Caraka-saṃhitā (the text alone) 6.22

अथातस्तृष्णाचिकित्सितं व्याख्यास्यामः

athātastṛṣṇācikitsitaṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्ञानप्रशमतपोभिः ख्यातोऽत्रिसुतो जगद्धितेऽभिरतः तृष्णानां प्रशमार्थं चिकित्सितं प्राह पञ्चानाम्

jñānapraśamatapobhiḥ khyāto'trisuto jagaddhite'bhirataḥ tṛṣṇānāṃ praśamārthaṃ cikitsitaṃ prāha pañcānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षोभाद्भयाच्छ्रमाद् अपि शोकात् क्रोधाद् विलङ्घनान्मद्यात् क्षाराम्ललवणकटुकोष्णरूक्षशुष्कान्नसेवाभिः

kṣobhādbhayācchramād api śokāt krodhād vilaṅghanānmadyāt kṣārāmlalavaṇakaṭukoṣṇarūkṣaśuṣkānnasevābhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धातुक्षयगदकर्षणवमनाद्यतियोगसूर्यसंतापैः पित्तानिलौ प्रवृद्धौ सौम्यान् धातूंश् च शोषयतः

dhātukṣayagadakarṣaṇavamanādyatiyogasūryasaṃtāpaiḥ pittānilau pravṛddhau saumyān dhātūṃś ca śoṣayataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रसवाहिनीश्च नाडीर् जिह्वामूलगलतालुकक्लोम्नः संशोष्य नृणां देहे कुरुतस्तृष्णां महाबलावेतौ

rasavāhinīśca nāḍīr jihvāmūlagalatālukaklomnaḥ saṃśoṣya nṛṇāṃ dehe kurutastṛṣṇāṃ mahābalāvetau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पीतं पीतं हि जलं शोषयतस्तावतो न याति शमम् घोरव्याधिकृशानां प्रभवत्युपसर्गभूता सा

pītaṃ pītaṃ hi jalaṃ śoṣayatastāvato na yāti śamam ghoravyādhikṛśānāṃ prabhavatyupasargabhūtā sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्राग्रूपं मुखशोषः स्वलक्षणं सर्वदाम्बुकामित्वम् तृष्णानां सर्वासां लिङ्गानां लाघवमपायः

prāgrūpaṃ mukhaśoṣaḥ svalakṣaṇaṃ sarvadāmbukāmitvam tṛṣṇānāṃ sarvāsāṃ liṅgānāṃ lāghavamapāyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मुखशोषस्वरभेदभ्रमसंतापप्रलापसंस्तम्भान् ताल्वोष्ठकण्ठजिह्वाकर्कशतां चित्तनाशं च

mukhaśoṣasvarabhedabhramasaṃtāpapralāpasaṃstambhān tālvoṣṭhakaṇṭhajihvākarkaśatāṃ cittanāśaṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जिह्वानिर्गममरुचिं बाधिर्यं मर्मदूयनं सादम् तृष्णोद्भूता कुरुते पञ्चविधां लिङ्गतः शृणु ताम्

jihvānirgamamaruciṃ bādhiryaṃ marmadūyanaṃ sādam tṛṣṇodbhūtā kurute pañcavidhāṃ liṅgataḥ śṛṇu tām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अब्धातुं देहस्थं कुपितः पवनो यदा विशोषयति तस्मिञ्शुष्के शुष्यत्यबलस्तृष्यत्यथ विशुष्यन्

abdhātuṃ dehasthaṃ kupitaḥ pavano yadā viśoṣayati tasmiñśuṣke śuṣyatyabalastṛṣyatyatha viśuṣyan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निद्रानाशः शिरसो भ्रमस्तथा शुष्कविरसमुखता च स्रोतोऽवरोध इति च स्याल्लिङ्गं वाततृष्णायाः

nidrānāśaḥ śiraso bhramastathā śuṣkavirasamukhatā ca sroto'varodha iti ca syālliṅgaṃ vātatṛṣṇāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तं मतमाग्नेयं कुपितं चेत् तापयत्य् अपां धातुम् संतप्तः स हि जनयेत्तृष्णां दाहोल्बणां नृणाम्

pittaṃ matamāgneyaṃ kupitaṃ cet tāpayaty apāṃ dhātum saṃtaptaḥ sa hi janayettṛṣṇāṃ dāholbaṇāṃ nṛṇām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तास्यत्वं शिरसो दाहः शीताभिनन्दता मूर्छा पीताक्षिमूत्रवर्चस्त्वम् आकृतिः पित्ततृष्णायाः

tiktāsyatvaṃ śiraso dāhaḥ śītābhinandatā mūrchā pītākṣimūtravarcastvam ākṛtiḥ pittatṛṣṇāyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तृष्णा यामप्रभवा साप्याग्नेयामपित्तजनितत्वात् लिङ्गं तस्याश् चारुचिर् आध्मानकफप्रसेकौ च

tṛṣṇā yāmaprabhavā sāpyāgneyāmapittajanitatvāt liṅgaṃ tasyāś cārucir ādhmānakaphaprasekau ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहो रसजोऽम्बुभवो रसश्च तस्य क्षयाच्च तृष्येद्धि दीनस्वरः प्रताम्यन् संशुष्कहृदयगलतालुः

deho rasajo'mbubhavo rasaśca tasya kṣayācca tṛṣyeddhi dīnasvaraḥ pratāmyan saṃśuṣkahṛdayagalatāluḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवति खलु योपसर्गात्तृष्णा सा शोषिणी कष्टा ज्वरमेहक्षयशोषश्वासाद्युपसृष्टदेहानाम्

bhavati khalu yopasargāttṛṣṇā sā śoṣiṇī kaṣṭā jvaramehakṣayaśoṣaśvāsādyupasṛṣṭadehānām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सर्वास्त्वतिप्रसक्ता रोगकृशानां वमिप्रसक्तानाम् घोरोपद्रवयुक्तास् तृष्णा मरणाय विज्ञेयाः

sarvāstvatiprasaktā rogakṛśānāṃ vamiprasaktānām ghoropadravayuktās tṛṣṇā maraṇāya vijñeyāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.