Caraka-saṃhitā (the text alone) 8.9

अथातस्त्रिमर्मीयां सिद्धिं व्याख्यास्यामः

athātastrimarmīyāṃ siddhiṃ vyākhyāsyāmaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

इति ह स्माह भगवानात्रेयः

iti ha smāha bhagavānātreyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सप्तोत्तरं मर्मशतमस्मिञ्छरीरे स्कन्धशाखासमाश्रितमग्निवेश । तेषामन्यतमपीडायां समधिका पीडा भवति चेतनानिबन्धवैशेष्यात् । तत्र शाखाश्रितेभ्यो मर्मभ्यः स्कन्धाश्रितानि गरीयांसि शाखानां तदाश्रितत्वात् स्कन्धाश्रितेभ्योऽपि हृद्बस्तिशिरांसि तन्मूलत्वाच्छरीरस्य

saptottaraṃ marmaśatamasmiñcharīre skandhaśākhāsamāśritamagniveśa | teṣāmanyatamapīḍāyāṃ samadhikā pīḍā bhavati cetanānibandhavaiśeṣyāt | tatra śākhāśritebhyo marmabhyaḥ skandhāśritāni garīyāṃsi śākhānāṃ tadāśritatvāt skandhāśritebhyo'pi hṛdbastiśirāṃsi tanmūlatvāccharīrasya

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र हृदये दश धमन्यः प्राणापानौ मनो ग्बुद्धिश्चेतना महाभूतानि च नाभ्यामरा इव प्रतिष्ठितानि शिरसि इन्द्रियाणि इन्द्रियप्राणवहानि च स्रोतांसि सूर्यमिव गभस्तयः संश्रितानि बस्तिस्तु स्थूलगुदमुष्कसेवनीशुक्रमूत्रवाहिनीनां नाडीनां मध्ये मूत्राधारोऽम्बुवहानां सर्वस्रोतसामुदधिरिवापगानां प्रतिष्ठाबहुभिश्च तन्मूलैर्मर्मसंज्ञकैः स्रोतोभिर्गगनमिव दिनकरकरैर्व्याप्तमिदं शरीरम्

tatra hṛdaye daśa dhamanyaḥ prāṇāpānau mano gbuddhiścetanā mahābhūtāni ca nābhyāmarā iva pratiṣṭhitāni śirasi indriyāṇi indriyaprāṇavahāni ca srotāṃsi sūryamiva gabhastayaḥ saṃśritāni bastistu sthūlagudamuṣkasevanīśukramūtravāhinīnāṃ nāḍīnāṃ madhye mūtrādhāro'mbuvahānāṃ sarvasrotasāmudadhirivāpagānāṃ pratiṣṭhābahubhiśca tanmūlairmarmasaṃjñakaiḥ srotobhirgaganamiva dinakarakarairvyāptamidaṃ śarīram

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेषां त्रयाणामन्यतमस्यापि भेदादाश्वेव शरीरभेदः स्यात् आश्रयनाशादाश्रितस्यापि विनाशः तदुपघातात्तु घोरतरव्याधिप्रादुर्भावः तस्मादेतानि विशेषेण रक्ष्याणि बाह्याभिघाद्वातादिभ्यश्च

teṣāṃ trayāṇāmanyatamasyāpi bhedādāśveva śarīrabhedaḥ syāt āśrayanāśādāśritasyāpi vināśaḥ tadupaghātāttu ghorataravyādhiprādurbhāvaḥ tasmādetāni viśeṣeṇa rakṣyāṇi bāhyābhighādvātādibhyaśca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र हृद्यभिहते कासश्वासबलक्षयकण्ठशोषक्लोमाकर्षणजिह्वानिर्गममुखतालु-शोषापस्मारोन्मादप्रलापचित्तनाशादयः स्युः शिरस्यभिहते मन्यास्तम्भार्दितचक्षुर्विभ्रममोहोद्वेष्टनचेष्टानाशकासश्वासह-नुग्रहमूकगद्गदत्वाक्षिनिमीलनगण्डस्पन्दनजृम्भणलालास्रावस्वर-हानिवदनजिह्मत्वादीनि बस्तौ तु वातमूत्रवर्चोनिग्रहवङ्क्षणमेहनबस्तिशूलकुण्डलोदावर्तगुल्मानिलाष्ठीलोपस्तम्भ-नाभिकुक्षिगुदश्रोणिग्रहादयः वाताद्युपसृष्टानां त्वेषां लिङ्गानि चिकित्सिते सक्रियाविधीन्युक्तानि

tatra hṛdyabhihate kāsaśvāsabalakṣayakaṇṭhaśoṣaklomākarṣaṇajihvānirgamamukhatālu-śoṣāpasmāronmādapralāpacittanāśādayaḥ syuḥ śirasyabhihate manyāstambhārditacakṣurvibhramamohodveṣṭanaceṣṭānāśakāsaśvāsaha-nugrahamūkagadgadatvākṣinimīlanagaṇḍaspandanajṛmbhaṇalālāsrāvasvara-hānivadanajihmatvādīni bastau tu vātamūtravarconigrahavaṅkṣaṇamehanabastiśūlakuṇḍalodāvartagulmānilāṣṭhīlopastambha-nābhikukṣigudaśroṇigrahādayaḥ vātādyupasṛṣṭānāṃ tveṣāṃ liṅgāni cikitsite sakriyāvidhīnyuktāni

