अथातः कल्पनासिद्धिं व्याख्यास्यामः
athātaḥ kalpanāsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·8·8.1
Caraka-saṃhitā (the text alone) 8.1
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
का कल्पना पञ्चसु कर्मसूक्ता क्रमश्च कः किं च कृताकृतेषु लिङ्गं तथैवातिकृतेषु संख्या का किंगुणः केषु च कश्च बस्तिः
kā kalpanā pañcasu karmasūktā kramaśca kaḥ kiṃ ca kṛtākṛteṣu liṅgaṃ tathaivātikṛteṣu saṃkhyā kā kiṃguṇaḥ keṣu ca kaśca bastiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
किं वर्जनीयं प्रतिकर्मकाले कृते कियान् वा परिहारकालः प्रणीयमानश्च न याति केन केनैति शीघ्रं सुचिराच्च बस्तिः
kiṃ varjanīyaṃ pratikarmakāle kṛte kiyān vā parihārakālaḥ praṇīyamānaśca na yāti kena kenaiti śīghraṃ sucirācca bastiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
साध्या गदा स्वैः शमनैश्च केचित् कस्मात् प्रयुक्तैर्न शमं व्रजन्ति प्रचोदितः शिष्यवरेण सम्यगित्यग्निवेशेन भिषग्वरिष्ठः
sādhyā gadā svaiḥ śamanaiśca kecit kasmāt prayuktairna śamaṃ vrajanti pracoditaḥ śiṣyavareṇa samyagityagniveśena bhiṣagvariṣṭhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पुनर्वसुस्तन्त्रविदाह तस्मै सर्वप्रजानां हितकाम्ययेदम् त्र्यहावरं सप्तदिनं परं तु स्निग्धो नरः स्वेदयितव्य उक्तः
punarvasustantravidāha tasmai sarvaprajānāṃ hitakāmyayedam tryahāvaraṃ saptadinaṃ paraṃ tu snigdho naraḥ svedayitavya uktaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातः परं स्नेहनमादिशन्ति सात्म्यीभवेत् सप्तदिनात् परं तु स्नेहोऽनिलं हन्ति मृदूकरोति देहं मलानां विनिहन्ति सङ्गम्
nātaḥ paraṃ snehanamādiśanti sātmyībhavet saptadināt paraṃ tu sneho'nilaṃ hanti mṛdūkaroti dehaṃ malānāṃ vinihanti saṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धस्य सूक्ष्मेष्वयनेषु लीनं स्वेदस्तु दोषं नयति द्रवत्वम् ग्राम्यौदकानूपरसैः समाषैरुत्क्लेशनीयः पयसा च वम्यः
snigdhasya sūkṣmeṣvayaneṣu līnaṃ svedastu doṣaṃ nayati dravatvam grāmyaudakānūparasaiḥ samāṣairutkleśanīyaḥ payasā ca vamyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रसैस्तथा जाङ्गलजैः सयूषैः स्निग्धः कफावृद्धिकरैर्विरेच्यः श्लेष्मोत्तरश्छर्दयति ह्यदुःखं विरिच्यते मन्दकफस्तु सम्यक्
rasaistathā jāṅgalajaiḥ sayūṣaiḥ snigdhaḥ kaphāvṛddhikarairvirecyaḥ śleṣmottaraśchardayati hyaduḥkhaṃ viricyate mandakaphastu samyak
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधः कफेऽल्पे वमनं विगच्छेत् द्विरेचनं वृद्धकफे तथोर्ध्वम् स्निग्धाय देयं वमनं यथोक्तं वान्तस्य पेयादिरनुक्रमश्च
adhaḥ kaphe'lpe vamanaṃ vigacchet dvirecanaṃ vṛddhakaphe tathordhvam snigdhāya deyaṃ vamanaṃ yathoktaṃ vāntasya peyādiranukramaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धस्य सुस्विन्नतनोर्यथावद्विरेचनं योग्यतमं प्रयोज्यम् पेयां विलेपीमकृतं कृतं च यूषं रसं त्रिर्द्विरथैकशश्च
snigdhasya susvinnatanoryathāvadvirecanaṃ yogyatamaṃ prayojyam peyāṃ vilepīmakṛtaṃ kṛtaṃ ca yūṣaṃ rasaṃ trirdvirathaikaśaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्रमेण सेवेत विशुद्धकायः प्रधानमध्यावरशुद्धिशुद्धः यथाऽणुरग्निस्तृणगोमयाद्यैः संधुक्ष्यमाणो भवति क्रमेण
