Caraka-saṃhitā (the text alone) 5.7

अथातः पन्नरूपीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः

athātaḥ pannarūpīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दृष्ट्यां यस्य विजानीयात् पन्नरूपां कुमारिकाम् प्रतिच्छायामयीम् अक्ष्णोर् नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्

dṛṣṭyāṃ yasya vijānīyāt pannarūpāṃ kumārikām praticchāyāmayīm akṣṇor nainamiccheccikitsitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्योत्स्नायामातपे दीपे सलिलादर्शयोरपि अङ्गेषु विकृता यस्य छाया प्रेतस्तथैव सः

jyotsnāyāmātape dīpe salilādarśayorapi aṅgeṣu vikṛtā yasya chāyā pretastathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

छिन्ना भिन्नाकुला छाया हीना वाप्यधिकापि वा नष्टा तन्वी द्विधा छिन्ना विकृता विशिरा च या

chinnā bhinnākulā chāyā hīnā vāpyadhikāpi vā naṣṭā tanvī dvidhā chinnā vikṛtā viśirā ca yā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एताश्चान्याश्च याः काश्चित् प्रतिच्छाया विगर्हिताः सर्वा मुमूर्षतां ज्ञेया न चेल्लक्ष्यनिमित्तजाः

etāścānyāśca yāḥ kāścit praticchāyā vigarhitāḥ sarvā mumūrṣatāṃ jñeyā na cellakṣyanimittajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थानेन प्रमाणेन वर्णेन प्रभया तथा छाया विवर्तते यस्य स्वस्थो ऽपि प्रेत एव सः

saṃsthānena pramāṇena varṇena prabhayā tathā chāyā vivartate yasya svastho 'pi preta eva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्थानमाकृतिर्ज्ञेया सुषमा विषमा च सा मध्यमल्पं महच्चोक्तं प्रमाणं त्रिविधं नृणाम्

saṃsthānamākṛtirjñeyā suṣamā viṣamā ca sā madhyamalpaṃ mahaccoktaṃ pramāṇaṃ trividhaṃ nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिप्रमाणसंस्थाना जलादर्शातपादिषु छाया या सा प्रतिच्छाया छाया वर्णप्रभाश्रया

pratipramāṇasaṃsthānā jalādarśātapādiṣu chāyā yā sā praticchāyā chāyā varṇaprabhāśrayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वादीनां पञ्च पञ्चानां छाया विविधलक्षणाः नाभसी निर्मला नीला सस्नेहा सप्रभेव च

svādīnāṃ pañca pañcānāṃ chāyā vividhalakṣaṇāḥ nābhasī nirmalā nīlā sasnehā saprabheva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षा श्यावारुणा या तु वायवी सा हतप्रभा विशुद्धरक्ता त्वाग्नेयी दीप्ताभा दर्शनप्रिया

rūkṣā śyāvāruṇā yā tu vāyavī sā hataprabhā viśuddharaktā tvāgneyī dīptābhā darśanapriyā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शुद्धवैदूर्यविमला सुस्निग्धा चाम्भसी मता स्थिरा स्निग्धा घना श्लक्ष्णा श्यामा श्वेता च पार्थिवी

śuddhavaidūryavimalā susnigdhā cāmbhasī matā sthirā snigdhā ghanā ślakṣṇā śyāmā śvetā ca pārthivī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वायवी गर्हिता त्वासां चतस्रः स्युः सुखोदयाः वायवी तु विनाशाय क्लेशाय महते ऽपि वा

vāyavī garhitā tvāsāṃ catasraḥ syuḥ sukhodayāḥ vāyavī tu vināśāya kleśāya mahate 'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्यात्तैजसी प्रभा सर्वा सा तु सप्तविधा स्मृता रक्ता पीता सिता श्यावा हरिता पाण्डुरासिता

syāttaijasī prabhā sarvā sā tu saptavidhā smṛtā raktā pītā sitā śyāvā haritā pāṇḍurāsitā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तासां याः स्युर्विकासिन्यः स्निग्धाश्च विपुलाश्च याः ताः शुभा रूक्षमलिनाः संक्षिप्ताश्चाशुभोदयाः

tāsāṃ yāḥ syurvikāsinyaḥ snigdhāśca vipulāśca yāḥ tāḥ śubhā rūkṣamalināḥ saṃkṣiptāścāśubhodayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वर्णमाक्रामति छाया भास्तु वर्णप्रकाशिनी आसन्ना लक्ष्यते छाया भाः प्रकृष्टा प्रकाशते

varṇamākrāmati chāyā bhāstu varṇaprakāśinī āsannā lakṣyate chāyā bhāḥ prakṛṣṭā prakāśate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नाच्छायो नाप्रभः कश्चिद्विशेषाश्चिह्नयन्ति तु नृणां शुभाशुभोत्पत्तिं काले छायाप्रभाश्रयाः