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

किंत्वेतानि विशेषतोऽनिलाद्रक्ष्याणि अनिलो हि पित्तकफसमुदीरणे हेतुः प्राणमूलं च स बस्ति कर्मसाध्यतमः तस्मान्न बस्तिसमं किञ्चित् कर्म मर्मपरिपालनमस्ति । तत्र षडास्थापनस्कन्धात् विमाने द्वौ चानुवासनस्कन्धाविह च विहितान् बस्तीन् बुद्ध्या विचार्य महामर्मपरिपालनार्थं प्रयोजयेद्वातव्याधिचिकित्सां च

kiṃtvetāni viśeṣato'nilādrakṣyāṇi anilo hi pittakaphasamudīraṇe hetuḥ prāṇamūlaṃ ca sa basti karmasādhyatamaḥ tasmānna bastisamaṃ kiñcit karma marmaparipālanamasti | tatra ṣaḍāsthāpanaskandhāt vimāne dvau cānuvāsanaskandhāviha ca vihitān bastīn buddhyā vicārya mahāmarmaparipālanārthaṃ prayojayedvātavyādhicikitsāṃ ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयश्च हृद्युपसृष्टे हिङ्गुचूर्णं लवणानामन्यतमचूर्णसंयुक्तं मातुलुङ्गस्य रसेनान्येन वाऽम्लेन हृद्येन वा पाययेत् स्थिरादिपञ्चमूलीरसः सशर्करः पानार्थं बिल्वादिपञ्चमूलरससिद्धा च यवागूः हृद्रोगविहितं च कर्म मूर्ध्नि तु वातोपसृष्टेऽभ्यङ्गस्वेदनोपनाहस्नेहपाननस्तःकर्मावपीडनधूमादीनि बस्तौ तु कुम्भीस्वेदः वर्तयः श्यामादिभिर्गोमूत्रसिद्धो निरूहः बिल्बादिभिश्च सुरासिद्धः शरकाशेक्षुदर्भगोक्षुरकमूलशृतर्क्षीरैश्च त्रपुसैर्वारुखराश्वाबीजयवर्षभकवृद्धिकल्कितो निरूहः पीतदारुसिद्धतैलेनानुवासनं तैल्वकं च सर्पिर्विरेकार्थं शतावरीगोक्षुरकबृहतीकण्टकारिकागुडूचीपुनर्नवोशीरमधुकद्विसारिवालो-ध्रश्रेयसीकुशकाशमूलकषायक्षीरचतुर्गुणं बलावृषर्षभकखराश्वोपकुञ्चिकाव-त्सकत्रपुसैर्वारुबीजशितिवारकमधुकवचाशतपुष्पाश्मभेदकवर्षाभूमदनफ-लकल्कसिद्धं तैलमुत्तरबस्तिर्निरूहो वा शुद्धस्निग्धस्विन्नस्य बस्तिशूलमूत्रविकारहर इति

bhūyaśca hṛdyupasṛṣṭe hiṅgucūrṇaṃ lavaṇānāmanyatamacūrṇasaṃyuktaṃ mātuluṅgasya rasenānyena vā'mlena hṛdyena vā pāyayet sthirādipañcamūlīrasaḥ saśarkaraḥ pānārthaṃ bilvādipañcamūlarasasiddhā ca yavāgūḥ hṛdrogavihitaṃ ca karma mūrdhni tu vātopasṛṣṭe'bhyaṅgasvedanopanāhasnehapānanastaḥkarmāvapīḍanadhūmādīni bastau tu kumbhīsvedaḥ vartayaḥ śyāmādibhirgomūtrasiddho nirūhaḥ bilbādibhiśca surāsiddhaḥ śarakāśekṣudarbhagokṣurakamūlaśṛtarkṣīraiśca trapusairvārukharāśvābījayavarṣabhakavṛddhikalkito nirūhaḥ pītadārusiddhatailenānuvāsanaṃ tailvakaṃ ca sarpirvirekārthaṃ śatāvarīgokṣurakabṛhatīkaṇṭakārikāguḍūcīpunarnavośīramadhukadvisārivālo-dhraśreyasīkuśakāśamūlakaṣāyakṣīracaturguṇaṃ balāvṛṣarṣabhakakharāśvopakuñcikāva-tsakatrapusairvārubījaśitivārakamadhukavacāśatapuṣpāśmabhedakavarṣābhūmadanapha-lakalkasiddhaṃ tailamuttarabastirnirūho vā śuddhasnigdhasvinnasya bastiśūlamūtravikārahara iti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भवन्ति चात्र श्लोकाः-- हृदये मूर्ध्नि बस्तौ च नृणां प्राणाः प्रतिष्ठिताः तस्मात्तेषां सदा यत्नं कुर्वीत परिपालने

bhavanti cātra ślokāḥ-- hṛdaye mūrdhni bastau ca nṛṇāṃ prāṇāḥ pratiṣṭhitāḥ tasmātteṣāṃ sadā yatnaṃ kurvīta paripālane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आबाधवर्जनं नित्यं स्वस्थवृत्तानुवर्तनम् उत्पन्नार्तिविघातश्च मर्मणां परिपालनम्

ābādhavarjanaṃ nityaṃ svasthavṛttānuvartanam utpannārtivighātaśca marmaṇāṃ paripālanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत ऊर्ध्वं विकारा ये त्रिमर्मीये चिकित्सिते न प्रोक्ता मर्मजास्तेषां कांश्चिद्वक्ष्यामि सौषधान्

ata ūrdhvaṃ vikārā ye trimarmīye cikitsite na proktā marmajāsteṣāṃ kāṃścidvakṣyāmi sauṣadhān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कद्धः स्वैः कोपनैर्वायुः स्थानादूर्ध्वं प्रपद्यते पीडयन् हृदयं गत्वा शिरः शङ्खौ च पीडयन्

kaddhaḥ svaiḥ kopanairvāyuḥ sthānādūrdhvaṃ prapadyate pīḍayan hṛdayaṃ gatvā śiraḥ śaṅkhau ca pīḍayan