krameṇa seveta viśuddhakāyaḥ pradhānamadhyāvaraśuddhiśuddhaḥ yathā'ṇuragnistṛṇagomayādyaiḥ saṃdhukṣyamāṇo bhavati krameṇa
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
महान् स्थिरः सर्वपचस्तथैव शुद्धस्य पेयादिभिरन्तरग्निः जघन्यमध्यप्रवरे तु वेगाश्चत्वार इष्टा वमने षडष्टौ
mahān sthiraḥ sarvapacastathaiva śuddhasya peyādibhirantaragniḥ jaghanyamadhyapravare tu vegāścatvāra iṣṭā vamane ṣaḍaṣṭau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दशैव ते द्वित्रिगुणा विरेके प्रस्थस्तथा द्वित्रिचतुर्गुणश्च पित्तान्तमिष्टं वमनं विरेकादर्धं कफान्तं च विरेकमाहुः
daśaiva te dvitriguṇā vireke prasthastathā dvitricaturguṇaśca pittāntamiṣṭaṃ vamanaṃ virekādardhaṃ kaphāntaṃ ca virekamāhuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
द्वित्रान् सविट्कानपनीय वेगान्मेयं विरेके वमने तु पीतम् क्रमात् कफः पित्तमथानिलश्च यस्यैति सम्यग्वमितः स इष्टः
dvitrān saviṭkānapanīya vegānmeyaṃ vireke vamane tu pītam kramāt kaphaḥ pittamathānilaśca yasyaiti samyagvamitaḥ sa iṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृत्पार्श्वमूर्धेन्द्रियमार्गशुद्धौ तथा लघुत्वेऽपि च लक्ष्यमाणे दुश्छर्दिते स्फोटककोठकण्डूहृत्खाविशुद्धिर्गुरुगात्रता च
hṛtpārśvamūrdhendriyamārgaśuddhau tathā laghutve'pi ca lakṣyamāṇe duśchardite sphoṭakakoṭhakaṇḍūhṛtkhāviśuddhirgurugātratā ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृण्मोहमूर्च्छानिलकोपनिद्राबलादिहानिर्वमनेऽति च स्यात् स्रोतोविशुद्धीन्द्रियसंप्रसादौ लघुत्वमूर्जोऽग्निरनामयत्वम्
tṛṇmohamūrcchānilakopanidrābalādihānirvamane'ti ca syāt srotoviśuddhīndriyasaṃprasādau laghutvamūrjo'gniranāmayatvam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्राप्तिश्च विट्पित्तकफानिलानां सम्यग्विरिक्तस्य भवेत् क्रमेण स्याच्छ्लेष्मपित्तानिलसंप्रकोपः सादस्तथाऽग्नेर्गुरुता प्रतिश्या
prāptiśca viṭpittakaphānilānāṃ samyagviriktasya bhavet krameṇa syācchleṣmapittānilasaṃprakopaḥ sādastathā'gnergurutā pratiśyā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तन्द्रा तथा च्छर्दिररोचकश्च वातानुलोम्यं न च दुर्विरिक्ते कफास्रपित्तक्षयजानिलोत्थाः सुप्त्यङ्गमर्दक्लमवेपनाद्याः
tandrā tathā cchardirarocakaśca vātānulomyaṃ na ca durvirikte kaphāsrapittakṣayajānilotthāḥ suptyaṅgamardaklamavepanādyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निद्राबलाभावतमःप्रवेशाः सोन्मादहिक्काश्च विरेचितेऽति संसृष्टभक्तं नवमेऽह्नि सर्पिस्तं पाययेताप्यनुवासयेद्वा
nidrābalābhāvatamaḥpraveśāḥ sonmādahikkāśca virecite'ti saṃsṛṣṭabhaktaṃ navame'hni sarpistaṃ pāyayetāpyanuvāsayedvā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तैलाक्तगात्राय ततो निरूहं दद्यात्त्र्यहान्नातिबुभुक्षिताय प्रत्यागते धन्वरसेन भोज्यः समीक्ष्य वा दोषबलं यथार्हम्
tailāktagātrāya tato nirūhaṃ dadyāttryahānnātibubhukṣitāya pratyāgate dhanvarasena bhojyaḥ samīkṣya vā doṣabalaṃ yathārham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरस्ततो निश्यनुवासनार्हो नात्याशितः स्यादनुवासनीयः शीते वसन्ते च दिवाऽनुवास्यो रात्रौ शरद्ग्रीष्मघनागमेषु
