अथाऽतो वमनविरेचनव्यापत्सिद्धिं व्याख्यास्यामः
athā'to vamanavirecanavyāpatsiddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
Library·Caraka-saṃhitā (the text alone)·8·8.6
Caraka-saṃhitā (the text alone) 8.6
इति ह स्माह भगवानात्रेयः
iti ha smāha bhagavānātreyaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अथ शोधनयोः सम्यग्विधिमूर्ध्वानुलोमयोः असम्यक्कृतयोश्चैव दोषान् वक्ष्यामि सौषधान्
atha śodhanayoḥ samyagvidhimūrdhvānulomayoḥ asamyakkṛtayoścaiva doṣān vakṣyāmi sauṣadhān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अत्युष्णवर्षशीता हि ग्रीष्मवर्षाहिमागमाः तदन्तरे प्रावृडाद्यास्तेषां साधारणास्त्रयः
atyuṣṇavarṣaśītā hi grīṣmavarṣāhimāgamāḥ tadantare prāvṛḍādyāsteṣāṃ sādhāraṇāstrayaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रावृट् शुचिनभौ ज्ञेयौ शरदूर्जसहौ पुनः तपस्यश्च मधुश्चैव वसन्तः शोधनं प्रति
prāvṛṭ śucinabhau jñeyau śaradūrjasahau punaḥ tapasyaśca madhuścaiva vasantaḥ śodhanaṃ prati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एतानृतून् विकल्प्यैवं दद्यात् संशोधनं भिषक् स्वस्थवृत्तमभिप्रेत्य व्याधौ व्याधिवशेन तु
etānṛtūn vikalpyaivaṃ dadyāt saṃśodhanaṃ bhiṣak svasthavṛttamabhipretya vyādhau vyādhivaśena tu
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कर्मणा वमनादीनामन्तरेष्वन्तरेषु च स्नेहस्वेदौ प्रयुञ्जीत स्नेहं चान्ते प्रयोजयेत्
karmaṇā vamanādīnāmantareṣvantareṣu ca snehasvedau prayuñjīta snehaṃ cānte prayojayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विसर्पपिडकाशोफकामलापाण्डुरोगिणः अभिघातविषार्तांश्च नातिस्निग्धान् विरेचयेत्
visarpapiḍakāśophakāmalāpāṇḍurogiṇaḥ abhighātaviṣārtāṃśca nātisnigdhān virecayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नातिस्निग्धशरीराय दद्यात् स्नेहविरेचनम् स्नेहोत्क्लिष्टशरीराय रूक्षं दद्याद्विरेचनम्
nātisnigdhaśarīrāya dadyāt snehavirecanam snehotkliṣṭaśarīrāya rūkṣaṃ dadyādvirecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहस्वेदोपपन्नेन जीर्णे मात्रावदौषधम् एकाग्रमनसा पीतं सम्यग्योगाय कल्पते
snehasvedopapannena jīrṇe mātrāvadauṣadham ekāgramanasā pītaṃ samyagyogāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धात् पात्राद्यथा तोयमयत्नेन प्रणुद्यते कफादयः प्रणुद्यन्ते स्निग्धाद्देहात्तथौषधैः
snigdhāt pātrādyathā toyamayatnena praṇudyate kaphādayaḥ praṇudyante snigdhāddehāttathauṣadhaiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आर्द्रं काष्ठं यथा वह्निर्विष्यन्दयति सर्वतः तथा स्निग्धस्य वै दोषान् स्वेदो विष्यन्दयेत् स्थिरान्
ārdraṃ kāṣṭhaṃ yathā vahnirviṣyandayati sarvataḥ tathā snigdhasya vai doṣān svedo viṣyandayet sthirān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लिष्टं वासो यथोत्क्लिश्य मलः संशोध्यतेऽम्भसा स्नेहस्वेदैस्तथोत्क्लेश्य शोध्यते शोधनैर्मलः