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धनुर्वन्नमयेद्गात्राण्याक्षिपेन्मोहयेत्तथा कृच्छ्रेण चाप्युच्छ्वसिति स्तब्धाक्षोऽथ निमीलकः

dhanurvannamayedgātrāṇyākṣipenmohayettathā kṛcchreṇa cāpyucchvasiti stabdhākṣo'tha nimīlakaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कपोत इव कूजेच्च निःसंज्ञः सोऽपतन्त्रकः दृष्टिं संस्तम्भ्य संज्ञां च हृत्वा कण्ठेन कूजति

kapota iva kūjecca niḥsaṃjñaḥ so'patantrakaḥ dṛṣṭiṃ saṃstambhya saṃjñāṃ ca hṛtvā kaṇṭhena kūjati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदि मुक्ते नरः स्वास्थ्यं याति मोहं वृते पुनः वायुना दारुणं प्राहुरेके तमपतानकम्

hṛdi mukte naraḥ svāsthyaṃ yāti mohaṃ vṛte punaḥ vāyunā dāruṇaṃ prāhureke tamapatānakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धमनीः कफवाताभ्यां रुद्धास्तस्य विमोक्षयेत् तीक्ष्णैः प्रधमनैः संज्ञा तासु मुक्तासु विन्दति

dhamanīḥ kaphavātābhyāṃ ruddhāstasya vimokṣayet tīkṣṇaiḥ pradhamanaiḥ saṃjñā tāsu muktāsu vindati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मरिचं शिग्रुबीजानि विडङ्गं च फणिज्झकम् एतानि सूक्ष्मचूर्णानि दद्याच्छीर्षविरेचनम्

maricaṃ śigrubījāni viḍaṅgaṃ ca phaṇijjhakam etāni sūkṣmacūrṇāni dadyācchīrṣavirecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तुम्बुरूण्यभया हिङ्गु पौष्करं लवणत्रयम् यवक्वाथाम्बुना पेयं हृद्ग्रहे चापतन्त्रके

tumburūṇyabhayā hiṅgu pauṣkaraṃ lavaṇatrayam yavakvāthāmbunā peyaṃ hṛdgrahe cāpatantrake

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिङ्ग्वम्लवेतसं शुण्ठीं ससौवर्चलदाडिमम् पिबेद्वातकफघ्नं च कर्म हृद्रोगनुद्धितम्

hiṅgvamlavetasaṃ śuṇṭhīṃ sasauvarcaladāḍimam pibedvātakaphaghnaṃ ca karma hṛdroganuddhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शोधना बस्तयस्तीक्ष्णा न हितास्तस्य कृत्स्नशः सौवर्चलाभयाव्योषैः सिद्धं तस्मै घृतं हितम्

śodhanā bastayastīkṣṇā na hitāstasya kṛtsnaśaḥ sauvarcalābhayāvyoṣaiḥ siddhaṃ tasmai ghṛtaṃ hitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मधुरस्निग्धगुर्वन्नसेवनाच्चिन्तनाच्छ्रमात् शोकाद्व्याध्यनुषङ्गाच्च वायुनोदीरितः कफः

madhurasnigdhagurvannasevanāccintanācchramāt śokādvyādhyanuṣaṅgācca vāyunodīritaḥ kaphaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यदाऽसौ समवस्कन्द्य हृदयं हृदयाश्रयान् समावृणोति ज्ञानादींस्तदा तन्द्रोपजायते

yadā'sau samavaskandya hṛdayaṃ hṛdayāśrayān samāvṛṇoti jñānādīṃstadā tandropajāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हृदये व्याकुलीभावो वाक्चेष्टेन्द्रियगौरवम् मनोबुद्ध्यप्रसादश्च तन्द्राया लक्षणं मतम्

hṛdaye vyākulībhāvo vākceṣṭendriyagauravam manobuddhyaprasādaśca tandrāyā lakṣaṇaṃ matam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कफघ्नं तत्र कर्तव्यं शोधनं शमनानि च व्यायामो रक्तमोक्षश्च भोज्यं च कटुतिक्तकम्

kaphaghnaṃ tatra kartavyaṃ śodhanaṃ śamanāni ca vyāyāmo raktamokṣaśca bhojyaṃ ca kaṭutiktakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रौकसादो जठरं कृच्छ्रमुत्सङ्गसंक्षयौ मूत्रातीतोऽनिलाष्ठीला वातबस्त्युष्णमारुतौ

mūtraukasādo jaṭharaṃ kṛcchramutsaṅgasaṃkṣayau mūtrātīto'nilāṣṭhīlā vātabastyuṣṇamārutau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

वातकुण्डलिका ग्रन्थिर्विड्घातो बस्तिकुण्डलम् त्रयोदशैते मूत्रस्य दोषास्ताँल्लिङ्गतः शृणु

vātakuṇḍalikā granthirviḍghāto bastikuṇḍalam trayodaśaite mūtrasya doṣāstā~lliṅgataḥ śṛṇu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पित्तं कफो द्वयं वाऽपि बस्तौ संहन्यते यदा मारुतेन तदा मूत्रं रक्तं पीतं घनं सृजेत्

pittaṃ kapho dvayaṃ vā'pi bastau saṃhanyate yadā mārutena tadā mūtraṃ raktaṃ pītaṃ ghanaṃ sṛjet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सदाहं श्वेतसान्द्रं वा सर्वैर्वा लक्षणैर्युतम् मूत्रौकसादं तं विद्यात् पित्तश्लेष्महरैर्जयेत्

sadāhaṃ śvetasāndraṃ vā sarvairvā lakṣaṇairyutam mūtraukasādaṃ taṃ vidyāt pittaśleṣmaharairjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधारणात् प्रतिहतं वातोदावर्तितं यदा पूरयत्युदरं मूत्रं तदा तदनिमित्तरुक्

vidhāraṇāt pratihataṃ vātodāvartitaṃ yadā pūrayatyudaraṃ mūtraṃ tadā tadanimittaruk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अपक्तिमूत्रविट्सङ्गैस्तन्मूत्रजठरं वदेत् मूत्रवैरेचनीं तत्र चिकित्सां संप्रयोजयेत्

apaktimūtraviṭsaṅgaistanmūtrajaṭharaṃ vadet mūtravairecanīṃ tatra cikitsāṃ saṃprayojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिङ्गुद्विरुत्तरं चूर्णं त्रिमर्मीये प्रकीर्तितम् हन्यान्मूत्रोदरानाहमाध्मानं गुदमेढ्रयोः

hiṅgudviruttaraṃ cūrṇaṃ trimarmīye prakīrtitam hanyānmūtrodarānāhamādhmānaṃ gudameḍhrayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रितस्य व्यवायात्तु रेतो वातोद्धतं च्युतम् पूर्वं मूत्रस्य पश्चाद्वा स्रवेत् कृच्छ्रं तदुच्यते

mūtritasya vyavāyāttu reto vātoddhataṃ cyutam pūrvaṃ mūtrasya paścādvā sravet kṛcchraṃ taducyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

