Caraka-saṃhitā (the text alone) 8.10

अथातो बस्तिसिद्धिं व्याख्यास्यामः

athāto bastisiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सिद्धानां बस्तीनां शस्तानां तेषु तेषु रोगेषु शृण्वग्निवेश गदतः सिद्धिं सिद्धिप्रदां भिषजाम्

siddhānāṃ bastīnāṃ śastānāṃ teṣu teṣu rogeṣu śṛṇvagniveśa gadataḥ siddhiṃ siddhipradāṃ bhiṣajām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलदोषकालरोगप्रकृतीः प्रविभज्य योजिताः सम्यक् स्वै स्वैरौषधवर्गैः स्वान् स्वान् रोगान्नियच्छन्ति

baladoṣakālarogaprakṛtīḥ pravibhajya yojitāḥ samyak svai svairauṣadhavargaiḥ svān svān rogānniyacchanti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मान्यद्बस्तिसमं न विद्यते शीघ्रसुखविशोधित्वात् आश्वपतर्पणतर्पणयोगाच्च निरत्ययत्वाच्च

karmānyadbastisamaṃ na vidyate śīghrasukhaviśodhitvāt āśvapatarpaṇatarpaṇayogācca niratyayatvācca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सत्यपि दोषहरत्वे कटुतीक्ष्णोष्णादिभेषजादानात् दुःखोद्गारोत्क्लेशाहृद्यत्वकोष्ठरुजा विरेके स्युः

satyapi doṣaharatve kaṭutīkṣṇoṣṇādibheṣajādānāt duḥkhodgārotkleśāhṛdyatvakoṣṭharujā vireke syuḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अविरेच्यौ शिशुवृद्धौ तावप्राप्तप्रहीनधातुबलौ आस्थापनमेव तयोः सर्वार्थकृदुत्तमं कर्म

avirecyau śiśuvṛddhau tāvaprāptaprahīnadhātubalau āsthāpanameva tayoḥ sarvārthakṛduttamaṃ karma

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बलवर्णहर्षमार्दवगात्रस्नेहान्नृणां ददात्याशु अनुवासनं निरूहश्चोत्तरबस्तिश्च स त्रिविधः

balavarṇaharṣamārdavagātrasnehānnṛṇāṃ dadātyāśu anuvāsanaṃ nirūhaścottarabastiśca sa trividhaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शाखावातार्तानां सकुञ्चितस्तब्धभग्नरुग्णानाम् विट्सङ्गाध्मानारुचिपरिकर्तिरुगादिषु च शस्तः

śākhāvātārtānāṃ sakuñcitastabdhabhagnarugṇānām viṭsaṅgādhmānāruciparikartirugādiṣu ca śastaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उष्णार्तानां शीताञ्छीतार्तानां तथा सुखोष्णांश्च तद्योग्यौषधयुक्तान् बस्तीन् संतर्क्य विनियुज्यात्

uṣṇārtānāṃ śītāñchītārtānāṃ tathā sukhoṣṇāṃśca tadyogyauṣadhayuktān bastīn saṃtarkya viniyujyāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तीन्न बृंहणीयान् दद्याद् व्याधिषु विशोधनीयेषु मेदस्विनो विशोध्या येऽपि नराः कुष्ठमेहार्ताः

bastīnna bṛṃhaṇīyān dadyād vyādhiṣu viśodhanīyeṣu medasvino viśodhyā ye'pi narāḥ kuṣṭhamehārtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न क्षीणक्षतदुर्बलमूर्च्छितकृशशुष्कदेहानाम् युञ्जाद्विशोधनीयान् दोषनिबद्धायुषो ये च

na kṣīṇakṣatadurbalamūrcchitakṛśaśuṣkadehānām yuñjādviśodhanīyān doṣanibaddhāyuṣo ye ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वाजीकरणेऽसृक्पित्तयोश्च मधुघृतपयोयुक्ताः शस्ताः सतैलमूत्रारनाललवणाश्च कफवाते