kliṣṭaṃ vāso yathotkliśya malaḥ saṃśodhyate'mbhasā snehasvedaistathotkleśya śodhyate śodhanairmalaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अजीर्णे वर्धते ग्लानिर्विबन्धश्चापि जायते पीतं संशोधनं चैव विपरीतं प्रवर्तते
ajīrṇe vardhate glānirvibandhaścāpi jāyate pītaṃ saṃśodhanaṃ caiva viparītaṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पमात्रं महावेगं बहुदोषहरं सुखम् लघुपाकं सुखास्वादं प्रीणनं व्याधिनाशनम्
alpamātraṃ mahāvegaṃ bahudoṣaharaṃ sukham laghupākaṃ sukhāsvādaṃ prīṇanaṃ vyādhināśanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अविकारि च व्यापत्तौ नातिग्लानिकरं च यत् गन्धवर्णरसोपेतं विद्यान्मात्रावदौषधम्
avikāri ca vyāpattau nātiglānikaraṃ ca yat gandhavarṇarasopetaṃ vidyānmātrāvadauṣadham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विधूय मानसान् दोषान् कामादीनशुभोदयान् एकाग्रमनसा पीतं सम्यग्योगाय कल्पते
vidhūya mānasān doṣān kāmādīnaśubhodayān ekāgramanasā pītaṃ samyagyogāya kalpate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
नरः श्वो वमनं पाता भुञ्जीत कफवर्धनम् सुजरं द्रवभूयिष्टं लघ्वशीतं विरेचनम्
naraḥ śvo vamanaṃ pātā bhuñjīta kaphavardhanam sujaraṃ dravabhūyiṣṭaṃ laghvaśītaṃ virecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
उत्क्लिष्टाल्पकफत्वेन क्षिप्रं दोषाः स्रवन्ति हि पीतौषधस्य तु भिषक् शुद्धिलिङ्गानि लक्षयेत्
utkliṣṭālpakaphatvena kṣipraṃ doṣāḥ sravanti hi pītauṣadhasya tu bhiṣak śuddhiliṅgāni lakṣayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
ऊर्ध्वं कफानुगे पित्ते विट्पित्तेऽनुकफे त्वधः हृतदोषं वदेत् कार्श्यदौर्बल्ये चेत् सलाघवे
ūrdhvaṃ kaphānuge pitte viṭpitte'nukaphe tvadhaḥ hṛtadoṣaṃ vadet kārśyadaurbalye cet salāghave
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वामयेत्तु ततः शेषमौषधं न त्वलाघवे स्तैमित्येऽनिलसङ्गे च निरुद्गारेऽपि वामयेत्
vāmayettu tataḥ śeṣamauṣadhaṃ na tvalāghave staimitye'nilasaṅge ca nirudgāre'pi vāmayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आलाघवात्तनुत्वाच्च कफस्यापत् परं भवेत् वमिते वर्धते वह्निः शमं दोषा व्रजन्ति हि
ālāghavāttanutvācca kaphasyāpat paraṃ bhavet vamite vardhate vahniḥ śamaṃ doṣā vrajanti hi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमितं लङ्घयेत् सम्यग्जीर्णलिङ्गान्यलक्षयन् तानि दृष्ट्वा तु पेयादिक्रमं कुर्यान्न लङ्घनम्
vamitaṃ laṅghayet samyagjīrṇaliṅgānyalakṣayan tāni dṛṣṭvā tu peyādikramaṃ kuryānna laṅghanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
संशोधनाभ्यां शुद्धस्य हृतदोषस्य देहिनः यात्यग्निर्मन्दतां तस्मात् क्रमं पेयादिमाचरेत्
saṃśodhanābhyāṃ śuddhasya hṛtadoṣasya dehinaḥ yātyagnirmandatāṃ tasmāt kramaṃ peyādimācaret
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कफपित्ते विशुद्धेऽल्पं मद्यपे वातपैत्तिके तर्पणादिक्रमं कुर्यात् पेयाऽभिष्यन्दयेद्धि तान्
