Caraka-saṃhitā (the text alone) 1.23

अथातः संतर्पणीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athātaḥ saṃtarpaṇīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संतर्पयति यः स्निग्धैर्मधुरैर्गुरुपिच्छिलैः नवान्नैर्नवमद्यैश्च मांसैश्चानूपवारिजैः

saṃtarpayati yaḥ snigdhairmadhurairgurupicchilaiḥ navānnairnavamadyaiśca māṃsaiścānūpavārijaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोरसैर्गौडिकैश्चान्नैः पैष्टिकैश्चातिमात्रशः चेष्टाद्वेषी दिवास्वप्नशय्यासनसुखे रतः

gorasairgauḍikaiścānnaiḥ paiṣṭikaiścātimātraśaḥ ceṣṭādveṣī divāsvapnaśayyāsanasukhe rataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रोगास्तस्योपजायन्ते संतर्पणनिमित्तजाः प्रमेहपिडकाकोठकण्डूपाण्ड्वामयज्वराः

rogāstasyopajāyante saṃtarpaṇanimittajāḥ pramehapiḍakākoṭhakaṇḍūpāṇḍvāmayajvarāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठान्यामप्रदोषाश्च मूत्रकृच्छ्रमरोचकः तन्द्रा क्लैब्यमतिस्थौल्यमालस्यं गुरुगात्रता

kuṣṭhānyāmapradoṣāśca mūtrakṛcchramarocakaḥ tandrā klaibyamatisthaulyamālasyaṃ gurugātratā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इन्द्रियस्रोतसां लेपो बुद्धेर्मोहः प्रमीलकः शोफाश्चैवंविधाश्चान्ये शीघ्रमप्रतिकुर्वतः

indriyasrotasāṃ lepo buddhermohaḥ pramīlakaḥ śophāścaivaṃvidhāścānye śīghramapratikurvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्तमुल्लेखनं तत्र विरेको रक्तमोक्षणम् व्यायामश्चोपवासश्च धूमाश्च स्वेदनानि च

śastamullekhanaṃ tatra vireko raktamokṣaṇam vyāyāmaścopavāsaśca dhūmāśca svedanāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्षौद्रश्चाभयाप्राशः प्रायो रूक्षान्नसेवनम् चूर्णप्रदेहा ये चोक्ताः कण्डूकोठविनाशनाः

sakṣaudraścābhayāprāśaḥ prāyo rūkṣānnasevanam cūrṇapradehā ye coktāḥ kaṇḍūkoṭhavināśanāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिफलारग्वधं पाठां सप्तपर्णं सवत्सकम् मुस्तं समदनं निम्बं जलेनोत्क्वथितं पिबेत्

triphalāragvadhaṃ pāṭhāṃ saptaparṇaṃ savatsakam mustaṃ samadanaṃ nimbaṃ jalenotkvathitaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेन मेहादयो यान्ति नाशमभ्यस्यतो ध्रुवम् मात्राकालप्रयुक्तेन संतर्पणसमुत्थिताः

tena mehādayo yānti nāśamabhyasyato dhruvam mātrākālaprayuktena saṃtarpaṇasamutthitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुस्तमारग्वधः पाठा त्रिफला देवदारु च श्वदंष्ट्रा खदिरो निम्बो हरिद्रे त्वक्च वत्सकात्

mustamāragvadhaḥ pāṭhā triphalā devadāru ca śvadaṃṣṭrā khadiro nimbo haridre tvakca vatsakāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसमेषां यथादोषं प्रातः प्रातः पिबन्नरः संतर्पणकृतैः सर्वैर्व्याधिभिः सम्प्रमुच्यते

rasameṣāṃ yathādoṣaṃ prātaḥ prātaḥ pibannaraḥ saṃtarpaṇakṛtaiḥ sarvairvyādhibhiḥ sampramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एभिश्चोद्वर्तनोद्घर्षस्नानयोगोपयोजितैः त्वग्दोषाः प्रशमं यान्ति तथा स्नेहोपसंहितैः

ebhiścodvartanodgharṣasnānayogopayojitaiḥ tvagdoṣāḥ praśamaṃ yānti tathā snehopasaṃhitaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठं गोमेदको हिङ्गु क्रौञ्चास्थि त्र्यूषणं वचा वृषकैले श्वदंष्ट्रा च खराह्वा चाश्मभेदकः

