Caraka-saṃhitā (the text alone) 5.11

अथातो ऽणुज्योतीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः

athāto 'ṇujyotīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अणुज्योतिरनेकाग्रो दुश्छायो दुर्मनाः सदा रतिं न लभते याति परलोकं समान्तरम्

aṇujyotiranekāgro duśchāyo durmanāḥ sadā ratiṃ na labhate yāti paralokaṃ samāntaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलिं बलिभृतो यस्य प्रणीतं नोपभुञ्जते लोकान्तरगतः पिण्डं भुङ्क्ते संवत्सरेण सः

baliṃ balibhṛto yasya praṇītaṃ nopabhuñjate lokāntaragataḥ piṇḍaṃ bhuṅkte saṃvatsareṇa saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तर्षीणां समीपस्थां यो न पश्यत्यरुन्धतीम् संवत्सरान्ते जन्तुः स संपश्यति महत्तमः

saptarṣīṇāṃ samīpasthāṃ yo na paśyatyarundhatīm saṃvatsarānte jantuḥ sa saṃpaśyati mahattamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विकृत्या विनिमित्तं यः शोभामुपचयं धनम् प्राप्नोत्यतो वा विभ्रंशं समान्तं तस्य जीवितम्

vikṛtyā vinimittaṃ yaḥ śobhāmupacayaṃ dhanam prāpnotyato vā vibhraṃśaṃ samāntaṃ tasya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भक्तिः शीलं स्मृतिस्त्यागो बुद्धिर् बलम् अहेतुकम् षडेतानि निवर्तन्ते षड्भिर्मासैर्मरिष्यतः

bhaktiḥ śīlaṃ smṛtistyāgo buddhir balam ahetukam ṣaḍetāni nivartante ṣaḍbhirmāsairmariṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धमनीनामपूर्वाणां जालमत्यर्थशोभनम् ललाटे दृश्यते यस्य षण्मासान्न स जीवति

dhamanīnāmapūrvāṇāṃ jālamatyarthaśobhanam lalāṭe dṛśyate yasya ṣaṇmāsānna sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

लेखाभिश्चन्द्रवक्राभिर्ललाटमुपचीयते यस्य तस्यायुषः षड्भिर्मासैरन्तं समादिशेत्

lekhābhiścandravakrābhirlalāṭamupacīyate yasya tasyāyuṣaḥ ṣaḍbhirmāsairantaṃ samādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरकम्पः संमोहो गतिर्वचनमेव च मत्तस्येवोपलभ्यन्ते यस्य मासं न जीवति

śarīrakampaḥ saṃmoho gatirvacanameva ca mattasyevopalabhyante yasya māsaṃ na jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रेतोमूत्रपुरीषाणि यस्य मज्जन्ति चाम्भसि स मासात् स्वजनद्वेष्टा मृत्युवारिणि मज्जति

retomūtrapurīṣāṇi yasya majjanti cāmbhasi sa māsāt svajanadveṣṭā mṛtyuvāriṇi majjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तपादं मुखं चोभे विशेषाद्यस्य शुष्यतः शूयेते वा विना देहात् स च मासं न जीवति

hastapādaṃ mukhaṃ cobhe viśeṣādyasya śuṣyataḥ śūyete vā vinā dehāt sa ca māsaṃ na jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ललाटे मूर्ध्नि बस्तौ वा नीला यस्य प्रकाशते राजी बालेन्दुकुटिला न स जीवितुमर्हति

lalāṭe mūrdhni bastau vā nīlā yasya prakāśate rājī bālendukuṭilā na sa jīvitumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रवालगुटिकाभासा यस्य गात्रे मसूरिकाः उत्पद्याशु विनश्यन्ति न चिरात् स विनश्यति

pravālaguṭikābhāsā yasya gātre masūrikāḥ utpadyāśu vinaśyanti na cirāt sa vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्रीवावमर्दो बलवाञ्जिह्वाश्वयथुरेव च ब्रध्नास्यगलपाकश्च यस्य पक्वं तमादिशेत्