kaphapitte viśuddhe'lpaṃ madyape vātapaittike tarpaṇādikramaṃ kuryāt peyā'bhiṣyandayeddhi tān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अनुलोमोऽनिलः स्वास्थ्यं क्षुत्तृष्णोर्जो मनस्विता लघुत्वमिन्द्रियोद्गारशुद्धिर्जीर्णौषधाकृतिः
anulomo'nilaḥ svāsthyaṃ kṣuttṛṣṇorjo manasvitā laghutvamindriyodgāraśuddhirjīrṇauṣadhākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्लमो दाहोऽङ्गसदनं भ्रमो मूर्च्छा शिरोरुजा अरतिर्बलहानिश्च सावशेषौषधाकृतिः
klamo dāho'ṅgasadanaṃ bhramo mūrcchā śirorujā aratirbalahāniśca sāvaśeṣauṣadhākṛtiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अकालेऽल्पातिमात्रं च पुराणं न च भावितम् असम्यक्संस्कृतं चैव व्यापद्येतौषधं द्रुतम्
akāle'lpātimātraṃ ca purāṇaṃ na ca bhāvitam asamyaksaṃskṛtaṃ caiva vyāpadyetauṣadhaṃ drutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आध्मानं परिकर्तिश्च स्रावो हृद्गात्रयोर्ग्रहः जीवादानं सविभ्रंशः स्तम्भः सोपद्रवः क्लमः
ādhmānaṃ parikartiśca srāvo hṛdgātrayorgrahaḥ jīvādānaṃ savibhraṃśaḥ stambhaḥ sopadravaḥ klamaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अयोगादतियोगाच्च दशैता व्यापदो मताः प्रेष्यभैषज्यवैद्यानां वैगुण्यादातुरस्य च
ayogādatiyogācca daśaitā vyāpado matāḥ preṣyabhaiṣajyavaidyānāṃ vaiguṇyādāturasya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
योगः सम्यक्प्रवृत्तिः स्यादतियोगोऽतिवर्तनम् अयोगः प्रातिलोम्येन न चाल्पं वा प्रवर्तनम्
yogaḥ samyakpravṛttiḥ syādatiyogo'tivartanam ayogaḥ prātilomyena na cālpaṃ vā pravartanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
श्लेष्मोत्क्लिष्टेन दुर्गन्धमहृद्यमति वा बहु विरेचनमजीर्णे च पीतमूर्ध्वं प्रवर्तते
śleṣmotkliṣṭena durgandhamahṛdyamati vā bahu virecanamajīrṇe ca pītamūrdhvaṃ pravartate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
क्षुधार्तमृदुकोष्ठाभ्यां स्वल्पोत्क्लिष्टकफेन वा तीक्ष्णं पीतं स्थितं क्षुब्धं वमनं स्याद्विरेचनम्
kṣudhārtamṛdukoṣṭhābhyāṃ svalpotkliṣṭakaphena vā tīkṣṇaṃ pītaṃ sthitaṃ kṣubdhaṃ vamanaṃ syādvirecanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
प्रातिलोम्येन दोषाणां हरणात्ते ह्यकृत्स्नशः अयोगसंज्ञे कृच्छ्रेण याति दोषो न वाऽल्पशः
prātilomyena doṣāṇāṃ haraṇātte hyakṛtsnaśaḥ ayogasaṃjñe kṛcchreṇa yāti doṣo na vā'lpaśaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतौषधो न शुद्धश्चेज्जीर्णे तस्मिन् पुनः पिबेत् औषधं न त्वजीर्णेऽन्यद्भयं स्यादतियोगतः
pītauṣadho na śuddhaścejjīrṇe tasmin punaḥ pibet auṣadhaṃ na tvajīrṇe'nyadbhayaṃ syādatiyogataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कोष्ठस्य गुरुतां ज्ञात्वा लघुत्वं बलमेव च अयोगे मृदु वा दद्यादौषधं तीक्ष्णमेव वा
koṣṭhasya gurutāṃ jñātvā laghutvaṃ balameva ca ayoge mṛdu vā dadyādauṣadhaṃ tīkṣṇameva vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनं न तु दुश्छर्दं दुष्कोष्ठं न विरेचनम् पाययेतौषधं भूयो हन्यात् पीतं पुनर्हि तौ
