Caraka-saṃhitā (the text alone) 8.8

अथातः प्रासृतयोगीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः

athātaḥ prāsṛtayogīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथेमान् सुकुमाराणां निरूहान् स्नेहनान् मृदून् कर्मणा विप्लुतानां च वक्ष्यामि प्रसृतैः पृथक्

athemān sukumārāṇāṃ nirūhān snehanān mṛdūn karmaṇā viplutānāṃ ca vakṣyāmi prasṛtaiḥ pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षीराद्द्वौ प्रसृतौ कार्यौ मधुतैलघृतात्त्रयः खजेन मथितो बस्तिर्वातघ्नो बलवर्णकृत्

kṣīrāddvau prasṛtau kāryau madhutailaghṛtāttrayaḥ khajena mathito bastirvātaghno balavarṇakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकैकः प्रसृतस्तैलप्रसन्नाक्षौद्रसर्पिषाम् बिल्वादिमूलक्वाथाद्द्वौ कौलत्थाद्द्वौ स वातनुत्

ekaikaḥ prasṛtastailaprasannākṣaudrasarpiṣām bilvādimūlakvāthāddvau kaulatthāddvau sa vātanut

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पञ्चमूलरसात् पञ्च द्वौ तैलात् क्षौद्रसर्पिषोः एकैकः प्रसृतो बस्तिः स्नेहनीयोऽनिलापहः

pañcamūlarasāt pañca dvau tailāt kṣaudrasarpiṣoḥ ekaikaḥ prasṛto bastiḥ snehanīyo'nilāpahaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सैन्धवार्धाक्ष एकैकः क्षौद्रतैलपयोघृतात् प्रसृतो हपुषाकर्षो निरूहः शुक्रकृत् परम्

saindhavārdhākṣa ekaikaḥ kṣaudratailapayoghṛtāt prasṛto hapuṣākarṣo nirūhaḥ śukrakṛt param

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पटोलनिम्बभूनिम्बरास्नासप्तच्छदाम्भसः चत्वारः प्रसृता एको घृतात् सर्षपकल्कितः

paṭolanimbabhūnimbarāsnāsaptacchadāmbhasaḥ catvāraḥ prasṛtā eko ghṛtāt sarṣapakalkitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

निरूहः पञ्चतिक्तोऽयं मेहाभिष्यन्दकुष्ठनुत् विडङ्गत्रिफलाशिग्रुफलमुस्ताखुपर्णिजात्

nirūhaḥ pañcatikto'yaṃ mehābhiṣyandakuṣṭhanut viḍaṅgatriphalāśigruphalamustākhuparṇijāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कषायात् प्रसृताः पञ्च तैलादेको विमथ्य तान् विडङ्गपिप्पलीकल्को निरूहः क्रिमिनाशनः

kaṣāyāt prasṛtāḥ pañca tailādeko vimathya tān viḍaṅgapippalīkalko nirūhaḥ krimināśanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पयस्येक्षुस्थिरारास्नाविदारीक्षौद्रसर्पिषाम् एकैकः प्रसृतो बस्तिः कृष्णाकल्को वृषत्वकृत्

payasyekṣusthirārāsnāvidārīkṣaudrasarpiṣām ekaikaḥ prasṛto bastiḥ kṛṣṇākalko vṛṣatvakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चत्वारस्तैलगोमूत्रदधिमण्डाम्लकाञ्जिकात् प्रसृताः सर्षपैः कल्कैर्विट्सङ्गानाहभेदनः

catvārastailagomūtradadhimaṇḍāmlakāñjikāt prasṛtāḥ sarṣapaiḥ kalkairviṭsaṅgānāhabhedanaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्वदंष्ट्राश्मभिदेरण्डरसात्तैलात् सुरासवात् प्रसृताः पञ्च यष्ट्याह्वकौन्तीमागधिकासिताः