खवैगुण्यानिलाक्षेपैः किञ्चिन्मूत्रं च तिष्ठति मणिसन्धौ स्रवेत् पश्चात्तदरुग्वाऽथ चातिरुक्

khavaiguṇyānilākṣepaiḥ kiñcinmūtraṃ ca tiṣṭhati maṇisandhau sravet paścāttadarugvā'tha cātiruk

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रोत्सङ्गः स विच्छिन्नमुच्छेषगुरुशेफसः वाताकृतिर्भवेद्वातान्मूत्रे शुष्यति संक्षयः

mūtrotsaṅgaḥ sa vicchinnamuccheṣaguruśephasaḥ vātākṛtirbhavedvātānmūtre śuṣyati saṃkṣayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चिरं धारयतो मूत्रं त्वरया न प्रवर्तते मेहमानस्य मन्दं वा मूत्रातीतः स उच्यते

ciraṃ dhārayato mūtraṃ tvarayā na pravartate mehamānasya mandaṃ vā mūtrātītaḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आध्मापयन् बस्तिगुदं रुद्ध्वा वायुश्चलोन्नताम् कुर्यात्तीव्रार्तिमष्टीलां मूत्रविण्मार्गरोधिनीम्

ādhmāpayan bastigudaṃ ruddhvā vāyuścalonnatām kuryāttīvrārtimaṣṭīlāṃ mūtraviṇmārgarodhinīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रं धारयतो बस्तौ वायुः क्रुद्धो विधारणात् मूत्ररोधार्तिकण्डूभिर्वातबस्तिः स उच्यते

mūtraṃ dhārayato bastau vāyuḥ kruddho vidhāraṇāt mūtrarodhārtikaṇḍūbhirvātabastiḥ sa ucyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऊष्मणा सोष्मकं मूत्रं शोषयन् रक्तपीतकम् उष्णवातः सृजेत् कृच्छ्राद्बस्त्युपस्थार्तिदाहवान्

ūṣmaṇā soṣmakaṃ mūtraṃ śoṣayan raktapītakam uṣṇavātaḥ sṛjet kṛcchrādbastyupasthārtidāhavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गतिसङ्गादुदावृत्तः स मूत्रस्थानमार्गयोः मूत्रस्य विगुणो वायुर्भग्नव्याविद्धकुण्डली

gatisaṅgādudāvṛttaḥ sa mūtrasthānamārgayoḥ mūtrasya viguṇo vāyurbhagnavyāviddhakuṇḍalī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रं विहन्ति संस्तम्भभङ्गगौरववेष्टनैः तीव्ररुङ्मूत्रविट्सङ्गैर्वातकुण्डलिकेति सा

mūtraṃ vihanti saṃstambhabhaṅgagauravaveṣṭanaiḥ tīvraruṅmūtraviṭsaṅgairvātakuṇḍaliketi sā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तं वातकफाद्दुष्टं बस्तिद्वारे सुदारुणम् ग्रन्थिं कुर्यात् स कृच्छ्रेण सृजेन्मूत्रं तदावृतम्

raktaṃ vātakaphādduṣṭaṃ bastidvāre sudāruṇam granthiṃ kuryāt sa kṛcchreṇa sṛjenmūtraṃ tadāvṛtam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अश्मरीसमशूलं तं मूत्रग्रन्थिं प्रचक्षते रूक्षदुर्बलयोर्वातेनोदावृत्तं शकृद्यदा

aśmarīsamaśūlaṃ taṃ mūtragranthiṃ pracakṣate rūkṣadurbalayorvātenodāvṛttaṃ śakṛdyadā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रस्रोतः प्रपद्येत विट्संसृष्टं तदा नरः विड्गन्धं मूत्रयेत् कृच्छ्राद्विड्विघातं विनिर्दिशेत्

mūtrasrotaḥ prapadyeta viṭsaṃsṛṣṭaṃ tadā naraḥ viḍgandhaṃ mūtrayet kṛcchrādviḍvighātaṃ vinirdiśet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्रुताध्वलङ्घनायासादभिघातात् प्रपीडनात् स्वस्थानाद्बस्तिरुद्वृत्तः स्थूलस्तिष्ठति गर्भवत्

drutādhvalaṅghanāyāsādabhighātāt prapīḍanāt svasthānādbastirudvṛttaḥ sthūlastiṣṭhati garbhavat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शूलस्पन्दनदाहार्तो बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि पीडितस्तु सृजेद्धारां संस्तम्भोद्वेष्टनार्तिमान्

śūlaspandanadāhārto binduṃ binduṃ sravatyapi pīḍitastu sṛjeddhārāṃ saṃstambhodveṣṭanārtimān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तिकुण्डलमाहुस्तं घोरं शस्त्रविषोपमम् पवनप्रबलं प्रायो दुर्निवारमवुद्धिभिः

bastikuṇḍalamāhustaṃ ghoraṃ śastraviṣopamam pavanaprabalaṃ prāyo durnivāramavuddhibhiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तस्मिन् पित्तान्विते दाहः शूलं मूत्रविवर्णता श्लेष्मणा गौरवं शोफः स्निग्धं मूत्रं घनं सितम्

tasmin pittānvite dāhaḥ śūlaṃ mūtravivarṇatā śleṣmaṇā gauravaṃ śophaḥ snigdhaṃ mūtraṃ ghanaṃ sitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

श्लेष्मरुद्धबिलो बस्तिः पित्तोदीर्णो न सिध्यति अविभ्रान्तबिलः साध्यो न तु यः कुण्डलीकृतः