kuṣṭhaṃ gomedako hiṅgu krauñcāsthi tryūṣaṇaṃ vacā vṛṣakaile śvadaṃṣṭrā ca kharāhvā cāśmabhedakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रेण दधिमण्डेन बदराम्लरसेन वा मूत्रकृच्छ्रं प्रमेहं च पीतमेतद्व्यपोहति

takreṇa dadhimaṇḍena badarāmlarasena vā mūtrakṛcchraṃ pramehaṃ ca pītametadvyapohati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्राभयाप्रयोगैश्च त्रिफलायास्तथैव च अरिष्टानां प्रयोगैश्च यान्ति मेहादयः शमम्

takrābhayāprayogaiśca triphalāyāstathaiva ca ariṣṭānāṃ prayogaiśca yānti mehādayaḥ śamam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यूषणं त्रिफला क्षौद्रं क्रिमिघ्नम् अजमोदकः मन्थो ऽयं सक्तवस्तैलं हितो लोहोदकाप्लुतः

tryūṣaṇaṃ triphalā kṣaudraṃ krimighnam ajamodakaḥ mantho 'yaṃ saktavastailaṃ hito lohodakāplutaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्योषं विडङ्गं शिग्रूणि त्रिफलां कटुरोहिणीम् बृहत्यौ द्वे हरिद्रे द्वे पाठामतिविषां स्थिराम्

vyoṣaṃ viḍaṅgaṃ śigrūṇi triphalāṃ kaṭurohiṇīm bṛhatyau dve haridre dve pāṭhāmativiṣāṃ sthirām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिङ्गु केबुकमूलानि यवानीधान्यचित्रकान् सौवर्चलमजाजीं च हपुषां चेति चूर्णयेत्

hiṅgu kebukamūlāni yavānīdhānyacitrakān sauvarcalamajājīṃ ca hapuṣāṃ ceti cūrṇayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णतैलघृतक्षौद्रभागाः स्युर्मानतः समाः सक्तूनां षोडशगुणो भागः संतर्पणं पिबेत्

cūrṇatailaghṛtakṣaudrabhāgāḥ syurmānataḥ samāḥ saktūnāṃ ṣoḍaśaguṇo bhāgaḥ saṃtarpaṇaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रयोगादस्य शाम्यन्ति रोगाः संतर्पणोत्थिताः प्रमेहा मूढवाताश्च कुष्ठान्यर्शांसि कामलाः

prayogādasya śāmyanti rogāḥ saṃtarpaṇotthitāḥ pramehā mūḍhavātāśca kuṣṭhānyarśāṃsi kāmalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्लीहा पाण्ड्वामयः शोफो मूत्रकृच्छ्रमरोचकः हृद्रोगो राजयक्ष्मा च कासः श्वासो गलग्रहः

plīhā pāṇḍvāmayaḥ śopho mūtrakṛcchramarocakaḥ hṛdrogo rājayakṣmā ca kāsaḥ śvāso galagrahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्रिमयो ग्रहणीदोषाः श्वैत्र्यं स्थौल्यमतीव च नराणां दीप्यते चाग्निः स्मृतिर्बुद्धिश्च वर्धते

krimayo grahaṇīdoṣāḥ śvaitryaṃ sthaulyamatīva ca narāṇāṃ dīpyate cāgniḥ smṛtirbuddhiśca vardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यायामनित्यो जीर्णाशी यवगोधूमभोजनः संतर्पणकृतैर्दोषैः स्थौल्यं मुक्त्वा विमुच्यते

vyāyāmanityo jīrṇāśī yavagodhūmabhojanaḥ saṃtarpaṇakṛtairdoṣaiḥ sthaulyaṃ muktvā vimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उक्तं संतर्पणोत्थानामपतर्पणमौषधम् वक्ष्यन्ते सौषधाश्चोर्ध्वमपतर्पणजा गदाः

uktaṃ saṃtarpaṇotthānāmapatarpaṇamauṣadham vakṣyante sauṣadhāścordhvamapatarpaṇajā gadāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाग्निबलवर्णौजःशुक्रमांसपरिक्षयः ज्वरः कासानुबन्धश्च पार्श्वशूलमरोचकः

dehāgnibalavarṇaujaḥśukramāṃsaparikṣayaḥ jvaraḥ kāsānubandhaśca pārśvaśūlamarocakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्रोत्रदौर्बल्यमुन्मादः प्रलापो हृदयव्यथा विण्मूत्रसंग्रहः शूलं जङ्घोरुत्रिकसंश्रयम्

