Caraka-saṃhitā (the text alone) 5.9

अथातो यस्यश्यावनिमित्तीयमिन्द्रियं व्याख्यास्यामः

athāto yasyaśyāvanimittīyamindriyaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य श्यावे परिध्वस्ते हरिते चापि दर्शने आपन्नो व्याधिरन्ताय ज्ञेयस्तस्य विजानता

yasya śyāve paridhvaste harite cāpi darśane āpanno vyādhirantāya jñeyastasya vijānatā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निःसंज्ञः परिशुष्कास्यः समृद्धो व्याधिभिश्च यः उपरुद्धायुषं ज्ञात्वा तं धीरः परिवर्जयेत्

niḥsaṃjñaḥ pariśuṣkāsyaḥ samṛddho vyādhibhiśca yaḥ uparuddhāyuṣaṃ jñātvā taṃ dhīraḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हरिताश्च सिरा यस्य लोमकूपाश्च संवृताः सो ऽम्लाभिलाषी पुरुषः पित्तान्मरणमश्नुते

haritāśca sirā yasya lomakūpāśca saṃvṛtāḥ so 'mlābhilāṣī puruṣaḥ pittānmaraṇamaśnute

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शरीरान्ताश्च शोभन्ते शरीरं चोपशुष्यति बलं च हीयते यस्य राजयक्ष्मा हिनस्ति तम्

śarīrāntāśca śobhante śarīraṃ copaśuṣyati balaṃ ca hīyate yasya rājayakṣmā hinasti tam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अंसाभितापो हिक्का च छर्दनं शोणितस्य च आनाहः पार्श्वशूलं च भवत्यन्ताय शोषिणः

aṃsābhitāpo hikkā ca chardanaṃ śoṇitasya ca ānāhaḥ pārśvaśūlaṃ ca bhavatyantāya śoṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातव्याधिरपस्मारी कुष्ठी शोफी तथोदरी गुल्मी च मधुमेही च राजयक्ष्मी च यो नरः

vātavyādhirapasmārī kuṣṭhī śophī tathodarī gulmī ca madhumehī ca rājayakṣmī ca yo naraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अचिकित्स्या भवन्त्येते बलमांसक्षये सति अन्येष्वपि विकारेषु तान् भिषक् परिवर्जयेत्

acikitsyā bhavantyete balamāṃsakṣaye sati anyeṣvapi vikāreṣu tān bhiṣak parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरेचनहृतानाहो यस्तृष्णानुगतो नरः विरिक्तः पुनर् आध्माति यथा प्रेतस्तथैव सः

virecanahṛtānāho yastṛṣṇānugato naraḥ viriktaḥ punar ādhmāti yathā pretastathaiva saḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पेयं पातुं न शक्नोति कण्ठस्य च मुखस्य च उरसश्च विशुष्कत्वाद् यो नरो न स जीवति

peyaṃ pātuṃ na śaknoti kaṇṭhasya ca mukhasya ca urasaśca viśuṣkatvād yo naro na sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वरस्य दुर्बलीभावं हानिं च बलवर्णयोः रोगवृद्धिमयुक्त्या च दृष्ट्वा मरणमादिशेत्

svarasya durbalībhāvaṃ hāniṃ ca balavarṇayoḥ rogavṛddhimayuktyā ca dṛṣṭvā maraṇamādiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊर्ध्वश्वासं गतोष्माणं शूलोपहतवङ्क्षणम् शर्म चानधिगच्छन्तं बुद्धिमान् परिवर्जयेत्

ūrdhvaśvāsaṃ gatoṣmāṇaṃ śūlopahatavaṅkṣaṇam śarma cānadhigacchantaṃ buddhimān parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपस्वरं भाषमाणं प्राप्तं मरणमात्मनः श्रोतारं चाप्यशब्दस्य दूरतः परिवर्जयेत्

apasvaraṃ bhāṣamāṇaṃ prāptaṃ maraṇamātmanaḥ śrotāraṃ cāpyaśabdasya dūrataḥ parivarjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यं नरं सहसा रोगो दुर्बलं परिमुञ्चति संशयप्राप्तमात्रेयो जीवितं तस्य मन्यते

yaṃ naraṃ sahasā rogo durbalaṃ parimuñcati saṃśayaprāptamātreyo jīvitaṃ tasya manyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथ चेज्ज्ञातयस्तस्य याचेरन् प्रणिपाततः रसेनाद्यादिति ब्रूयान्नास्मै दद्याद्विशोधनम्

atha cejjñātayastasya yāceran praṇipātataḥ rasenādyāditi brūyānnāsmai dadyādviśodhanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मासेन चेन्न दृश्येत विशेषस्तस्य शोभनः रसैश्चान्यैर् बहुविधैर् दुर्लभं तस्य जीवितम्

māsena cenna dṛśyeta viśeṣastasya śobhanaḥ rasaiścānyair bahuvidhair durlabhaṃ tasya jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्ठ्यूतं च पुरीषं च रेतश्चाम्भसि मज्जति यस्य तस्यायुषः प्राप्तमन्तमाहुर्मनीषिणः

niṣṭhyūtaṃ ca purīṣaṃ ca retaścāmbhasi majjati yasya tasyāyuṣaḥ prāptamantamāhurmanīṣiṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निष्ठ्यूते यस्य दृश्यन्ते वर्णा बहुविधाः पृथक् तच्च सीदत्य् अपः प्राप्य न स जीवितुमर्हति

niṣṭhyūte yasya dṛśyante varṇā bahuvidhāḥ pṛthak tacca sīdaty apaḥ prāpya na sa jīvitumarhati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तमूष्मानुगं यस्य शङ्खौ प्राप्य विमूर्छति स रोगः शङ्खको नाम्ना त्रिरात्राद्धन्ति जीवितम्

pittamūṣmānugaṃ yasya śaṅkhau prāpya vimūrchati sa rogaḥ śaṅkhako nāmnā trirātrāddhanti jīvitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सफेनं रुधिरं यस्य मुहुरास्यात् प्रसिच्यते शूलैश्च तुद्यते कुक्षिः प्रत्याख्येयस्तथाविधः

saphenaṃ rudhiraṃ yasya muhurāsyāt prasicyate śūlaiśca tudyate kukṣiḥ pratyākhyeyastathāvidhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलमांसक्षयस्तीव्रो रोगवृद्धिररोचकः यस्यातुरस्य लक्ष्यन्ते त्रीन् पक्षान्न स जीवति

balamāṃsakṣayastīvro rogavṛddhirarocakaḥ yasyāturasya lakṣyante trīn pakṣānna sa jīvati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकौ विज्ञानानि मनुष्याणां मरणे प्रत्युपस्थिते भवन्त्येतानि संपश्येदन्यान्येवंविधानि च

tatra ślokau vijñānāni manuṣyāṇāṃ maraṇe pratyupasthite bhavantyetāni saṃpaśyedanyānyevaṃvidhāni ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तानि सर्वाणि लक्ष्यन्ते न तु सर्वाणि मानवम् विशन्ति विनशिष्यन्तं तस्माद्बोध्यानि सर्वतः

tāni sarvāṇi lakṣyante na tu sarvāṇi mānavam viśanti vinaśiṣyantaṃ tasmādbodhyāni sarvataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.