narastato niśyanuvāsanārho nātyāśitaḥ syādanuvāsanīyaḥ śīte vasante ca divā'nuvāsyo rātrau śaradgrīṣmaghanāgameṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानेव दोषान् परिरक्षता ये स्नेहस्य पाने परिकीर्तिताः प्राक् प्रत्यागते चाप्यनुवासनीये दिवा प्रदेयं व्युषिताय भोज्यम्
tāneva doṣān parirakṣatā ye snehasya pāne parikīrtitāḥ prāk pratyāgate cāpyanuvāsanīye divā pradeyaṃ vyuṣitāya bhojyam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सायं च भोज्यं परतो द्व्यहे वा त्र्यहेऽनुवास्योऽहनि पञ्चमे वा द्व्यहे त्र्यहे वाऽप्यथ पञ्चमे वा दद्यान्निरूहादनुवासनं च
sāyaṃ ca bhojyaṃ parato dvyahe vā tryahe'nuvāsyo'hani pañcame vā dvyahe tryahe vā'pyatha pañcame vā dadyānnirūhādanuvāsanaṃ ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एकं तथा त्रीन् कफजे विकारे पित्तात्मके पञ्च तु सप्त वाऽपि वाते नवैकादश वा पुनर्वा बस्तीनयुग्मान् कुशलो विदध्यात्
ekaṃ tathā trīn kaphaje vikāre pittātmake pañca tu sapta vā'pi vāte navaikādaśa vā punarvā bastīnayugmān kuśalo vidadhyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरो विरिक्तस्तु निरूहदानं विवर्जयेत् सप्तदिनान्यवश्यम् शुद्धो निरूहेण विरेचनं च तद्ध्यस्य शून्यं विकसेच्छरीरम्
naro viriktastu nirūhadānaṃ vivarjayet saptadinānyavaśyam śuddho nirūheṇa virecanaṃ ca taddhyasya śūnyaṃ vikaseccharīram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बस्तिर्वयः स्थापयिता सुखायुर्बलाग्निमेधास्वरवर्णकृच्च सर्वार्थकारी शिशुवृद्धयूनां निरत्ययः सर्वगदापहश्च
bastirvayaḥ sthāpayitā sukhāyurbalāgnimedhāsvaravarṇakṛcca sarvārthakārī śiśuvṛddhayūnāṃ niratyayaḥ sarvagadāpahaśca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विट्श्लेष्मपित्तानिलमूत्रकर्षी दार्ढ्यावहः शुक्रबलप्रदश्च विष्वक्स्थितं दोषचयं निरस्य सर्वान् विकारान् शमयेन्निरूहः
viṭśleṣmapittānilamūtrakarṣī dārḍhyāvahaḥ śukrabalapradaśca viṣvaksthitaṃ doṣacayaṃ nirasya sarvān vikārān śamayennirūhaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देहे निरूहेण विशुद्धमार्गे संस्नेहनं वर्णबलप्रदं च न तैलदानात् परमस्ति किञ्चिद्द्रव्यं विशेषेण समीरणार्ते
dehe nirūheṇa viśuddhamārge saṃsnehanaṃ varṇabalapradaṃ ca na tailadānāt paramasti kiñciddravyaṃ viśeṣeṇa samīraṇārte
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहेन रौक्ष्यं लघुतां गुरुत्वादौष्ण्याच्च शैत्यं पवनस्य हत्वा तैलं ददात्याशु मनःप्रसादं वीर्य बलं वर्णमथापि पुष्टिम्
snehena raukṣyaṃ laghutāṃ gurutvādauṣṇyācca śaityaṃ pavanasya hatvā tailaṃ dadātyāśu manaḥprasādaṃ vīrya balaṃ varṇamathāpi puṣṭim
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मूले निषिक्तो हि यथा द्रुमः स्यान्नीलच्छदः कोमलपल्लवाग्र्यः काले महान् पुष्पफलप्रदश्च तथा नरः स्यादनुवासनेन
mūle niṣikto hi yathā drumaḥ syānnīlacchadaḥ komalapallavāgryaḥ kāle mahān puṣpaphalapradaśca tathā naraḥ syādanuvāsanena