śrotradaurbalyamunmādaḥ pralāpo hṛdayavyathā viṇmūtrasaṃgrahaḥ śūlaṃ jaṅghorutrikasaṃśrayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्वास्थिसन्धिमेदश्च ये चान्ये वातजा गदाः ऊर्ध्ववातादयः सर्वे जायन्ते ते ऽपतर्पणात्

parvāsthisandhimedaśca ye cānye vātajā gadāḥ ūrdhvavātādayaḥ sarve jāyante te 'patarpaṇāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां संतर्पणं तज्ज्ञैः पुनराख्यातमौषधम् यत्तदात्वे समर्थं स्यादभ्यासे वा तदिष्यते

teṣāṃ saṃtarpaṇaṃ tajjñaiḥ punarākhyātamauṣadham yattadātve samarthaṃ syādabhyāse vā tadiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सद्यःक्षीणो हि सद्यो वै तर्पणेनोपचीयते नर्ते संतर्पणाभ्यासाच्चिरक्षीणस्तु पुष्यति

sadyaḥkṣīṇo hi sadyo vai tarpaṇenopacīyate narte saṃtarpaṇābhyāsāccirakṣīṇastu puṣyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाग्निदोषभैषज्यमात्राकालानुवर्तिना कार्यमत्वरमाणेन भेषजं चिरदुर्बले

dehāgnidoṣabhaiṣajyamātrākālānuvartinā kāryamatvaramāṇena bheṣajaṃ ciradurbale

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिता मांसरसास्तस्मै पयांसि च घृतानि च स्नानानि बस्तयो ऽभ्यङ्गास्तर्पणाश्च ये

hitā māṃsarasāstasmai payāṃsi ca ghṛtāni ca snānāni bastayo 'bhyaṅgāstarpaṇāśca ye

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरकासप्रसक्तानां कृशानां मूत्रकृच्छ्रिणाम् तृष्यतामूर्ध्ववातानां वक्ष्यन्ते तर्पणा हिताः

jvarakāsaprasaktānāṃ kṛśānāṃ mūtrakṛcchriṇām tṛṣyatāmūrdhvavātānāṃ vakṣyante tarpaṇā hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शर्करापिप्पलीतैलघृतक्षौद्रैः समांशकैः सक्तुद्विगुणितो वृष्यस्तेषां मन्थः प्रशस्यते

śarkarāpippalītailaghṛtakṣaudraiḥ samāṃśakaiḥ saktudviguṇito vṛṣyasteṣāṃ manthaḥ praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सक्तवो मदिरा क्षौद्रं शर्करा चेति तर्पणम् पिबेन्मारुतविण्मूत्रकफपित्तानुलोमनम्

saktavo madirā kṣaudraṃ śarkarā ceti tarpaṇam pibenmārutaviṇmūtrakaphapittānulomanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फाणितं सक्तवः सर्पिर्दधिमण्डो ऽम्लकाञ्जिकम् तर्पणं मूत्रकृच्छ्रघ्नमुदावर्तहरं पिबेत्

phāṇitaṃ saktavaḥ sarpirdadhimaṇḍo 'mlakāñjikam tarpaṇaṃ mūtrakṛcchraghnamudāvartaharaṃ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मन्थः खर्जूरमृद्वीकावृक्षाम्लाम्लीकदाडिमैः परूषकैः सामलकैर्युक्तो मद्यविकारनुत्

manthaḥ kharjūramṛdvīkāvṛkṣāmlāmlīkadāḍimaiḥ parūṣakaiḥ sāmalakairyukto madyavikāranut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादुरम्लो जलकृतः सस्नेहो रूक्ष एव वा सद्यः संतर्पणो मन्थः स्थैर्यवर्णबलप्रदः

svāduramlo jalakṛtaḥ sasneho rūkṣa eva vā sadyaḥ saṃtarpaṇo manthaḥ sthairyavarṇabalapradaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः संतर्पणोत्था ये रोगा रोगा ये चापतर्पणात् संतर्पणीये ते ऽध्याये सौषधाः परिकीर्तिताः

tatra ślokaḥ saṃtarpaṇotthā ye rogā rogā ye cāpatarpaṇāt saṃtarpaṇīye te 'dhyāye sauṣadhāḥ parikīrtitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.