vamanaṃ na tu duśchardaṃ duṣkoṣṭhaṃ na virecanam pāyayetauṣadhaṃ bhūyo hanyāt pītaṃ punarhi tau
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अस्निग्धास्विन्नदेहस्य रूक्षस्यानवमौषधम् दोषानुत्क्लिश्य निर्हर्तुमशक्तं जनयेद्गदान्
asnigdhāsvinnadehasya rūkṣasyānavamauṣadham doṣānutkliśya nirhartumaśaktaṃ janayedgadān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
विभ्रंशं श्वयथुं हिक्कां तमसो दर्शनं भृशम् पिण्डिकोद्वेष्टनं कण्डूमूर्वोः सादं विवर्णताम्
vibhraṃśaṃ śvayathuṃ hikkāṃ tamaso darśanaṃ bhṛśam piṇḍikodveṣṭanaṃ kaṇḍūmūrvoḥ sādaṃ vivarṇatām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धस्विन्नस्य चात्यल्पं दीप्ताग्नेर्जीर्णमौषधम् शीतैर्वा स्तब्धमामे वा दोषानुत्क्लिश्य नाहरेत्
snigdhasvinnasya cātyalpaṃ dīptāgnerjīrṇamauṣadham śītairvā stabdhamāme vā doṣānutkliśya nāharet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तानेव जनयेद्रोगानयोगः सर्व एव सः विज्ञाय मतिमांस्तत्र यथोक्तां कारयेत् क्रियाम्
tāneva janayedrogānayogaḥ sarva eva saḥ vijñāya matimāṃstatra yathoktāṃ kārayet kriyām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तं तैललवणाभ्यक्तं स्विन्नं प्रस्तरसङ्करैः पाययेत पुनर्जीर्णे समूत्रैर्वा निरूहयेत्
taṃ tailalavaṇābhyaktaṃ svinnaṃ prastarasaṅkaraiḥ pāyayeta punarjīrṇe samūtrairvā nirūhayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
निरूढं च रसैर्धान्वैर्भोजयित्वाऽनुवासयेत् फलमागधिकादारुसिद्धतैलेन मात्रया
nirūḍhaṃ ca rasairdhānvairbhojayitvā'nuvāsayet phalamāgadhikādārusiddhatailena mātrayā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धं वातहरैः स्नेहैः पुनस्तीक्ष्णेन शोधयेत् न चातितीक्ष्णेन ततो ह्यतियोगस्तु जायते
snigdhaṃ vātaharaiḥ snehaiḥ punastīkṣṇena śodhayet na cātitīkṣṇena tato hyatiyogastu jāyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतितीक्ष्णं क्षुधार्तस्य मृदुकोष्ठस्य भेषजम् हृत्वाऽऽशु विट्पित्तकफान् धातून्विस्रावयेद्द्रवान्
atitīkṣṇaṃ kṣudhārtasya mṛdukoṣṭhasya bheṣajam hṛtvā''śu viṭpittakaphān dhātūnvisrāvayeddravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बलस्वरक्षयं दाहं कण्ठशोषं भ्रमं तृषाम् कुर्याच्च मधुरैस्तत्र शेषमौषधमुल्लिखेत्
balasvarakṣayaṃ dāhaṃ kaṇṭhaśoṣaṃ bhramaṃ tṛṣām kuryācca madhuraistatra śeṣamauṣadhamullikhet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमने तु विरेकः स्याद्विरेके वमनं पुनः परिषेकावगाहाद्यैः सुशीतैः स्तम्भयेच्च तत्
vamane tu virekaḥ syādvireke vamanaṃ punaḥ pariṣekāvagāhādyaiḥ suśītaiḥ stambhayecca tat
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमधुरैः शीतैरन्नपानौषधैस्तथा रक्तपित्तातिसारघ्नैर्दाहज्वरहरैरपि
kaṣāyamadhuraiḥ śītairannapānauṣadhaistathā raktapittātisāraghnairdāhajvaraharairapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अञ्जनचन्दनोशीरमज्जासृक्शर्करोदकम् लाजचूर्णैः पिबेन्मन्थमतियोगहरं परम्
