् प्रोक्ष्य चैवोष्णवारिणा तां शिलामथ कुर्वीत कौशेयाविकसंस्तराम्
vyapojhya sarvānaṅgārān prokṣya caivoṣṇavāriṇā tāṃ śilāmatha kurvīta kauśeyāvikasaṃstarām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्यां स्वभ्यक्तसर्वाङ्गः स्वपन् स्विद्यति ना सुखम् कौरवाजिनकौशेयप्रावाराद्यैः सुसंवृतः
tasyāṃ svabhyaktasarvāṅgaḥ svapan svidyati nā sukham kauravājinakauśeyaprāvārādyaiḥ susaṃvṛtaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
इत्युक्तो ऽश्मघनस्वेदः कर्षूस्वेदः प्रवक्ष्यते खानयेच्छयनस्याधः कर्षूं स्थानविभागवित्
ityukto 'śmaghanasvedaḥ karṣūsvedaḥ pravakṣyate khānayecchayanasyādhaḥ karṣūṃ sthānavibhāgavit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दीप्तैरधूमैरङ्गारैस्तां कर्षूं पूरयेत्ततः तस्यामुपरि शय्यायां स्वपन् स्विद्यति ना सुखम्
dīptairadhūmairaṅgāraistāṃ karṣūṃ pūrayettataḥ tasyāmupari śayyāyāṃ svapan svidyati nā sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनत्युत्सेधविस्तारां वृत्ताकारामलोचनाम् घनभित्तिं कुटीं कृत्वा कुष्ठाद्यैः संप्रलेपयेत्
anatyutsedhavistārāṃ vṛttākārāmalocanām ghanabhittiṃ kuṭīṃ kṛtvā kuṣṭhādyaiḥ saṃpralepayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुटीमध्ये भिषक् शय्यां स्वास्तीर्णामुपकल्पयेत् प्रावाराजिनकौशेयकुथकम्बलगोलकैः
kuṭīmadhye bhiṣak śayyāṃ svāstīrṇāmupakalpayet prāvārājinakauśeyakuthakambalagolakaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हसन्तिकाभिरङ्गारपूर्णाभिस्तां च सर्वशः परिवार्यान्तरारोहेदभ्यक्तः स्विद्यते सुखम्
hasantikābhiraṅgārapūrṇābhistāṃ ca sarvaśaḥ parivāryāntarārohedabhyaktaḥ svidyate sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
य एवाश्मघनस्वेदविधिर्भूमौ स एव तु प्रशस्तायां निवातायां समायामुपदिश्यते
ya evāśmaghanasvedavidhirbhūmau sa eva tu praśastāyāṃ nivātāyāṃ samāyāmupadiśyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुम्भीं वातहरक्वाथपूर्णां भूमौ निखानयेत् अर्धभागं त्रिभागं वा शयनं तत्र चोपरि
kumbhīṃ vātaharakvāthapūrṇāṃ bhūmau nikhānayet ardhabhāgaṃ tribhāgaṃ vā śayanaṃ tatra copari
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्थापयेदासनं वापि नातिसान्द्रपरिच्छदम् अथ कुम्भ्यां सुसंतप्तान् प्रक्षिपेदयसो गुडान्
sthāpayedāsanaṃ vāpi nātisāndraparicchadam atha kumbhyāṃ susaṃtaptān prakṣipedayaso guḍān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाषाणान् वोष्मणा तेन तत्स्थः स्विद्यति ना सुखम् सुसंवृताङ्गः स्वभ्यक्तः स्नेहैरनिलनाशनैः
pāṣāṇān voṣmaṇā tena tatsthaḥ svidyati nā sukham susaṃvṛtāṅgaḥ svabhyaktaḥ snehairanilanāśanaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कूपं शयनविस्तारं द्विगुणं चापि वेधतः देशे निवाते शस्ते च कुर्यादन्तःसुमार्जितम्
kūpaṃ śayanavistāraṃ dviguṇaṃ cāpi vedhataḥ deśe nivāte śaste ca kuryādantaḥsumārjitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हस्त्यश्वगोखरोष्ट्राणां करीषैर्दग्धपूरिते स्ववच्छन्नः सुसंस्तीर्णे ऽभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्
