Caraka-saṃhitā (the text alone) 1.3

अथात आरग्वधीयमध्यायं व्याख्यास्यामः

athāta āragvadhīyamadhyāyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरग्वधः सैडगजः करञ्जो वासा गुडूची मदनं हरिद्रे श्र्याह्वः सुराह्वः खदिरो धवश्च निम्बो विडङ्गं करवीरकत्वक्

āragvadhaḥ saiḍagajaḥ karañjo vāsā guḍūcī madanaṃ haridre śryāhvaḥ surāhvaḥ khadiro dhavaśca nimbo viḍaṅgaṃ karavīrakatvak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रन्थिश्च भौर्जो लशुनः शिरीषः सलोमशो गुग्गुलुकृष्णगन्धे फणिज्झको वत्सकसप्तपर्णौ पीलूनि कुष्ठं सुमनःप्रवालाः

granthiśca bhaurjo laśunaḥ śirīṣaḥ salomaśo guggulukṛṣṇagandhe phaṇijjhako vatsakasaptaparṇau pīlūni kuṣṭhaṃ sumanaḥpravālāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वचा हरेणुस्त्रिवृता निकुम्भो भल्लातकं गैरिकमञ्जनं च मनःशिलाले गृहधूम एला कासीसलोध्रार्जुनमुस्तसर्जाः

vacā hareṇustrivṛtā nikumbho bhallātakaṃ gairikamañjanaṃ ca manaḥśilāle gṛhadhūma elā kāsīsalodhrārjunamustasarjāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यर्धरूपैर्विहिताः षडेते गोपित्तपीताः पुनरेव पिष्टाः सिद्धाः परं सर्षपतैलयुक्ताश्चूर्णप्रदेहा भिषजा प्रयोज्याः

ityardharūpairvihitāḥ ṣaḍete gopittapītāḥ punareva piṣṭāḥ siddhāḥ paraṃ sarṣapatailayuktāścūrṇapradehā bhiṣajā prayojyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठानि कृच्छ्राणि नवं किलासं सुरेशलुप्तं किटिभं सदद्रु भगन्दरार्शांस्यपचीं सपामां हन्युः प्रयुक्तास्त्वचिरान्नराणाम्

kuṣṭhāni kṛcchrāṇi navaṃ kilāsaṃ sureśaluptaṃ kiṭibhaṃ sadadru bhagandarārśāṃsyapacīṃ sapāmāṃ hanyuḥ prayuktāstvacirānnarāṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठं हरिद्रे सुरसं पटोलं निम्बाश्वगन्धे सुरदारुशिग्रू ससर्षपं तुम्बुरुधान्यवन्यं चण्डां च चूर्णानि समानि कुर्यात्

kuṣṭhaṃ haridre surasaṃ paṭolaṃ nimbāśvagandhe suradāruśigrū sasarṣapaṃ tumburudhānyavanyaṃ caṇḍāṃ ca cūrṇāni samāni kuryāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैस्तक्रपिष्टैः प्रथमं शरीरं तैलाक्तमुद्वर्तयितुं यतेत तेनास्यकण्डूः पिडकाः सकोठाः कुष्ठानि शोफाश्च शमं व्रजन्ति

taistakrapiṣṭaiḥ prathamaṃ śarīraṃ tailāktamudvartayituṃ yateta tenāsyakaṇḍūḥ piḍakāḥ sakoṭhāḥ kuṣṭhāni śophāśca śamaṃ vrajanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कुष्ठामृतासङ्गकटङ्कटेरीकासीसकम्पिल्लकमुस्तलोध्राः सौगन्धिकं सर्जरसो विडङ्गं मनःशिलाले करवीरकत्वक्

kuṣṭhāmṛtāsaṅgakaṭaṅkaṭerīkāsīsakampillakamustalodhrāḥ saugandhikaṃ sarjaraso viḍaṅgaṃ manaḥśilāle karavīrakatvak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तैलाक्तगात्रस्य कृतानि चूर्णान्येतानि दद्यादवचूर्णनार्थम् दद्रूः सकण्डूः किटिभानि पामा विचर्चिका चैव तथैति शान्तिम्

tailāktagātrasya kṛtāni cūrṇānyetāni dadyādavacūrṇanārtham dadrūḥ sakaṇḍūḥ kiṭibhāni pāmā vicarcikā caiva tathaiti śāntim