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तब्धाश्च ये सङ्कुचिताश्च येऽपि ये पङ्गवो येऽपि च भग्नरुग्णाः येषां च शाखासु चरन्ति वाताः शस्तो विशेषेण हि तेषु बस्तिः
stabdhāśca ye saṅkucitāśca ye'pi ye paṅgavo ye'pi ca bhagnarugṇāḥ yeṣāṃ ca śākhāsu caranti vātāḥ śasto viśeṣeṇa hi teṣu bastiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आध्मापने विग्रथिते पुरीषे शूले च भक्तानभिनन्दने च एवंप्रकाराश्च भवन्ति कुक्षौ ये चामयास्तेषु च बस्तिरिष्टः
ādhmāpane vigrathite purīṣe śūle ca bhaktānabhinandane ca evaṃprakārāśca bhavanti kukṣau ye cāmayāsteṣu ca bastiriṣṭaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
याश्च स्त्रियो वातकृतोपसर्गा गर्भं न गृह्णन्ति नृभिः समेताः क्षीणेन्द्रिया ये च नराः कृशाश्च बस्तिः प्रशस्तः परमं च तेषु
yāśca striyo vātakṛtopasargā garbhaṃ na gṛhṇanti nṛbhiḥ sametāḥ kṣīṇendriyā ye ca narāḥ kṛśāśca bastiḥ praśastaḥ paramaṃ ca teṣu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उष्णाभिभूतेषु वदन्ति शीताञ्छीताभिभूतेषु तथा सुखोष्णान् तत्प्रत्यनीकौषधसंप्रयुक्तान् सर्वत्र बस्तीन् प्रविभज्य युञ्ज्यात्
uṣṇābhibhūteṣu vadanti śītāñchītābhibhūteṣu tathā sukhoṣṇān tatpratyanīkauṣadhasaṃprayuktān sarvatra bastīn pravibhajya yuñjyāt
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न बृंहणीयान् विदधीत बस्तीन् विशोधनीयेषु गदेषु वैद्यः कुष्ठप्रमेहादिषु मेदुरेषु नरेषु ये चापि विशोधनीयाः
na bṛṃhaṇīyān vidadhīta bastīn viśodhanīyeṣu gadeṣu vaidyaḥ kuṣṭhapramehādiṣu medureṣu nareṣu ye cāpi viśodhanīyāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षीणक्षतानां न विशोधनीयान्न शोषिणां नो भृशदुर्बलानाम् न मूर्च्छितानां न विशोधितानां येषां च दोषेषु निबद्धमायुः
kṣīṇakṣatānāṃ na viśodhanīyānna śoṣiṇāṃ no bhṛśadurbalānām na mūrcchitānāṃ na viśodhitānāṃ yeṣāṃ ca doṣeṣu nibaddhamāyuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शाखागताः कोष्ठगताश्च रोगा मर्मोर्ध्वसर्वावयवाङ्गजाश्च ये सन्ति तेषां न हि कश्चिदन्यो वायोः परं जन्मनि हेतुरस्ति
śākhāgatāḥ koṣṭhagatāśca rogā marmordhvasarvāvayavāṅgajāśca ye santi teṣāṃ na hi kaścidanyo vāyoḥ paraṃ janmani heturasti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विण्मूत्रपित्तादिमलाशयानां विक्षेपसंघातकरः स यस्मात् तस्यातिवृद्धस्य शमाय नान्यद्बस्तिं विना भेषजमस्ति किञ्चित्
viṇmūtrapittādimalāśayānāṃ vikṣepasaṃghātakaraḥ sa yasmāt tasyātivṛddhasya śamāya nānyadbastiṃ vinā bheṣajamasti kiñcit
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तस्माच्चिकित्सार्धमिति ब्रुवन्ति सर्वां चिकित्सामपि बस्तिमेके नाभिप्रदेशं कटिपार्श्वकुक्षिं गत्वा शकृद्दोषचयं विलोड्य
tasmāccikitsārdhamiti bruvanti sarvāṃ cikitsāmapi bastimeke nābhipradeśaṃ kaṭipārśvakukṣiṃ gatvā śakṛddoṣacayaṃ viloḍya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संस्नेह्य कायं सपुरीषदोषः सम्यक् सुखेनैति कृतः स बस्तिः प्रसृष्टविण्मूत्रसमीरणत्वं रुच्यग्निवृद्ध्याशयलाघवानि
saṃsnehya kāyaṃ sapurīṣadoṣaḥ samyak sukhenaiti kṛtaḥ sa bastiḥ prasṛṣṭaviṇmūtrasamīraṇatvaṃ rucyagnivṛddhyāśayalāghavāni