vājīkaraṇe'sṛkpittayośca madhughṛtapayoyuktāḥ śastāḥ satailamūtrāranālalavaṇāśca kaphavāte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युञ्जाद्द्रव्याणि बस्तिष्वम्लं मूत्रं पयः सुरांक्वाथान् अविरोधाद्धातूनां रसयोनित्वाच्च जलमुष्णम्

yuñjāddravyāṇi bastiṣvamlaṃ mūtraṃ payaḥ surāṃkvāthān avirodhāddhātūnāṃ rasayonitvācca jalamuṣṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सुरदारुशताह्वैलाकुष्ठमधुकपिप्पलीमधुस्नेहाः ऊर्ध्वानुलोमभागाः ससर्षपाः शर्करा लवणम्

suradāruśatāhvailākuṣṭhamadhukapippalīmadhusnehāḥ ūrdhvānulomabhāgāḥ sasarṣapāḥ śarkarā lavaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आवापा बस्तीनामतः प्रयोज्यानि येषु यानि स्युः युक्तानि सह कषायैस्तान्युत्तरतः प्रवक्ष्यामि

āvāpā bastīnāmataḥ prayojyāni yeṣu yāni syuḥ yuktāni saha kaṣāyaistānyuttarataḥ pravakṣyāmi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरजातकठिनबलेषु व्याधिषु तीक्ष्णा विपर्यये मृदवः सप्रतिवापकषाया योज्यास्त्वनुवासननिरूहाः

cirajātakaṭhinabaleṣu vyādhiṣu tīkṣṇā viparyaye mṛdavaḥ saprativāpakaṣāyā yojyāstvanuvāsananirūhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्धश्लौकैरतः सिद्धान् नानाव्याधिषु सर्वशः बस्तीन् वीर्यसमैर्भागैर्यथार्हालोडनाञ्छृणु

ardhaślaukairataḥ siddhān nānāvyādhiṣu sarvaśaḥ bastīn vīryasamairbhāgairyathārhāloḍanāñchṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बिल्वोऽग्निमन्थः श्योनाकः काश्मर्यः पाटलिस्तथा शालपर्णी पृश्निपर्णी बृहत्यौ वर्धमानकः

bilvo'gnimanthaḥ śyonākaḥ kāśmaryaḥ pāṭalistathā śālaparṇī pṛśniparṇī bṛhatyau vardhamānakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यवाः कुलत्थाः कोलानि स्थिरा चेति त्रयोऽनिले शस्यन्ते सचतुःस्नेहाः पिशितस्य रसान्विताः

yavāḥ kulatthāḥ kolāni sthirā ceti trayo'nile śasyante sacatuḥsnehāḥ piśitasya rasānvitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नलवञ्जलवानीरशतपत्राणि शैवलम् मञ्जिष्ठा सारिवाऽनन्ता पयसा मधुयष्टिका

nalavañjalavānīraśatapatrāṇi śaivalam mañjiṣṭhā sārivā'nantā payasā madhuyaṣṭikā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चन्दनं पद्मकोशीरं तुङ्गं ते पैत्तिके त्रयः सशर्कराक्षौद्रघृताः सक्षीरा बस्तयो हिताः

candanaṃ padmakośīraṃ tuṅgaṃ te paittike trayaḥ saśarkarākṣaudraghṛtāḥ sakṣīrā bastayo hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अर्कस्तथैव चालर्क एकाष्ठीला पुनर्नवा हरिद्रा त्रिफला मुस्तं पीतदारु कुटन्नटम्

arkastathaiva cālarka ekāṣṭhīlā punarnavā haridrā triphalā mustaṃ pītadāru kuṭannaṭam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पल्यश्चित्रकश्चेति त्रयस्ते श्लेष्मरोगिषु सक्षारक्षौद्रगोमूत्रा नातिस्नेहान्विता हिताः

pippalyaścitrakaśceti trayaste śleṣmarogiṣu sakṣārakṣaudragomūtrā nātisnehānvitā hitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