añjanacandanośīramajjāsṛkśarkarodakam lājacūrṇaiḥ pibenmanthamatiyogaharaṃ param
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुङ्गाभिर्वा वटादीनां सिद्धां पेयां समाक्षिकाम् वर्चःसांग्राहिकैः सिद्धं क्षीरं भोज्यं च दापयेत्
śuṅgābhirvā vaṭādīnāṃ siddhāṃ peyāṃ samākṣikām varcaḥsāṃgrāhikaiḥ siddhaṃ kṣīraṃ bhojyaṃ ca dāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
जाङ्गलैर्वा रसैर्भोज्यं पिच्छाबस्तिश्च शस्यते मधुरैरनुवास्यश्च सिद्धेन क्षीरसर्पिषा
jāṅgalairvā rasairbhojyaṃ picchābastiśca śasyate madhurairanuvāsyaśca siddhena kṣīrasarpiṣā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनस्यातियोगे तु शीताम्बुपरिषेचितः पिबेत् फलरसैर्मन्थं सघृतक्षौद्रशर्करम्
vamanasyātiyoge tu śītāmbupariṣecitaḥ pibet phalarasairmanthaṃ saghṛtakṣaudraśarkaram
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सोद्गारायां भृशं वम्यां मूर्च्छायां धान्यमुस्तयोः समधूकाञ्जनं चूर्णं लेहयेन्मधुसंयुतम्
sodgārāyāṃ bhṛśaṃ vamyāṃ mūrcchāyāṃ dhānyamustayoḥ samadhūkāñjanaṃ cūrṇaṃ lehayenmadhusaṃyutam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमनेऽन्तःप्रविष्टायां जिह्वायां कवलग्रहाः स्निग्धाम्ललवणैर्हृद्यैर्यूषक्षीररसैर्हिताः
vamane'ntaḥpraviṣṭāyāṃ jihvāyāṃ kavalagrahāḥ snigdhāmlalavaṇairhṛdyairyūṣakṣīrarasairhitāḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
फलान्यम्लानि खादेयुस्तस्य चान्येऽग्रतो नराः निःसृतां तु तिलद्राक्षाकल्कलिप्तां प्रवेशयेत्
phalānyamlāni khādeyustasya cānye'grato narāḥ niḥsṛtāṃ tu tiladrākṣākalkaliptāṃ praveśayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वाग्ग्रहानिलरोधेषु घृतमांसोपसाधिताम् यवागूं तनुकां दद्यात् स्नेहस्वेदौ च बुद्धिमान्
vāggrahānilarodheṣu ghṛtamāṃsopasādhitām yavāgūṃ tanukāṃ dadyāt snehasvedau ca buddhimān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वमितश्च विरिक्तश्च मन्दाग्निश्च विलङ्घितः अग्निप्राणविवृद्ध्यर्थं क्रमं पेयादिकं भजेत्
vamitaśca viriktaśca mandāgniśca vilaṅghitaḥ agniprāṇavivṛddhyarthaṃ kramaṃ peyādikaṃ bhajet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
बहुदोषस्य रूक्षस्य हीनाग्नेरल्पमौषधम् सोदावर्तस्य चोत्क्लिश्य दोषान्मार्गान्निरुध्य च
bahudoṣasya rūkṣasya hīnāgneralpamauṣadham sodāvartasya cotkliśya doṣānmārgānnirudhya ca
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
भृशमाध्मापयेन्नाभिं पृष्ठपार्श्वशिरोरुजम् श्वासविण्मूत्रवातानां सङ्गं कुर्याच्च दारुणम्
bhṛśamādhmāpayennābhiṃ pṛṣṭhapārśvaśirorujam śvāsaviṇmūtravātānāṃ saṅgaṃ kuryācca dāruṇam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अभ्यङ्गस्वेदवर्त्यादि सनिरूहानुवासनम् उदावर्तहरं सर्वं कर्माध्मातस्य शस्यते
abhyaṅgasvedavartyādi sanirūhānuvāsanam udāvartaharaṃ sarvaṃ karmādhmātasya śasyate
