Caraka-saṃhitā (the text alone) 5.8

अथातो ऽवाक्शिरसीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः

athāto 'vākśirasīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अवाक्शिरा वा जिह्मा वा यस्य वा विशिरा भवेत् जन्तो रूपप्रतिच्छाया नैनमिच्छेच्चिकित्सितुम्

avākśirā vā jihmā vā yasya vā viśirā bhavet janto rūpapraticchāyā nainamiccheccikitsitum

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जटीभूतानि पक्ष्माणि दृष्टिश्चापि निगृह्यते यस्य जन्तोर्न तं धीरो भेषजेनोपपादयेत्

jaṭībhūtāni pakṣmāṇi dṛṣṭiścāpi nigṛhyate yasya jantorna taṃ dhīro bheṣajenopapādayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य शूनानि वर्त्मानि न समायान्ति शुष्यतः चक्षुषी चोपदिह्येते यथा प्रेतस्तथैव सः

yasya śūnāni vartmāni na samāyānti śuṣyataḥ cakṣuṣī copadihyete yathā pretastathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भ्रुवोर्वा यदि वा मूर्ध्नि सीमन्तावर्तकान् बहून् अपूर्वानकृतान् व्यक्तान् दृष्ट्वा मरणमादिशेत्

bhruvorvā yadi vā mūrdhni sīmantāvartakān bahūn apūrvānakṛtān vyaktān dṛṣṭvā maraṇamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्र्यहमेतेन जीवन्ति लक्षणेनातुरा नराः अरोगाणां पुनस्त्वेतत् षड्रात्रं परमुच्यते

tryahametena jīvanti lakṣaṇenāturā narāḥ arogāṇāṃ punastvetat ṣaḍrātraṃ paramucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयम्योत्पाटितान् केशान् यो नरो नावबुध्यते अनातुरो वा रोगी वा षड्रात्रं नातिवर्तते

āyamyotpāṭitān keśān yo naro nāvabudhyate anāturo vā rogī vā ṣaḍrātraṃ nātivartate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य केशा निरभ्यङ्गा दृश्यन्ते ऽभ्यक्तसन्निभाः उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्

yasya keśā nirabhyaṅgā dṛśyante 'bhyaktasannibhāḥ uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ग्लायते नासिकावंशः पृथुत्वं यस्य गच्छति अशूनः शूनसंकाशः प्रत्याख्येयः स जानता

glāyate nāsikāvaṃśaḥ pṛthutvaṃ yasya gacchati aśūnaḥ śūnasaṃkāśaḥ pratyākhyeyaḥ sa jānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यर्थविवृता यस्य यस्य चात्यर्थसंवृता जिह्मा वा परिशुष्का वा नासिका न स जीवति

atyarthavivṛtā yasya yasya cātyarthasaṃvṛtā jihmā vā pariśuṣkā vā nāsikā na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखं शब्दश्रवावोष्ठौ शुक्लश्यावातिलोहितौ विकृत्या यस्य वा नीलौ न स रोगाद्विमुच्यते

mukhaṃ śabdaśravāvoṣṭhau śuklaśyāvātilohitau vikṛtyā yasya vā nīlau na sa rogādvimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अस्थिश्वेता द्विजा यस्य पुष्पिताः पङ्कसंवृताः विकृत्या न स रोगं तं विहायारोग्यमश्नुते

asthiśvetā dvijā yasya puṣpitāḥ paṅkasaṃvṛtāḥ vikṛtyā na sa rogaṃ taṃ vihāyārogyamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तब्धा निश्चेतना गुर्वी कण्टकोपचिता भृशम् श्यावा शुष्काथवा शूना प्रेतजिह्वा निसर्पिणी

stabdhā niścetanā gurvī kaṇṭakopacitā bhṛśam śyāvā śuṣkāthavā śūnā pretajihvā nisarpiṇī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दीर्घमुच्छ्वस्य यो ह्रस्वं नरो निःश्वस्य ताम्यति उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्

dīrghamucchvasya yo hrasvaṃ naro niḥśvasya tāmyati uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हस्तौ पादौ च मन्ये च तालु चैवातिशीतलम् भवत्यायुःक्षये क्रूरमथवापि भवेन्मृदु

hastau pādau ca manye ca tālu caivātiśītalam bhavatyāyuḥkṣaye krūramathavāpi bhavenmṛdu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

