Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·4·4.6·4.6.21

Caraka-saṃhitā (the text alone) 4.6.21

CS 4.6.21

तमेवमुक्तवन्तमग्निवेशं भगवान् पुनर्वसुरात्रेय उवाच पूर्वम् उक्तम् एतद्गर्भावक्रान्तौ यथायमभिनिवर्तते कुक्षौ यास्य यदा संतिष्ठतेऽङ्गजातम् विप्रतिवादास्त्वत्र बहुविधाः सूत्रकृतामृषीणां सन्ति सर्वेषां तानपि निबोधोच्यमानान् शिरःपूर्वम् अभिनिर्वर्तते कुक्षाविति कुमारशिरा भरद्वाजः पश्यति सर्वेन्द्रियाणां तदधिष्ठानमिति कृत्वा हृदयमिति काङ्कायनो बाह्लीकभिषक् चेतनाधिष्ठानत्वात् नाभिरिति भद्रकाप्यः आहारागम इतिकृत्वा पक्वाशयगुदम् इति भद्रशौनकः मारुताधिष्ठानत्वात् हस्तपादमिति बडिशः तत्करणत्वात्पुरुषस्य इन्द्रियाणीति जनको वैदेहः तान्यस्य बुद्ध्यधिष्ठानानीति कृत्वा परोक्षत्वाद् अचिन्त्यमिति मारीचिः कश्यपः सर्वाङ्गाभिनिर्वृत्तिर्युगपद् इति धन्वन्तरिः तदुपपन्नं सर्वाङ्गानां तुल्यकालाभिनिर्वृत्तत्वाद्धृदयप्रभृतीनाम् सर्वाङ्गानां ह्यस्य हृदयं मूलम् अधिष्ठानं च केषांचिद् भावानाम् न च तस्मात् पूर्वाभिनिर्वृत्तिरेषां तस्माद्धृदयप्रभृतीनां सर्वाङ्गानां तुल्यकालाभिनिर्वृत्तिः सर्वे भावा ह्यन्योन्यप्रतिबद्धाः तस्माद् यथाभूतदर्शनं साधु

tamevamuktavantamagniveśaṃ bhagavān punarvasurātreya uvāca pūrvam uktam etadgarbhāvakrāntau yathāyamabhinivartate kukṣau yāsya yadā saṃtiṣṭhate'ṅgajātam viprativādāstvatra bahuvidhāḥ sūtrakṛtāmṛṣīṇāṃ santi sarveṣāṃ tānapi nibodhocyamānān śiraḥpūrvam abhinirvartate kukṣāviti kumāraśirā bharadvājaḥ paśyati sarvendriyāṇāṃ tadadhiṣṭhānamiti kṛtvā hṛdayamiti kāṅkāyano bāhlīkabhiṣak cetanādhiṣṭhānatvāt nābhiriti bhadrakāpyaḥ āhārāgama itikṛtvā pakvāśayagudam iti bhadraśaunakaḥ mārutādhiṣṭhānatvāt hastapādamiti baḍiśaḥ tatkaraṇatvātpuruṣasya indriyāṇīti janako vaidehaḥ tānyasya buddhyadhiṣṭhānānīti kṛtvā parokṣatvād acintyamiti mārīciḥ kaśyapaḥ sarvāṅgābhinirvṛttiryugapad iti dhanvantariḥ tadupapannaṃ sarvāṅgānāṃ tulyakālābhinirvṛttatvāddhṛdayaprabhṛtīnām sarvāṅgānāṃ hyasya hṛdayaṃ mūlam adhiṣṭhānaṃ ca keṣāṃcid bhāvānām na ca tasmāt pūrvābhinirvṛttireṣāṃ tasmāddhṛdayaprabhṛtīnāṃ sarvāṅgānāṃ tulyakālābhinirvṛttiḥ sarve bhāvā hyanyonyapratibaddhāḥ tasmād yathābhūtadarśanaṃ sādhu

Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

Permanent address: hreem.cc/library/CS/4.6.21

Cite as: Caraka-saṃhitā (the text alone) 4.6.21, in HREEM (hreem.cc/library/CS/4.6.21), after Digital Corpus of Sanskrit: Carakasaṃhitā, Sthānas 1–5 (sūtra, nidāna, vimāna, śārīra, indriya) whole and of….

Edition, numbering and licence

Digital Corpus of Sanskrit: Carakasaṃhitā — Sthānas 1–5 (sūtra, nidāna, vimāna, śārīra, indriya) whole and of the cikitsā (6) chapters 1–5, 22, 23 and 30, from the Digital Corpus of Sanskrit; kalpa (7) and siddhi (8) from Sanskrit Wikisource. Cikitsā 6–21 and 24–29 are not held. Reference = sthāna.adhyāya.verse; the first two chapters of the cikitsā are in four quarters each (6.1.3.12 = chapter 1, quarter 3, verse 12). | Kalpa and siddhi: Sanskrit Wikisource, चरकसंहिता (see content/wikisource-import-report.md).

Digital Corpus of Sanskrit (Oliver Hellwig, 2010–2021), CC BY 4.0 — https://github.com/OliverHellwig/sanskrit. Text as typed there from the printed edition; Devanagari generated mechanically from its IAST. | Sthānas 7–8: Sanskrit Wikisource, public-domain text, page markup CC BY-SA 4.0.

More about this text