nācchāyo nāprabhaḥ kaścidviśeṣāścihnayanti tu nṛṇāṃ śubhāśubhotpattiṃ kāle chāyāprabhāśrayāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कामलाक्ष्णोर्मुखं पूर्णं शङ्खयोर्मुक्तमांसता संत्रासश्चोष्णगात्रत्वं यस्य तं परिवर्जयेत्

kāmalākṣṇormukhaṃ pūrṇaṃ śaṅkhayormuktamāṃsatā saṃtrāsaścoṣṇagātratvaṃ yasya taṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्थाप्यमानः शयनात् प्रमोहं याति यो नरः मुहुर्मुहुर्न सप्ताहं स जीवति विकत्थनः

utthāpyamānaḥ śayanāt pramohaṃ yāti yo naraḥ muhurmuhurna saptāhaṃ sa jīvati vikatthanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संसृष्टा व्याधयो यस्य प्रतिलोमानुलोमगाः व्यापन्ना ग्रहणी प्रायः सो ऽर्धमासं न जीवति

saṃsṛṣṭā vyādhayo yasya pratilomānulomagāḥ vyāpannā grahaṇī prāyaḥ so 'rdhamāsaṃ na jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपरुद्धस्य रोगेण कर्शितस्याल्पमश्नतः बहु मूत्रपुरीषं स्याद्यस्य तं परिवर्जयेत्

uparuddhasya rogeṇa karśitasyālpamaśnataḥ bahu mūtrapurīṣaṃ syādyasya taṃ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दुर्बलो बहु भुङ्क्ते यः प्राग्भुक्तादन्नमातुरः अल्पमूत्रपुरीषश्च यथा प्रेतस्तथैव सः

durbalo bahu bhuṅkte yaḥ prāgbhuktādannamāturaḥ alpamūtrapurīṣaśca yathā pretastathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इष्टं च गुणसम्पन्नम् अन्नम् अश्नाति यो नरः शश्वच्च बलवर्णाभ्यां हीयते न स जीवति

iṣṭaṃ ca guṇasampannam annam aśnāti yo naraḥ śaśvacca balavarṇābhyāṃ hīyate na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकूजति प्रश्वसिति शिथिलं चातिसार्यते बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति

prakūjati praśvasiti śithilaṃ cātisāryate balahīnaḥ pipāsārtaḥ śuṣkāsyo na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ह्रस्वं च यः प्रश्वसिति व्याविद्धं स्पन्दते च यः मृतमेव तमात्रेयो व्याचचक्षे पुनर्वसुः

hrasvaṃ ca yaḥ praśvasiti vyāviddhaṃ spandate ca yaḥ mṛtameva tamātreyo vyācacakṣe punarvasuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वं च यः प्रश्वसिति श्लेष्मणा चाभिभूयते हीनवर्णबलाहारो यो नरो न स जीवति

ūrdhvaṃ ca yaḥ praśvasiti śleṣmaṇā cābhibhūyate hīnavarṇabalāhāro yo naro na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वाग्रे नयने यस्य मन्ये चारतकम्पने बलहीनः पिपासार्तः शुष्कास्यो न स जीवति

ūrdhvāgre nayane yasya manye cāratakampane balahīnaḥ pipāsārtaḥ śuṣkāsyo na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य गण्डावुपचितौ ज्वरकासौ च दारुणौ शूली प्रद्वेष्टि चाप्यन्नं तस्मिन् कर्म न सिध्यति

yasya gaṇḍāvupacitau jvarakāsau ca dāruṇau śūlī pradveṣṭi cāpyannaṃ tasmin karma na sidhyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

व्यावृत्तमूर्धजिह्वास्यो भ्रुवौ यस्य च विच्युते कण्टकैश्चाचिता जिह्वा यथा प्रेतस्तथैव सः

vyāvṛttamūrdhajihvāsyo bhruvau yasya ca vicyute kaṇṭakaiścācitā jihvā yathā pretastathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोफश्चात्यर्थमुत्सिक्तं निःसृतौ वृषणौ भृशम् अतश्चैव विपर्यासो विकृत्या प्रेतलक्षणम्

śophaścātyarthamutsiktaṃ niḥsṛtau vṛṣaṇau bhṛśam ataścaiva viparyāso vikṛtyā pretalakṣaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निचितं यस्य मांसं स्यात्त्वगस्थिष्वेव दृश्यते क्षीणस्यानश्नतस् तस्य मासमायुः परं भवेत्

nicitaṃ yasya māṃsaṃ syāttvagasthiṣveva dṛśyate kṣīṇasyānaśnatas tasya māsamāyuḥ paraṃ bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः इदं लिङ्गमरिष्टाख्यम् अनेकम् अभिजज्ञिवान् आयुर्वेदविदित्याख्यां लभते कुशलो जनः

tatra ślokaḥ idaṃ liṅgamariṣṭākhyam anekam abhijajñivān āyurvedavidityākhyāṃ labhate kuśalo janaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.