śvadaṃṣṭrāśmabhideraṇḍarasāttailāt surāsavāt prasṛtāḥ pañca yaṣṭyāhvakauntīmāgadhikāsitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कल्कः स्यान्मूत्रकृच्छ्रे तु सानाहे बस्तिरुत्तमः एते सलवणाः कोष्णा निरूहाः प्रसृतैर्नव

kalkaḥ syānmūtrakṛcchre tu sānāhe bastiruttamaḥ ete salavaṇāḥ koṣṇā nirūhāḥ prasṛtairnava

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मृदुबस्तिजडीभूते तीक्ष्णोऽन्यो बस्तिरिष्यते तीक्ष्णैर्विकर्षिते स्वादु प्रत्यास्थापनमिष्यते

mṛdubastijaḍībhūte tīkṣṇo'nyo bastiriṣyate tīkṣṇairvikarṣite svādu pratyāsthāpanamiṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातोपसृष्टस्योष्णैः स्युर्गदा दाहादयो यदि द्राक्षाम्बुना त्रिवृत्कल्कं दद्याद्दोषानुलोमनम्

vātopasṛṣṭasyoṣṇaiḥ syurgadā dāhādayo yadi drākṣāmbunā trivṛtkalkaṃ dadyāddoṣānulomanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तद्धि पित्तशकृद्वातान् हृत्वा दाहादिकाञ्जयेत् शुद्धश्चापि पिबेच्छीतां यवागूं शर्करायुतान्

taddhi pittaśakṛdvātān hṛtvā dāhādikāñjayet śuddhaścāpi pibecchītāṃ yavāgūṃ śarkarāyutān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथवाऽतिविरिक्तः स्यात् क्षीणविट्कः स भक्षयेत् माषयूषेण कुल्माषान् पिबेन्मध्वथवा सुराम्

athavā'tiviriktaḥ syāt kṣīṇaviṭkaḥ sa bhakṣayet māṣayūṣeṇa kulmāṣān pibenmadhvathavā surām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोमं चेत् कुणपं शूलैरुपविशेदरोचकी स घनातिविषाकुष्ठनतदारुवचाः पिबेत्

somaṃ cet kuṇapaṃ śūlairupaviśedarocakī sa ghanātiviṣākuṣṭhanatadāruvacāḥ pibet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकृद्वातमसृक् पित्तं कफं वा योऽतिसार्यते पक्वं तत्र स्ववर्गीयैर्बस्तिः श्रेष्ठं भिषग्जितम्

śakṛdvātamasṛk pittaṃ kaphaṃ vā yo'tisāryate pakvaṃ tatra svavargīyairbastiḥ śreṣṭhaṃ bhiṣagjitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

षण्णामेषां द्विसंसर्गात् त्रिंशद्भेदा भवन्ति तु केवलैः सह षट्त्रिंशद्विद्यात् सोपद्रवानपि

ṣaṇṇāmeṣāṃ dvisaṃsargāt triṃśadbhedā bhavanti tu kevalaiḥ saha ṣaṭtriṃśadvidyāt sopadravānapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलप्रवाहिकाध्मानपरिकर्त्यरुचिज्वरान् तृष्णोष्णदाहमूर्च्छादींश्चैषां विद्यादुपद्रवान्

śūlapravāhikādhmānaparikartyarucijvarān tṛṣṇoṣṇadāhamūrcchādīṃścaiṣāṃ vidyādupadravān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रामेऽन्तरपानं स्यात् व्योषाम्ललवणैर्युतम् पाचनं शस्यते बस्तिरामे हि प्रतिषिध्यते

tatrāme'ntarapānaṃ syāt vyoṣāmlalavaṇairyutam pācanaṃ śasyate bastirāme hi pratiṣidhyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातघ्नैर्ग्राहिवर्गीयैर्बस्तिः शकृति शस्यते स्वाद्वम्ललवणैः शस्तः स्नेहबस्तिः समीरणे

vātaghnairgrāhivargīyairbastiḥ śakṛti śasyate svādvamlalavaṇaiḥ śastaḥ snehabastiḥ samīraṇe

