Caraka-saṃhitā (the text alone) 5.2

अथातः पुष्पितकमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः

athātaḥ puṣpitakamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पुष्पं यथा पूर्वरूपं फलस्येह भविष्यतः तथा लिङ्गम् अरिष्टाख्यं पूर्वरूपं मरिष्यतः

puṣpaṃ yathā pūrvarūpaṃ phalasyeha bhaviṣyataḥ tathā liṅgam ariṣṭākhyaṃ pūrvarūpaṃ mariṣyataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अप्येवं तु भवेत् पुष्पं फलेनाननुबन्धि यत् फलं चापि भवेत् किंचिद् यस्य पुष्पं न पूर्वजम्

apyevaṃ tu bhavet puṣpaṃ phalenānanubandhi yat phalaṃ cāpi bhavet kiṃcid yasya puṣpaṃ na pūrvajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न त्वरिष्टस्य जातस्य नाशोऽस्ति मरणादृते मरणं चापि तन्नास्ति यन्नारिष्टपुरःसरम्

na tvariṣṭasya jātasya nāśo'sti maraṇādṛte maraṇaṃ cāpi tannāsti yannāriṣṭapuraḥsaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मिथ्यादृष्टम् अरिष्टाभम् अनरिष्टम् अजानता अरिष्टं वाप्यसंबुद्धम् एतत् प्रज्ञापराधजम्

mithyādṛṣṭam ariṣṭābham anariṣṭam ajānatā ariṣṭaṃ vāpyasaṃbuddham etat prajñāparādhajam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानसम्बोधनार्थं तु लिङ्गैर्मरणपूर्वजैः पुष्पितान् उपदेक्ष्यामो नरान् बहुविधैर् बहून्

jñānasambodhanārthaṃ tu liṅgairmaraṇapūrvajaiḥ puṣpitān upadekṣyāmo narān bahuvidhair bahūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नानापुष्पोपमो गन्धो यस्य भाति दिवानिशम् पुष्पितस्य वनस्येव नानाद्रुमलतावतः

nānāpuṣpopamo gandho yasya bhāti divāniśam puṣpitasya vanasyeva nānādrumalatāvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तमाहुः पुष्पितं धीरा नरं मरणलक्षणैः स ना संवत्सराद्देहं जहातीति विनिश्चयः

tamāhuḥ puṣpitaṃ dhīrā naraṃ maraṇalakṣaṇaiḥ sa nā saṃvatsarāddehaṃ jahātīti viniścayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एवम् एकैकशः पुष्पैर्यस्य गन्धः समो भवेत् इष्टैर्वा यदि वानिष्टैः स च पुष्पित उच्यते

evam ekaikaśaḥ puṣpairyasya gandhaḥ samo bhavet iṣṭairvā yadi vāniṣṭaiḥ sa ca puṣpita ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

समासेनाशुभान् गन्धानेकत्वेनाथवा पुनः आजिघ्रेद्यस्य गात्रेषु तं विद्यात्पुष्पितं भिषक्

samāsenāśubhān gandhānekatvenāthavā punaḥ ājighredyasya gātreṣu taṃ vidyātpuṣpitaṃ bhiṣak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आप्लुतानाप्लुते काये यस्य गन्धाः शुभाशुभाः व्यत्यासेनानिमित्ताः स्युः स च पुष्पित उच्यते

āplutānāplute kāye yasya gandhāḥ śubhāśubhāḥ vyatyāsenānimittāḥ syuḥ sa ca puṣpita ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्यथा चन्दनं कुष्ठं तगरागुरुणी मधु माल्यं मूत्रपुरीषे च मृतानि कुणपानि च

tadyathā candanaṃ kuṣṭhaṃ tagarāguruṇī madhu mālyaṃ mūtrapurīṣe ca mṛtāni kuṇapāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये चान्ये विविधात्मानो गन्धा विविधयोनयः तेऽप्यनेनानुमानेन विज्ञेया विकृतिं गताः

ye cānye vividhātmāno gandhā vividhayonayaḥ te'pyanenānumānena vijñeyā vikṛtiṃ gatāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इदं चाप्यतिदेशार्थं लक्षणं गन्धसंश्रयम् वक्ष्यामो यद् अभिज्ञाय भिषङ्मरणमादिशेत्

idaṃ cāpyatideśārthaṃ lakṣaṇaṃ gandhasaṃśrayam vakṣyāmo yad abhijñāya bhiṣaṅmaraṇamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वियोनिर् विदुरो गन्धो यस्य गात्रेषु जायते इष्टो वा यदि वानिष्टो न स जीवति तां समाम्

viyonir viduro gandho yasya gātreṣu jāyate iṣṭo vā yadi vāniṣṭo na sa jīvati tāṃ samām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एतावद्गन्धविज्ञानं रसज्ञानमतः परम् आतुराणां शरीरेषु वक्ष्यते विधिपूर्वकम्

etāvadgandhavijñānaṃ rasajñānamataḥ param āturāṇāṃ śarīreṣu vakṣyate vidhipūrvakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यो रसः प्रकृतिस्थानां नराणां देहसंभवः स एषां चरमे काले विकारं भजते द्वयम्

yo rasaḥ prakṛtisthānāṃ narāṇāṃ dehasaṃbhavaḥ sa eṣāṃ carame kāle vikāraṃ bhajate dvayam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कश्चिद् एवास्यवैरस्यम् अत्यर्थम् उपपद्यते स्वादुत्वम् अपरश्चापि विपुलं भजते रसः

kaścid evāsyavairasyam atyartham upapadyate svādutvam aparaścāpi vipulaṃ bhajate rasaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तम् अनेनानुमानेन विद्याद् विकृतिमागतम् मनुष्यो हि मनुष्यस्य कथं रसमवाप्नुयात्

tam anenānumānena vidyād vikṛtimāgatam manuṣyo hi manuṣyasya kathaṃ rasamavāpnuyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मक्षिकाश्चैव यूकाश्च दंशाश्च मशकैः सह विरसाद् अपसर्पन्ति जन्तोः कायान्मुमूर्षतः

makṣikāścaiva yūkāśca daṃśāśca maśakaiḥ saha virasād apasarpanti jantoḥ kāyānmumūrṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यर्थरसिकं कायं कालपक्वस्य मक्षिकाः अपि स्नातानुलिप्तस्य भृशमायान्ति सर्वशः

atyartharasikaṃ kāyaṃ kālapakvasya makṣikāḥ api snātānuliptasya bhṛśamāyānti sarvaśaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः सामान्येन मयोक्तानि लिङ्गानि रसगन्धयोः पुष्पितस्य नरस्यैतत् मरणमादिशेत्

tatra ślokaḥ sāmānyena mayoktāni liṅgāni rasagandhayoḥ puṣpitasya narasyaitat maraṇamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.