Cāṇakya-nīti (adhyāyas 1–15) 13

मुहूर्त्तं माप जीवेच्च नरः शुक्लेण कर्मणा । न कल्पमापि कष्टेन लोकद्वयविरोधिना

muhūrttaṃ māpa jīvecca naraḥ śukleṇa karmaṇā | na kalpamāpi kaṣṭena lokadvayavirodhinā

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

गते शोको न कर्तव्यो भविष्यं नैव चिन्तयेत् । वर्तमानेन कालेन प्रवर्त्तन्ते विचक्षणाः

gate śoko na kartavyo bhaviṣyaṃ naiva cintayet | vartamānena kālena pravarttante vicakṣaṇāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

स्वभावेन हि तुष्यन्ति देवाः सत्पुरुषाः पिता । ज्ञातयः स्नान-पानाभ्यां वाक्यदानेन पंडिताः

svabhāvena hi tuṣyanti devāḥ satpuruṣāḥ pitā | jñātayaḥ snāna-pānābhyāṃ vākyadānena paṃḍitāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

आयुः कर्म च वित्तञ्च विद्या निधनमेव च । पञ्चैतानि च सृज्यन्ते गर्भस्थस्यैव देहिनः

āyuḥ karma ca vittañca vidyā nidhanameva ca | pañcaitāni ca sṛjyante garbhasthasyaiva dehinaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अहो वत ! विचित्राणि चरितानि महात्मनाम् । लक्ष्मी तृणाय मन्यन्ते तद्भारेण नमन्ति च

aho vata ! vicitrāṇi caritāni mahātmanām | lakṣmī tṛṇāya manyante tadbhāreṇa namanti ca

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यस्य स्नेहो भयं तस्य स्नेहो दुःखस्य भाजनम् । स्नेहमूलानि दुःखानि तानि त्यक्त्वा वसेत्सुखम्

yasya sneho bhayaṃ tasya sneho duḥkhasya bhājanam | snehamūlāni duḥkhāni tāni tyaktvā vasetsukham

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस्तथा । द् वावेतौ सुखमेधेते यद्भविष्यो विनश्यति

anāgatavidhātā ca pratyutpannamatistathā | d vāvetau sukhamedhete yadbhaviṣyo vinaśyati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

राज्ञधर्मणि धर्मिष्ठाः पापे पापाः समे समाः । राजानमनुवर्तन्ते यथा राजा तथा प्रजाः

rājñadharmaṇi dharmiṣṭhāḥ pāpe pāpāḥ same samāḥ | rājānamanuvartante yathā rājā tathā prajāḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

जीवन्तं मृतवन्मन्ये देहिनं धर्मवर्जितम् । मृतो धर्मेण संतुक्तो दीर्घजीवी न संशयः

jīvantaṃ mṛtavanmanye dehinaṃ dharmavarjitam | mṛto dharmeṇa saṃtukto dīrghajīvī na saṃśayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

धर्मार्थकाममोक्षाणां यस्यैकोऽपि न विद्यते । अजागलस्तनस्येव तस्य जन्म निरर्थकम्

dharmārthakāmamokṣāṇāṃ yasyaiko'pi na vidyate | ajāgalastanasyeva tasya janma nirarthakam

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

दह्यमानाः सुतीब्रेण नीचाः परयशोऽग्निना । अशक्तास्तत्पदं गन्तुं ततो निन्दां प्रकुर्वते

dahyamānāḥ sutībreṇa nīcāḥ parayaśo'gninā | aśaktāstatpadaṃ gantuṃ tato nindāṃ prakurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

बन्धाय विषयासङ्गं मुक्त्यै निर्विषयं मनः । मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः

bandhāya viṣayāsaṅgaṃ muktyai nirviṣayaṃ manaḥ | mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

देहाभिमानगलिते ज्ञानेन परमात्मनः । यत्र यत्र मनो याति तत्र तत्र समाधयः

dehābhimānagalite jñānena paramātmanaḥ | yatra yatra mano yāti tatra tatra samādhayaḥ

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

ईप्सितं मनसः सर्वं कस्य सम्पद्यते सुखम् । दैवायत्तं यतः सर्वं तस्मात्‍ संतोषमाश्रयेत्

īpsitaṃ manasaḥ sarvaṃ kasya sampadyate sukham | daivāyattaṃ yataḥ sarvaṃ tasmāt‍ saṃtoṣamāśrayet

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यथा धेनुसहस्त्रेषु वत्सो गच्छति मातरम् । तथा यच्च कृतं कर्म कर्तारमनुगच्छाति

yathā dhenusahastreṣu vatso gacchati mātaram | tathā yacca kṛtaṃ karma kartāramanugacchāti

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

अनवस्थितकार्यस्य न जने न वने सुखम् । जनो दहति संसर्गाद्वनं संगविवर्जनात्

anavasthitakāryasya na jane na vane sukham | jano dahati saṃsargādvanaṃ saṃgavivarjanāt

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

यत् खनित्वा खनित्रेण भुतले वारि विन्दति । तथा गुरुगतां विद्या शुश्रुषुरधिगच्छति

yat khanitvā khanitreṇa bhutale vāri vindati | tathā gurugatāṃ vidyā śuśruṣuradhigacchati

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

कर्मायत्तं फलं पुंसां बुध्दिः कर्मानुसारिणी । तथाऽपि सुधियश्चार्या सुविचार्यैव कुर्वते

karmāyattaṃ phalaṃ puṃsāṃ budhdiḥ karmānusāriṇī | tathā'pi sudhiyaścāryā suvicāryaiva kurvate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

एकाक्षरप्रदातारं यो गुरुं नाऽभिवन्दते । श्वानयोनिशतं भुक्त्वा चांडालेष्वभिजायते

ekākṣarapradātāraṃ yo guruṃ nā'bhivandate | śvānayoniśataṃ bhuktvā cāṃḍāleṣvabhijāyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

युगान्ते प्रचलेन्मेरुः कल्पान्ते सप्त सागराः । साधवः प्रतिपन्नार्थान्न चलन्ति कदाचन

yugānte pracalenmeruḥ kalpānte sapta sāgarāḥ | sādhavaḥ pratipannārthānna calanti kadācana

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.

पृथिव्यां त्रीणि रत्नानि अन्नमापः सुभाषितम् । मूढैः पाषाणखण्डॆषु रत्नसंख्या विधीयते

pṛthivyāṃ trīṇi ratnāni annamāpaḥ subhāṣitam | mūḍhaiḥ pāṣāṇakhaṇḍèṣu ratnasaṃkhyā vidhīyate

Sanskrit only: no published translation is held for this verse.