śleṣmaruddhabilo bastiḥ pittodīrṇo na sidhyati avibhrāntabilaḥ sādhyo na tu yaḥ kuṇḍalīkṛtaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्याद्बस्तौ कुण्डलीभूते तृण्मोहः श्वास एव च दोषाधिक्यमवेक्ष्यैतान् मूत्रकृच्छ्रहरैर्जयेत्

syādbastau kuṇḍalībhūte tṛṇmohaḥ śvāsa eva ca doṣādhikyamavekṣyaitān mūtrakṛcchraharairjayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तिमुत्तरबस्तिं च सर्वेषामेव दापयेत् पुष्पनेत्रं तु हैमं स्याच्छ्लक्ष्णमौत्तरबस्तिकम्

bastimuttarabastiṃ ca sarveṣāmeva dāpayet puṣpanetraṃ tu haimaṃ syācchlakṣṇamauttarabastikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जात्यश्वहनवृन्तेन समं गोपुच्छसंस्थितम् रौप्यं वा सर्षपच्छिद्रं द्विकर्णं द्वादशाङ्गुलम्

jātyaśvahanavṛntena samaṃ gopucchasaṃsthitam raupyaṃ vā sarṣapacchidraṃ dvikarṇaṃ dvādaśāṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तेनाजबस्तियुक्तेन स्नेहस्यार्धपलं नयेत् यथावयोविशेषेण स्नेहमात्रां विकल्प्य वा

tenājabastiyuktena snehasyārdhapalaṃ nayet yathāvayoviśeṣeṇa snehamātrāṃ vikalpya vā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नातस्य भुक्तभक्तस्य रसेन पयसाऽपि वा सृष्टविण्मूत्रवेगस्य पीठे जानुसमे मृदौ

snātasya bhuktabhaktasya rasena payasā'pi vā sṛṣṭaviṇmūtravegasya pīṭhe jānusame mṛdau

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ऋजोः सुखोपविष्टस्य हृष्टे मेढ्रे घृताक्तया शलाकयाऽन्विष्य गतिं यद्यप्रतिहता व्रजेत्

ṛjoḥ sukhopaviṣṭasya hṛṣṭe meḍhre ghṛtāktayā śalākayā'nviṣya gatiṃ yadyapratihatā vrajet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततः शेफःप्रमाणेन पुष्पनेत्रं प्रवेशयेत् गुदवन्मूत्रमार्गेण प्रणयेदनु सेवनीम्

tataḥ śephaḥpramāṇena puṣpanetraṃ praveśayet gudavanmūtramārgeṇa praṇayedanu sevanīm

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

हिंस्यादतिगतं बस्तिमूने स्नेहो न गच्छति सुखं प्रपीड्य निष्कम्पं निष्कर्षेन्नेत्रमेव च

hiṃsyādatigataṃ bastimūne sneho na gacchati sukhaṃ prapīḍya niṣkampaṃ niṣkarṣennetrameva ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रत्यागते द्वितीयं च तृतीयं च प्रदापयेत् अनागच्छन्नुपेक्ष्यस्तु रजनीव्युषितस्य च

pratyāgate dvitīyaṃ ca tṛtīyaṃ ca pradāpayet anāgacchannupekṣyastu rajanīvyuṣitasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पिप्पलीलवणागारधूमापामार्गसर्षपैः वार्ताकुरसनिर्गुण्डीशम्पाकैः ससहाचरैः

pippalīlavaṇāgāradhūmāpāmārgasarṣapaiḥ vārtākurasanirguṇḍīśampākaiḥ sasahācaraiḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्राम्लपिष्टैः सगुडैर्वर्तिं कृत्वा प्रवेशयेत् अग्रे तु सर्षपाकारां पश्चार्धं माषसंमिताम्

mūtrāmlapiṣṭaiḥ saguḍairvartiṃ kṛtvā praveśayet agre tu sarṣapākārāṃ paścārdhaṃ māṣasaṃmitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नेत्रदीर्घां घृताभ्यक्तां सुकुमारामभङ्गुराम् नेत्रवन्मूत्रनाड्यां तु पायौ चाङ्गुष्ठसंमिताम्

netradīrghāṃ ghṛtābhyaktāṃ sukumārāmabhaṅgurām netravanmūtranāḍyāṃ tu pāyau cāṅguṣṭhasaṃmitām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहे प्रत्यागते ताभ्यामानुवासनिको विधिः परिहारश्च सव्यापत् ससम्यग्दत्तलक्षणः

snehe pratyāgate tābhyāmānuvāsaniko vidhiḥ parihāraśca savyāpat sasamyagdattalakṣaṇaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्त्रीणामार्तवकाले तु प्रतिकर्म तदाचरेत् गर्भासना सुखं स्नेहं तदाऽऽदत्ते ह्यपावृता

strīṇāmārtavakāle tu pratikarma tadācaret garbhāsanā sukhaṃ snehaṃ tadā''datte hyapāvṛtā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गर्भं योनिस्तदा शीघ्रं जिते गृह्णाति मारुते बस्तिजेषु विकारेषु योनिविभ्रंशजेषु च

garbhaṃ yonistadā śīghraṃ jite gṛhṇāti mārute bastijeṣu vikāreṣu yonivibhraṃśajeṣu ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

योनिशूलेषु तीव्रेषु योनिव्यापत्स्वसृग्दरे अप्रस्रवति मूत्रे च बिन्दुं बिन्दुं स्रवत्यपि

yoniśūleṣu tīvreṣu yonivyāpatsvasṛgdare aprasravati mūtre ca binduṃ binduṃ sravatyapi

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विदध्यादुत्तरं बस्तिं यथास्वौषधसंस्कृतम् पुष्पनेत्रप्रमाणं तु प्रमदानां दशाङ्गुलम्

vidadhyāduttaraṃ bastiṃ yathāsvauṣadhasaṃskṛtam puṣpanetrapramāṇaṃ tu pramadānāṃ daśāṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

मूत्रस्रोतःपरीणाहं मुद्गस्रोतोऽनुपाति च अपत्यमार्गे नारीणां विधेयं चतुरङ्गुलम्

mūtrasrotaḥparīṇāhaṃ mudgasroto'nupāti ca apatyamārge nārīṇāṃ vidheyaṃ caturaṅgulam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