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःशिलाले मरिचानि तैलमार्कं पयः कुष्ठहरः प्रदेहः तुत्थं विडङ्गं मरिचानि कुष्ठं लोध्रं च तद्वत् समनःशिलं स्यात्

manaḥśilāle maricāni tailamārkaṃ payaḥ kuṣṭhaharaḥ pradehaḥ tutthaṃ viḍaṅgaṃ maricāni kuṣṭhaṃ lodhraṃ ca tadvat samanaḥśilaṃ syāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसाञ्जनं सप्रपुनाडबीजं युक्तं कपित्थस्य रसेन लेपः करञ्जबीजैडगजं सकुष्ठं गोमूत्रपिष्टं च परः प्रदेहः

rasāñjanaṃ saprapunāḍabījaṃ yuktaṃ kapitthasya rasena lepaḥ karañjabījaiḍagajaṃ sakuṣṭhaṃ gomūtrapiṣṭaṃ ca paraḥ pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे हरिद्रे कुटजस्य बीजं करञ्जबीजं सुमनःप्रवालान् त्वचं समध्यां हयमारकस्य लेपं तिलक्षारयुतं विदध्यात्

ubhe haridre kuṭajasya bījaṃ karañjabījaṃ sumanaḥpravālān tvacaṃ samadhyāṃ hayamārakasya lepaṃ tilakṣārayutaṃ vidadhyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मनःशिला त्वक् कुटजात् सकुष्ठात् सलोमशः सैडगजः करञ्जः ग्रन्थिश्च भौर्जः करवीरमूलं चूर्णानि साध्यानि तुषोदकेन

manaḥśilā tvak kuṭajāt sakuṣṭhāt salomaśaḥ saiḍagajaḥ karañjaḥ granthiśca bhaurjaḥ karavīramūlaṃ cūrṇāni sādhyāni tuṣodakena

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पलाशनिर्दाहरसेन चापि कर्षोद्धृतान्याढकसंमितेन दर्वीप्रलेपं प्रवदन्ति लेपमेतं परं कुष्ठनिसूदनाय

palāśanirdāharasena cāpi karṣoddhṛtānyāḍhakasaṃmitena darvīpralepaṃ pravadanti lepametaṃ paraṃ kuṣṭhanisūdanāya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पर्णानि पिष्ट्वा चतुरङ्गुलस्य तक्रेण पर्णान्यथ काकमाच्याः तैलाक्तगात्रस्य नरस्य कुष्ठान्युद्वर्तयेदश्वहनच्छदैश्च

parṇāni piṣṭvā caturaṅgulasya takreṇa parṇānyatha kākamācyāḥ tailāktagātrasya narasya kuṣṭhānyudvartayedaśvahanacchadaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कोलं कुलत्थाः सुरदारुरास्नामाषातसीतैलानि कुष्ठम् वचा शताह्वा यवचूर्णमम्लमुष्णानि वातामयिनां प्रदेहः

kolaṃ kulatthāḥ suradārurāsnāmāṣātasītailāni kuṣṭham vacā śatāhvā yavacūrṇamamlamuṣṇāni vātāmayināṃ pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनूपमत्स्यामिषवेसवारैरुष्णैः प्रदेहः पवनापहः स्यात् स्नेहैश्चतुर्भिर् दशमूलमिश्रैर् गन्धौषधैश् चानिलहः प्रदेहः

ānūpamatsyāmiṣavesavārairuṣṇaiḥ pradehaḥ pavanāpahaḥ syāt snehaiścaturbhir daśamūlamiśrair gandhauṣadhaiś cānilahaḥ pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तक्रेण युक्तं यवचूर्णमुष्णं सक्षारमर्तिं जठरे निहन्यात् कुष्ठं शताह्वां सवचां यवानां चूर्णं सतैलाम्लमुशन्ति वाते

takreṇa yuktaṃ yavacūrṇamuṣṇaṃ sakṣāramartiṃ jaṭhare nihanyāt kuṣṭhaṃ śatāhvāṃ savacāṃ yavānāṃ cūrṇaṃ satailāmlamuśanti vāte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उभे शताह्वे मधुकं मधूकं बलां प्रियालं च कशेरुकं च घृतं विदारीं च सितोपलां च कुर्यात् प्रदेहं पवने सरक्ते