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रोगोपशान्तिः प्रकृतिस्तथा च बलं च तत् स्यात् सुनिरूढलिङ्गम् स्याद्रुक्छिरोहृद्गुदबस्तिलिङ्गे शोफः प्रतिश्यायविकर्तिके च
rogopaśāntiḥ prakṛtistathā ca balaṃ ca tat syāt sunirūḍhaliṅgam syādrukchirohṛdgudabastiliṅge śophaḥ pratiśyāyavikartike ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृल्लासिका मारुतमूत्रसङ्गः श्वासो न सम्यक् च निरूहिते स्युः लिङ्गं यदेवातिविरेचितस्य भवेत्तदेवातिनिरूहितस्य
hṛllāsikā mārutamūtrasaṅgaḥ śvāso na samyak ca nirūhite syuḥ liṅgaṃ yadevātivirecitasya bhavettadevātinirūhitasya
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रत्येत्यसक्तं सशकृच्च तैलं रक्तादिबुद्धिन्द्रियसंप्रसादः स्वप्नानुवृत्तिर्लघुता बलं च सृष्टाश्च वेगाः स्वनुवासिते स्युः
pratyetyasaktaṃ saśakṛcca tailaṃ raktādibuddhindriyasaṃprasādaḥ svapnānuvṛttirlaghutā balaṃ ca sṛṣṭāśca vegāḥ svanuvāsite syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अधःशरीरोदरबाहुपृष्ठपार्श्वेषु रुग्रूक्षखरं च गात्रम् ग्रहश्च विण्मूत्रसमीरणानामसम्यगेतान्यनुवासिते स्युः
adhaḥśarīrodarabāhupṛṣṭhapārśveṣu rugrūkṣakharaṃ ca gātram grahaśca viṇmūtrasamīraṇānāmasamyagetānyanuvāsite syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
हृल्लासमोहक्लमसादमूर्च्छा विकर्तिका चात्यनुवासितस्य यस्येह यामाननुवर्तते त्रीन् स्नेहो नरः स्यात् स विशुद्धदेहः
hṛllāsamohaklamasādamūrcchā vikartikā cātyanuvāsitasya yasyeha yāmānanuvartate trīn sneho naraḥ syāt sa viśuddhadehaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आश्वागतेऽन्यस्तु पुनर्विधेयः स्नेहो न संस्नेहयति ह्यतिष्ठन् त्रिंशन्मताः कर्म न बस्तयो हि कालस्ततोऽर्धेन ततश्च योगः
āśvāgate'nyastu punarvidheyaḥ sneho na saṃsnehayati hyatiṣṭhan triṃśanmatāḥ karma na bastayo hi kālastato'rdhena tataśca yogaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सान्वासना द्वादश वै निरूहाः प्राक् स्नेह एकः परतश्च पञ्च काले त्रयोऽन्ते पुरतस्तथैकः स्नेहा निरूहान्तरिताश्च षट् स्युः
sānvāsanā dvādaśa vai nirūhāḥ prāk sneha ekaḥ parataśca pañca kāle trayo'nte puratastathaikaḥ snehā nirūhāntaritāśca ṣaṭ syuḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगे निरूहास्त्रय एव देयाः स्नेहाश्च पञ्चैव परादिमध्याः त्रीन् पञ्च वाऽहुश्चतुरोऽथ षड्वा वाताधिकेभ्यस्त्वनुवासनीयान्
yoge nirūhāstraya eva deyāḥ snehāśca pañcaiva parādimadhyāḥ trīn pañca vā'huścaturo'tha ṣaḍvā vātādhikebhyastvanuvāsanīyān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहान् प्रदायाशु भिषग्विदध्यात् स्रोतोविशुद्ध्यर्थमतो निरूहान् विशुद्धदेहस्य ततः क्रमेण स्निग्धं तलस्वेदितमुत्तमाङ्गम्
snehān pradāyāśu bhiṣagvidadhyāt srotoviśuddhyarthamato nirūhān viśuddhadehasya tataḥ krameṇa snigdhaṃ talasveditamuttamāṅgam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विरेचयेत्त्रिर्द्विरथैकशो वा बलं समीक्ष्य त्रिविधं मलानाम् उरःशिरोलाघवमिन्द्रियाच्छ्यं स्रोतोविशुद्धिश्च भवेद्विशुद्धे