द्व्यङ्गुलं मूत्रमार्गे तु बालायास्त्वेकमङ्गुलम् उत्तानायाः शयनायाः सम्यक् सङ्कोच्य सक्थिनी

dvyaṅgulaṃ mūtramārge tu bālāyāstvekamaṅgulam uttānāyāḥ śayanāyāḥ samyak saṅkocya sakthinī

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अथास्याः प्रणयेन्नेत्रमनुवंशगतं सुखम् द्विस्त्रिश्चतुरिति स्नेहानहोरात्रेण योजयेत्

athāsyāḥ praṇayennetramanuvaṃśagataṃ sukham dvistriścaturiti snehānahorātreṇa yojayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बस्तौ बस्तौ प्रणीते च वर्तिः पीनतरा भवेत् त्रिरात्रं कर्म कुर्वीत स्नेहमात्रां विवर्धयेत्

bastau bastau praṇīte ca vartiḥ pīnatarā bhavet trirātraṃ karma kurvīta snehamātrāṃ vivardhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनेनैव विधानेन कर्म कुर्यात् पुनस्त्र्यहात् अतः शिरोविकाराणां कश्चिद्भेदः प्रवक्ष्यते

anenaiva vidhānena karma kuryāt punastryahāt ataḥ śirovikārāṇāṃ kaścidbhedaḥ pravakṣyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तानिला दुष्टाः शङ्खदेशे विमूर्च्छिताः तीव्ररुग्दाहरागं हि शोफं कुर्वन्ति दारुणम्

raktapittānilā duṣṭāḥ śaṅkhadeśe vimūrcchitāḥ tīvrarugdāharāgaṃ hi śophaṃ kurvanti dāruṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स शिरो विषवद्वेगी निरुध्याशु गलं तथा त्रिरात्राज्जीवितं हन्ति शङ्खको नाम नामतः

sa śiro viṣavadvegī nirudhyāśu galaṃ tathā trirātrājjīvitaṃ hanti śaṅkhako nāma nāmataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

परं त्र्यहाज्जीवति चेत् प्रत्याख्यायाचरेत् क्रियाम् शिरोविरेकसेकादि सर्वं वीसर्पनुच्च यत्

paraṃ tryahājjīvati cet pratyākhyāyācaret kriyām śirovirekasekādi sarvaṃ vīsarpanucca yat

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रूक्षात्यध्यशनात् पूर्ववातावश्यायमैथुनैः वेगसंधारणायासव्यायामैः कुपितोऽनिलः

rūkṣātyadhyaśanāt pūrvavātāvaśyāyamaithunaiḥ vegasaṃdhāraṇāyāsavyāyāmaiḥ kupito'nilaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

केवलः सकफो वाऽर्धं गृहीत्वा शिरसस्ततः मन्याभ्रूशङ्खकर्णाक्षिललाटार्धेऽतिवेदनाम्

kevalaḥ sakapho vā'rdhaṃ gṛhītvā śirasastataḥ manyābhrūśaṅkhakarṇākṣilalāṭārdhe'tivedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शस्त्रारणिनिभां कुर्यात्तीव्रां सोऽर्धावभेदकः नयनं वाऽथवा श्रोत्रमतिवृद्धो विनाशयेत्

śastrāraṇinibhāṃ kuryāttīvrāṃ so'rdhāvabhedakaḥ nayanaṃ vā'thavā śrotramativṛddho vināśayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चतुःस्नेहोत्तमा मात्रा शिरः कायविरेचनम् नाडीस्वेदो घृतं जीर्णं बस्तिकर्मानुवासनम्

catuḥsnehottamā mātrā śiraḥ kāyavirecanam nāḍīsvedo ghṛtaṃ jīrṇaṃ bastikarmānuvāsanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपनाहः शिरोबस्तिर्दहनं चात्र शस्यते प्रतिश्याये शिरोरोगे यश्चोद्दिष्टं चिकित्सितम्

upanāhaḥ śirobastirdahanaṃ cātra śasyate pratiśyāye śiroroge yaścoddiṣṭaṃ cikitsitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सन्धारणादजीर्णाद्यैर्मस्तिष्कं रक्तमारुतौ दुष्टौ दूषयतस्तच्च दुष्टं ताभ्यां विमूर्च्छितम्

sandhāraṇādajīrṇādyairmastiṣkaṃ raktamārutau duṣṭau dūṣayatastacca duṣṭaṃ tābhyāṃ vimūrcchitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पूर्योदयेंऽशुसंतापाद्द्रवं विष्यन्दते शनैः ततो दिने शिरःशूलं दिनवृद्ध्या विवर्धते

pūryodayeṃ'śusaṃtāpāddravaṃ viṣyandate śanaiḥ tato dine śiraḥśūlaṃ dinavṛddhyā vivardhate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दिनक्षये ततः स्त्याने मस्तिष्के संप्रशाम्यति सूर्यावर्तः स तत्र स्यात् सर्पिरौत्तरभक्तिकम्

dinakṣaye tataḥ styāne mastiṣke saṃpraśāmyati sūryāvartaḥ sa tatra syāt sarpirauttarabhaktikam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

शिरःकायविरेकौ च मूर्ध्ना त्रिस्नेहधारणम् जाङ्गलैरुपनाहश्च घृतक्षीरैश्च सेचनम्

śiraḥkāyavirekau ca mūrdhnā trisnehadhāraṇam jāṅgalairupanāhaśca ghṛtakṣīraiśca secanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बर्हितित्तिरिलावादिशृतक्षीरोत्थितं घृतम् स्यान्नावनं जीवनीयक्षीराष्टगुणसाधितम्

barhitittirilāvādiśṛtakṣīrotthitaṃ ghṛtam syānnāvanaṃ jīvanīyakṣīrāṣṭaguṇasādhitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उपवासातिशोकातिरूक्षशीताल्पभोजनैः दुष्टा दोषास्त्रयो मन्यापश्चाद्घाटासु वेदनाम्

upavāsātiśokātirūkṣaśītālpabhojanaiḥ duṣṭā doṣāstrayo manyāpaścādghāṭāsu vedanām

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तीव्रां कुर्वन्ति सा चाक्षिभ्रूशङ्खेष्वेवतिष्ठते स्पन्दनं गण्डपार्श्वस्य नेत्ररोगं हनुग्रहम्

tīvrāṃ kurvanti sā cākṣibhrūśaṅkheṣvevatiṣṭhate spandanaṃ gaṇḍapārśvasya netrarogaṃ hanugraham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