फलजीमूतकेक्ष्वाकुधामार्गवकवत्सकाः श्यामा च त्रिवृता चैव स्थिरा दन्ती द्रवन्त्यपि

phalajīmūtakekṣvākudhāmārgavakavatsakāḥ śyāmā ca trivṛtā caiva sthirā dantī dravantyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रकीर्या चोदकीर्या च नीलिनी क्षीरिणी तथा सप्तला शङ्खिनी लोध्रं फलं कम्पिल्लकस्य च

prakīryā codakīryā ca nīlinī kṣīriṇī tathā saptalā śaṅkhinī lodhraṃ phalaṃ kampillakasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारो मूत्रसिद्धास्ते पक्वाशयविशोधनाः व्यस्तैरपि समस्तैश्च चतुर्योगा उदाहृताः

catvāro mūtrasiddhāste pakvāśayaviśodhanāḥ vyastairapi samastaiśca caturyogā udāhṛtāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काकोली क्षीरकाकोली मुद्गपर्णी शतावरी विदारी मधुयष्ट्याह्वा शृङ्गाटककशेरुके

kākolī kṣīrakākolī mudgaparṇī śatāvarī vidārī madhuyaṣṭyāhvā śṛṅgāṭakakaśeruke

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आत्मगुप्ताफलं माषाः सगोधूमा यवास्तथा जलजानूपजं मांसमित्येते शुक्रमांसलाः

ātmaguptāphalaṃ māṣāḥ sagodhūmā yavāstathā jalajānūpajaṃ māṃsamityete śukramāṃsalāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्ती चाग्निमन्थश्च धातकीपुष्पवत्सकौ प्रग्रहः खदिरः कुष्ठं शमी पिण्डीतको यवाः

jīvantī cāgnimanthaśca dhātakīpuṣpavatsakau pragrahaḥ khadiraḥ kuṣṭhaṃ śamī piṇḍītako yavāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रियङ्गू रक्तमूली च तरुणी स्वर्णयूथिका वटाद्याः किंशुकं लोध्रमिति सांग्राहिका मताः

priyaṅgū raktamūlī ca taruṇī svarṇayūthikā vaṭādyāḥ kiṃśukaṃ lodhramiti sāṃgrāhikā matāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिस्रावे शृतं क्षीरं सवृश्चीरपुनर्नवम् आखुपर्णिकया वाऽपि तण्डुलीयकयुक्तया

parisrāve śṛtaṃ kṣīraṃ savṛścīrapunarnavam ākhuparṇikayā vā'pi taṇḍulīyakayuktayā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कालङ्कतककाण्डेक्षुदर्भपोटगलेक्षुभिः दाहघ्नः सघृतक्षीरो द्वितीयश्चोत्पलादिभिः

kālaṅkatakakāṇḍekṣudarbhapoṭagalekṣubhiḥ dāhaghnaḥ saghṛtakṣīro dvitīyaścotpalādibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्बुदाराढकीनीपविदुलैः क्षीरसाधितैः बस्तिः प्रदेयो भिषजा शीतः समधुशर्करः

karbudārāḍhakīnīpavidulaiḥ kṣīrasādhitaiḥ bastiḥ pradeyo bhiṣajā śītaḥ samadhuśarkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिकर्ते तथा वृन्तैः श्रीपर्णीकोविदारजैः देयो बस्तिः सुवैद्यिस्तु यथावद्विदितक्रियैः

parikarte tathā vṛntaiḥ śrīparṇīkovidārajaiḥ deyo bastiḥ suvaidyistu yathāvadviditakriyaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तिः शाल्मलिवृन्तानां क्षीरसिद्धो घृतान्वितः हितः प्रवाहणे तद्वद्वेष्टैः शाल्मलिकस्य च

bastiḥ śālmalivṛntānāṃ kṣīrasiddho ghṛtānvitaḥ hitaḥ pravāhaṇe tadvadveṣṭaiḥ śālmalikasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्वावरोहिकाकाकनासाराजकशेरुकैः सिद्धाः क्षीरेऽतियोगे स्युः क्षौद्राञ्जनघृतैर्युताः

aśvāvarohikākākanāsārājakaśerukaiḥ siddhāḥ kṣīre'tiyoge syuḥ kṣaudrāñjanaghṛtairyutāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