hastyaśvagokharoṣṭrāṇāṃ karīṣairdagdhapūrite svavacchannaḥ susaṃstīrṇe 'bhyaktaḥ svidyati nā sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
धीतीकां तु करीषाणां यथोक्तानां प्रदीपयेत् शयनान्तःप्रमाणेन शय्यामुपरि तत्र च
dhītīkāṃ tu karīṣāṇāṃ yathoktānāṃ pradīpayet śayanāntaḥpramāṇena śayyāmupari tatra ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सुदग्धायां विधूमायां यथोक्तामुपकल्पयेत् स्ववच्छन्नः स्वपंस्तत्राभ्यक्तः स्विद्यति ना सुखम्
sudagdhāyāṃ vidhūmāyāṃ yathoktāmupakalpayet svavacchannaḥ svapaṃstatrābhyaktaḥ svidyati nā sukham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
होलाकस्वेद इत्येष सुखः प्रोक्तो महर्षिणा इति त्रयोदशविधः स्वेदो ऽग्निगुणसंश्रयः
holākasveda ityeṣa sukhaḥ prokto maharṣiṇā iti trayodaśavidhaḥ svedo 'gniguṇasaṃśrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
व्यायाम उष्णसदनं गुरुप्रावरणं क्षुधा बहुपानं भयक्रोधावुपनाहाहवातपाः
vyāyāma uṣṇasadanaṃ guruprāvaraṇaṃ kṣudhā bahupānaṃ bhayakrodhāvupanāhāhavātapāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्वेदयन्ति दशैतानि नरमग्निगुणादृते इत्युक्तो द्विविधः स्वेदः संयुक्तो ऽग्निगुणैर्न च
svedayanti daśaitāni naramagniguṇādṛte ityukto dvividhaḥ svedaḥ saṃyukto 'gniguṇairna ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकाङ्गसर्वाङ्गतः स्निग्धो रूक्षस्तथैव च इत्येतत्त्रिविधं द्वन्द्वं स्वेदमुद्दिश्य कीर्तितम्
ekāṅgasarvāṅgataḥ snigdho rūkṣastathaiva ca ityetattrividhaṃ dvandvaṃ svedamuddiśya kīrtitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धः स्वेदैरुपक्रम्यः स्विन्नः पथ्याशनो भवेत् तदहः स्विन्नगात्रस्तु व्यायामं वर्जयेन्नरः
snigdhaḥ svedairupakramyaḥ svinnaḥ pathyāśano bhavet tadahaḥ svinnagātrastu vyāyāmaṃ varjayennaraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोकाः स्वेदो यथा कार्यकरो हितो येभ्यश्च यद्विधः यत्र देशे यथा योग्यो देशो रक्ष्यश्च यो यथा
tatra ślokāḥ svedo yathā kāryakaro hito yebhyaśca yadvidhaḥ yatra deśe yathā yogyo deśo rakṣyaśca yo yathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्विन्नातिस्विन्नरूपाणि तथातिस्विन्नभेषजम् अस्वेद्याः स्वेदयोग्याश्च स्वेदद्रव्याणि कल्पना
svinnātisvinnarūpāṇi tathātisvinnabheṣajam asvedyāḥ svedayogyāśca svedadravyāṇi kalpanā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
त्रयोदशविधः स्वेदो विना दशविधो ऽग्निना संग्रहेण च षट् स्वेदाः स्वेदाध्याये निदर्शिताः स्वेदाधिकारे यद्वाच्यमुक्तमेतन्महर्षिणा शिष्यैस्तु प्रतिपत्तव्यमुपदेष्टा पुनर्वसुः
trayodaśavidhaḥ svedo vinā daśavidho 'gninā saṃgraheṇa ca ṣaṭ svedāḥ svedādhyāye nidarśitāḥ svedādhikāre yadvācyamuktametanmaharṣiṇā śiṣyaistu pratipattavyamupadeṣṭā punarvasuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.