सोऽनन्तवातस्तं हन्यात् सिरार्कावर्तनाशनैः वातो रूक्षादिभिः क्रुद्धः शिरःकम्पप्तुदीरयेत्

so'nantavātastaṃ hanyāt sirārkāvartanāśanaiḥ vāto rūkṣādibhiḥ kruddhaḥ śiraḥkampaptudīrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्रामृताबलारास्नामहाश्वेताश्वगन्धकैः स्नेहस्वेदादि वातघ्नं शस्तं नस्यं च तर्पणम्

tatrāmṛtābalārāsnāmahāśvetāśvagandhakaiḥ snehasvedādi vātaghnaṃ śastaṃ nasyaṃ ca tarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नस्तःकर्म च कुर्वीत शिरोरोगेषु शास्त्रविद् द्वारं हि शिरसो नासा तेन तद् व्याप्य हन्ति तान्

nastaḥkarma ca kurvīta śirorogeṣu śāstravid dvāraṃ hi śiraso nāsā tena tad vyāpya hanti tān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावनं चावपीडश्च ध्मापनं धूम एव च प्रतिमर्शश्च विज्ञेयं नस्तःकर्म तु पञ्चधा

nāvanaṃ cāvapīḍaśca dhmāpanaṃ dhūma eva ca pratimarśaśca vijñeyaṃ nastaḥkarma tu pañcadhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं स्मृतम् शोधनः स्तम्भनश्च स्यादवपीडो द्विधा मतः

snehanaṃ śodhanaṃ caiva dvividhaṃ nāvanaṃ smṛtam śodhanaḥ stambhanaśca syādavapīḍo dvidhā mataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

चूर्णस्याध्मापनं तद्धि चेहस्रोतोविशोधनम् विज्ञेयस्त्रिविधो धूमः प्रागुक्तः शमनादिकः

cūrṇasyādhmāpanaṃ taddhi cehasrotoviśodhanam vijñeyastrividho dhūmaḥ prāguktaḥ śamanādikaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रतिमर्शो भवेत् स्नेहो निर्दोष उभयार्थकृत् एवं तद्रेचनं कर्म तर्पणं शमनं त्रिधा

pratimarśo bhavet sneho nirdoṣa ubhayārthakṛt evaṃ tadrecanaṃ karma tarpaṇaṃ śamanaṃ tridhā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्तम्भसुप्तिगुरुत्वाद्याः श्लैष्मिका ये शिरोगदाः शिरोविरेचनं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते

stambhasuptigurutvādyāḥ ślaiṣmikā ye śirogadāḥ śirovirecanaṃ teṣu nastaḥkarma praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ये च वातात्मका रोगाः शिरःकम्पार्दितादयः शिरसस्तर्पणं तेषु नस्तःकर्म प्रशस्यते

ye ca vātātmakā rogāḥ śiraḥkampārditādayaḥ śirasastarpaṇaṃ teṣu nastaḥkarma praśasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

रक्तपित्तादिरोगेषु शमनं नस्यमिष्यते ध्मापनं धूमपानं च तथा योग्येषु शस्यते

raktapittādirogeṣu śamanaṃ nasyamiṣyate dhmāpanaṃ dhūmapānaṃ ca tathā yogyeṣu śasyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दोषादिकं समीक्ष्यैव भिषक् सम्यक् च कारयेत् फलादिभेषजं प्रोक्तं शिरसो यद्विरेचनम्

doṣādikaṃ samīkṣyaiva bhiṣak samyak ca kārayet phalādibheṣajaṃ proktaṃ śiraso yadvirecanam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तच्चूर्णं कल्पयेत्तेन पचेत् स्नेहं विरेचनम् यदुक्तं मधुरस्कन्धे भेषजं तेन तर्पणम्

taccūrṇaṃ kalpayettena pacet snehaṃ virecanam yaduktaṃ madhuraskandhe bheṣajaṃ tena tarpaṇam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

साधयित्वा भिषक् स्नेहं नस्तः कुर्याद्विधानवित् प्राक्सूर्ये मध्यसूर्ये वा प्राक्कृतावश्यकस्य च

sādhayitvā bhiṣak snehaṃ nastaḥ kuryādvidhānavit prāksūrye madhyasūrye vā prākkṛtāvaśyakasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

उत्तानस्य शयानस्य शयने स्वास्तृते सुखम् प्रलम्बशिरसः किञ्चित् किञ्चित् पादोन्नतस्य च

uttānasya śayānasya śayane svāstṛte sukham pralambaśirasaḥ kiñcit kiñcit pādonnatasya ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दद्यान्नासापुटे स्नेहं तर्पणं बुद्धिमान् भिषक् अनवाक्शिरसो नस्यं न शिरः प्रतिपद्यते

dadyānnāsāpuṭe snehaṃ tarpaṇaṃ buddhimān bhiṣak anavākśiraso nasyaṃ na śiraḥ pratipadyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अत्यवाक्शिरसो नस्यं मस्तुलुङ्गेऽवतिष्ठति अत एवंशयानस्य शुद्ध्यर्थं स्वेदयेच्छिरः

atyavākśiraso nasyaṃ mastuluṅge'vatiṣṭhati ata evaṃśayānasya śuddhyarthaṃ svedayecchiraḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