न्यग्रोधाद्यैश्चतुर्भिश्च तेनैव विधिना परः बृहती क्षीरकाकोली पृश्निपर्णी शतावरी

nyagrodhādyaiścaturbhiśca tenaiva vidhinā paraḥ bṛhatī kṣīrakākolī pṛśniparṇī śatāvarī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

काश्मर्यबदरीदूर्वास्तथोशीरप्रियङ्गवः जीवादाने शृतौ क्षीरे द्वौ घृताञ्जनसंयुतौ

kāśmaryabadarīdūrvāstathośīrapriyaṅgavaḥ jīvādāne śṛtau kṣīre dvau ghṛtāñjanasaṃyutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्ती प्रदेयौ भिषजा शीतौ समधुशर्करौ गोऽव्यजामहिषीक्षीरैर्जीवनीययुतैस्तथा

bastī pradeyau bhiṣajā śītau samadhuśarkarau go'vyajāmahiṣīkṣīrairjīvanīyayutaistathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शशैणदक्षमार्जारमहिषाव्यजशोणितैः सद्यस्कैर्मृदितैर्बस्तिर्जीवादाने प्रशस्यते

śaśaiṇadakṣamārjāramahiṣāvyajaśoṇitaiḥ sadyaskairmṛditairbastirjīvādāne praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधूकमधुकद्राक्षादूर्वाकाश्मर्यचन्दनैः तेनैव विधिना बस्तिर्देयः सक्षौद्रशर्करः

madhūkamadhukadrākṣādūrvākāśmaryacandanaiḥ tenaiva vidhinā bastirdeyaḥ sakṣaudraśarkaraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मञ्जिष्ठासारिवानन्तापयस्यामधुकैस्तथा शर्कराचन्दनद्राक्षामधुधात्रीफलोत्पलैः रक्तपित्ते प्रमेहे तु कषायः सोमवल्कजः

mañjiṣṭhāsārivānantāpayasyāmadhukaistathā śarkarācandanadrākṣāmadhudhātrīphalotpalaiḥ raktapitte pramehe tu kaṣāyaḥ somavalkajaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गुल्मातिसारोदावर्तस्तम्भसङ्कुचितादिषु सर्वाङ्गैकाङ्गरोगेषु रोगेष्वेवंविधेषु च

gulmātisārodāvartastambhasaṅkucitādiṣu sarvāṅgaikāṅgarogeṣu rogeṣvevaṃvidheṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वैरौषधैः सिद्धान् बस्तीन् दद्याद्विचक्षणः पूर्वोक्तेन विधानेन कुर्वन् योगान् पृथग्विधान्

yathāsvairauṣadhaiḥ siddhān bastīn dadyādvicakṣaṇaḥ pūrvoktena vidhānena kurvan yogān pṛthagvidhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकाः-- त्रिकास्त्रयोऽनिलादीनां चतुष्काश्चापरे त्रयः पक्वाशयविशुद्ध्यर्थं वृष्याः सांग्राहिकास्तथा

tatra ślokāḥ-- trikāstrayo'nilādīnāṃ catuṣkāścāpare trayaḥ pakvāśayaviśuddhyarthaṃ vṛṣyāḥ sāṃgrāhikāstathā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परिस्रावे तथा दाहे परिकर्ते प्रवाहणे सातियोगे मतौ द्वौ द्वौ जीवादाने तथा त्रयः

parisrāve tathā dāhe parikarte pravāhaṇe sātiyoge matau dvau dvau jīvādāne tathā trayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्वौ रक्तपित्ते मेहे च एकस्त्रिंशच्च सप्त ते सुलभाल्पौषधक्लेशा बस्तयो गुणवत्तमाः

dvau raktapitte mehe ca ekastriṃśacca sapta te sulabhālpauṣadhakleśā bastayo guṇavattamāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.