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धेन गुरुकोष्ठेन सामे बलवदौषधम् क्षामेण मृदुकोष्ठेन श्रान्तेनाल्पबलेन वा
snigdhena gurukoṣṭhena sāme balavadauṣadham kṣāmeṇa mṛdukoṣṭhena śrāntenālpabalena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतं गत्वा गुदं साममाशु दोषं निरस्य च तीव्रशूलां सपिच्छास्रां करोति परिकर्तिकाम्
pītaṃ gatvā gudaṃ sāmamāśu doṣaṃ nirasya ca tīvraśūlāṃ sapicchāsrāṃ karoti parikartikām
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
लङ्घनं पाचनं सामे रूक्षोष्णं लघु भोजनम् बृंहणीयो विधिः सर्वः क्षामस्य मधुरस्तथा
laṅghanaṃ pācanaṃ sāme rūkṣoṣṇaṃ laghu bhojanam bṛṃhaṇīyo vidhiḥ sarvaḥ kṣāmasya madhurastathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
आमे जीर्णेऽनुबन्धश्चेत् क्षाराम्लं लघु शस्यते पुष्पकासीसमिश्रं वा क्षारेण लवणेन वा
āme jīrṇe'nubandhaścet kṣārāmlaṃ laghu śasyate puṣpakāsīsamiśraṃ vā kṣāreṇa lavaṇena vā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
सदाडिमरसं सर्पिः पिबेद्वातेऽधिके सति दध्यम्लं भोजने पाने संयुक्तं दाडिमत्वचा
sadāḍimarasaṃ sarpiḥ pibedvāte'dhike sati dadhyamlaṃ bhojane pāne saṃyuktaṃ dāḍimatvacā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
देवदारुतिलानां वा कल्कमुष्णाम्बुना पिबेत् अश्वत्थोदुम्बरप्लक्षकदम्बैर्वा शृतं पयः
devadārutilānāṃ vā kalkamuṣṇāmbunā pibet aśvatthodumbaraplakṣakadambairvā śṛtaṃ payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कषायमधुरं बस्तिं पिच्छाबस्तिमथापि वा यष्टीमधुकसिद्धं वा स्नेहबस्तिं प्रदापयेत्
kaṣāyamadhuraṃ bastiṃ picchābastimathāpi vā yaṣṭīmadhukasiddhaṃ vā snehabastiṃ pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अल्पं तु बहुदोषस्य दोषमुत्क्लिश्य भेषजम् अल्पाल्पं स्रावयेत् कण्डूं शोफं कुष्ठानि गौरवम्
alpaṃ tu bahudoṣasya doṣamutkliśya bheṣajam alpālpaṃ srāvayet kaṇḍūṃ śophaṃ kuṣṭhāni gauravam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
कुर्याच्चाग्निबलोत्क्लेशस्तैमित्यारुचिपाण्डुताः परिस्रावः स तं दोषं शमयेद्वामयेदपि
kuryāccāgnibalotkleśastaimityārucipāṇḍutāḥ parisrāvaḥ sa taṃ doṣaṃ śamayedvāmayedapi
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्नेहितं वा पुनस्तीक्ष्णं पाययेत विरेचनम् शुद्धे चूर्णासवारिष्टान् संस्कृतांश्च प्रदापयेत्
snehitaṃ vā punastīkṣṇaṃ pāyayeta virecanam śuddhe cūrṇāsavāriṣṭān saṃskṛtāṃśca pradāpayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतौषधस्य वेगानां निग्रहान्मारुतादयः कुपिता हृदयं गत्वा घोरं कुर्वन्ति हृद्ग्रहम्
pītauṣadhasya vegānāṃ nigrahānmārutādayaḥ kupitā hṛdayaṃ gatvā ghoraṃ kurvanti hṛdgraham
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स हिक्काकासपार्श्वार्तिदैन्यलालाक्षिविभ्रमैः जिह्वां खादति निःसंज्ञो दन्तान् किटिकिटापयन्
sa hikkākāsapārśvārtidainyalālākṣivibhramaiḥ jihvāṃ khādati niḥsaṃjño dantān kiṭikiṭāpayan