virecayettrirdvirathaikaśo vā balaṃ samīkṣya trividhaṃ malānām uraḥśirolāghavamindriyācchyaṃ srotoviśuddhiśca bhavedviśuddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गलोपलेपः शिरसो गुरुत्वं निष्ठीवनं चाप्यथ दुर्विरिक्ते शिरोक्षिशङ्खश्रवणार्तितोदावत्यर्थशुद्धे तिमिरं च पश्येत्
galopalepaḥ śiraso gurutvaṃ niṣṭhīvanaṃ cāpyatha durvirikte śirokṣiśaṅkhaśravaṇārtitodāvatyarthaśuddhe timiraṃ ca paśyet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्यात्तर्पणं तत्र मृदु द्रवं च स्निग्धस्य तीक्ष्णं तु पुनर्न योगे इत्यातुरस्वस्थसुखः प्रयोगो बलायुषोर्वृद्धिकृदामयघ्नः
syāttarpaṇaṃ tatra mṛdu dravaṃ ca snigdhasya tīkṣṇaṃ tu punarna yoge ityāturasvasthasukhaḥ prayogo balāyuṣorvṛddhikṛdāmayaghnaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कालस्तु बस्त्यादिषु याति यावांस्तावान् भवेद्द्विः परिहारकालः अत्यासनस्थानवचांसि यानं स्वप्नं दिवा मैथुनवेगरोधान्
kālastu bastyādiṣu yāti yāvāṃstāvān bhaveddviḥ parihārakālaḥ atyāsanasthānavacāṃsi yānaṃ svapnaṃ divā maithunavegarodhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शीतोपचारातपशोकरोषांस्त्यजेदकालाहितभोजनं च बद्धे प्रणीते विषमं च नेत्रे मार्गे तथाऽर्शःकफविड्विबद्धे
śītopacārātapaśokaroṣāṃstyajedakālāhitabhojanaṃ ca baddhe praṇīte viṣamaṃ ca netre mārge tathā'rśaḥkaphaviḍvibaddhe
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न याति बस्तिर्न सुखं निरेति दोषावृतोऽल्पो यदि वाऽल्पवीर्यः प्राप्ते तु वर्चोऽनिलमूत्रवेगे वातेऽतिवृद्धेऽल्पबले गुदे वा
na yāti bastirna sukhaṃ nireti doṣāvṛto'lpo yadi vā'lpavīryaḥ prāpte tu varco'nilamūtravege vāte'tivṛddhe'lpabale gude vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्युष्णतीक्ष्णश्च मृदौ च कोष्ठे प्रणीतमात्रः पुनरेति बस्तिः मेदःकफाभ्यामनिलो निरुद्धः शूलाङ्गसुप्तिश्वयथून् करोति
atyuṣṇatīkṣṇaśca mṛdau ca koṣṭhe praṇītamātraḥ punareti bastiḥ medaḥkaphābhyāmanilo niruddhaḥ śūlāṅgasuptiśvayathūn karoti
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहं तु युञ्जन्नबुधस्तु तस्मै संवर्धयत्येव हि तान् विकारान् रोगास्तथाऽन्येऽप्यवितर्क्यमाणाः परस्परेणावगृहीतमार्गाः
snehaṃ tu yuñjannabudhastu tasmai saṃvardhayatyeva hi tān vikārān rogāstathā'nye'pyavitarkyamāṇāḥ paraspareṇāvagṛhītamārgāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संदूषिता धातुभिरेव चान्यैः स्वैर्भेषजैर्नोपशमं व्रजन्ति सर्वं च रोगप्रशमाय कर्म हीनातिमात्रं विपरीतकालम्
saṃdūṣitā dhātubhireva cānyaiḥ svairbheṣajairnopaśamaṃ vrajanti sarvaṃ ca rogapraśamāya karma hīnātimātraṃ viparītakālam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मिथ्योपचाराच्च न तं विकारं शान्ति नयेत् पथ्यमपि प्रयुक्तम् तत्र श्लोकः-- प्रश्नानिमान् द्वादश पञ्चकर्माण्युद्दिश्य सिद्धाविह कल्पनायाम्
mithyopacārācca na taṃ vikāraṃ śānti nayet pathyamapi prayuktam tatra ślokaḥ-- praśnānimān dvādaśa pañcakarmāṇyuddiśya siddhāviha kalpanāyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रजाहितार्थं भगवान् महार्थान् सम्यग्जगादर्षिवरोऽत्रिपुत्रः
prajāhitārthaṃ bhagavān mahārthān samyagjagādarṣivaro'triputraḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.