Caraka-saṃhitā (the text alone) 1.2

अथातो ऽपामार्गतण्डुलीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāto 'pāmārgataṇḍulīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपामार्गस्य बीजानि पिप्पलीर्मरिचानि च विडङ्गान्यथ शिग्रूणि सर्षपांस्तुम्बुरूणि च

apāmārgasya bījāni pippalīrmaricāni ca viḍaṅgānyatha śigrūṇi sarṣapāṃstumburūṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजाजीं चाजगन्धां च पीलून्येलां हरेणुकाम् पृथ्वीकां सुरसां श्वेतां कुठेरकफणिज्झकौ

ajājīṃ cājagandhāṃ ca pīlūnyelāṃ hareṇukām pṛthvīkāṃ surasāṃ śvetāṃ kuṭherakaphaṇijjhakau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरीषबीजं लशुनं हरिद्रे लवणद्वयम् ज्योतिष्मतीं नागरं च दद्याच्छीर्षविरेचने

śirīṣabījaṃ laśunaṃ haridre lavaṇadvayam jyotiṣmatīṃ nāgaraṃ ca dadyācchīrṣavirecane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गौरवे शिरसः शूले पीनसे ऽर्धावभेदके क्रिमिव्याधावपस्मारे घ्राणनाशे प्रमोहके

gaurave śirasaḥ śūle pīnase 'rdhāvabhedake krimivyādhāvapasmāre ghrāṇanāśe pramohake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मदनं मधुकं निम्बं जीमूतं कृतवेधनम् पिप्पलीकुटजेक्ष्वाकूण्येलां धामार्गवाणि च

madanaṃ madhukaṃ nimbaṃ jīmūtaṃ kṛtavedhanam pippalīkuṭajekṣvākūṇyelāṃ dhāmārgavāṇi ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपस्थिते श्लेष्मपित्ते व्याधावामाशयाश्रये वमनार्थं प्रयुञ्जीत भिषग्देहमदूषयन्

upasthite śleṣmapitte vyādhāvāmāśayāśraye vamanārthaṃ prayuñjīta bhiṣagdehamadūṣayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिवृतां त्रिफलां दन्तीं नीलिनीं सप्तलां वचाम् कम्पिल्लकं गवाक्षीं च क्षीरिणीम् उदकीर्यकाम्

trivṛtāṃ triphalāṃ dantīṃ nīlinīṃ saptalāṃ vacām kampillakaṃ gavākṣīṃ ca kṣīriṇīm udakīryakām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीलून्यारग्वधं द्राक्षां द्रवन्तीं निचुलानि च पक्वाशयगते दोषे विरेकार्थं प्रयोजयेत्

pīlūnyāragvadhaṃ drākṣāṃ dravantīṃ niculāni ca pakvāśayagate doṣe virekārthaṃ prayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाटलां चाग्निमन्थं च बिल्वं श्योनाकमेव च काश्मर्यं शालपर्णीं च पृश्निपर्णीं निदिग्धिकाम्

pāṭalāṃ cāgnimanthaṃ ca bilvaṃ śyonākameva ca kāśmaryaṃ śālaparṇīṃ ca pṛśniparṇīṃ nidigdhikām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलां श्वदंष्ट्रां बृहतीमेरण्डं सपुनर्नवम् यवान् कुलत्थान् कोलानि गुडूचीं मदनानि च

balāṃ śvadaṃṣṭrāṃ bṛhatīmeraṇḍaṃ sapunarnavam yavān kulatthān kolāni guḍūcīṃ madanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलाशं कत्तृणं चैव स्नेहांश्च लवणानि च उदावर्ते विबन्धेषु युञ्ज्यादास्थापनेषु च

palāśaṃ kattṛṇaṃ caiva snehāṃśca lavaṇāni ca udāvarte vibandheṣu yuñjyādāsthāpaneṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत एवौषधगणात् संकल्प्यमनुवासनम् मारुतघ्नमिति प्रोक्तः संग्रहः पाञ्चकर्मिकः

ata evauṣadhagaṇāt saṃkalpyamanuvāsanam mārutaghnamiti proktaḥ saṃgrahaḥ pāñcakarmikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तान्युपस्थितदोषाणां स्नेहस्वेदोपपादनैः पञ्चकर्माणि कुर्वीत मात्राकालौ विचारयन्

tānyupasthitadoṣāṇāṃ snehasvedopapādanaiḥ pañcakarmāṇi kurvīta mātrākālau vicārayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मात्राकालाश्रया युक्तिः सिद्धिर्युक्तौ प्रतिष्ठिता तिष्ठत्युपरि युक्तिज्ञो द्रव्यज्ञानवतां सदा

mātrākālāśrayā yuktiḥ siddhiryuktau pratiṣṭhitā tiṣṭhatyupari yuktijño dravyajñānavatāṃ sadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं प्रवक्ष्यामि यवागूर्विविधौषधाः विविधानां विकाराणां तत्साध्यानां निवृत्तये

ata ūrdhvaṃ pravakṣyāmi yavāgūrvividhauṣadhāḥ vividhānāṃ vikārāṇāṃ tatsādhyānāṃ nivṛttaye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीपिप्पलीमूलचव्यचित्रकनागरैः यवागूर्दीपनीया स्याच्छूलघ्नी चोपसाधिता

pippalīpippalīmūlacavyacitrakanāgaraiḥ yavāgūrdīpanīyā syācchūlaghnī copasādhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दधित्थबिल्वचाङ्गेरीतक्रदाडिमसाधिता पाचनी ग्राहिणी पेया सवाते पाञ्चमूलिकी

dadhitthabilvacāṅgerītakradāḍimasādhitā pācanī grāhiṇī peyā savāte pāñcamūlikī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शालपर्णीबलाबिल्वैः पृश्निपर्ण्या च साधिता दाडिमाम्ला हिता पेया पित्तश्लेष्मातिसारिणाम्