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
न गच्छेद्विभ्रमं तत्र वामयेदाशु तं भिषक् मधुरैः पित्तमूर्च्छार्तं कटुभिः कफमूर्च्छितम्
na gacchedvibhramaṃ tatra vāmayedāśu taṃ bhiṣak madhuraiḥ pittamūrcchārtaṃ kaṭubhiḥ kaphamūrcchitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पाचनीयैस्ततश्चास्य दोषशेषं विपाचयेत् कायाग्निं च बलं चास्य क्रमेणोत्थापयेत्ततः
pācanīyaistataścāsya doṣaśeṣaṃ vipācayet kāyāgniṃ ca balaṃ cāsya krameṇotthāpayettataḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पवनेनातिवमतो हृदयं यस्य पीड्यते तस्मै स्निग्धाम्ललवणं दद्यात् पित्तकफेऽन्यथा
pavanenātivamato hṛdayaṃ yasya pīḍyate tasmai snigdhāmlalavaṇaṃ dadyāt pittakaphe'nyathā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतौषधस्य वेगानां निग्रहेण कफेन वा रुद्धोऽति वा विशुद्धस्य गृह्णात्यङ्गानि मारुतः
pītauṣadhasya vegānāṃ nigraheṇa kaphena vā ruddho'ti vā viśuddhasya gṛhṇātyaṅgāni mārutaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तम्भवेपथुनिस्तोदसादोद्वेष्टनमन्थनैः तत्र वातहरं सर्वं स्नेहस्वेदादि कारयेत्
stambhavepathunistodasādodveṣṭanamanthanaiḥ tatra vātaharaṃ sarvaṃ snehasvedādi kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
अतितीक्ष्णं मृदौ कोष्ठे लघुदोषस्य भेषजम् दोषान् हृत्वा विनिर्मथ्य जीवं हरति शोणितम्
atitīkṣṇaṃ mṛdau koṣṭhe laghudoṣasya bheṣajam doṣān hṛtvā vinirmathya jīvaṃ harati śoṇitam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तेनान्नं मिश्रितं दद्याद्वायसाय शुनेऽपि वा भुङ्क्ते तच्चेद्वदेज्जीवं न भुङ्क्ते पित्तमादिशेत्
tenānnaṃ miśritaṃ dadyādvāyasāya śune'pi vā bhuṅkte taccedvadejjīvaṃ na bhuṅkte pittamādiśet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
शुक्लं वा भावितं वस्त्रमावानं कोष्णवारिणा प्रक्षालितं विवर्णं स्यात् पित्ते शुद्धं तु शोणिते
śuklaṃ vā bhāvitaṃ vastramāvānaṃ koṣṇavāriṇā prakṣālitaṃ vivarṇaṃ syāt pitte śuddhaṃ tu śoṇite
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तृष्णामूर्च्छामदार्तस्य कुर्यादामरणात् क्रियाम् तस्य पित्तहरीं सर्वामतियोगे च या हिता
tṛṣṇāmūrcchāmadārtasya kuryādāmaraṇāt kriyām tasya pittaharīṃ sarvāmatiyoge ca yā hitā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
मृगगोमहिषाजानां सद्यस्कं जीवतामसृक् पिबेज्जीवाभिसन्धानं जीवं तद्ध्याशु गच्छति
mṛgagomahiṣājānāṃ sadyaskaṃ jīvatāmasṛk pibejjīvābhisandhānaṃ jīvaṃ taddhyāśu gacchati
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदेव दर्भमृदितं रक्तं बस्तिं प्रदापयेत् श्यामाकाश्मर्यबदरीदूर्वोशीरैः शृतं पयः
tadeva darbhamṛditaṃ raktaṃ bastiṃ pradāpayet śyāmākāśmaryabadarīdūrvośīraiḥ śṛtaṃ payaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
घृतमण्डाञ्जनयुतं शीतं बस्तिं प्रदापयेत् पिच्छाबस्तिं सुशीतं वा घृतमण्डानुवासनम्