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्ते रक्तेन पित्ते तु कषायस्वादुतिक्तकैः सार्यमाणे कफे बस्तिः कषायकटुतिक्तकैः

rakte raktena pitte tu kaṣāyasvādutiktakaiḥ sāryamāṇe kaphe bastiḥ kaṣāyakaṭutiktakaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकृता वायुना वाऽऽमे तेन वर्चस्यथानिले संसृष्टेऽन्तरपानं स्याद् व्योषाम्ललवणैर्युतम्

śakṛtā vāyunā vā''me tena varcasyathānile saṃsṛṣṭe'ntarapānaṃ syād vyoṣāmlalavaṇairyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तेनामेऽसृजा वाऽपि तयोरामेन वा पुनः संसृष्टयोर्भवेत् पानं सव्योषस्वादुतिक्तकम्

pittenāme'sṛjā vā'pi tayorāmena vā punaḥ saṃsṛṣṭayorbhavet pānaṃ savyoṣasvādutiktakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तथाऽऽमे कफसंसृष्टे कषायव्योषतिक्तकम् आमेन तु कफे व्योषकषायलवणैर्युतम्

tathā''me kaphasaṃsṛṣṭe kaṣāyavyoṣatiktakam āmena tu kaphe vyoṣakaṣāyalavaṇairyutam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातेन विशि पित्ते वा विट्पित्ताभ्यां तथाऽनिले मधुराम्लकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः

vātena viśi pitte vā viṭpittābhyāṃ tathā'nile madhurāmlakaṣāyaḥ syāt saṃsṛṣṭe bastiruttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शकृच्छोणितयोः पित्तशकृतो रक्तपित्तयोः बस्तिरन्योन्यसंसर्गे कषायस्वादुतिक्तकः

śakṛcchoṇitayoḥ pittaśakṛto raktapittayoḥ bastiranyonyasaṃsarge kaṣāyasvādutiktakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफेन विशि पित्तेऽस्रे कफे विट्पित्तशोणितैः व्योषतिक्तकषायः स्यात् संसृष्टे बस्तिरुत्तमः

kaphena viśi pitte'sre kaphe viṭpittaśoṇitaiḥ vyoṣatiktakaṣāyaḥ syāt saṃsṛṣṭe bastiruttamaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्बस्तिर्व्योषतिक्ताम्लः संसृष्टे वायुना कफे मधुरव्योषतिक्तस्तु रक्ते कफविमूर्च्छिते

syādbastirvyoṣatiktāmlaḥ saṃsṛṣṭe vāyunā kaphe madhuravyoṣatiktastu rakte kaphavimūrcchite

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मारुते कफसंसृष्टे व्योषाम्ललवणो भवेत् बस्तिर्वातेन पित्ते तु कार्यः स्वाद्वम्लतिक्तकः

mārute kaphasaṃsṛṣṭe vyoṣāmlalavaṇo bhavet bastirvātena pitte tu kāryaḥ svādvamlatiktakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

त्रिचतुःपञ्चसंसर्गानेवमेव विकल्पयेत् युक्तिश्चैषातिसारोक्ता सर्वरोगेष्वपि स्मृता

tricatuḥpañcasaṃsargānevameva vikalpayet yuktiścaiṣātisāroktā sarvarogeṣvapi smṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगपत् षड्रसं षण्णां संसर्गे पाचनं भवेत् निरामाणां तु पञ्चानां बस्तिः षाड्रसिको मतः

yugapat ṣaḍrasaṃ ṣaṇṇāṃ saṃsarge pācanaṃ bhavet nirāmāṇāṃ tu pañcānāṃ bastiḥ ṣāḍrasiko mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उदुम्बरशलाटूनि जम्ब्वाम्रोदुम्बरत्वचः शङ्खं सर्जरसं लाक्षां कर्दमं च पलांशिकम्