śālaparṇībalābilvaiḥ pṛśniparṇyā ca sādhitā dāḍimāmlā hitā peyā pittaśleṣmātisāriṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयस्यर्धोदके छागे ह्रीवेरोत्पलनागरैः पेया रक्तातिसारघ्नी पृश्निपर्ण्या च साधिता

payasyardhodake chāge hrīverotpalanāgaraiḥ peyā raktātisāraghnī pṛśniparṇyā ca sādhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यात् सातिविषां पेयां सामे साम्लां सनागराम् श्वदंष्ट्राकण्टकारीभ्यां मूत्रकृच्छ्रे सफाणिताम्

dadyāt sātiviṣāṃ peyāṃ sāme sāmlāṃ sanāgarām śvadaṃṣṭrākaṇṭakārībhyāṃ mūtrakṛcchre saphāṇitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विडङ्गपिप्पलीमूलशिग्रुभिर्मरिचेन च तक्रसिद्धा यवागूः स्यात् क्रिमिघ्नी ससुवर्चिका

viḍaṅgapippalīmūlaśigrubhirmaricena ca takrasiddhā yavāgūḥ syāt krimighnī sasuvarcikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृद्वीकासारिवालजपिप्पलीमधुनागरैः पिपासाघ्नी विषघ्नी च सोमराजीविपाचिता

mṛdvīkāsārivālajapippalīmadhunāgaraiḥ pipāsāghnī viṣaghnī ca somarājīvipācitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धा वराहनिर्यूहे यवागूर्बृंहणी मता गवेधुकानां भृष्टानां कर्शनीया समाक्षिका

siddhā varāhaniryūhe yavāgūrbṛṃhaṇī matā gavedhukānāṃ bhṛṣṭānāṃ karśanīyā samākṣikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्पिष्मती बहुतिला स्नेहनी लवणान्विता कुशामलकनिर्यूहे श्यामाकानां विरूक्षणी

sarpiṣmatī bahutilā snehanī lavaṇānvitā kuśāmalakaniryūhe śyāmākānāṃ virūkṣaṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दशमूलीशृता कासहिक्काश्वासकफापहा यमके मदिरासिद्धा पक्वाशयरुजापहा

daśamūlīśṛtā kāsahikkāśvāsakaphāpahā yamake madirāsiddhā pakvāśayarujāpahā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाकैर्मांसैस्तिलैर्माषैः सिद्धा वर्चो निरस्यति जम्ब्वाम्रास्थिदधित्थाम्लबिल्वैः साङ्ग्राहिकी मता

śākairmāṃsaistilairmāṣaiḥ siddhā varco nirasyati jambvāmrāsthidadhitthāmlabilvaiḥ sāṅgrāhikī matā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षारचित्रकहिङ्ग्वम्लवेतसैर्भेदिनी मता अभयापिप्पलीमूलविश्वैर् वातानुलोमनी

kṣāracitrakahiṅgvamlavetasairbhedinī matā abhayāpippalīmūlaviśvair vātānulomanī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रसिद्धा यवागूः स्याद्घृतव्यापत्तिनाशिनी तैलव्यापदि शस्ता स्यात्तक्रपिण्याकसाधिता

takrasiddhā yavāgūḥ syādghṛtavyāpattināśinī tailavyāpadi śastā syāttakrapiṇyākasādhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गव्यमांसरसैः साम्ला विषमज्वरनाशिनी कण्ठ्या यवानां यमके पिप्पल्यामलकैः शृता

gavyamāṃsarasaiḥ sāmlā viṣamajvaranāśinī kaṇṭhyā yavānāṃ yamake pippalyāmalakaiḥ śṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्रचूडरसे सिद्धा रेतोमार्गरुजापहा समाषविदला वृष्या घृतक्षीरोपसाधिता

tāmracūḍarase siddhā retomārgarujāpahā samāṣavidalā vṛṣyā ghṛtakṣīropasādhitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपोदिकादधिभ्यां तु सिद्धा मदविनाशिनी क्षुधं हन्यादपामार्गक्षीरगोधारसैः शृता

upodikādadhibhyāṃ tu siddhā madavināśinī kṣudhaṃ hanyādapāmārgakṣīragodhārasaiḥ śṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः अष्टाविंशतिरित्येता यवाग्वः परिकीर्तिताः पञ्चकर्माणि चाश्रित्य प्रोक्तो भैषज्यसंग्रहः

tatra ślokaḥ aṣṭāviṃśatirityetā yavāgvaḥ parikīrtitāḥ pañcakarmāṇi cāśritya prokto bhaiṣajyasaṃgrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्वं मूलफलज्ञानहेतोरुक्तं यदौषधम् पञ्चकर्माश्रयज्ञानहेतोस्तत् कीर्तितं पुनः

pūrvaṃ mūlaphalajñānahetoruktaṃ yadauṣadham pañcakarmāśrayajñānahetostat kīrtitaṃ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्मृतिमान् हेतुयुक्तिज्ञो जितात्मा प्रतिपत्तिमान् भिषगौषधसंयोगैश्चिकित्सां कर्तुमर्हति

smṛtimān hetuyuktijño jitātmā pratipattimān bhiṣagauṣadhasaṃyogaiścikitsāṃ kartumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.