ghṛtamaṇḍāñjanayutaṃ śītaṃ bastiṃ pradāpayet picchābastiṃ suśītaṃ vā ghṛtamaṇḍānuvāsanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
गुदं भ्रष्टं कषायैश्च स्तम्भयित्वा प्रवेशयेत् साम गान्धर्वशब्दांश्च संज्ञानाशेऽस्य कारयेत्
gudaṃ bhraṣṭaṃ kaṣāyaiśca stambhayitvā praveśayet sāma gāndharvaśabdāṃśca saṃjñānāśe'sya kārayet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
यदा विरेचनं पीतं विडन्तमवतिष्ठते वमनं भेषजान्तं वा दोषानुत्क्लिश्य नावहेत्
yadā virecanaṃ pītaṃ viḍantamavatiṣṭhate vamanaṃ bheṣajāntaṃ vā doṣānutkliśya nāvahet
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तदा कुर्वन्ति कण्ड्वादीन् दोषाः प्रकुपिता गदान् स विभ्रंशो मतस्तत्र स्याद्यथाव्याधि भेषजम्
tadā kurvanti kaṇḍvādīn doṣāḥ prakupitā gadān sa vibhraṃśo matastatra syādyathāvyādhi bheṣajam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
पीतं स्निग्धेन सस्नेहं तद्दोषैर्मार्दवाद्वृतम् न वाहयति दोषांस्तु स्वस्थानात् स्तम्भयेच्च्युतान्
pītaṃ snigdhena sasnehaṃ taddoṣairmārdavādvṛtam na vāhayati doṣāṃstu svasthānāt stambhayeccyutān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
वातसङ्गगुदस्तम्भशूलैः क्षरति चाल्पशः तीक्ष्णं बस्तिं विरेकं वा सोऽर्हो लङ्घितपाचितः
vātasaṅgagudastambhaśūlaiḥ kṣarati cālpaśaḥ tīkṣṇaṃ bastiṃ virekaṃ vā so'rho laṅghitapācitaḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
रूक्षं विरेचनं पीतं रूक्षेणाल्पबलेन वा मारुतं कोपयित्वाऽऽशु कुर्याद्घोरानुपद्रवान्
rūkṣaṃ virecanaṃ pītaṃ rūkṣeṇālpabalena vā mārutaṃ kopayitvā''śu kuryādghorānupadravān
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्तम्भशूलानि घोराणि सर्वगात्रेषु मुह्यतः स्नेहस्वेदादिकस्तत्र कार्यो वातहरो विधिः
stambhaśūlāni ghorāṇi sarvagātreṣu muhyataḥ snehasvedādikastatra kāryo vātaharo vidhiḥ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
स्निग्धस्य मृदुकोष्ठस्य मृदूत्क्लिश्यौषधं कफम् पित्तं वातं च संरुध्य सतन्द्रागौरवं क्लमम्
snigdhasya mṛdukoṣṭhasya mṛdūtkliśyauṣadhaṃ kapham pittaṃ vātaṃ ca saṃrudhya satandrāgauravaṃ klamam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
दौर्बल्यं चाङ्गसादं च कुर्यादाशु तदुल्लिखेत् लङ्घनं पाचनं चात्र स्निग्धं तीक्ष्णं च शोधनम्
daurbalyaṃ cāṅgasādaṃ ca kuryādāśu tadullikhet laṅghanaṃ pācanaṃ cātra snigdhaṃ tīkṣṇaṃ ca śodhanam
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
तत्र श्लोकौ-- इत्येता व्यापदः प्रोक्ताः सरूपाः सचिकित्सिताः वमनस्य विरेकस्य कृतस्याकुशलैर्नृणां
tatra ślokau-- ityetā vyāpadaḥ proktāḥ sarūpāḥ sacikitsitāḥ vamanasya virekasya kṛtasyākuśalairnṛṇāṃ
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.
एता विज्ञाय मतिमानवस्थाश्चैव तत्त्वतः दद्यात् संशोधनं सम्यगारोग्यार्थी नृणां सदा
etā vijñāya matimānavasthāścaiva tattvataḥ dadyāt saṃśodhanaṃ samyagārogyārthī nṛṇāṃ sadā
Sanskrit only: no published translation is held for this verse.