ubhe śatāhve madhukaṃ madhūkaṃ balāṃ priyālaṃ ca kaśerukaṃ ca ghṛtaṃ vidārīṃ ca sitopalāṃ ca kuryāt pradehaṃ pavane sarakte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रास्ना गुडूची मधुकं बले द्वे सजीवकं सर्षभकं पयश्च घृतं च सिद्धं मधुशेषयुक्तं रक्तानिलार्तिं प्रणुदेत् प्रदेहः

rāsnā guḍūcī madhukaṃ bale dve sajīvakaṃ sarṣabhakaṃ payaśca ghṛtaṃ ca siddhaṃ madhuśeṣayuktaṃ raktānilārtiṃ praṇudet pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाते सरक्ते सघृतं प्रदेहो गोधूमचूर्णं छगलीपयश्च नतोत्पलं चन्दनकुष्ठयुक्तं शिरोरुजायां सघृतं प्रदेहः

vāte sarakte saghṛtaṃ pradeho godhūmacūrṇaṃ chagalīpayaśca natotpalaṃ candanakuṣṭhayuktaṃ śirorujāyāṃ saghṛtaṃ pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रपौण्डरीकं सुरदारु कुष्ठं यष्ट्याह्वमेला कमलोत्पले च शिरोरुजायां सघृतः प्रदेहो लोहैरकापद्मकचोरकैश्च

prapauṇḍarīkaṃ suradāru kuṣṭhaṃ yaṣṭyāhvamelā kamalotpale ca śirorujāyāṃ saghṛtaḥ pradeho lohairakāpadmakacorakaiśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रास्ना हरिद्रे नलदं शताह्वे द्वे देवदारूणि सितोपला च जीवन्तिमूलं सघृतं सतैलमालेपनं पार्श्वरुजासु कोष्णम्

rāsnā haridre naladaṃ śatāhve dve devadārūṇi sitopalā ca jīvantimūlaṃ saghṛtaṃ satailamālepanaṃ pārśvarujāsu koṣṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैवालपद्मोत्पलवेत्रतुङ्गप्रपौण्डरीकाण्यमृणाललोध्रम् प्रियङ्गुकालेयकचन्दनानि निर्वापणः स्यात् सघृतः प्रदेहः

śaivālapadmotpalavetratuṅgaprapauṇḍarīkāṇyamṛṇālalodhram priyaṅgukāleyakacandanāni nirvāpaṇaḥ syāt saghṛtaḥ pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सितालतावेतसपद्मकानि यष्ट्याह्वमैन्द्री नलिनानि दूर्वा यवासमूलं कुशकाशयोश्च निर्वापणः स्याज्जलमेरका च

sitālatāvetasapadmakāni yaṣṭyāhvamaindrī nalināni dūrvā yavāsamūlaṃ kuśakāśayośca nirvāpaṇaḥ syājjalamerakā ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शैलेयमेलागुरुणी सकुष्ठे चण्डा नतं त्वक् सुरदारु रास्ना शीतं निहन्यादचिरात् प्रदेहो विषं शिरीषस्तु ससिन्धुवारः

śaileyamelāguruṇī sakuṣṭhe caṇḍā nataṃ tvak suradāru rāsnā śītaṃ nihanyādacirāt pradeho viṣaṃ śirīṣastu sasindhuvāraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरीषलामज्जकहेमलोध्रैस्त्वग्दोषसंस्वेदहरः प्रघर्षः पत्त्राम्बुलोध्राभयचन्दनानि शरीरदौर्गन्ध्यहरः प्रदेहः

śirīṣalāmajjakahemalodhraistvagdoṣasaṃsvedaharaḥ pragharṣaḥ pattrāmbulodhrābhayacandanāni śarīradaurgandhyaharaḥ pradehaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः इहात्रिजः सिद्धतमान् उवाच द्वात्रिंशतं सिद्धमहर्षिपूज्यः चूर्णप्रदेहान् विविधामयघ्नानारग्वधीये जगतो हितार्थम्

tatra ślokaḥ ihātrijaḥ siddhatamān uvāca dvātriṃśataṃ siddhamaharṣipūjyaḥ cūrṇapradehān vividhāmayaghnānāragvadhīye jagato hitārtham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.