घट्टयञ्जानुना जानु पादावुद्यम्य पातयन् यो ऽपास्यति मुहुर्वक्त्रमातुरो न स जीवति

ghaṭṭayañjānunā jānu pādāvudyamya pātayan yo 'pāsyati muhurvaktramāturo na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तैश्छिन्दन्नखाग्राणि नखैश्छिन्दञ्छिरोरुहान् काष्ठेन भूमिं विलिखन्न रोगात् परिमुच्यते

dantaiśchindannakhāgrāṇi nakhaiśchindañchiroruhān kāṣṭhena bhūmiṃ vilikhanna rogāt parimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दन्तान् खादति यो जाग्रदसाम्ना विरुदन् हसन् विजानाति न चेद्दुःखं न स रोगाद्विमुच्यते

dantān khādati yo jāgradasāmnā virudan hasan vijānāti na cedduḥkhaṃ na sa rogādvimucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुहुर्हसन् मुहुः क्ष्वेडन् शय्यां पादेन हन्ति यः उच्चैश्छिद्राणि विमृशन्नातुरो न स जीवति

muhurhasan muhuḥ kṣveḍan śayyāṃ pādena hanti yaḥ uccaiśchidrāṇi vimṛśannāturo na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यैर्विन्दति पुरा भावैः समेतैः परमां रतिम् तैरेवारममाणस्य ग्लास्नोर्मरणमादिशेत्

yairvindati purā bhāvaiḥ sametaiḥ paramāṃ ratim tairevāramamāṇasya glāsnormaraṇamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न बिभर्ति शिरो ग्रीवा न पृष्ठं भारमात्मनः न हनू पिण्डमास्यस्थमातुरस्य मुमूर्षतः

na bibharti śiro grīvā na pṛṣṭhaṃ bhāramātmanaḥ na hanū piṇḍamāsyasthamāturasya mumūrṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सहसा ज्वरसंतापस्तृष्णा मूर्च्छा बलक्षयः विश्लेषणं च सन्धीनां मुमूर्षोरुपजायते

sahasā jvarasaṃtāpastṛṣṇā mūrcchā balakṣayaḥ viśleṣaṇaṃ ca sandhīnāṃ mumūrṣorupajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गोसर्गे वदनाद्यस्य स्वेदः प्रच्यवते भृशम् लेपज्वरोपतप्तस्य दुर्लभं तस्य जीवितम्

gosarge vadanādyasya svedaḥ pracyavate bhṛśam lepajvaropataptasya durlabhaṃ tasya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नोपैति कण्ठमाहारो जिह्वा कण्ठमुपैति च आयुष्यन्तं गते जन्तोर्बलं च परिहीयते

nopaiti kaṇṭhamāhāro jihvā kaṇṭhamupaiti ca āyuṣyantaṃ gate jantorbalaṃ ca parihīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरो विक्षिपते कृच्छ्रान्मुञ्चयित्वा प्रपाणिकौ ललाटप्रस्रुतस्वेदो मुमूर्षुश्च्युतबन्धनः

śiro vikṣipate kṛcchrānmuñcayitvā prapāṇikau lalāṭaprasrutasvedo mumūrṣuścyutabandhanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः इमानि लिङ्गानि नरेषु बुद्धिमान् विभावयेतावहितो मुमूर्षुषु क्षणेन भूत्वा ह्युपयान्ति कानिचिन्नचाफलं लिङ्गमिहास्ति किंचन

tatra ślokaḥ imāni liṅgāni nareṣu buddhimān vibhāvayetāvahito mumūrṣuṣu kṣaṇena bhūtvā hyupayānti kānicinnacāphalaṃ liṅgamihāsti kiṃcana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.