Caraka-saṃhitā (the text alone) 5.6

अथातः कतमानिशरीरीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः

athātaḥ katamāniśarīrīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कतमानि शरीराणि व्याधिमन्ति महामुने यानि वैद्यः परिहरेद्येषु कर्म न सिध्यति

katamāni śarīrāṇi vyādhimanti mahāmune yāni vaidyaḥ pariharedyeṣu karma na sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इत्यात्रेयो ऽग्निवेशेन प्रश्नं पृष्टः सुदुर्वचम् आचचक्षे यथा तस्मै भगवांस्तन्निबोधत

ityātreyo 'gniveśena praśnaṃ pṛṣṭaḥ sudurvacam ācacakṣe yathā tasmai bhagavāṃstannibodhata

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य वै भाषमाणस्य रुजत्यूर्ध्वमुरो भृशम् अन्नं च च्यवते भुक्तं स्थितं चापि न जीर्यति

yasya vai bhāṣamāṇasya rujatyūrdhvamuro bhṛśam annaṃ ca cyavate bhuktaṃ sthitaṃ cāpi na jīryati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलं च हीयते शीघ्रं तृष्णा चातिप्रवर्धते जायते हृदि शूलं च तं भिषक् परिवर्जयेत्

balaṃ ca hīyate śīghraṃ tṛṣṇā cātipravardhate jāyate hṛdi śūlaṃ ca taṃ bhiṣak parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिक्का गम्भीरजा यस्य शोणितं चातिसार्यते न तस्मै भेषजं दद्यात् स्मरन्नात्रेयशासनम्

hikkā gambhīrajā yasya śoṇitaṃ cātisāryate na tasmai bheṣajaṃ dadyāt smarannātreyaśāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाहश्चातिसारश्च यमेतौ दुर्बलं नरम् व्याधितं विशतो रोगौ दुर्लभं तस्य जीवितम्

ānāhaścātisāraśca yametau durbalaṃ naram vyādhitaṃ viśato rogau durlabhaṃ tasya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आनाहश्चातितृष्णा च यमेतौ दुर्बलं नरम् विशतो विजहत्येनं प्राणा नातिचिरान्नरम्

ānāhaścātitṛṣṇā ca yametau durbalaṃ naram viśato vijahatyenaṃ prāṇā nāticirānnaram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरः पौर्वाह्णिको यस्य शुष्ककासश्च दारुणः बलमांसविहीनस्य यथा प्रेतस्तथैव सः

jvaraḥ paurvāhṇiko yasya śuṣkakāsaśca dāruṇaḥ balamāṃsavihīnasya yathā pretastathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य मूत्रं पुरीषं च ग्रथितं सम्प्रवर्तते निरूष्मणो जठरिणः श्वसनो न स जीवति

yasya mūtraṃ purīṣaṃ ca grathitaṃ sampravartate nirūṣmaṇo jaṭhariṇaḥ śvasano na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वयथुर्यस्य कुक्षिस्थो हस्तपादं विसर्पति ज्ञातिसङ्घं स संक्लेश्य तेन रोगेण हन्यते

śvayathuryasya kukṣistho hastapādaṃ visarpati jñātisaṅghaṃ sa saṃkleśya tena rogeṇa hanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वयथुर्यस्य पादस्थस्तथा स्रस्ते च पिण्डिके सीदतश्चाप्युभे जङ्घे तं भिषक् परिवर्जयेत्

śvayathuryasya pādasthastathā sraste ca piṇḍike sīdataścāpyubhe jaṅghe taṃ bhiṣak parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूनहस्तं शूनपादं शूनगुह्योदरं नरम् हीनवर्णबलाहारमौषधैर्नोपपादयेत्

śūnahastaṃ śūnapādaṃ śūnaguhyodaraṃ naram hīnavarṇabalāhāramauṣadhairnopapādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उरोयुक्तो बहुश्लेष्मा नीलः पीतः सलोहितः सततं च्यवते यस्य दूरात्तं परिवर्जयेत्

uroyukto bahuśleṣmā nīlaḥ pītaḥ salohitaḥ satataṃ cyavate yasya dūrāttaṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृष्टरोमा सान्द्रमूत्रः शूनः कासज्वरार्दितः क्षीणमांसो नरो दूराद्वर्ज्यो वैद्येन जानता

hṛṣṭaromā sāndramūtraḥ śūnaḥ kāsajvarārditaḥ kṣīṇamāṃso naro dūrādvarjyo vaidyena jānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रयः प्रकुपिता यस्य दोषाः कष्टाभिलक्षिताः कृशस्य बलहीनस्य नास्ति तस्य चिकित्सितम्

trayaḥ prakupitā yasya doṣāḥ kaṣṭābhilakṣitāḥ kṛśasya balahīnasya nāsti tasya cikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरातिसारौ शोफान्ते श्वयथुर्वा तयोः क्षये दुर्बलस्य विशेषेण नरस्यान्ताय जायते

jvarātisārau śophānte śvayathurvā tayoḥ kṣaye durbalasya viśeṣeṇa narasyāntāya jāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पाण्डुरश्च कृशो ऽत्यर्थं तृष्णयाभिपरिप्लुतः डम्बरी कुपितोच्छ्वासः प्रत्याख्येयो विजानता

pāṇḍuraśca kṛśo 'tyarthaṃ tṛṣṇayābhipariplutaḥ ḍambarī kupitocchvāsaḥ pratyākhyeyo vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हनुमन्याग्रहस्तृष्णा बलह्रासो ऽतिमात्रया प्राणाश्चोरसि वर्तन्ते यस्य तं परिवर्जयेत्

hanumanyāgrahastṛṣṇā balahrāso 'timātrayā prāṇāścorasi vartante yasya taṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ताम्यत्यायच्छते शर्म न किंचिदपि विन्दति क्षीणमांसबलाहारो मुमूर्षुरचिरान्नरः

tāmyatyāyacchate śarma na kiṃcidapi vindati kṣīṇamāṃsabalāhāro mumūrṣuracirānnaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरुद्धयोनयो यस्य विरुद्धोपक्रमा भृशम् वर्धन्ते दारुणा रोगाः शीघ्रं शीघ्रं स हन्यते

viruddhayonayo yasya viruddhopakramā bhṛśam vardhante dāruṇā rogāḥ śīghraṃ śīghraṃ sa hanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलं विज्ञानमारोग्यं ग्रहणी मांसशोणितम् एतानि यस्य क्षीयन्ते क्षिप्रं क्षिप्रं स हन्यते

balaṃ vijñānamārogyaṃ grahaṇī māṃsaśoṇitam etāni yasya kṣīyante kṣipraṃ kṣipraṃ sa hanyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आरोग्यं हीयते यस्य प्रकृतिः परिहीयते सहसा सहसा तस्य मृत्युर्हरति जीवितम्

ārogyaṃ hīyate yasya prakṛtiḥ parihīyate sahasā sahasā tasya mṛtyurharati jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः इत्येतानि शरीराणि व्याधिमन्ति विवर्जयेत् न ह्येषु धीराः पश्यन्ति सिद्धिं कांचिदुपक्रमात्

tatra ślokaḥ ityetāni śarīrāṇi vyādhimanti vivarjayet na hyeṣu dhīrāḥ paśyanti siddhiṃ kāṃcidupakramāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.