कालाकालमृत्य्वोस्तु खलु भावाभावयोर् इदम् अध्यवसितं नः यः कश्चिन् म्रियते स काल एव म्रियते न हि कालच्छिद्रमस्तीत्येके भाषन्ते तच्चासम्यक् न ह्यछिद्रता सछिद्रता वा कालस्योपपद्यते कालस्वलक्षणस्वभावात् तत्राहुरपरे यो यदा म्रियते स तस्य नियतो मृत्युकालः स सर्वभूतानां सत्यः समक्रियत्वादिति एतदपि चान्यथार्थग्रहणम् न हि कश्चिन् न म्रियत इति समक्रियः कालो ह्यायुषः प्रमाणम् अधिकृत्योच्यते यस्य चेष्टं यो यदा म्रियते स तस्य मृत्युकाल इति तस्य सर्वे भावा यथास्वं नियतकाला भविष्यन्ति तच्च नोपपद्यते प्रत्यक्षं ह्यकालाहारवचनकर्मणां फलमनिष्टं विपर्यये चेष्टं प्रत्यक्षतश्चोपलभ्यते खलु कालाकालव्यक्तिस्तासु तास्ववस्थासु तं तमर्थम् अभिसमीक्ष्य तद्यथा कालोऽयमस्य व्याधेराहारस्यौषधस्य प्रतिकर्मणो विसर्गस्य अकालो वेति लोके ऽप्येतद्भवति काले देवो वर्षत्यकाले देवो वर्षति काले शीतमकाले शीतं काले तपत्यकाले तपति काले पुष्पफलमकाले च पुष्पफलमिति तस्मादुभयमस्ति काले मृत्युरकाले च नैकान्तिकमत्र यदि ह्यकाले मृत्युर्न स्यान्नियतकालप्रमाणम् आयुः सर्वं स्यात् एवंगते हिताहितज्ञानमकारणं स्यात् प्रत्यक्षानुमानोपदेशाश्चाप्रमाणानि स्युर्ये प्रमाणभूताः सर्वतन्त्रेषु यैरायुष्याण्यनायुष्याणि चोपलभ्यन्ते वाग्वस्तुमात्रम् एतद्वादम् ऋषयो मन्यन्ते नाकाले मृत्युरस्तीति
kālākālamṛtyvostu khalu bhāvābhāvayor idam adhyavasitaṃ naḥ yaḥ kaścin mriyate sa kāla eva mriyate na hi kālacchidramastītyeke bhāṣante taccāsamyak na hyachidratā sachidratā vā kālasyopapadyate kālasvalakṣaṇasvabhāvāt tatrāhurapare yo yadā mriyate sa tasya niyato mṛtyukālaḥ sa sarvabhūtānāṃ satyaḥ samakriyatvāditi etadapi cānyathārthagrahaṇam na hi kaścin na mriyata iti samakriyaḥ kālo hyāyuṣaḥ pramāṇam adhikṛtyocyate yasya ceṣṭaṃ yo yadā mriyate sa tasya mṛtyukāla iti tasya sarve bhāvā yathāsvaṃ niyatakālā bhaviṣyanti tacca nopapadyate pratyakṣaṃ hyakālāhāravacanakarmaṇāṃ phalamaniṣṭaṃ viparyaye ceṣṭaṃ pratyakṣataścopalabhyate khalu kālākālavyaktistāsu tāsvavasthāsu taṃ tamartham abhisamīkṣya tadyathā kālo'yamasya vyādherāhārasyauṣadhasya pratikarmaṇo visargasya akālo veti loke 'pyetadbhavati kāle devo varṣatyakāle devo varṣati kāle śītamakāle śītaṃ kāle tapatyakāle tapati kāle puṣpaphalamakāle ca puṣpaphalamiti tasmādubhayamasti kāle mṛtyurakāle ca naikāntikamatra yadi hyakāle mṛtyurna syānniyatakālapramāṇam āyuḥ sarvaṃ syāt evaṃgate hitāhitajñānamakāraṇaṃ syāt pratyakṣānumānopadeśāścāpramāṇāni syurye pramāṇabhūtāḥ sarvatantreṣu yairāyuṣyāṇyanāyuṣyāṇi copalabhyante vāgvastumātram etadvādam ṛṣayo manyante nākāle mṛtyurastīti
Devanagari rendered by HREEM from the edition's roman (IAST) text; the IAST is the edition's own.
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.