grīvāvamardo balavāñjihvāśvayathureva ca bradhnāsyagalapākaśca yasya pakvaṃ tamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संभ्रमो ऽतिप्रलापो ऽतिभेदो ऽस्थ्नाम् अतिदारुणः कालपाशपरीतस्य त्रयमेतत् प्रवर्तते

saṃbhramo 'tipralāpo 'tibhedo 'sthnām atidāruṇaḥ kālapāśaparītasya trayametat pravartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रमुह्य लुञ्चयेत् केशान् परिगृह्णात्यतीव च नरः स्वस्थवदाहारमबलः कालचोदितः

pramuhya luñcayet keśān parigṛhṇātyatīva ca naraḥ svasthavadāhāramabalaḥ kālacoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समीपे चक्षुषोः कृत्वा मृगयेताङ्गुलीकरम् स्मयते ऽपि च कालान्ध ऊर्ध्वगानिमिषेक्षणः

samīpe cakṣuṣoḥ kṛtvā mṛgayetāṅgulīkaram smayate 'pi ca kālāndha ūrdhvagānimiṣekṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शयनादासनादङ्गात् काष्ठात् कुड्यादथापि वा असन्मृगयते किंचित् स मुह्यन् कालचोदितः

śayanādāsanādaṅgāt kāṣṭhāt kuḍyādathāpi vā asanmṛgayate kiṃcit sa muhyan kālacoditaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आह्वयंस्तं समीपस्थं स्वजनं जनमेव वा महामोहावृतमनाः पश्यन्नपि न पश्यति

āhvayaṃstaṃ samīpasthaṃ svajanaṃ janameva vā mahāmohāvṛtamanāḥ paśyannapi na paśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अयोगमतियोगं वा शरीरे मतिमान् भिषक् खादीनां युगपद्दृष्ट्वा भेषजं नावचारयेत्

ayogamatiyogaṃ vā śarīre matimān bhiṣak khādīnāṃ yugapaddṛṣṭvā bheṣajaṃ nāvacārayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिप्रवृद्ध्या रोगाणां मनसश्च बलक्षयात् वासमुत्सृजति क्षिप्रं शरीरी देहसंज्ञकम्

atipravṛddhyā rogāṇāṃ manasaśca balakṣayāt vāsamutsṛjati kṣipraṃ śarīrī dehasaṃjñakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णस्वरावग्निबलं वागिन्द्रियमनोबलम् हीयते ऽसुक्षये निद्रा नित्या भवति वा न वा

varṇasvarāvagnibalaṃ vāgindriyamanobalam hīyate 'sukṣaye nidrā nityā bhavati vā na vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भिषग्भेषजपानान्नगुरुमित्रद्विषश्च ये वशगाः सर्व एवैते बोद्धव्याः समवर्तिनः

bhiṣagbheṣajapānānnagurumitradviṣaśca ye vaśagāḥ sarva evaite boddhavyāḥ samavartinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतेषु रोगः क्रमते भेषजं प्रतिहन्यते नैषामन्नानि भुञ्जीत न चोदकमपि स्पृशेत्

eteṣu rogaḥ kramate bheṣajaṃ pratihanyate naiṣāmannāni bhuñjīta na codakamapi spṛśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पादाः समेताश्चत्वारः सम्पन्नाः साधकैर्गुणैः व्यर्था गतायुषो द्रव्यं विना नास्ति गुणोदयः

pādāḥ sametāścatvāraḥ sampannāḥ sādhakairguṇaiḥ vyarthā gatāyuṣo dravyaṃ vinā nāsti guṇodayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परीक्ष्यमायुर्भिषजा नीरुजस्यातुरस्य च आयुर्ज्ञानफलं कृत्स्नमायुर्ज्ञे ह्यनुवर्तते

parīkṣyamāyurbhiṣajā nīrujasyāturasya ca āyurjñānaphalaṃ kṛtsnamāyurjñe hyanuvartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः क्रियापथमतिक्रान्ताः केवलं देहमाप्लुताः चिह्नं कुर्वन्ति यद्दोषास्तदरिष्टं निरुच्यते

tatra ślokaḥ kriyāpathamatikrāntāḥ kevalaṃ dehamāplutāḥ cihnaṃ kurvanti yaddoṣāstadariṣṭaṃ nirucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.