udumbaraśalāṭūni jambvāmrodumbaratvacaḥ śaṅkhaṃ sarjarasaṃ lākṣāṃ kardamaṃ ca palāṃśikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिष्ट्वा तैः सर्पिषः प्रस्थं क्षीरद्विगुणितं पचेत् अतीसारेषु सर्वेषु पेयमेतद्यथाबलम्

piṣṭvā taiḥ sarpiṣaḥ prasthaṃ kṣīradviguṇitaṃ pacet atīsāreṣu sarveṣu peyametadyathābalam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्छुराधातकीबिल्वसमङ्गारक्तशालिभिः मसूराश्वत्थशुङ्गैश्च यवागूः स्याज्जले शृतैः

kacchurādhātakībilvasamaṅgāraktaśālibhiḥ masūrāśvatthaśuṅgaiśca yavāgūḥ syājjale śṛtaiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वटोदुम्बरकट्वङ्गसमङ्गाप्लक्षपल्लवैः मसूरधातकीपुष्पबलाभिश्च तथा भवेत्

vaṭodumbarakaṭvaṅgasamaṅgāplakṣapallavaiḥ masūradhātakīpuṣpabalābhiśca tathā bhavet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्थिरादीनां बलादीनामिक्ष्वादीनामथापि वा क्वाथेषु समसूराणां यवाग्वः स्युः पृथक् पृथक्

sthirādīnāṃ balādīnāmikṣvādīnāmathāpi vā kvātheṣu samasūrāṇāṃ yavāgvaḥ syuḥ pṛthak pṛthak

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कच्छुरामूलशाल्यादितण्डुलैरुपसाधिताः दधितक्रारनालाम्लक्षीरेष्विक्षुरसेऽपि वा

kacchurāmūlaśālyāditaṇḍulairupasādhitāḥ dadhitakrāranālāmlakṣīreṣvikṣurase'pi vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शीताः सशर्कराक्षौद्राः सर्वातीसारनाशनाः ससर्पिर्मरिचाजाज्यो मधुरा लवणाः शिवाः

śītāḥ saśarkarākṣaudrāḥ sarvātīsāranāśanāḥ sasarpirmaricājājyo madhurā lavaṇāḥ śivāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र श्लोकाः-- स्निग्धाम्ललवणमधुरं पानं बस्तिश्च मारुते कोष्णः शीतं तिक्तकषायं मधुरं पित्ते च रक्ते च

bhavanti cātra ślokāḥ-- snigdhāmlalavaṇamadhuraṃ pānaṃ bastiśca mārute koṣṇaḥ śītaṃ tiktakaṣāyaṃ madhuraṃ pitte ca rakte ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तिक्तोष्णकषायकटु श्लेष्मणि संग्राहि वातनुच्छकृति पाचनमामे पानं पिच्छासृग्बस्तयो रक्ते

tiktoṣṇakaṣāyakaṭu śleṣmaṇi saṃgrāhi vātanucchakṛti pācanamāme pānaṃ picchāsṛgbastayo rakte

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अतिसारं प्रत्युक्तं मिश्रं द्वन्द्वादियोगजेष्वपि च तत्रोद्रेकविशेषाद्दोषेषूपक्रमः कार्यः

atisāraṃ pratyuktaṃ miśraṃ dvandvādiyogajeṣvapi ca tatrodrekaviśeṣāddoṣeṣūpakramaḥ kāryaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकः-- प्रासृतिकाः सव्यापत्क्रिया निरूहास्तथाऽतिसारहिताः रसकल्पघृतयवाग्वश्चोक्ता गुरुणा प्रसृतसिद्धौ

tatra ślokaḥ-- prāsṛtikāḥ savyāpatkriyā nirūhāstathā'tisārahitāḥ rasakalpaghṛtayavāgvaścoktā guruṇā prasṛtasiddhau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.