संस्वेद्य नासामुन्नम्य वामेनाङ्गुष्ठपर्वणा हस्तेन दक्षिणेनाथ कुर्यादुभयतः समम्

saṃsvedya nāsāmunnamya vāmenāṅguṣṭhaparvaṇā hastena dakṣiṇenātha kuryādubhayataḥ samam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

प्रणाड्या पिचुना वाऽपि नस्तःस्नेहं यथाविधि कृते च स्वेदयेद्भूय आकर्षेच्च पुनः पुनः

praṇāḍyā picunā vā'pi nastaḥsnehaṃ yathāvidhi kṛte ca svedayedbhūya ākarṣecca punaḥ punaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तं स्नेहं श्लेष्मणा साकं तथा स्नेहो न तिष्ठति स्वेदेनोत्क्लेशितः श्लेष्मा नस्तःकर्मण्युपस्थितः

taṃ snehaṃ śleṣmaṇā sākaṃ tathā sneho na tiṣṭhati svedenotkleśitaḥ śleṣmā nastaḥkarmaṇyupasthitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

भूयः स्नेहस्य शैत्येन शिरसि स्त्यायते ततः श्रोत्रमन्यागलाद्येषु विकाराय स कल्पते

bhūyaḥ snehasya śaityena śirasi styāyate tataḥ śrotramanyāgalādyeṣu vikārāya sa kalpate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ततो नस्तःकृते धूमं पिबेत् कफविनाशनम् हितान्नभुङ्निवातोष्णसेवी स्यान्नियतेन्द्रियः

tato nastaḥkṛte dhūmaṃ pibet kaphavināśanam hitānnabhuṅnivātoṣṇasevī syānniyatendriyaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिरेषोऽवपीडस्य कार्यः प्रध्मापनस्य तु तत् षडङ्गुलया नाड्या धमेच्चूर्णं मुखेन तु

vidhireṣo'vapīḍasya kāryaḥ pradhmāpanasya tu tat ṣaḍaṅgulayā nāḍyā dhameccūrṇaṃ mukhena tu

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरिक्तशिरसं तूष्णं पाययित्वाऽम्बु भोजयेत् लघु त्रिष्वविरुद्धं च निवातस्थमतन्द्रितः

viriktaśirasaṃ tūṣṇaṃ pāyayitvā'mbu bhojayet laghu triṣvaviruddhaṃ ca nivātasthamatandritaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विरेकशुद्धो दोषस्य कोपनं यस्य सेवते स दोषो विचरंस्तत्र करोति स्वान् गदान् बहून्

virekaśuddho doṣasya kopanaṃ yasya sevate sa doṣo vicaraṃstatra karoti svān gadān bahūn

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथास्वं विहितां तेषु क्रियां कुर्याद्विचक्षणः अकालकृतजातानां रोगाणामनुरूपतः

yathāsvaṃ vihitāṃ teṣu kriyāṃ kuryādvicakṣaṇaḥ akālakṛtajātānāṃ rogāṇāmanurūpataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अजीर्णे भोजने भुक्ते तोये पीतेऽथ दुर्दिने प्रतिश्याये नवे स्नाते स्नेहपानेऽनुवासने

ajīrṇe bhojane bhukte toye pīte'tha durdine pratiśyāye nave snāte snehapāne'nuvāsane

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नावनं स्नेहनं रोगान् करोति श्लैष्मिकान् बहून् तत्र श्लेष्महरः सर्वस्तीक्ष्णोष्णादिर्विधिर्हितः

nāvanaṃ snehanaṃ rogān karoti ślaiṣmikān bahūn tatra śleṣmaharaḥ sarvastīkṣṇoṣṇādirvidhirhitaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

क्षामे विरेचिते गर्भे व्यायामाभिहते तृषि वातो रूक्षेण नस्येन क्रुद्धः स्वाञ्जनयेद्गदान्

kṣāme virecite garbhe vyāyāmābhihate tṛṣi vāto rūkṣeṇa nasyena kruddhaḥ svāñjanayedgadān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र वातहरः सर्वो विधिः स्नेहनबृंहणः स्वेदादिः स्याद्घृतं क्षीरं गर्भिण्यास्तु विशेषतः

tatra vātaharaḥ sarvo vidhiḥ snehanabṛṃhaṇaḥ svedādiḥ syādghṛtaṃ kṣīraṃ garbhiṇyāstu viśeṣataḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ज्वरशोकातितप्तानां तिमिरं मद्यपस्य तु रूक्षैः शीताञ्जनैर्लेपैः पुटपाकैश्च साधयेत्

jvaraśokātitaptānāṃ timiraṃ madyapasya tu rūkṣaiḥ śītāñjanairlepaiḥ puṭapākaiśca sādhayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्नेहनं शोधनं चैव द्विविधं नावनं मतम् प्रतिमर्शस्तु नस्यार्थं करोति न च दोषवान्

snehanaṃ śodhanaṃ caiva dvividhaṃ nāvanaṃ matam pratimarśastu nasyārthaṃ karoti na ca doṣavān

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

नस्तः स्नेहाङ्गुलिं दद्यात् प्रातर्निशि च सर्वदा न चोच्छिङ्घेदरोगाणां प्रतिमर्शः स दार्ढ्यकृत्

nastaḥ snehāṅguliṃ dadyāt prātarniśi ca sarvadā na cocchiṅghedarogāṇāṃ pratimarśaḥ sa dārḍhyakṛt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

तत्र श्लोकौ-- त्रीणि यस्मात् प्रधानानि मर्माण्यभिहतेषु च तेषु लिङ्गं चिकित्सां च रोगभेदाश्च सौषधाः

tatra ślokau-- trīṇi yasmāt pradhānāni marmāṇyabhihateṣu ca teṣu liṅgaṃ cikitsāṃ ca rogabhedāśca sauṣadhāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

विधिरुत्तरबस्तेश्च नस्तःकर्मविधिस्तथा सव्यापद्भेषजं सिद्धौ मर्माख्यायां प्रकीर्तितम्

vidhiruttarabasteśca nastaḥkarmavidhistathā savyāpadbheṣajaṃ siddhau marmākhyāyāṃ prakīrtitam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.